adorned by J.-C.
· Calfa
Ի սուրբ սիոն ի քրիստոսազարդ սեղանն ջուր բղխեաց վերուստ ի վայր։ Աստուածածիր եւ քրիստոսազարդն վարդապետութեան. (Անյաղթ բարձր.։ Ճ. ՟Գ.։ Անան. եկեղ։)
cf. Քրիստոսազգեստ.
· Calfa
Քրիստոնեայ անուանեցի, այսինքն է քրիստոսազգեաց, եւ եղբայր եւ որդի աստուծոյ կոչեցի. (Եփր. քրզ.։)
Christipara, Mother of Christ.
· Calfa
χριστοτόκος quae christum peperit. Ծնօղ զքրիստոս. որ ըստ ինքեան նշանակէ Մայր Քրիստոսի, որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԱՄԱՅՐ. բայց ժանտն նեստոր ասէր նշանակութեամբս մարդածին՝ առ ի խափանել զձայն ուղղափառաց Աստուածածին.
heathen pontiff.
· Calfa
Զոր առեալ քրմապետացն, որ էին յազգէ վահունաց։ Մեհեանս շինեալ՝ զեղբայր իւր երուազ քրմապետ կացուցանէ։ Քրմապետ կարգեր վնդոյ զորդին իւրոյ շերոյ. (Խոր. ՟Բ. 11. 37։ Յհ. կթ.։)
heathen priesthood;
մեծ —, pagan pontificate.
· Calfa
ոչ ընդ վայր խոտեցին հեթանոսք ըզպոռնկորդին չմատուցանել ի քրմութիւն. (Եղիշ. դտ.։)
cf. Քրքիջ.
· Calfa
Զայրագնեալ ի վերայ սրբոցն տնօրէն իշխանն յաղագս թշնամանացն, որպէս թէ ի թագաւոր կողմն դարձուցին սրբոքն զքրքանս. (Փարպ.։)
hearty laugh, loud or derisive laughter, burst of laughter;
— բառնալ, to burst out a laughing, to burst into a loud derisive laugh, to laugh outright or immoderately, to roar with laughter;
— կալ, to be laughed at, derided, scorned.
· Calfa
Զայրագնեալ ի վերայ սրբոցն տնօրէն իշխանն յաղագս թշնամանացն, որպէս թէ ի թագաւոր կողմն դարձուցին սրբոքն զքրքանս. (Փարպ.։)
to vaunt, to boast, to brag, to be proud of.
· Calfa
Թուի ինձ, եթէ ոչ այնչափ կինն ընդ իւր ոսկի զարդն քրքուիցի, որպէս այրն ընդ նորա. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ։)
crocus, saffron;
crocus;
— վայրենի, սուտ —, carthamus, bastard or mock saffron, safflower;
հնդիկ —, curcuma, turmeric, terra merita.
· Calfa
cf. Օգոստական.
· Calfa
այն է Աւգոստա. Բառ լտ. աւկուսդա՛, որ ըստ յն. սեբաստէ. augusta, imperatrix. որպէս գերափառ կամ պաշտելի տիրուհի՝ այն է Ինքնակալուհի. կայսրուհի, դշխոյ. տիկնաց տիկին. առխարհատիկին. մայր կամ կին իմքնակալի։ Իսկ ՕԳՈՍՏԱ՛ ՏԻՐՈՒՀԻ՞ կամ ՕԳՈՍՏԱՏԻՐՈՒՀԻ՝ տիրաբար ասի զերկրից թագուհւոյն.
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
v. imp. — or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
· Calfa
to interest, to give an interest, to advantage, to profit, to benefit, to improve.
· Calfa
Զմեզ եւ զայլս օգտեցուսցանես զեղբայրն՝ բամբասելովն. զքեզ վնասեսցեր, եւ նա ո՛չինչ օգտեցաւ. (Շ. ընդհ.։)
idly speaking, talking to the winds;
aerologist;
cf. Օդերեւութաբան.
· Calfa
Ոչ թէ ծայրաքաղ տիչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրաւարս խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
aerial, etherial;
raised in the air.
· Calfa
Վասն ծովածին կենդանեացդ՝ օդականաց, եւ լսողականաց. (Մխ. այրիվ.։)
aerometry.
· Calfa
ἁερομετρία aeris mensio. Չափունմն տարածութեան օդոց. չափ վայրաց ըստ ուղիղ գծի օդային միջոցին.
to lodge, to pass the night in, to sojourn, to dwell, to stay in a person's house.
· Calfa
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
· Calfa
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
Զգիշերն ամենայն ի վերայ ձետն օթագացեալք էին։ Դիակունք բացընկեցիկ օթագացեալ ի վայրի, ի յարեւի եւ ի փոշոջ եւ անձրեւի եւ ի մրրիկ հողմոյ. (Ղեւոնդ.։)
cf. Օթագայանամ.
· Calfa
Զմորիս առիւծուցն յիշեցուցանէ, յորում օթեգանայրն։ Զերկուս ուլս այծեմանն իմանալ, որ մերձ ի սիրտ հարսինն օթեգանան (կամ օթեգանին). (Նիւս. երգ.։)
cf. Օթեվանեմ.
· Calfa
Որ ամենայն արածոց է տէր, յայրի օթէ։ Օթեա՛ առ մեզ խաղաղարար։ Չգոյր տեղի. եւ նոքա յայր անդր գնացին օթել։ Ո՛չ է պարտ ի չարազանդ մծղնէիցն տեղիս օթել ումեք։ Հուպ առ հանգիստ սրբոյն օթեալ. (Նիւս. երան.։ Ժմ.։ Իգն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Շ. վիպ.։)
inn, hostelry;
dwelling, lodging, habitation, convent;
a day's journey;
երանաւէտ — արդարոց, the happy abode of the just;
օթեւանս առնել՝ առնուլ՝ ունել, to lodge in, to dwell in, to reside in, to live in, to inhabit;
ո՞ւր են —ք քո, where do you live ? հեռի երեսուն —օք, thirty days journey distant.
· Calfa
Իբրեւ զպանդուխտ յերկրի, կամ իբրեւ զբնակ երկրի՝ որ դառնայցէ յօթեվանս։ Ո՞ տայր ինձ յանապատի դոյզն օթեվանս։ Ու՞ր են օթեւանք քո։ Ի տան հօր իմոյ օթեւանք բազում են.եւ այլն։
Զոր վասն օթեւանիցն ասաց. արժանաւորս արասցուք մերում օթեւանի։ Մնայր նորա գալստեանն օթեւանէ յօթեւանս. (Նանայ.։ Լաստ. ՟Բ։)
cf. Օժանդակ;
courier, runner.
· Calfa
Զարանցզառաքինութիւնս եւ զհաւատս ա՛ռ քեզ օժանդակ։ Ահա եւ այլս բազումս գտանես օժընդակ զօրու գուրգենի։ Գտեալ օժընդակ չար եւ սադրիչ՝ անօրէն մտածութեանն իւրում այր մի ի տոհմանէն սիւնեաց. (Արծր. ՟Գ. 17։ Փարպ.։)
Երրորդ մասն ի դրան զկնի օժընդակացն։ Յարեան օժընդակքն՝ այր եւ գործի իւր ի ձեռին իւրում. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 6. 11։)
marriage-portion, dowry, endowment;
gift, present.
· Calfa
Տրդատ ոչ սակաւ տայր օժիտս մերձակայից իւրոց սպասաւորաց։ Ընծայիւք եւ հաճոյակատար օժիւք. (Կանոն.։)
bearing gifts;
— լինել, to bring a portion or dowry;
to make a present.
· Calfa
Օժտաբեր ընծայիւք պատուեաց զերանելին։ Զայսպիսի նամակս օժտաբեր ընծայիւք առեալ գայր. (Ժող. հռոմկլ.։)
cf. Օծութիւն.
· Calfa
Զանօթս այրեցուցանողս, եւ զօծմունս խոցոյ խարանաց... կիզիչ անօթ. (Կլիմաք։)
deceived by the serpent.
· Calfa
Օձապատիր քաբմանց նախնոյն իմոյ։ Վրիպմամբ օձապատիր խաբէութեանն։ Ճաշակեաց նախահայրն զօձապատիր պտուղն։
assistance, favour, protection, goodness, grace;
առնուլ —, to gain one's cause.
· Calfa
Եղբայր ոչ փրկէ. մի միայն օճան վերակացութեան յիւրոց գործոցն իցէ։ Նաւե սպանութիւնն՝ ի դէպ ժամանակի առեալ օճան՝ պա տուեաց քահանայութեամբ զփենեհէս։ Զպատկերաց (թագաւորացն) ոտից յորժամ բուռն հարկանիցեն յանցաւորք. հասանեն օճանի. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
soap;
cf. Օշնան;
cf. Աճառ;
bride's dress, furniture, ornaments;
means, remedy.
· Calfa
Բազում այլոց իրաց գոյ ի նմա առատութիւն մեծութեան օճառի։ Բազում նժոյքս արքունի օճառօք տայր նմա։ Խառնուածք եւ օճառքզանազանք փոշիատեսակ խնկոցն. (Փիլ. իմաստն.։ Յհ. կթ.։ Անան. եկեղ։)
cheer, shout of encouragement;
— առնում, to cheer up, to pluck up courage;
Օ՛ն առ, Օ՛ն առեալ, now! come! cheer up! courage! bravo! օ՛ն անդր, oh fie! for shame! pshaw! avaunt! back ! stand back ! off or away with you! օ՛ն անդր, իբաց կաց, be off! go away! begone! get you gone! օ՛ն արի, rise up! come! օ՜ն եկայք, come along ! օ՜ն եկայք եւ մեք, let us go too;
օ՜ն արիք, arise! get up! օ՜ն եւ օն, so, in this or that way, thus, such;
certainly, to be sure, assuredly;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ ոչ մահու մեռանիցիս, may God strike me if you die not ! օ՛ն եւ օն արասցեն դիք աստուածք եւ օ՛ն եւ օն յաւելցեն եթէ, the gods do so unto me, more also, if...;
օ՛ն եւ օն արասցէ ինձ Աստուած եւ օ՛ն եւ օն յաւելցէ եթէ, may the gods load or afflict you withevery evil if ...;
օն իբաց թողցուք, oh too much! leave off ! have done !
· Calfa
Իբրեւ տեսին զաստյն, խնդացին յոյժ ուրախութիւն մեծ. օ՛ն եւ անդր հաւատով գրեցին ի սիրտսիւրեանց, այս է աստղ ծագեալ ի յակովբայ։ Օ՛ն անդր երանելին յովսէ առեալ զմանուկն յիսուս եւ զմայր նորա, եւ դարձաւ անդրէն ի նազարէթ. (Եպիփ. ծն. ստէպ։)
s. adj. stranger;
foreign;
remote, distant;
other;
extraordinary, strange;
vainly, in vain, unjustly, wrongfully.
· Calfa
ՕՏԱՐ. մ. Յանիրաւութիւն. վայրապար.
born of a. stranger;
foreign, stranger.
· Calfa
Տեսանել զորդիս օտարածնաց՝ կոխելով զսահմանս հայրենիս։ Դիւրամուտ զօտարածինն ի բնակութիւնս իւրեանց առնէին։ Ազգք օտարածնաց օտարացուցին զմեզ ի բնակութենէս մերմէ. (Խոր. ՟Ա. 12։ Յհ. կթ.։ Լաստ. ՟Ա։)
to become a stranger, to adopt foreign manners & customs;
to estrange oneself, to go away, to leave;
to be alienated, estranged, disunited, disaffected.
· Calfa
Օտարացան, եւ յետս կացին։ Օտարացու՛ք ի միջոյ բաբելոնի։ Օտարանային բազումք ի մէնջ։ Օտարանայր ի նմանէ։ Իբրեւ ետես յոսէփ զեղբայրսն իւր, ծանեաւ, եւ օտարանայր ի նոցանէ.եւ այլն։
Օտարանալ ի խռովութենէ, կամ յապաշխարութենէ, կամ ի հայրենեաց։ Օտարացեալ յառ նմա նմանութենէ։ Օտարացեալք աշխարհի, եւ որ ի սմա։ Օտարացեալն իմ ալեքսիանոս (այսինքն կամաւոր պանդուխտ). (Ոսկ. Ոսկ.։ Յճխ.։ Սարգ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Վրք. հց.։)
adj. bot. degenerate, wild.
· Calfa
Օտար ի լաւութենէ բարեբեր տնկոց. վայրենի. եապանի.
strange foreign, alien;
new, strange, extravagant;
diverse, different.
· Calfa
Կամ Օտար եւ սուտ աստուածք. օտարոտիս։ Բարկացուցին զիս օտարոտւովք, կամ սնոտւովք օտարոտւովք։ Սիրէր զօտարոտիս, եւ երթայր զհետ նոցա։ Օտարոտի իմն դից թուի պատմիչ լինելոյ. եւ այլն։
condition of a strange;
alienation, estrangement, separation;
unlikeness, difference;
strangeness, extravagancy;
elimination, proscription;
absence, pilgrimage;
abroad, foreign lands.
· Calfa
Օտարութիւն է՝ թողուլնանդարձ զորս ի հայրենականսն. (Կլիմաք.։)
from another part, elsewhere, from any other place.
· Calfa
Երբայր ոմն ճգնող եկն յօտարուստ. Յօտարուստ առնուլ ցկերակուրն։ Զաթոռն առեալ զհայրենին ... ո՛չ յօտարուստ կամ արտաքին. (Վրք. հց. ձ։ Եւագր. ՟Ի։ Յիսուս որդի.։)
bundle of corn, sheaf, shock, stack.
· Calfa
Այրիցէ զկուլ կամ զօրան։ Արձակեաց յոճ այլազգեացն, եւ այրեաց զօրանն։ Հոլովի սայլ լի օրանաւ։ Ժողովեաց զնոսա իբրեւ զօրան ի կալ. (Ել. ՟Ի՟Բ. 6։ Դտ. ՟Ժ՟Ե. 5։ Նմովս. ՟Բ. 13։ Միք. ՟Դ. 12։)
cf. Որեար;
*days.
· Calfa
Յաղագս օրերացն զոր եդ հայր մարդապետն՝ թշնամանս ձաղանացն. (Բուզ. ՟Ե. 3։)
law;
precepts;
faith, religion;
constitution;
rule, regulation;
right;
principle, maxim;
usage, uses, custom;
institution;
condition, fashion, mode;
district, canton, province;
— աւետեաց, guerdon or gift to a bringer of good news;
—ք քահանայապետականք, decretals;
հմուտ քահանայապետական օրինաց, decretalist, canonist;
—ք կանանց, menses, menstrua, catamenia;
—ք, or Գիրք Բ. օրինաց, or Երկրորդումն օրինաց, Deuteronomy;
—ք ազգաց, the law of nations;
—ք մտաց, principles;
— պատուոյ, decoration, insignia, badge;
—ք անօրէնք, corrupt practice, abuses;
—ք հզօրադունին, the law of might, the good old rule;
հակառակ or ընդդէմ օրինաց, against all rule, illegally;
աստուածային՝ յաւիտենական՝ բնական՝ քաղաքական՝ զինուորական՝ հին՝ նոր՝ աւետարանական՝ գրաւոր օրէնք, divine, eternal, natural, ancient, new, evangelical, written, civil, military law;
according to law, legally, legitimately, lawfully;
duly, suitably, regularly, properly;
խնդրել —ս, to come to Communion;
տալ —ս, to administer the Sacraments, to communicate;
արժանի լինել օրինաց, to be worthy of receving the Sacrament;
—ս դնել, հաստատել cf. Օրինադրեմ;
—ս դնել, to dictate or lay down laws;
to give laws to, to prescribe laws;
—ս տալ, to give laws;
պահել զ—ս, to keep, to obey the laws;
ընդ օրէնս համարել, to lay down or state as a principle;
խոտորել յօրինաց, to swerve, to depart or deviate from the laws;
զանցանել օրինօք, to transgress, to violate the law;
բառնալ՝ ջնջել զօրէնս, to abolish, to repeal, to abrogate a law;
բազում օրինօք հակառակիլ, to resist or oppose in many ways;
լինել ի կանանց օրինի or ի կանանց —ս, to have the menses;
ի կանաց օրինաց պակասել, to cease to be after the manner of women;
եթէ — իցէ ասել, if it may be said;
— է, it may be, it is allowed, one may;
— էր նմա, he was allowed to;
— էր քեզ, you might;
օրէ՞ն իցէ, իցէ՞ —, is it allowed to ? չէ —, it is not permitted to;
յետ օրինացն կցորդութեան, after the Holy Communion;
—ս իւր կալեալ էր, he holded as a maxim or principle;
—ս կարծեցին անձանց, they believed themselves permitted to.
· Calfa
Պատմէ աժմիկ զկոչեցեալսն ի բազմաց անգիր օրէնս, եւ զորս հայրենի օրէնս մականուանեն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to establish, to give laws;
to ordain, to decree, to enact, to emanate, to prescribe.
· Calfa
Զարտաքոյ բնութեանսմեզ զիա՞րդ օրինադրէր։ Օրինադրէ ոչ կեալ յայրարատ ի բնակութիւս արքայի։ Զօրինադրեալ ժամս գիշերոյն կարծէին երկայնագոյն քան զայլօրինադրեն։ (Խոր. ՟Բ. 21։ Փարպ.։ Խոսր.։)
example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.
· Calfa
Եհար զնոսա ըստ օրինակի ցեցոյ։ Որ ըստ նմին օրինակի պոռնկացան։ Որով օրինակաւ եւ իցէ։ Մի՛ ումեք նեղել զնոսա միով իւիք օրինակաւ։ Խնդրեցից ի նոցանէ վրէժսչորիւք օրինակօք։ Հրովարտակս տալ օրինակաւս այսուիկ։ Եւ էր աղօթիցն օրինակ՝ այս։ Եւ թագաւորն յայն օրինակ (կամ յայսմ օրինակի) զբանս իւր մերկանայր, եւ այլն։
Լե՛ր օրինակ սամուէլայ, թէ նա զիա՛րդ անսայր հեղեայ. (Կրպտ. ոտ.։)
legal, legitimate, lawful, permitted, conformable to the law or to custom;
legal, juridical, canonical;
valid, efficacious, in due form;
legist, doctor in law;
— ցուցանել, կացուցանել, to legitimate, to authorize, to sanction.
· Calfa
Օրինաւոր ամուսնութիւն, կամ չափ հասակի. կամ այր կնոջ։ Օրինաւոր երկրպագութիւն կամ սրբաբանութիւնք. (Ածազգ.։ Յճխ.։ Մխ. դտ.։ Փիլ.։ Պտրգ.։ Ճ. ՟Բ.։)
singing hymns, lauding, praising God.
· Calfa
Առ հայր քո օրհնարան՝ ահաւոր անուն՝ ձգեալ մատուսցես։ Հաստատուն եղեալ մեծապէս օրհնաբան աւետեաց քոց ձայն. (Նար. ՟Ղ՟Բ. ՟Խ՟Բ։)
to bless, to shower down or bestow blessings on;
to bless, to consecrate, to offer;
to bless, to glorify, to sing hymns, to praise;
to bless, to prosper, to speed;
to salute, to greet;
to curse, to blaspheme;
— զսեղան, to say grace, to ask a blessing;
— զոք յերեսս, to curse a person to his face;
ո՞չ օրհնեցի զքեզ, didnt I curse you nicely ?
· Calfa
Ամբարձեալ զձեռս իւր օրհնեաց զնոսա։ Եւ եղեւ յօրհնեալն նորա զնոսա՝ մեկնեցաւ ի նոցանէ, եւ վերանայր յերկինս. (Ղկ. ՟Ի՟Դ. 50։)
benediction, blessing, doxology;
praise, laud, hymn, canticle;
blessings, great abundance, plenty, prosperity, wealth;
gift, present;
consecration;
the Eucharist;
eulogy;
relics;
instruments;
— օրհնութեանց, the Song of Songs, the song of Solomon;
— սեղանոյ, grace before meat;
— տալ, to bless, to pronounce the blessing;
առնուլ —, to receive the blessing, to be blessed;
to receive presents;
յ—ս համարիլ, to consider as a great blessing;
հայր, տուր ինձ զ— քո, father, your blessing.
· Calfa
Տեսակք են ածանցացն եօթն. հայրանունական, ստացական, բաղդատական. եւ այլն. (Թր. քեր.։)
Ուստի ակն չկայ՝ գող բազում անդամ ական հատանէ. նոյնպէս եւ ի չարիսն՝ որում ակն չկայցէ՝ այնու կորնչիմք։ Զի՞նչ ինչ այնուհետեւ կայր ակն յուսոյ փրկութեան ... Որում ոչն կայր ակն՝ զգեցաւ պսակ ... Զանյոյսս՝ որոց ոչ ակն ինչ կայր, արար վարդապետս, որպէս զՊօղոսն. (Ոսկ. ա. թես. եւ Ոսկ. ես.։) cf. ԱԿՆՈՒՆԻՄ.
ԱԿՆ խաչի. Միջին վայր թեւոցն.
Միայն ակն ածէին ի մուրացանէն Արգամայ, զի այր քաջ էր։ Ակն ածէր որպէս արդարեւ ի թշնամւոյ։ Ի ծերութենէ հօրն ակն ածելով. (Խոր.։)
Եւ ոչ ի վրէժխնդիրս վայրէ պատկառեալ ակնածեաց. (Պիտ.։)
Սուրբն Ներսէս շրջէր եւ ակն տայր ամենայն եկեղեցեաց. (Ոսկիփոր.։)