Definitions containing the research աղ : 10000 results

Չարաճճի

s.

destroying worm, evil beast;
adj. fig. mischievous, full of pranks, shrewd, artful, cunning.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զչարաճճիս եւ զկատաղի գազանս. (Վրդն. ծն.։)


Չարամահ

adj. adv.

worthy of a cruel death;
mortally, to death;
— առնել, սատակել, to kill, to slay barbarously, to massacre;
— լինել, զմահ — մեռանել, to die, to perish miserably.

· Calfa

NBHL (1)

Զի՞ առնես զմեզ չարամահս. (Պտմ. աղեքս.։)


Չարամայր, մօր

s.

a bad or wicked mother;
unhappy mother.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս չարամայրքն՝ քորք քերցն, դստերք երկուցն ցանկութեանց (ընչից եւ մարմնոյ) աւելի ժանտագոյն զտեսակսն ունին. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Չարամանկ

cf. Խորամանկ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Խորամանկ. κακούργος . Չարամանկ զիմաստունն (ասեն յաչաղկոտք), եւ զմեծ վայելուչն իբրեւ զամպարհաւաճ բամբասեն. (Բրս. մախ.։)


Չարամարդ

adj.

full of wicked people.

· Calfa

NBHL (1)

Ազատեցեր զնա յայսմ սնոտի եւ չարամարդ կենցաղոյս. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Ե. որ ի Հ. գրի, Չարամարտ։)


Չարամարտ

adj.

fighting with rabid fury;
combatting with malice.

· Calfa

NBHL (1)

Աղտտեցեր զնա յայսմ սնոտի եւ չարամարտ կենցաղոյս. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Ե. որ ի Հ=Յ. Չարամարդ։)


Չարայուշ, ից

adj.

resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս կատաղի եւ հարկանօղ չարայուշ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)


Չարայուշութիւն, ութեան

s.

resentment for injuries, revengefulness, rancour, spite.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղայ չարայուշութեամբ, զայրացմամբ, քինահանութեամբ։ Վիրաւորեցայ չարայուշութեան բամբասանօք. (Մաշկ.։ Սկեւռ. աղ.։)


Չարանախանձ

adj.

extremely envious;
vying in evil.

· Calfa

NBHL (3)

φθονερός invidus. Ունօղն զչար նախանձ. չարայաչաղ. չարակն. մախող. նախանձոտ.

Այս գործ էր չարանախանձ դիւին։ Յայնժամ չարանախանձքն՝ եւ անդր եւս յաչաղելով՝ փոխեցին զնա ի կոկիսոնէ յարափսուս. (Վրք. ոսկ.։)

Յոյժ չարանախանձ է գազանն՝ առնն վարդապետի։ Յոյժ չարանախանձ է դեւն մարդոյ աղօթելոյն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Բ։)


Չարանամ, ացայ

vn.

to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսոսիկ չարացեալ չարն՝ էարկ ի միտս եպարքոսի քաղաքին՝ սպանանել զերանելին զտիմոթէոս. (Վրք. սեղբ. ուր զկնի գրի՝ զչարանալ։)


Չարանեխ

adj.

foul, very stinking.

· Calfa

NBHL (1)

Տաղտկալի աղտովն մեղաց չարանեխ փետեցեր զմարմինդ քո. (Մանդ. ՟Ժ՟Թ։)


Չարաշահութիւն, ութեան

s.

illicit gain, usury.

· Calfa

NBHL (2)

αἱσχροκερδία, -δεια turpis quaestus studium. Չար եւ անարժան շահ. զօշաքաղութիւն.

Անազատութեան տեսակք երիս են. չարաշահութիւն, ժլատութիւն, եւ անհաղորդութիւն։ Իսկ չարաշահութիւն է, ըստ որում յամենայն կողմանց շահել խնդրեն, զշահսն քան թէ զամօթն վերագոյն համարելով. (Արիստ. առաք.։)


Չարաշշուկ

adj.

disastrous, dismal, very grievous;
baleful, atrocious, ferocious.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ ունի զչար շշուկ. չարաղէտ. բօթալից. դժնդակ. անողորմ (ինչ, եւ ոք).


Չարաշուք

adj.

bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.

· Calfa

NBHL (1)

Ունին չարաշուք տեսակս գազանաձեւս թունաւորս. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Չարաչար

adj. adv.

very ill, very bad, detestable, execrable;
excessive, extreme, great, enormous;
cruel, atrocious, unmerciful, insufferable;
very bad, worse, wickedly, cruelly, unmercifully;
very, much, enormously, extremely, greatly;
basely, miserably, detestably, abominably, execrably, devilishly;
— վարել, ի կիր ածել, to misuse, to make a bad use of.

· Calfa

NBHL (1)

Չարաչար՝ բարկութեամբ վարեցաւ ընդ իս։ Չարաչար եւս քան զնոսա ի վերայ հասեալ դատէր զքաղաքն։ Վէրքն չարաչար պատառեալ էին։ Դուստր իմ չարաչար այսահարի։ Լուսնոտի եւ չարաչար հիւանդանայ։ Անդամալոյծ չարաչար տանջեալ։ Վասն զի չարաչար խնդրէք.եւ այլն։


Չարապաշտութիւն, ութեան

s.

impiety;
heresy;
idolatry.

· Calfa

NBHL (1)

Արիոսի գտանիս չարապաշտութեանն զուգաձայն։ Եւ սորա (բէլայ) խաւար չարապաշտութեանն զբոլոր տիեզերս ընդ իւրեւ կալեալ կուրացոյց։ Ուղղաձիգ արարեալ ջաղխեսցուք զվեհագոյն եւ զգերակացեալն ի նոսա չարապաշտութեանն ագամ (զգլուխ չար աղանդոյն). (Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)


Չարապիղծ

adj.

very filthy, slovenly.

· Calfa

NBHL (1)

Կախարդութեամբ, եւ այլ չարապիղծ աղտեղութեամբ. (տպ. չար պիղծ) (Վրք. ոսկ.։)


Չարասէր

adj.

inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.

· Calfa

NBHL (1)

Փոփոխեա՛ զչարասէր կամս մտաց իմոց. (Սարկ. աղ.։)


Չարավիրագ

adj.

very ferocious.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛ չարավիրագ բոյս թշուառական արմատոյ. (Կեչառ. աղեքս.։)


Չարատեաց, տեցաց

adj.

detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս չարատեաց բարուցն դեղակուր եղեալ մեռանի յանաստուածից ոմանց։ Վստահանալով՝ թէ ոչ ունի ակն չարատեաց. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. սղ.։)


Չարարուեստ, ից

adj.

malicious, artful, shrewd, cunning, knavish;
— հնարք, artifices, intrigues.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն անաստուած հրամանաց չարարուեստ թագաւորացն։ Չարամի՛տ եւ չարարուեստ, մինչեւ յե՞րբ կաս յամառութեան։ Ոչ երբէք տեղեակ են չարարուեստ աղանդոյ կախարդութեանն. (Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Գ.։)


Չարափառ, աց

s. adj.

heterodox;
heretical, erroneous.

· Calfa

NBHL (4)

κακόδοξος cujus mala est sententia in religione, haereticus. Որոյ վարկ եւ կարծիք ի հաւատոյս է չար. մոլորեալ. աղանդաւոր. հերետիկոս.

Յաղագս արիոսի չարափառի։ Ոմանք ի չարափառացն (կամ ի չարափառն) աշակերտացն ... գնացին յաշխարհն հայոց. (Խոր. ՟Բ. 86։ ՟Գ. 61։)

Արդարոց աղօթիւք ոչ բառնայ աստուած զաղանդ չարափառացն. (Երզն. մտթ.։)

Յակոբ հաղորդէր յեկեղեցի ուղղափառաց. եւ հայրն նորա հաղորդէր յեկեղեցին չարափառաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)


Չարափառութիւն, ութեան

s.

heterodoxy.

· Calfa

NBHL (2)

κακοδοξία malum dogma, secta. Չարափառն գոլ. չար եւ մոլար վարդապետութիւն. աղանդ.

Քանզի ի դէպ է՝ զորոց չարափառութիւնն ունին, զնոյն ունել եւ զանուանսն. որպէս զի այնուհետեւ վաղենտիանոսք եւ մարկիոնացիք եւ մանիքեցիք կոչեսցին. (Աթ. ՟Է։)


Չարիմաստ

cf. Չարամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Չարիմացին վարազվաղանայ գիտացեալ զանհնարին ուրախութիւնն վասակայ. (Փարպ.։)


Չարիմաց

cf. Չարամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Չարիմացին վարազվաղանայ գիտացեալ զանհնարին ուրախութիւնն վասակայ. (Փարպ.։)


Չարիք, րեաց

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.

· Calfa

NBHL (2)

Յետ գործելոյ զչարիսն՝ յայնժամ բազումք հային ի չարիսն։ Ոչ ոք վաղվաղակի եւ յանկարծակի ի չարիսն դիմէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32. 33։)

ՉԱՐԻՔ. Վնաս. արկածք. աղէտք. թշուառութիւն. փորձանք, խեղճութիւն.


Չարչարական, ի, աց

adj.

susceptible of pain, passible, passive.

· Calfa

NBHL (1)

Բերելով յաղագս մարդկան չարչարանս՝ չարչարականաւ կերպիւ որ ի մարդկանէ։ Ի չարչարելոյն չարչարականն ցուցանիւր։ Զչարչարականն զմարմին, զոր զգեցաւն յաղագս ամենայն աշխարհի փրկութեան. (Աթան. ՟Դ. ՟Զ։)


Չարչարակից, կցի, կցաց

s. adj.

fellow-sufferer;
compassionate.

· Calfa

NBHL (2)

Յաղագս այնոցիկ՝ որք մեռանինն, իբրեւ ընդ զրկեալս չարչարակից լինիմ. (Բրս. յուդիտ.։)

Պարտ եւ արժան էր ընդ արարչին չարչարակից լինել եւ արարածոցս։ Եղաք չարչարեցելոյն յաղագս մեր՝ չարչարակիցք. (Ածաբ. ի պասք. ՟Բ. եւ Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)


Չարչարան, ի

s.

instrument of torture.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ հրաշալի սուրբ չարչարան, անսահմանին եղեր սահման։ Րաբունւոյն սուրբ չարչարան, աստուածորդւոյն սուրբ զենարան. (Տաղ խաչի.։ 9)


Չափաբանութիւն, ութեան

s.

versification.

· Calfa

NBHL (1)

Չափ բանից եւ բառից. քերթուած. տաղաչափութիւն.


Չափաբերական, ի, աց

adj.

measured, proportioned, symmetrical;
rhythmical, metrical.

· Calfa

NBHL (2)

ՉԱՓԱԲԵՐԱԿԱՆ. μετρικός, ῤυθμικός metricus, rhythmicus, modulatus ac moderatus. Տաղաչափական. չափածոյ.

Եւ էր անարգանքն ասացեալք՝ տաղ չափաբերական։ Ոտանաւորս եւ չափաբերականս գերակայ գրել տաղս։ Քերթութիւն է առասպելավարժութիւն, եւ չափաբերական բանիւք պատմութիւն զանազան իրաց. (Նոննոս.։ Մագ. ՟Ժ՟Ա։ Երզն. քեր.։)


Չափաբերեմ

va.

to reduce to order;
to versify.

· Calfa

NBHL (2)

ՉԱՓԱԲԵՐԵԼ. Չափով եւ կարգաւ յառաջ բերել, յարմարել. եւ Տաղաչափել.

Տաղ դիւցազնական չափաբերեալ ըստ ելլենացւոցն։ Ի քառից տասանց չափաբերեալ գտցի. (Մագ. խչ.։)


Չափաբերութիւն, ութեան

s.

measure, symmetry, proportion;
rhythm, meter;
cf. Չափագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյք քաղդէութեամբ, եւ չափաբերութեամբ, եւ որքանութեամբ զբաղէին». (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 17.) իմա՛ ըստ յն. աստղաբաշխութեամբ, մաթէմադիգայիւ, եւ թուաբանութեամբ։


Չափածոյ

adj.

measured;
metrical, rhythmical.

· Calfa

NBHL (1)

μετρικός moderatus. Չափեալ. չափմամբ յօրինեալ. տաղաչափական.


Չափաւոր

adj.

of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.

· Calfa

NBHL (3)

Կշռակի եւ չափաւոր գոյութեամբն։ Ոչ գիտացին թշուառականքն զաղցաւոր չափաւորացն դիւրութիւն։ Զհարկաւոր կերակրանացն պէտս չափաւորաւն սահմանել ժառանգութիւն. (Պիտ.։)

ՉԱՓԱՒՈՐ. որպէս Չափածոյ. տաղաչափական.

Պօղոս ճնշէր զմարմինն եւ չարչարէր. դու գոնեայ չափաւոր մի աղօթեա՛. (Խոսր.։)


Չափաւորապէս

adv.

with measure, sufficiently, well enough, so so;
tolerably, moderately, modestly, soberly.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այսոքիկ յոյժ աղօտաբար եւ չափաւորապէս. (Նար. յովէդ.։)


Չափաւորութիւն, ութեան

s.

measure, moderation, limitation;
modesty, temperance, mitigation;
sufficiency, mediocrity.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմանէ խրատեալ մեր չափաւորութիւնս, զաղմկեալ գրերն՝ զզրպարտութեան կոթողս անտես արարաք. (Լմբ. առ լեւոն.։)


Չափեմ, եցի

va.

to measure;
to examine, to ponder, to weigh;
to judge, to conjecture;
to reward, to return like for like;
to versify, to make verses;
չափեաց նմա վեց չափովն գարի, he gave him six measures of barley.

· Calfa

NBHL (3)

ՉԱՓԵԼ. μετρέω versibus complector. Չափաբանել. տաղաչափել.

Եւ մեք սաղմոսաբանեսցուք, եւ յոլովս գրեսցուք, եւ չափեսցուք. (Առ որս. ՟Դ։)

Ի գրել բանիւ աստուածական, ոտիւք չափեալ ներտաղական։ Կատարեցաւ բանըս չափեալ՝ ի համբակէ նուաստացեալ. (Շ. խոստ. եւ Շ. վիպ.։)


Չափումն, ման

s.

cf. Չափողութիւն ;
exchange, reward, return.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստ սպառնալեաց արդարակորով չափմանց յաստուածային գրոց լսելով՝ սարսափին եւ դողան երիկամունք իմ. (Սկեւռ. աղ.։)


Չեչաքար, ի

s.

pumice-stone.

· Calfa

NBHL (1)

(Ասի) խոշոր՝ որ անհաւասարք են (մասունքն). որպէս չեչաքարն. (իսկ) ողորկն՝ որ հաւասար են. որպէս ապակի կամ մարմառն. (Անյաղթ ստորոգ.։) ( ըստ Լեհ. քար ծակալից սպնգանման. pumex ).


Չեպիսկոպոս, աց

s.

pseudobishop.

· Calfa

NBHL (1)

Յամենայն քաղաքս արիանոսս չեպիսկոպոսս յղէր։ Որ անուանեալք էին չեպիսկոպոսունս աղանդոյն արիանոսաց. (Բուզ. ՟Դ. 5. 8։)


Չիք

vd. s.

there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.

· Calfa

NBHL (2)

Ի քաղց եւ ի ծարաւ, առ չըքի հացի եւ ջրոյ. (Եփր. ՟բ. կոր.։)

Անդէն վաղվաղակի դեւքն չիք լինէին. (Աթ. անտ.)


Չկեցու, աց

adj.

lazy, idle, unoccupied, sluggish, slothful.

· Calfa

NBHL (1)

Անամօթից եւ չկեցուաց է կալն եւ ծաղր առնել զայնպիսի նշաւակութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)


Չմարթու

cf. Չմարթուն.

· Calfa

NBHL (1)

ՉՄԱՐԹՈՒ ՉՄԱՐԹՈՒՆ. Անմարթ ի լինել պիտանի. անպիտան. անճարակ, անխելք. եւ Անմարդի. անքաղաքավար. անագորոյն.


Չմարթուն

adj.

incapable, awkward, clumsy, bungling.

· Calfa

NBHL (1)

ՉՄԱՐԹՈՒ ՉՄԱՐԹՈՒՆ. Անմարթ ի լինել պիտանի. անպիտան. անճարակ, անխելք. եւ Անմարդի. անքաղաքավար. անագորոյն.


Չմարթութիւն, ութեան

s.

incapacity.

· Calfa

NBHL (1)

Խօսեցարո՛ւք զխաղաղութիւն ընդ այնոսիկ, որ վասն չմարթութեան նոցա արգելէք դուք ի նոցանէ զբան բերանոյ ձերոյ. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Չնաշխարհիկ

adj. s.

celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.

· Calfa

NBHL (3)

Ի վերուստ ասելն (զխաղաղութիւն՝) զչնաշխարհիկն յայտ առնէ. (Խոսր.։)

Չնաշխարհիկ՝ մարդկան ցուցար (սուրբ յհ. մկ) կոչմամբ հոգւոյն երեւեցար. (Շ. տաղ.։)

Չնաշխարհիկ գոլով աճմամբ մարդկութեան. (Շ. տաղ.։)


Չնչին, չենոյ, չենոց

adj.

of nothing, of little value, puny, light, feeble, low, despicable, frivolous, futile, vain;
very little, small.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց ոչ կամի՝ չկարեմք յաղթել, ոչ միայն արգաւորացն, այլ եւ չնչենոցն։ Չնչենովքն զմեզ աշխատ առնէ, եւ զմեծամեծսն հնազանդէ մեզ. (Եզնիկ.։)


Չորաթուզ

cf. Պաղատիտ.

· Calfa


Չորակերութիւն, ութեան

s.

nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է ի սուրբ քառասներորդս աղուհացիցն շաբաթի եւ կիւրակէի չորակեր լինել, որպէս եւ յայլ աւուր. (Տօնակ.։)