traitor;
felon, scoundrel.
προδότης profitor, traditor. Որ մատնէ կամ մատնեաց. մատնօղ կամ տուօղ զոք ի ձեռս ոսոխաց. չարախօս. բանսարկու. առաւել սեպհականեալ մակդիր է յուդայի իսկարիովտացւոյ. ձեռք տուօղ
Որ օրինացն եւ աշխարհին եւ գնդին մատնիչ եւ դահիճ եղեալ էր։ Մատնիչ կոչէին զնա յայն սակս։ Զյուդա սկարիովտացի, որ եղեւ իսկ մատնիչ։ Տուեալ էր նշան մատնչին։ Որոյ դուք այժմ մատնիչք եւ սպանօղք եղերուք։ մատնիչք, յանդգունք.եւ այլն։
treachery.
Ի մատնութիւն տեառն (ի յուդայէ)։ Առնել զմատնութիւն. (ՃՃ.։)
cf. Մատնացոյց;
— նախատանօք, villainously, contumeliously, ignominiously.
liquorice;
սուտ —, wild, milk-vetch, astragal;
—ի արմատ, peony.
γλυκεῖα, γλυκυσιδή radix dulcis, glycyside, paeonia. ռմկ. մատիտակ, մարուխ, մարախ . Բոյս՝ յորոյ վերայ իջանէ գազպէն. եւ արմատ նորա քացր յոյժ, որ վարի ի պէտս դեղոց։ Վստկ.։ Բժշկարան. ։ ի բառս Գաղիանոսի ՝ Մատուտակ, ըստ յն. ղլիգի՛ս, այսինքն քաղցրիկ. եւ Մատուտակի արմատ, ղլիգի՛րրիզա այսինքն քաղցրարմատ։ ... պէյան. պօյան ... որ է յն. լտ. բղօնիա.
to draw or bring near, to advance, to put forward;
to present, to offer, to dedicate;
to sacrifice;
ի մէջ —, to relate, to report.
Մատո՛ ինչ, եւ կերայց յորսոյ քումմէ։ Մատուցէ՛ք զմեզ գինի, զի արբցուք։ Մատուցին նմա զընծայսն։ Զոհս եւ պատարագս մատուցանել։ Մատուցանիցէ պատարագ տեառն։ Մատուցէ՛ք տեառն պատարագս արդարութեան.եւ այլն։
Աւետիս մատուցանէին կանանցն, եւ կանայք առաքելոցն. (Նար. յովէդ.։)
Առ նորա անքննութիւնն ընծայութիւն անգիտութեան մատուցանելի է։ Զսպասաւորութիւնն՝ յոր կարգեցան, անդադար մատուցանեն. (Եզնիկ.։)
offerer;
sacrificer.
Եղիցի վկայութիւն ի վերայ ծածուկ եւ գեղեցիկ մտաց մատուցչին։ Ամենայն պատարագ կրկին դառնան առ մատուցիչն իւրեանց։ Սէր եւ գութ եւ աղօթք մատուցողացն. (Եփր. ել. Եփր. ղեւտ.։)
presentation, offering, oblation, offer;
celebration.
Մատուցանելն, իլն. ընծայումն.
to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.
Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։
to be or become cupbearer, to present drinks, to fill the glasses, to pour out wine;
to administer, to distribute, to dispense.
Զհրաճաշակն բաժակն կենաց մատռուակեցեր քոյոց սիրելեաց իւրոց բաժակաւն իմաստութեան. (Մխ. այրիվ.։)
Արբին զհոգին սուրբ, եւ երգեցեցին ի մէջ ծովուն. որում մատռուակէր մարիամ քնարաւն։ Զի եւ ամպրք սպասաւորք հրամանացն մատռուակեն։ Ի մատռուակելն երկրի՝ յորժամ կամի՝ զշահեկանսն մատուցանէ։ Մատռուակեն յարբանեկել. (Ագաթ.։)
a prophet's father.
Մարգարէահայր մարգարէն ամովս. (Նար. յովէդ.։)
Զաքարիա մարգարէահայր յովհաննու մկրտչին. (ՃՃ.։)
to prophecy;
to predict, to foretell;
to play the prophet, to counterfeit.
Հանգեաւ հոգին ի վերայ նոցա, եւ մարգարէացան ի բանակին։ Մարգարէաց ի վերոյ նոցա։ Որդի՛ մարդոյ մարգարէա՛ ի վերայ գովգայ։ Մարգարէասցիս ամենայն տանն յուդայ զամենայն բանսդ։ Ի մարգարէանալն զբանս զայսոսիկ։ Մարգարէասցին ի վերայ նոցա զամենայն զպատգամս զայսոսիկ.եւ այլն։
prophet's temple.
Մարգարէանոցն յովհաննու։ Ի գաւառէն տարոնոյ ի մեծէ մարգարէանոցէն յովհաննու. (այն է եկեղեցի եւ վանք՝ մշու սուրբ կարապետին) (Բուզ. ՟Գ. 14. 16։)
cf. Մարգարէանոց.
Ի մեծի մարգարէարան մատրանն յովհաննու. (իբր ածակ. կամ բացայայտիչ) (Բուզ. ՟Գ. 3։)
prophecy;
the book of the prophets.
Մարգարէութիւն իմն յոչ կամաց լեալ նմա առաջիկայ դիպուածն իւր. իբր չար գուշակութիւն. (Խոր. ՟Ա. 23։)
prophetically.
Զմի ճանապարհ վարեցին քրիստոս եւ յովհաննէս. այլ քրիստոս տիրաբար եւ աստուածապէս եւ մարդասիրաբար. իսկ յովհաննէս ծառապէս, մարգարէօրէն, եւ բարեկամաբար. (Եղիշ. մկրտ.։)
pearl-coloured.
Արմատացեալի միտս մարգարտագունին յուլիանեայ. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Մարգճակ.
Պատեալ մաքուր կտաւօք՝ թաղեցին ի մարգճակին. (Հ. յուլ. ՟Ի՟Ը.։)
marshy meadow.
Պատեալ մաքուր կտաւօք՝ թաղեցին ի մարգճակին. (Հ. յուլ. ՟Ի՟Ը.։)
inhabited by man.
ՄԱՐԴԱԲՆԱԿ. որպէս Նա՝ յորում մարդաբնակ ոք բնակեալ իցէ. որում անմարթ է լինել.
man-stealer.
Եթէ ըմբռնեսցի այր ոք մարդագող (այսինքն գողացող զմարդ ոք) յեղբարց իւրոց յորդւոցն իսրայէլի. (Օր. ՟Ի՟Դ. 7։)
greed of human flesh.
Սովն եւ մարդախանձութիւնն յոլովեցաւ. (Սամ. երէց.։ (ըստ հին ձ. իսկ ըստ նոր ձ. մարդածախութիւն)։)
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
anthropomorphite.
Յանմարդի անասնաբարոյ գազանութենէն մարդակերպք եղեն. (Նար. յովէդ.։)
fawning, adulation, flattery;
respect for persons.
Փառասիրութիւն եւ մարդահաճոյութիւն եւ առ ի ցոյց ինչ առնել։ Վասն մարդահաճոյութեան. (Բրս. հց.։ Վրք. հց. ձ։)
anthropolatra;
flatterer, fawner, adulator.
Եթէ մարդ գոլ ասեն ըստ մեզ սոսկ, մարդապաշտ են երկրպագուք նորա։ Զձեզ յիրաւ է մարդապաշտս կոչել։ Մարդապաշտ հայհոյութիւն նեստորի. (Պրպմ.։ Դամասկ.։ ՃՃ.։ Մխ. ապար.։)
philanthropical.
Ի քո յուսալով մարդասիրական եւ անդառնալի աղօթսդ առ միածինն քո. (Սարկ. աղ. կուսի.։)
philanthropy, humanity, kindness, benignity, affability, benevolence, courteousness;
condescension;
welcome;
մարդասիրութեամբ, cf. Մարդասիրապէս.
Մարդասիրութիւն ցուցեալ յուլեայ առ պօղոս։ Բարբարոսքն շնորհեցին ոչ սակաւ մարդասիրութիւն մեզ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 3։ ՟Ի՟Ը. 2։)
Խաղաղասէր մարդասիրութեամբ։ Առաջի քոյոյ մարդասիրութեանդ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
murderous, homicidal;
murderer, homicide, man-slayer.
Տեսանէին զդիս իւրեանց ի մարդասպանս եւ յորդեսպանս պատուեալս. իմա՛ ըստ յն. ի մարդասպանութիւնս։
slave-merchant or dealer.
meet for or worthy of man.
hating mankind, misanthropic;
misanthrope, man-hater.
Մարդատեաց գազանքն յորժամ ի գառագիւղն արգելուցուն. (Վեցօր. ՟Թ։)
Սզբնաչար դեւքն, եւ մարդատեացք։ Որ յոյժդ ես մարդատեաց՝ զլանալով զաստուծոյ մարդասիրութիւնն. (Յհ. իմ. պաւլ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
the tenth month of the ancient Armenian calendar, (May).
Ամիս հայոց՝ ըստ անշարժ տումարի համեմատ մայիսի, (որպէս ամիս մարեաց կամ թխելոյ հաւուց).
Մարերի, յորժամ թաւանան մայրիք տերեւօք եւ ոստօք, եւ լինին որպէս մայր թռչնոց եւ գազանաց. (Վանակ. տարեմուտ.։)
to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.
Ձեռնածութիւն առնեն մանկանց տղայոց, այլեւ թքով բերանոյ իւրեանց ձեռամբ մարձեն զայնոսիկ, որպէս թէ առ ի պահել ի նախանձաւորութենէ. (Կանոն.։)
instructor, teacher, one who disciplines, inures or trains to war.
Մարզիչք մարդկան, բովք ընտրութեան, հալոցք հոգւոց։ Կոչի բուրհալք, իբր թէ հալք եւ մարզիչք՝ ըստ մեր դիտմանց՝ բազում գոյութեանց պատուական նիւթոց. (Նար. առաք. եւ Նար. խչ.։)
government of a march, governorship of a province.
Յանձն առնէր նմա զաշխարհն հայոց մարզպանութեամբ. (Եղիշ. ՟Է։)
possible;
contingent;
proper, fitting.
Հակադարձութիւն, կա՛մ պարզ է, եւ կամ մարթելի։ Մարթելի ասի ի նիւթոյն՝ յորով վերայ բնաւորեցաւ ճշմարտիլ. ո՛րգոն, մարթելի գոյ ամենայնումն մարդումն արդար գոլ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
to find means, to invent, to contrive, to find out.
Չեւ էր հնար գտանել՝ մարթել ճանապարհս՝ ըմբռնել զարքայն հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
Զբնութիւն մարթես քննել. ոչ մարթես քննել։ Մարթեն բովանդակել։ Նմա հասու ոք զիա՞րդ մարթցէ լինել։ Բազմագոյն շնորհս ընդունել մարթասցես։ Զերկնաւոր արքայութիւնն ժառանգել մարթասցէ. (Կոչ. ստէպ։)
it is possible;
զիա՞րդ — այդմ լինել, how can these things be?
չ-, ոչ —, it can't be, it is impossible;
—ցի՞, is it possible?.
Առանց կուսութեան մարթի տեսանել զարքայութիւնն, բայց առանց ողորմութեան անհնար է տեսանել։ Մարդ չմարթի զքեզ կոչել։ Զողորմութիւն չմարթի գաղտ գործել. (իսկ զաղօթսն եւ զպահսն մարթի. (յն. կոչիլ, գործիլ։) Ի նազարեթէ մարթիցի՞ բարւոյ իմիք լինել։ Ոսկ. մտթ.։)
Խնայել յինչս կամ յանձ մարթիցի՞, այսպիսի ունելով յոյս. (Խոսր.։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
Իմաստութեան մարթուն արուեստիւ եւ ի մէջ յորձանաց զմարդն ամբողջ պահեցեր. (Փիլ. յովն.։)
covered or paved with marble.
Ի սիւնս կճեայս, եւ յորս մարմարապատս. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ. յն. ի սիւնս, եւ ի մարմարիոնս։)
body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.
Մարմինն կրեալ ասի զհոգին. ուստի եւ կապարան մարմինն կոչէ հոմերոս։ Վասն որոյ մարմին կոչի, այսինքն ընդարմ. վասն զի ընդարմացուցանէ զհոգին, եւ ընդարմանայ ի գերեզմանի. (Սահմ. ՟Ը.) (որ է ստուգաբանութիւն հյ. յարմարեալ յունին. զի սօ՛մա, է մարմին, եւ սի՛մա, նշան, կնիք, կապարան, բանտ, գերեզման։)
bodily exercise.
Զմարմնակրթութեամբն քամահեցին. զայն՝ որ յոգւոջն է՝ կազմեն զիւրեանց զառողջութիւն. (Փիլ. իմաստն.։)
having a bodily form or figure, corporeal.
Էգ ազգն՝ նիւթականն, ախտանայինն, մարմնաձեւն, զգայունն։ Բաղկացութիւն մարմնաձեւ հողեղինագոյն եհաս (այսնիքն ընկալաւ) զգայութիւնն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 8. եւ Փիլ. այլաբ.։)
to become incarnate;
to take the human body or nature.
Յայնպիսեացն իբրեւ ի մարմնացեալ դիւաց պարտ էր խոյս տալ. (Սարգ. յուդ. ՟Ա։)
fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.
Կերինթոս մարմնասէր էր, եւ յոյժ մարմնաւոր. (Եւս. պտմ. ՟Է. 24։)
Խրատեսցէ զմարմնասէրսն, մի՛ կարի ընդ այնոսկ՝ որ ըստ զգայութեանցն երեւին, կապել զմիտսն. (Բրս. հց.։)
bodily;
really, actually.
Կերինթոս մարմնաւորապէս ասաց զարքայութիւնն ի վերայ երկրի. (Սամ. երէց.։)
corporal, corporeal.
Ի մարմնեղէնս տաղաւարի։ Մարմնեղէն հրեշտակք՝ դասք սրբոց ճգնաւորաց։ (Յընթեռնուլն զերգ երգոց) արտաքոյ ամենայն խորհրդոյ մարմնեղինաց պարտիմք լինել. (Նար. ՟Ե. եւ Նար. յովէդ. եւ Նար. երգ.։)
cf. Մարմնոյք.
Հոգին կամելով զմարմնոյթսն ամենայն յինքեան միացուցանել՝ զհնազանդութիւն սիրոյն աստուծոյ ի լոյս ածէ. (Վանակ. յուրախացիրն.։)
quarrelsome, contentious, litigious, wrangling.
Ծնուցիչ՝ այսինքն գրգռիչ մարտի. խռովայոյզ. կռիւ հանօղ.
cf. Մարտադիր.
Մարտայարդարն, յորժամ ըմբշական մրցութեանն ոք յաղթիցէ, ե՛ւ յարգէ ե՛ւ պսակէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)