Definitions containing the research մարդ : 3624 results

Անհնազանդութիւն, ութեան

s.

disobedience, transgression.

· Calfa

NBHL (2)

Անհնազանդութեամբ միոյն մարդոյ մեղաւորք բազումք եղեն։ Խնդրել զվրէժ ամենայն անհնազանդութեան։ Ցրուեցեր զնոսա անդր վասն անհնազանդութեան իւրեանց. (Հռ. ՟Է. 19։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 6։ Դան. ՟Թ. 7։)

Յուշ առնէ զանհնազանդութիւն մարդոյն առ պատուիրանն. (Արշ.։)


Անհնարին

adj. adv. impossible;
extremely difficult;
insupportable, intolerable;
extreme, violent, excessive, enormous, horrible, terrible.

· Calfa

NBHL (3)

Առ ի մարդկանէ այդ անհնարին է, այլ ո՛չ առ ի յԱստուծոյ։ Անհնարինք ի մարդկանէ՝ հնարաւորք են յԱստուծոյ։ Որ անհնարինն էր օրինացն. (Մրկ. ՟Ժ. 27։ Ղկ. ՟Ժ՟Ը. 27։ Հռ. ՟Ը. 3։)

Որքան միանգամ յանհնարին եւ յանպաճարանս իրք կան առ մարդկան։ Անհնարին իմն աղաւնեաց բազմութիւնս տեսի. (Փիլ. իմաստն. եւ նխ. ՟Բ։)

Անհնարին ամուրն երնջակայ՝ անսասան ի հնարից մարդկան՝ շինեալ անհնարին ամրութեամբ. (Ուռպ.։)


Անհոգ, աց

adj. adv.

negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.

· Calfa

NBHL (1)

Կամիմ զձեզ, զի անհոգս իցէք։ Ի մարդկանէ կարէր տալ օրինակ ի յԵղիայէ եւ ի Մովսիսէ եւ ի Յովհաննէ, եւ յայլոց այնպիսեաց անհոգաց։ Անհոգ եմ յերկեղէ ... Ի թշնամեաց անհոգ լինիցիմք. (Ոսկ. մտթ. եւ Ես.։)


Անհոգանամ, ացայ

vn.

to be neglectful, inattentive, indifferent.

· Calfa

NBHL (1)

Անհոգացաւ՝ որպէս մարդ աշխատեալ. (Նար. երգ.։)


Անհոգի

adj.

without soul;
spiritless;
inanimate.

· Calfa

NBHL (2)

Զի թէ մարդ բան ունի եւ հոգի, Աստուած անբան եւ անհոգի զիա՞րդ իցէ. (Ոսկիփոր.։)

Ոչ անհոգի եւ անբան խոստովանին զմարդն. (Առ որս. ՟Ժ։)


Անհոգութիւն, ութեան

s.

negligence, heedlessness, carelessness, inattention, lethargy.

· Calfa

NBHL (1)

Յանհոգութիւն կրթէ զմիտս մարդոյն ի մարմնական զբաղմանց. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա։)


Անհուն

adj.

not fordable;
unfathomable, immense.

· Calfa

NBHL (1)

Գետս այս անհուն է ամենայն մարդկան. (Պտմ. աղեքս.։)


Անհրահանգ

cf. Անկիրթ.

· Calfa

NBHL (1)

Քան զամենայն ծանունս ծանրագոյն՝ մարդ անհրահանգ։ Մեծատուն անհրահանգ եւ առանց խրատու։ Ո՛չ բարւոք է, որք հրահանգեալ իցեն՝ ընդ անհրահանգս խօսել. (Ոսկիփոր.։)


Անձեռագործ

adj.

not made by hands, natural, spiritual.

· Calfa

NBHL (1)

ἁχειροποίητος. non manu factus. որ եւ ասի առանց ձեռագործի. ոչ գործեալ ձեռամբ. ոչ կազմեալ մարդկային արհեստիւ.


Անձեռնընդել

adj.

untameable, savage, wild

· Calfa

NBHL (1)

Կենդանեացն այլք մարդասէրք եւ սննդակիցք, եւ կէսք անձեռնընդել եւ ազատք. (Առ որս. ՟Է։)


Անձեռնհաս

adj.

that cannot reach or accomplish, incapable, unskilful.

· Calfa

NBHL (1)

Բնակութիւն քո երկնից երկինք են՝ աներեւոյթ անձեռնհաս ձեռին մարդոյ. (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 8։)


Անձեւ, ի, ից

adj.

unformed.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ձեւացեալ ի ցոյցս մարդկան. անկեղծ. անպաճոյճ. non fucatus.


Անձիր

adj.

unproductive, unfruitful;
ungrateful, unthankful.

· Calfa

NBHL (1)

Յագահութեան բագին՝ չտեսանես թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ո՛չ անձիր եւ ճենճեր ոխեալ, այլ զմարդկան մարմինս խորովեալս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը.) իմա՛ ըստ յն. բուրումն անախորժ եւ ճենճեր ի վեր յորձանս իմն առեալ։


Անձկութիւն, ութեան

s.

narrowness, contractedness;
pressure;
constraint;
anxiety, inquietude, chagrin, trouble, vexation, care, affliction, tribulation, anguish.

· Calfa

NBHL (1)

Յանձկութեան քում եւ ի նեղութեան քում, որով նեղեսցէ զքեզ թշնամին քո։ Նեղութիւն եւ անձկութիւն եւ մութ։ Ի նեղութեան եւ յանձկութեան։ Նեղութիւն եւ անձկութիւն ի վերայ ամենայն մարդոյ՝ որ գործէ զչար։ Նեղութի՞ւն, թէ անձկութիւն։ Զեղութիւն եւ զանձկութիւն գտի։ Յանջրդւոյ, յանձկութենէ, եւ ի թշուառութենէ. եւ այլն։


Անձնակամ, աց

adj. adv.

voluntary, with good will;
free;
— կամօք, willingly.

· Calfa

NBHL (1)

Յանձնակամ մարդկանն գնալոյ ծնաւ զպառակտումն։ Ազատեսջիք ի ծառայութենէ անձնակամ գործոցն խաւարի. (Ագաթ.։)


Անձնական, ի, աց

adj.

personal;
hypostatical;
own.

· Calfa

NBHL (1)

Բանն Աստուած՝ բան անձնական, եւ մարդ կատարեալ. (Ոսկ. ես.։)


Անխորհուրդ

adj. adv.

inconsiderate, rash, imprudent;
cf. Անխորհրդաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Անխորհուրդ եւ թեթեւամիտ մարդոց. (Փարպ.։)


Անխտրաբար

adv.

cf. Անխտիր.

· Calfa

NBHL (2)

Անխտրաբար կոչէ զամենայն մարդկային բնութիւնս. (Մամբր.։)

Անխտրաբար վարին գիրք անուամբքս. (Սարկ. մարդեղ.։)


Անխրատութիւն, ութեան

s.

indocility;
irregularity, licentiousness;
incorrigibleness.

· Calfa

NBHL (1)

Մարգարէք զանխրատութիւն մարդկան խրատեցին. (Հ. կիլիկ.։)


Անկանիմ, անկայ, անկիր

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

· Calfa

NBHL (3)

Որ համարիցի հաստատուն կալ, զգո՛յշ լիցի՝ գուցէ անկանիցի։ Զիա՞րդ անկաւ յերկնից արուսեակն։ Անդ անկցին ամենեքեան։ Անկցի հպարտութիւն մարդկան։ Ապարանք անկցին։ Անկաւ պարիսպն շուրջանակի։ Յորոց վերայ անկաւ աշտարակն։ Անկցի ի վերայ նորա կարկուտն։ Իբրեւ զցօղ անկեալ ի Տեառնէ։ Բարձի՛ր, եւ անկի՛ր ի ծով։ Անկաւ ի վերայ երեսաց իւրոց։ Անկայ առաջի Տեառն։ Անկեալ երկիր պագանէին նմա։ Անկեալ ի վերայ պարանոցին։ Անկաւ զպարանոցաւն նորա։ Յորմէ անկաւ Յուդաս գնալ ի տեղի իւր։ Անկցին ի տանց փափկութեանց իւրեանց։ Անդր անկցուք, զի Տէր Աստուած մեր ընկէց զմեզ։ Անկաւ ի գլխոց ձերոց պսակ փառաց ձերոց։ Անկցի ի գուբ առիւծուց։ Անկցի ի հնոց հրոյն, յորոգայթ, եւ այլն։

Անկցի ախտիւ։ Անկեալ մարդ, եւ ոչ եւս իցէ։ Գուցէ անկանիցին բազումք ի նոցանէ։ Անկանէին ի հեթանոսաց անտի երեք հազար վառեալք. եւ այլն։

Կերպից (այս ինքն կերպարանաց) մարդկան փոփոխումն յայնչափ բիւրս, եւ ոչ ուրեք անկանել ի միմեանս (նմանութեամբ). (Նիւս. բն.։)


Անկար

adj.

seamless;
not sewed;
incapable, unable, weak, feeble, impotent;
impossible;
— է, it is impossible.

· Calfa

NBHL (3)

Որքան անկար է մարդ քան զԱստուած, այնքան անկար է մարդկան գթութիւն քան զԱստուծոյսն. (Խոսր.։)

Առ ի մարդկանէ այդ անկար է. (Մտթ. ԺԹ. 26։)

Օրէնք ետ Աստուած մարդկան զկարելին բնութեանս, եւ ոչ զանկարն. (Լմբ. սղ.։)


Անկարգ

adj. adv.

without order, in disorder, disorderly, irregular, confused, indistinct, not methodical;
intemperate, inordinate, immoderate, excessive, licentious;
յանկարգ, cf. Յանկարգ

· Calfa

NBHL (1)

Զլեզու մարդկան՝ զչարն եւ զանկարգն. (Յկ. ՟Գ. 8։)


Անկիրթ

adj.

uncultivated, uncivilised, unpolished;
indocile, untractable.

· Calfa

NBHL (1)

Անկիրթ մարդոյն. (Եղիշ. ՟Բ։)


Անկոխ

adj.

untrodden, desert.

· Calfa

NBHL (3)

Վայր անմխիթար, եւ ամենայն մարդկային գնացից անկոխելի. (Կլիմաք.։)

Ի յանկոխն մարդկային մտաց սրբութիւն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

ԱՆԿՈԽ ԱՆԿՈԽԵԼԻ. ἅβατος, ἁνεπίβατος, ἁτριβής. invius, non tritus. Ոչ կոխեալ. ոչ կոխոտեալ. դժուարակոխ անապատ. մարդ չիկոխած. պասըլմամըշ. իզսիզ. գըր. եէպան.


Անկողին, ղնոց, նից, նաց

s.

bed;
mattress;
nuptial couch;
— անպիտան, անարդ, truckle-bed;
խորշ անկողնոյ, alcove;
դնել յանկողնի, ննջեցուցանել, to put to bed;
գնալ յ—, ննջել, to go to bed;
փետրալից —, feather-bed;
յարդալից —, straw-bed;
—ս արկանել, to make a bed;
մտանել յ—, to go to bed;
յառնել յանկողնէ, to get up;
յարդարել զ—, to make the bed;
անկեալ դնել յանկողնի, to take to one's bed.

· Calfa

NBHL (1)

(որպէս թէ ԸՆԿՈՂԻՆ, ընկողմանելի՝ հանգիստ կողին. կամ ուր անկեալ դնի ոք.) κοίτη. cubile, στρωμνή, στρῶμα. stragulum, stratum, lectus. Խշտիք մարդոյ. մասն մահճաց՝ մազեղէն, բրդեղէն, խոտեղէն, յորոյ վերայ լինի ննջել կամ ընկողմանիլ. տէօշէք, եաթմագ.


Անճար

adj.

unskilful, incapable;
irreparable, irremediable.

· Calfa

NBHL (2)

Անճա՛ր է ինձ՝ մարդասէր գոլով՝ անմարդի ինչ խորհել. (Ոսկ. ղկ.։)

Հանճար ստուգաբանի՝ անճարիցն ճար. եւ զի՞նչ անճար եւ անյոյս ընթացք քան զմարդկան։ Հանճար ստուգաբանի անճար. այս ինքն թէ առանց խափանածոյ իմիք կատարի։ Անճար պատահմանն զգաստացուցանօղ բանին ոչ հաւանին։ Լսես ի խրատողէն զանճարիցն բանս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Անճոռնի

adj.

gigantic, enormous, monstrous;
grotesque, extravagant, absurd, ridiculous, unseemly.

· Calfa

NBHL (1)

Անճոռնի հասակաւ, կամ անճոռնի մարդիկ։ Հսկայիցն անճոռնեաց. (Պիտ.։ Վրդն. պտմ.։)


Անմահ, ից

adj.

immortal.

· Calfa

NBHL (1)

Անմահ է մարդոյս կամքն ի կենցաղս. իմա՛ կամի անմահ լինել եւ յաստիս։


Անմահացուցանեմ, ուցի

va.

to immortalize, to eternize.

· Calfa

NBHL (1)

Զբովանդակ բնութիւնս անմահացուցանել զմարդոյն. (Արշ.։)


Անմարմին, մնոց

adj.

incorporeal, immaterial.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակք, եւ դեւք, եւ ոգիք մարդկան՝ անմարմինք են։ Որ ինչ անմարմին է, նա պարզ բնութիւն է. (Եզնիկ.։)


Անմեղ, աց

adj.

impeccable;
innocent;
harmless, silly;
— կացուցանել, to acquit.

· Calfa

NBHL (1)

Յղեր առ անմեղ մարդիկ, խաբէր եւ պատրէր. (Եղիշ. ՟Դ։)


Անմեղադրելի, լւոյ, լեաց

adj.

excusable, pardonable

· Calfa

NBHL (1)

Առ մարդկայինսս եւ անմեղադրելի կիրս. (Պրպմ. ՟Լ՟Է։)


Անմեղութիւն, ութեան

s.

innocence;
impeccability.

· Calfa

NBHL (1)

Օծանի մարդկօրէն ըստ մեզ որդի՝ անմեղութեանն գովութեամբ. (Պրպմ. ՟Ա։)


Անմիտ, մտի, աց, ից

adj.

mad, silly, brainless, senseless, stupid, foolish, irrational, crazy.

· Calfa

NBHL (1)

(Ապողինար) մարդ անմիտ ընդունելով զտէրունականն։ Եթէ յանմիտ մարդ յուսացաւ, առանց մտաց արդարեւ է. զի եւ ո՛չ անմիտ կենդանի մարդն է. (Առ որս. ՟Թ։)


Անմոլար, ի, ից, աց

adj.

infallible, unerring;
— աստեղք, fixed stars.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պարունակեալ աստեղացն՝ անմոլարքն ամենայն ընդ նմին ընդ երկնի շրջաբերեալ լինին։ Անմոլարիցն բազմութիւն անգիտելի է մարդկան. (Արիստ.։)


Անմոռանալի

adj. adv.

that does not forget;
unforgotten;
that cannot be forgotten;
without fail, infallibly.

· Calfa

NBHL (1)

Անմոռանալի՝ ի բարեպաշտից մարդկանէ խոստովանեսցի երիցս երանելի։ Յիշատակելն սմին նորոգի անոմռանալի. (Պիտ.։)


Անյայտ, ից

adj.

not evident, not manifest, obscure, hidden, secret;
apocryphal.

· Calfa


Անյայտնութիւն, ութեան

s.

obscureness, occultness, secretness.

· Calfa


Անյայտութիւն, ութեան

s.

cf. Անյայտնութիւն.

· Calfa


Անիրաւեմ, եցի

va.

to offend, to sin against, to wrong, to injure, to abuse, to hurt.

· Calfa

NBHL (1)

Անիրաւեցաք նախ զանձինս, եւ յետ այնորիկ զօրէնս Աստուծոյ եւ զարդար խրատ նորին։ Որքան թշնամին զիս անիրաւէ։ Անիրաւեն զմարդիկ ի գայթակղութիւնս մեղաց։ Մի՛ անիրաւէք զերկիր (հարուածովք)։ Ոչ կարէ անիրաւել զարդար դատաստան իւր, եւ ընդ մեզ հաշտել։ Անիրաւեաց զԱստուած, եւ կամաւ յանցեաւ ընդ օրէնս նորա։ Յանիրաւողացն զերծանել. (Լմբ.։)


Անիրաւութիւն, ութեան

s.

injustice, iniquity;
injury, wrong, offence, affront;
trespass;
oppression.

· Calfa

NBHL (1)

Խոտորեալք ի յարդարութեանն ուղեղ շաւղաց մարդիկ՝ զսա գտին գործի անիրաւութեան. (Պիտ.։)


Անլիր

adj.

incomplete, imperfect.

· Calfa

NBHL (1)

Անլիր է մարդկան ազդ առ ասելն, եւ առ ի յայլոցս ասելոյն լսել. (Ածաբ. ժղ.։)


Անլոյծ, լուծի, ից

adj.

indissoluble;
insoluble.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուծոյ եւ մարդոյ անլոյծ միաւորութիւնն։


Անլուայ

adj.

unwashed, impure.

· Calfa

NBHL (1)

Զսփածանելին ընդ ջուր ոչ ետու անցանել, զի մի՛ կարծիցի հին լեալ եւ լուացեալ. զի սովոր են մարդիկ զնորն անլուայ ասել. (Մխ. երեմ.։)


Անլուութիւն, ութեան

s.

cf. Անլսողութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զմարդն առաջին դատեցաւ սակս անլուութեան պատուիրանացն. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Անխայեմ, եցի

va. vn. to be economical;
to spare, to except;
to respect;
to preserve.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն մարդ ի տուէ անխայեալ լինի ի գայթագղութենէ. (Լմբ. ովս.։)


Անխառնութիւն, ութեան

s.

purity, unmixed state;
intemperance.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ չխառնիլն ի մէջ մարդկան. առանձնութիւն. հրաժեշտ. τὸ ἅμικτον. solitudo.


Անխարդախ

adj. adv.

sincere, ingenuous;
loyal, faithful;
simple, unadulterated;
well disposed;
sincerely;
loyally, faithfully, with simplicity, innocently.

· Calfa

NBHL (1)

Անխարդախ մարդկան։ Ախարդախ շահավաճառութիւն։ Անխարդախ ընթացք. (Նար. ՟Գ։)


Անխնդիր

adj.

unsought, unsearched.

· Calfa


Անխորամանկ

adj.

ingenuous, naive, artless.

· Calfa

NBHL (1)

Են եւ ի մարդիկ անչարք եւ անխորամանկք. (Կիւրղ. գանձ.։)