Definitions containing the research աղ : 10000 results

Շիրմակից, կցի, կցաց

adj.

buried in the same tomb or cemetery.

· Calfa

NBHL (2)

Թաղեալ ի նմին շիրմի, կամ գերեզմանատան.

Շիրիմ գոլ (մահապարտաց) ըստ միայնութեան՝ հանդերձ ոչ միոյ ուրուք շիրմակցի. թաղել զսոսա առանց բարեբանութեան, ոչ արձանօք եւ ոչ անուամբք յայտնելով զշիրիմս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Շիրմաւոր

adj.

entombed, buried.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զշիրիմ. թաղեալ ի շիրմի. կամ Բնակեալ յառանձնութեան իբրեւ ի գերեզմանի.


Շիւանք

s.

acute cry, shriek, scream.

· Calfa

NBHL (2)

Կէսքըն շիւան մեծ քաղէին, կէսքն ըզվարսիցըն փետէին. (Ուռպ. ողբ.։)

Թուի որպէս ռմկ. ճւալ. զի որպէս փաղանուն դրին ի Հին բռ.


Շիփոր

cf. Շեփոր.

· Calfa

NBHL (1)

Գործն նորա իբրեւ զշիփոր ի վերայ այսր աղաղակէր. (Եփր. համաբ.։)


Շլագոյն

adj.

somewhat dark, obscure;
short or dim-sighted.

· Calfa

NBHL (2)

Խռովեն, եւ շլագոյն՝ զլոյսնզ սրբութեան ըստ ժամանակի աղօթիցն նմա ցուցանեն. (Եւագր. ՟Ի՟Ե։)

ἁμαυρός obscurus. Թերատեսիլ. թխատեսիլ. մթնագոյն. նսեմագոյն. աղօտ.


Շլանամ, ացայ

vn.

to become shortsighted;
squint-eyed;
blind;
to feel quite dazed, to be dazzled;
to grow dim, obscure;
to become blunt.

· Calfa

NBHL (1)

ἁμαυρόομαι, ἑπαμαυρόομαι obscuror, obfuscor πωρόομαι excaecor, obcaecor ἁμβλυωπέω caecutio, sum obtusis et hebetibus oculis. Շիլ լինել. բլշակնիլ. բթիլ տեսութեան. մթագնիլ լուսոյ աչաց, եւ փայլման իրաց. նսեմանալ. աղօտանալ. խաւարիլ. կուրանալ.


Ուխտաւորիմ, եցայ

vn. fig.

to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.

· Calfa

NBHL (2)

Ամ յամէ ուխտաւորեալ (ի տեղին՝) կատարէր զյիշատակս նոցա. (Կաղանկտ.։)

Այց առնել ըստ պարապոյ ուխտաւորեալ պահոցն եւ աղօթից։ Զի ուխտաւորեալ են բնակիչք, շնորհիւ ուխտին կերակրեսցին։ Ուխտաւորեալ եւ նուիրեալ ընծայիւք երթիցեն ի վանսն. (Կանոն.։)


Ուծանամ, ացայ

vn.

to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.

· Calfa

NBHL (2)

Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)

(Ի բառէս Ոյծ, ցուրտ, զով, պաղ) ἁποσκληρύνομαι, ἁποκλῆμι induresco, exaresco. Հովանալ. ցրտանալ. պաղիլ. չորանալ. պնդանալ. օտարանալ. պաղիլ.


Ուծացուցանեմ, ուցի

va.

to cool, to damp, to estrange;
to avert, to remove.

· Calfa

NBHL (1)

Տալ ուծանալ. ցրտացուցանել. հովացուցանել. օտարացուցանել. պաղեցնել.


Ուղեգնացութիւն, ութեան

s.

travelling, journeying.

· Calfa

NBHL (2)

Հրամայէ մակուկաչու ուղեգնացութեամբ ի քաղկեդովն ելանել. (Շիր. քրոն.։)

Անդառնալի ուղեգնացութիւն։ Զնաւին ուղեգնացութիւն։ Վաստակեցար յուղեգնացութեան. (Մաշտ.։ Պիտ.։ Սկեւռ. աղ.։)


Ուղեկեալ

adj.

returning from a journey or voyage, travelled.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայէր զուղեկեալսն ի հայոց՝ ի վրաց եւ յաղուանից՝ զառաջեաւ ածել. (Փարպ.։)


Ուղեկից

s.

fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.

· Calfa


Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (3)

Եհար վաղերբ զգլուխն երուանդայ, եւ ցրուեաց զուղեղն ի յատակս տանն. (Խոր. ՟Բ. 44։)

Զախելով արկանէր ընդ սաղաւարտն եւ ընդ ճակատն ի ներս յուղիղն (այսինքն յուղեղն)։ Ուղիւղ գլխոյ եւ ոսկերաց։ Եօթնեակն՝ աթենա կուսածին յուղւոյն (այսինքն յուղղոյն) արամազդայ. (Պիտ.։ Արիստակ. գրչ.։ Մագ. ՟Ը։)

Սովն տիրեաց յաղիս եւ յուղիղս։ Ուժգին ջերմ իբրեւ ի խոր ուղոյ (այսինքն ուղղոյ) նորա այրէր զնա. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։ ՟Թ. 11։)


Ուղերձեմ, եցի

va.

to make a present, to present, to offer, to give;
to address;
to push forth, to produce;
to attract, to win with gifts, to seduce;
to persuade, to induce.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հոգեւոր մարդիկսն, որ մօտ երթան հաղորդ գտանել. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)


Ուղերձումն, ման

s.

extension.

· Calfa

NBHL (1)

Կամակար մտօք զբազուկն անարատ՝ բեւեռօք սեւեռեալ ի տերեւասաղարթ տնկոյն տեսակ՝ ամրափակ ուղերձմամբ. (Նար. խչ.։)


Ուղեւոր, աց

s.

traveller;
passenger;
ի ձեւ —ի, in travelling trim.

· Calfa

NBHL (3)

Ետես զայրն ուղեւոր ի մէջ հրապարակի քաղաքին։ Հասանիցէ ի վերայ քո իբրեւ զչար ուղեւոր (կամ ճանապարհորդ) տնանկութիւն. (Դտ. ՟Ժ՟Թ. 17։ Առակ. ՟Զ. 11։)

Հատուցանել քեզ՝ իբրեւ աղքատ ուղեւոր թագաւորի ճաշ. (Արշ.։)

Ռահահորդ ուղեւոր երկնընթաց. (Շ. տաղ.։)


Ուղեւորական, ի, աց

adj.

travelling.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղեւորական գրաստ, եւ սայլակառս. (Պտմ. աղեքս.։)


Ուղխաջուր

s.

torrent-water;
—ք, torrents;
— հեղեղատ, a flooded or swollen torrent.

· Calfa

NBHL (1)

Շինել զքաղաքն, եւ ինչ որ անկեալ էր ի պարսպացն յուղխաջուր հեղեղատաց անտի. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Է. 37։)


Ուղխաւոր

adj.

having small torrents.

· Calfa

NBHL (1)

Յատակեաց սպիտակ կճասալ յատակօք, զի ուխաւորք յատակացն դիւրագոյնս կարգեսցեն առ ոչինչ վնասել քաղաքացն. (Խոր. ՟Բ. 24։)


Ուղխինահոս

adj.

rushing like a torrent;
torrential.

· Calfa

NBHL (1)

Ջուր մանուածոյ՝ ծիծաղ ծաւալ՝ կարկաջահոս ուխինահոս. (Նար. տաղ մկրտ.։)


Ուղղագիծ, գծից

adj.

rectilineal, rectilineous or rectilinear.

· Calfa

NBHL (1)

εὑθυγράμμος rectis lineis constans. Որոյ գիծքն են ուղիղ. ուղիղ գծիւք բաղկացեալ.


Ուղղագնաց

adj. fig.

walking upright;
walking in uprightness, full of rectitude, virtuous.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդ կենդանի բանաւոր՝ ուղղագնաց։ Մարդ է ուղղագնաց՝ ծիծաղական. (ա՛յլ ձ. ուղղորդագնաց) (Սահմ. ՟Գ։)


Ուղղագործ, աց

adj.

well-doing, just;
upright.

· Calfa

NBHL (1)

Աճեցո՛ զբորբոքումն ուղղագործ եւ քաղցր սիրոյ քո յոգւոջ իմում. (Եփր. աղ.։)


Ուղղադատ

adj.

of right or just judgment, judging equitably, just, right.

· Calfa

NBHL (1)

Զի սմա (ի գրիդ) պատկանեալ տրամախոհութիւն՝ ուղղադատ բաղխոհութիւն վարկայ. (Մագ. ՟Հ՟Ը։)


Ուղղական, ի, աց

adj.

right, direct;
s. gr. nominative.

· Calfa

NBHL (1)

Կամի ինքն (արիստոտէլ) զուղղականն միայն գոլ անուն, իսկ զայլսն՝ հոլովս անուան. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Ուղղակի

adj. adv.

right;
rightly, directly;
correctly.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյնք յուղղակի ակօսոյն ոչ դարձեալք. (Տաղ.։)

Ուղղակի փառատրութեամբ։ Վարդապետաց քանոն ուղղակի. (Սարկ. աղ.։ Գանձ.։)


Ուղղաձիգ

adj.

in a direct line, direct, straight, vertical, perpendicular, upright.

· Calfa

NBHL (2)

Առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն (ծառոց)։ Ուղղաձիգ համբարձմամբ մտանէին ի ցամաքէս ի համատարածն ջուրս։ Ընդ ուղղաձիգ մուտս փողոցացն ի նմանէ ի քաղաքն մտանէին. (Պիտ.։)

Մեղու աշխատի՝ առնելով ի մաղսն զվեցանկիւնսն, եւ զընդդիմադրեալ բջիջսն անկանելով, եւ զուղղաձիգսն յանկիւնսն որոշելով. (Ածաբ. նոր կիր.։)


Ուղղանկիւն

s.

orthogon, rectangle.

· Calfa

NBHL (2)

Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)


Ուղղանկիւնի, նւոյ

adj.

orthogonal, rightangled, rectangular.

· Calfa

NBHL (2)

Ասէ եւրիպիդէս, եթէ ինձ պատուեալ լիցի ութերեակ. որ եւ քուեայ առաջին զսա անուանէ յաղագս ուղղանկեանցն. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.) իմա՛ ուղիղ անկեանց, կամ նման գոլոյ ուղղանկիւն ձեւոց։

Չորեքանկիւնի ձեւդ ամենայն ուրեք եդեալ՝ հաստատութեամբ ունի, ուղղանդիւնիս կատարելով։ Բաղկացաւ յուղղանկիւնոյ. քանզի ուղղանդիւնին բաղկացաւ եւ այլն։ Բնականագոյն թիւ՝ յուղղանկիւնոյ եռանկիւնոյն զօրութենէ. (Փիլ.։)


Ուղղաչափ, ի

s.

square;
cathetometer;
կաղ —, bevel.

· Calfa


Ուղղապէս

adv.

right, rightly, well.

· Calfa

NBHL (2)

Ասասցի ուղղապէս, եթէ ոչ ի ժամանակի եղեւ աշխարհ, այլ ի ձեռն աշխարհի բաղկացաւ ժամանակ. (Փիլ. այլաբ.։)

Ուստի ուղղապէս ունի (ասելն), ապականեն զբարս քաղցունս բանք չարք. (Բրս. չար.։)


Ուղղաւորեմ, եցի

va.

cf. Ուղղեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ուղղաւորելով կամ ուղղեւորելով խաղաղութեամբ զկեանս իմ. (Ոսկ. պտրգ.։)


Ուղղափառութիւն, ութեան

s.

orthodoxy , catholicism.

· Calfa

NBHL (1)

Որք յաղագս ուղղափառութեանն արտասահմանեալ էին ի մետաղս։ Դրդուեցաւ ուղղափառութիւն. (Խոր. ՟Գ. 33. 68։)


Ուղղեմ, եցի

va. mar.

to make straight, to trim, to straighten;
to erect, to raise, to hold up;
to address, to direct;
to conduct, to govern, to rule;
to correct, to rectify;
to correct, to reclaim, to improve, to reform, to make better, to amend;
— զգնացս, զվարս, to regulate one's conduct or actions;
to repent, to amend;
— զսխալանս, to confess one's errors, to redeem one's faults;
— զբան, զխնդիր, to address, to direct one's words to, to question;
ատեան —, to assemble or convoke a council;
նիզակ ումեք —, to hurl a javelin at;
— զկայմ, to mast.

· Calfa

NBHL (1)

Նա նախ զառաջինն ուղղեաց եկեղեցի յաղեքսանդր քաղաքի. (Եւս. պտմ.։)


Ուղղիչ, չի, չաց

s. mech.

corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ոտինն զհետ երթիցէ առաջնորդին եւ ուղղչին. (Ածաբ. աղք.։)


Ուղղորդ, աց

adj. adv.

straight, direct, perpendicular;
directly, quite straight, perpendicularly, apeak.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ չարաչար ծանեար, այլ ուղղորդ փառաւորեցեր։ Յարաժամ տեսանել զտէր, եւ ուղղո՛րդ հայել, եւ ոչ իւիք աղտեղեօք տեսութեանցն գարշանալ. (Անթիպատր.։ Նիւս. երգ.։)


Ուղփաճեմ

adj.

cf. Ուղփեան.

· Calfa

NBHL (1)

Ի (Հին բռ.) որպէս փաղանուն գրին.


Ումպէտ, ում եւ պէտ

adj. adv.

useless, worthless, futile, flimsy;
whatever, whatsoever;
uselessly.

· Calfa

NBHL (2)

Ումպէտ գործոց հետեւիք։ Զբաղեալ յումպէտ գործս։ Ի չնչին եւ յումպէտ իրսն. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։ Լմբ. պտրգ.։)

Ոչ եթէ վայրապար ինչ ո՛ւմ եւ պէտ մարդոյ հաւատացին զայս առաքեալքն։ Յո՛ւմ եւ պէտ տեղիս աղօթել. (Բրս. ի ստեփ.։ Լմբ. պտրգ.։)


Ունակաբար

adv.

habitually.

· Calfa

NBHL (1)

Յաճումն եւ ի շարժութիւն միայն հաղորդեալ էապէս եւ ունակաբար. (Մաքս. ի դիոն.։)


Ունականամ, ացայ

vn.

to habituate, to accustom oneself.

· Calfa

NBHL (2)

Ունական ջերմութիւն կորուսանէ զենթակայն։ Ունական ջերմն՝ անչափութիւն է. (Անյաղթ պորփ.։)

Ոչ երբէք մարմին բոլորն որպէս բոլոր յամենեցունց ունականայ. (Անյաղթ պորփ.։)


Ունայնաբան

cf. Ընդունայնաբան.

· Calfa

NBHL (1)

Ունայնաբան շաղակրատ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)


Ունայնակրօն

adj. s.

of vain religion;
miscreant.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ կրօնքն են ունայն եւ սնոտի. Զերծեալ աշխարհն ամենայն յունայնակրօն պաշտամանցն՝ հնազանդեցան ամենահեշտ լծոյ ծառայութեանն քրիստոսի. (Կաղանկտ.։)


Ունայնահաւատ, ից

adj.

of false religion, infidel, misbelieving;
of little faith, incredulous.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛ւնայնահաւատ, զառանց գնոյ ձիրս ո՞յր աղագաւ ի գինս ձգել յօժարիս. (Լմբ. պտրգ.։)


Ունայնանամ, ացայ

vn.

to become empty, to be emptied;
to vanish, to vanish or pass away, to go off in smoke, to disappear;
to be deprived of, to remain without;
to be debased, humbled.

· Calfa

NBHL (2)

Քաղցեալք՝ կենա՛ց հացիւ լցցին, եւ մեծատունք ունայնասցին. (Յիսուս որդի.։)

Յորժամ լցեալ լինի (որովայն), յաղագս ժուժկալութեան իմաստասիրէ. իսկ յորժամ ունայնանայ, եւ այլն. (Բրս. պհ.։)


Ունայնաջան

cf. Զրաջան.

· Calfa

NBHL (1)

Յետ բազում ունայնաջան եւ զրավաստակ լինելոյն յաղօթս ապաւինէին. (Ճ. ՟Ը.։)


Ունայնավաստակ

cf. Զրավաստակ.

· Calfa

NBHL (1)

Զտիւս ե՛ւս իբրեւ զգիշերս ունայնավաստակ եղէց։ Մի լիցի ունայնավաստակ. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. գաղ.։)


Ունայնարուեստ

adj.

attached to vain things, applying oneself to futilities.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն վայրապար ունայնարուեստ կենցաղոյս. (Բրս. հց.։)


Ունգ, ընգոյ, ընգոց

s.

chaff, straws, trifle.

· Calfa

NBHL (2)

ՈՒՆԳ որ եւ ՈՒՆԿ. χνοῦς, χοῦς lanugo, pulvus. Փոշետեսակ մանրուք, եւ մաղուք իրաց. մղեղ. փոշի. փշուր. մռեղ. ... (լծ. եւ եօնկա, ուն, էօն ).

Իբրեւ զունգ յարդի հոսեալ յերեսաց հողմոյ։ Իբրեւ զունգ մաղեալ. (Ես. ՟Ժ՟Է. 13։ ՟Ի՟Թ. 5։)


Ունեւոր

adj.

rich.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտ յընչից աղքատք են, սակայն մեղօք հարուստք եւ ունեւորք։ Ունեւորութիւն կրկին իմանի . է՛ որ ըստ գոյից, եւ է՛ որ ըստ մեղաց. (Բրսղ. մրկ.։)


Ունեւորութիւն, ութեան

s.

richness.

· Calfa

NBHL (1)

Թէպէտ յընչից աղքատք են, սակայն մեղօք հարուստք եւ ունեւորք։ Ունեւորութիւն կրկին իմանի .է՛ որ ըստ գոյից, եւ է՛ որ ըստ մեղաց. (Բրսղ. մրկ.։)