Definitions containing the research աղ : 10000 results

Ութերեակ, եկաց

adj.

eight, octonary;
eighth;
the number eight;
eight days.

· Calfa

NBHL (2)

Եօթն՝ կենցաղս չարչարանք է մեզ իւրաքանչիւր. (մինչեւ ժամանեսցուք յութեակն, որ է արքայութեանն հանգիստ. Տօնակ.։)

Յարութեանն հաղորդ լիցուք՝ փոխել յեօթներեկէն ի նոր ութերեակն. (Արշ.։)


Ութերորդ, աց

adj. adv. s. mus.

eighth;
eighthly;
octant;
— ձայն, octave.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն ութերորդաց ... ի վերայ ութերորդին». կա՛մ է ութազի նուագարան, կամ սաղմոս նուագելի ի տօնի ամսոյն ութերորդի. եւ այլն։


Ութկանգնեայ

adj.

of eight cubits.

· Calfa

NBHL (1)

Գիշերաղուէսք՝ հինգկանգնեայք, եւ այլք ութկանգնեայք. (Պտմ. աղեքս.։)


Ութսուն, սնից

adj.

eighty.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեթէ հեռի իսկ է ի ծովէ քաղաքն՝ ութսնօք ոմամբք ասպարիզօք. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)


Ուժաւոր

cf. Ուժեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Երիս ձիս ուժաւորս. (Պտմ. աղեքս.։)


Ուժգին

adj. adv.

strong, great;
violent, impetuous, vehement;
—, —ս, strongly, vigorously, violently, vehemently;
—ս գանել, to beat violently, unmercifully;
— առնուլ, to take by force;
—ս ակնարկել, to eye disdainfully, to regard ferociously;
—ս ընթանալ, to be swift-footed, to run swiftly.

· Calfa

NBHL (4)

Հողմ մեծ ուժգին։ Մեծ եւ ուժգին աղաղակաւ։ Ուժգին գոչմամբ.եւ այլն։

Մարտնչել ընդդէմ նոցա ուժգին զինու՝ որ ոչ յաղթահարի. (Եւս. պտմ.։)

Սաստիկ կազմութեամբ եւ ուժգին աղխիւք. (Փարպ.։)

Ուժգին ճառս հրատարակեալ լինի զհերակլեայ. (Նոննոս.։ Իսկ Թր. քեր. Ուժգին դնի իբր ածական բաղդատական։)


Ուժգնաբար

cf. Ուժգին.

· Calfa

NBHL (1)

Զսիրտն՝ որ աղբիւր է՝ շրջաբերեալ ուժգնաբար. (Պղատ. օրին.։)


Ուժգնագոյն

cf. Ուժգին.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ եթէ վարկպարազի տարակուսանօք, այլ յոյժ ուժգնագունիւք եւ դժուարալուծիւք. (Անյաղթ պորփ.։)


Ուժգնակի

cf. Ուժգին.

· Calfa

NBHL (2)

Դրունք ուժգնակի կային աղխեալ. (Ոսկիփոր.։)

Ուժգնակի գոչմամբ մաղթիւք՝ զմեղս սպանողացն մաքրէր. (Շ. տաղ.։)


Ուժեղ, աց

adj.

strong, robust, vigorous;
valorous;
powerful.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձան ուժեղ զօրութեամբ, եւ մեծաւ յաղթութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 5։)


Ուժեղանամ, ացայ

vn.

to fortify or strengthen oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Վահան մամիկոնեան ուժեղանայր ընդդէմ պարսից։ Դառնայր փախստեայ, եւ դարձեալ ուժեղացեալ՝ դարձաւ ընդդէմ գուրգինի։ Ուժեղացեալ ղակիշն քաղաքային ի վերայ մուսէի զօրուն. (Արծր. ՟Բ. 2։ ՟Գ. 13. 15։)


Ուժեղութիւն, ութեան

s.

force, vigour, power.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն ուժեղութեանն, եւ սրտեայ լինելոյն։ Ուժեղութեամբ եւ քաջութեամբ սրտիւ ընդդիմանալ։ Պակասին (ի քաղցելոց եւ ի ծարաւեաց) ուժեղութիւնքն. (Խոր. ՟Բ. 7։ Արծր. ՟Գ. 9։ Թէոդոր. մայրագ.։)


Ուլ, ուց, ոց

s.

kid;
fawn.

· Calfa

NBHL (1)

Զենին ուլ այծեաց։ Ի գառանց եւ յուլոց ողջակէզ։ Ինծ առ ուլու մակաղեսցի։ Ուլ մի երբէք ոչ ետուր ինձ։ Արածեա՛ զուլս քո։ Իբրեւ երկուս ուլս այծեման.եւ այլն։


Ուխտադիր, դրաց

adj.

making a vow;
being under a vow, Nazarean;
allied, confederated;
— լինել, to make a vow;
to conclude a treaty.

· Calfa


Ուխտադրութիւն, ութեան

s.

making a vow;
concluding a treaty;
vow;
profession;
wish, desire.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սուրբն երթայր յերուսաղէմ հատուցանել ուխտադրութիւնս. (Կաղանկտ.։)


Ուխտական, ի, աց

adj.

votive.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս դատաստանի մսակերութեան ուխտականաց։ Ուխտական (աստ) յայտ է, զի զամուսնացեալս եւ զկուսանս, եւ որք միանգամ յեկեղեցի են, անուանէ. (Մխ. դտ.։)


Ուխտակից, կցի, կցաց

s.

companion in a vow;
ally, confederate.

· Calfa


Ուխտատեղի, ղւոյ

s.

sanctuary, holy place.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ասի ՈՒԽՏ, ՈՒԽՏՔ. Տեղի՝ ուր գնան հաւատացեալք յուխտ. որպէս անօրինական տեղիք յերուսաղէմ, եւ նշանաւոր տաճարք եւ վկայարանք սրբոց.


Ուխտաւոր, աց

adj. s.

that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.

· Calfa

NBHL (4)

Առ քաջ իմացուած սուրբ դրոց գիտեա՛ ինձ զեբրայական ձայնքս, զի նիտա՝ է որոշումն, զատումն, նուիրումն. նատար ՝ ուխտել. նէտէր ՝ ուխտ. նուէր. նազար ՝ ուխտել, սրբել. նէզէր ՝ սրբութիւն, սրբազան ինչ. իսկ նազիր, նազովրացի, սրբեալ տեառն, նուիրարական, ուխտական, ուխտաւոր. որ եւ սեպհականեալ անուն փրկչին՝ որպէս գլխոյ ամենայն ուխտաւորաց եւ ուխտից։ Ա՛յլ է ըստ եբր. եւ նածար, դիտել, պահել. նէծէր ՝ տեսչութիւն, եւ ծաղիկ. որպէս եւ նաշի ՝ իշխան, եւ այլն։

Աշխատեցաւ մովաբ ի մեհեանս իւր, եւ մտցէ ուխտաւոր ի ձեռագործս իւր» իմա՛ աղօթել եւ նուիրել ինչ. (Ես. ՟Ժ՟Զ. 12։)

ՈՒԽՏԱՒՈՐ. Ըստ քրիստոնէից՝ այն որ աղօթիւք եւ ընծայիւք մատչի յեկեղեցի եւ ի վկայարանս.

Յաղագս ուխտաւորաց եւ պտղաբերից ի սուրբ եկեղեցի աստուծոյ։ Յիշեա՛ տէր զուխտաւորս եւ զպտղաբերիչս։ Աղաչեա՛ վասն քո ուխտաւորացս։ Ամենայն խնդրուածք ուխտաւորացն կատարին բարեխօսութեամբ սրբոյն. (Ժմ.։ Պտրգ.։ Շար.։ Ճ. ՟Գ.։)


Հաշումն, ման

s.

consumption, decay, dwindling away, languor.

· Calfa

NBHL (1)

Տապք մարմնոյ, եւ այլ ինչ ախտք, եւ հաշմունք. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Հաշտարան, աց

s.

propitiatory.

· Calfa

NBHL (1)

Իմումս խռովութեան հաշտարանք։ Յորժամ կացցէ աստուած ի մէջ աստուածոց հաշտարանացն խաղաղութեան. (Նար. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Է։)


Հաշտեմ, եցի

va.

cf. Հաշտեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ἑξιλέομαι placo, paco. պրս. ասուտէն. Հաշտ առնել. խաղաղել. հաճել. ի հեզութիւն դարձուցանել. ցածուցանել ի բարկութնէ. կակըղցընել, խաթրրը առնել.


Հաշտեցուցանեմ, ուցի

va.

to conciliate, to reconcile, to pacify;
to agree, to make up.

· Calfa

NBHL (2)

Զաստուած հաշտեցուցանել հաճոյական աղօթիւք. (Խոսր.։)

Եւ երբեմն, որպէս Խաղաղել երկուստեք զխռովեալս. ի հաշտութիւն ածել. եւ խաղաղութիւն ի մէջ արկանել. հաշտեցընել.


Հաշտիմ, եցայ

vn. fig.

to be reconciled, to agree, to make peace, to become friends;
մերձ էր արեւն ի —, the sun was about to set.

· Calfa

NBHL (1)

Գալ կամ դառնալ ի հաշտութիւն. միաբանիլ ի խաղաղութիւն. հաշտըւիլ.


Հաշտութիւն, ութեան

s.

cf. Հաշտումն.

· Calfa

NBHL (3)

cf. ՅԱՇՏ. καταλλαγή, εἱρήνη, ἁγάπησις , φιλία reconciliatio, pax, societas. Հաշտ առնելն եւ լինելն. հաշտելն. դարձ եւ բարեկամութիւն. խաղաղութիւն. հաճութիւն. սէր. միաբանութիւն.

Խնդրել զհաշտութիւն։ Խօսել ի հաշտութիւն։ Հաշտութիւն խաղաղութեան։ Զխաղաղութիւն հաշտութեան ի մէջ հաստատել։ Հաշտութիւն առնել։ Որով եւ զհաշտութիւնն իսկ ընկալաք։ Զի եթէ մերժումն նոցա հաշտութիւն աշխարհի է.եւ այլն։

Գաղտնի հաշտութիւն խօսեցեալ ընդ տիգրանայ. (Խոր. ՟Բ. 15։)


Հաչեմ, եցի

vn.

cf. Հաջեմ;
cf. Հեծեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հաչեսցես հառաչելով զաղօթսն մատուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Հապա

adv.

cf. Հապ.

· Calfa

NBHL (1)

Հա՛պա ժի՛րք լերուք։ Հա՛պա ամենայն մարդ եւ այլն։ Հապա վաղվաղակի գինի եւ նաշիհ եւ այլն։ ( ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 32։ եւ ՟Բ. 27։ եւ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 21։)


Հապճեպ

s. adv. vn. va.

haste, speed, hurry, diligence, promptitude, precipitation, headlong haste;
—, —իւ, —ով, in haste, hastily;
expeditiously, diligently, promptly, swiftly, rapidly, quickly;
— տագնապու, with all possible speed, in a hurry, precipitately;
— տալ, to hasten, to make haste, to be quick;
— տալ, to expedite, to hasten, to urge on, to quicken, to hurry;
to despatch;
cf. Փութացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Ճեպողական. ստիպողական. արագագոյն. անդանդաղ կամ շփոթ.

Տագնապ տարակուսիցս հապճեպ տայ պատմել զանցս անցից աղետիցս։ Հապճեպ տայր վաղվաղակի հասանել։ Ըստ հապճեպ տալոյ խնդրակացն ի կոստանդինուպօլսէ՝ գնայ կայսրն փութանակի. (Յհ. կթ.։)


Հապճեպեմ, եցի

vn. va. cf. Հապճեպ տալ.

· Calfa

NBHL (1)

Այսպէս քո հապճեպելոյ՝ ահա ոչինչ յաղագս մակեդոնացւոցն ի կարգին նշանակեցաք. (Խոր. ՟Ա. 31։)


Հաջեմ, եցի

vn. fig.

to bark, to bay, to growl;
to howl, to yelp;
to cry out, to clamour, to brawl, to snarl.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք ի շանց մեծամեծ եւ ծանունս հաջեն. (Պտմ. աղեքս.։)


Հաջիւն

cf. Հաջումն.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ՀԱՋՈՒՄՆ։ Անյաղթ պորփ.։


Հաջումն, ման

s.

barking, baying.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն հաջմանն երեւեցուցանեն զկարելն։ Որպէս շունք ի հաջմունսն. (Պտմ. աղեքս.։)


Հաջողութիւն, ութեան

s.

faculty of barking.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ էր հաջողութիւն շան եւ յայլ կենդանիս տեսանել. (Անյաղթ պերիարմ.։)


Հառաչանք, նաց

s. adv.

sighs;
groans, lamentation, weeping;
մեծ, խոր —նս արձակել, to fetch deep or heavy sighs, to sigh heavily;
հեղձամղձուկ զ—նսն առնել, to stifle one's sighs;
— հեղձամղձուկ զնա առնէին, his sighings stifled his utterance;
—նօք, with a sigh;
—նօք ի խորոց սրտէ ասաց, after profoundly sighing he said.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում հառաչանօք պաղատեցաւ առաջի աստուծոյ. (Իգն.։)


Հառաչեմ, եցի

vn.

to sigh;
ի խորոց սրտէ, to sigh deeply;
— զանլռելի զհեծութիւն, to groan incessantly;
— առ խաղաղութիւն, to sigh for peace.

· Calfa


Հառաչիւն

cf. Հառաչումն.

· Calfa

NBHL (4)

Հառաչութիւնս եւ աղօթս մատուցանեն։ Զնոյն հառաչութիւնս առնել. (Կանոն.։)

Հառաչումն սրտի հեծութեան։ Ի յերգ հառաչման պաղատանաց. (Նար. ՟Է. ՟Ժ՟Բ։)

Ձայնիւ հառաչմամբ պաղատէին առ քեզ գթած. (Շար.)

Կոյսըն մարիամ հանդէպ նստէր ի հառաչման. (Լմբ. տաղ.։)


Հառաչումն, ման

s.

sigh.

· Calfa

NBHL (4)

Հառաչութիւնս եւ աղօթս մատուցանեն։ Զնոյն հառաչութիւնս առնել. (Կանոն.։)

Հառաչումն սրտի հեծութեան։ Ի յերգ հառաչման պաղատանաց. (Նար. ՟Է. ՟Ժ՟Բ։)

Ձայնիւ հառաչմամբ պաղատէին առ քեզ գթած. (Շար.)

Կոյսըն մարիամ հանդէպ նստէր ի հառաչման. (Լմբ. տաղ.։)


Հասակաբեր

cf. Հասակագեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն ծառք մրգաբերք, եւ ծաղկաբերք, եւ տերեւաբերք, եւ հասակաբերք. (Ագաթ.։)


Հասակագեղ

adj.

finely-shaped, tall.

· Calfa

NBHL (1)

Հասակագեղն փաղփեալ դիմօք՝ սքանչելի երեւին տեսութեամբ. (Պիտ.։)


Հասակակից, կցի, կցաց

adj.

of the same age, coetaneous.

· Calfa

NBHL (1)

Մանկանց հասակակցաց ձերոց։ Քան զբազում հասակակիցս իմ. (Դան. ՟Ա. 10։ Գաղ. ՟Ա. 14։)


Հասարակ, աց, ուց

adj. adv. gr. rhet.

common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.

· Calfa

NBHL (3)

ՀԱՍԱՐԱԿ. որ եւ ՀԱՍԱՐԱԿԱՑ. κοινός communis. Հաղորդ. կցորդ. միաբան. միախորհ. բոլորական. ընդ հանուր. եւ Համանման. միօրինակ. հաւասար. ամմէնը մէկսիրտ, միակերպ.

ՀԱՍԱՐԱԿ, ըստ քերականաց. զի ասի Սեռ հասարակ, երբ նովին կոչմամբ անխտիր նշանակի արու կամ էգ. զոր օրինակ՝ աղաւնի, առիւծ, եւ այլն։ Հասարակ անուն՝ որ բազում իրաց պատշաճի, կամ տեսակի եւ սեռի. զոր օրինակ, մարդ, քար, կենդանի եւ այլն։ Եւ հասարակ բայ, որ անխտիր զներգործութիւն եւ զկիրս նշանակէ. զոր օրինակ՝ շահիմ, խօսիմ, ծնանիմ եւ այլն։ Տե՛ս Քեր. քերթ. եւ այլն։ Եւ ըստ հռետորաց՝ Հասարակ տեղի. (Պիտ. ՟Դ։)

Հասարակ մաղթել, կամ աղօթել, կամ զգուշանալ. (Յհ. իմ.։ Խոսր.։ Կոչ.։)


Հասարակաց

adj.

common, public;
cf. Հասարակ.

· Calfa

NBHL (3)

Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Ի հասարակաց համարուէ։ Վասն օգտի հասարակաց։ Զհասարակաց օգուտ ի մէջ մատուցանել։ Զհասարակաց օդն ձգեցի յիս։ Ըստ հասարակաց հաւատոց։ Վասն մերոյ հասարակաց փրկութեանն։ Էր նոցա մենայն ինչ հասարակաց։ Ունէին զամեայն ինչ հասարակաց եւ այլն։ Քաղաքականն առ քաղաքավարութիւն՝ ո՛չ յատուկ, այլ զհասարակացն դարմանել հարկէ. զի հասարակացն շաղկապէ, եւ յատուկն օձտէ զքաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)

Խնամք հասարակաց։ Ի վերայ հասարակաց աղաչէր. (Ոսկ. յհ. եւ ես։)

Որ հասարակաց զայս եւ միաձայն մեզ ամենեցուն ուսուցեր աղօթել. (Պտրգ.։)


Հասարակաբար

adv.

cf. Հասարակօրէն.

· Calfa

NBHL (1)

Այս դատաստանք հասարակաբար են ամենայն մարդոյ։ Հասարակաբար առ ամենայն աղքատս։ Հասարակաբար զխրատն ի կիր արկանէ. (Սարգ.։)


Հասարակական, ի, աց

adj. s.

common, public, general;
ordinary;
communist.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղթես գթութեամբ խնամոց քաղցրութեան քո ո՛չ հասարակականաց միայն մարդկութեանս, այլեւ հրեշտակացն։ Չեմ արժանի ի քէն եւ ոչ հասարակական կերակրոյն վարձու. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Ձ՟Ե։)


Հասարակաւորութիւն, ութեան

s.

equality, parity;
— աւուր, equinox.

· Calfa

NBHL (1)

Ձմեռնային լինէր յեղանակի հասարակաւորութիւն. (Կաղանկտ.։)


Հասարակեմ, եցի

va.

to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.

· Calfa

NBHL (6)

ՀԱՍԱՐԱԿԵԼ Հաւասարել, իլ. հաւասարորդ առնել. Հաւասար բաշխել. հաղորդել, կցորդել, իլ. նմանիլ.

Քանզի տեսին՝ թէ հոգւոյն սրբոյ պարգեւքն հասարակաց էին, վաղվաղակի եւ ինքեանք զգոյսն հասարակեցին. (Ոսկ. գծ.։)

Ո՞ ոք ի մասն աւարի հասարակել կոչիցէ երբէք զյաղթեալսն. (Բրս. սահմ. կրօն.։)

Հասարակեցաւ մահն յաղքատսն եւ ի փարթասն։ Ի մէջ երից տասանցն հասարակի հասակն ընդ ծերութիւնն. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)

Եթէ զձերդ կոչէք ժամանակ երեկոյ յաղագս ծերութեան, եւ հասարակելոյ զաւուրսդ. (Գր. տղ. թղթ.։)

Սկսանի հասարակիլ ի վերայ նորա անարգութեան օր կենցաղոյս. (Լմբ. սղ.։ (զի զբան սաղմոսին՝ որ ըստ ՟Ա նշ. թուին ձգել յայս ՟Գ նշ։))


Հասարակիմ, եցայ

vn.

to be divided into halves, to be equally divided;
to be half way;
to share in, to partake of;
to be complete, accomplished;
—կեցաւ մահն յաղքատս եւ ի փարթամս, death overtook both poor and rich;
—կէ գիշերն, it is midnight.

· Calfa


Հասարակորդ, աց

adj. s. fig.

participating equally, partaking, sharing;
equal;
companion, fellow, partner;
—ս առնել, to equalize, to equal, to compare;
to appraise, to estimate;
—ս մեզ արարեր զդոսա, yon have made them equal unto us.

· Calfa

NBHL (1)

ἵσος aequalis κοινωνός consors. Հաղորդ. հաւասարորդ. վիճակակից. հաւասարակից.


Հասարակութիւն, ութեան

s.

community;
the public;
moiety.

· Calfa

NBHL (2)

Բաղդատականն է, որ հասարակութիւն ունի եզ առ մու. (Թր. քեր.։)

Այնոքիկ են հասարակութիւնքն, եւ յատկութիւնք տարբերութեան. (Անյաղթ պորփ.։)


Հասարակօրեայ, էի, ից

adj.

meridian;
equinoctial.

· Calfa

NBHL (1)

Ընկալաւ զաղօթս իմ ի հասարակօրեայն. (Լմբ. սղ.։)