combat with wild beasts.
Թագաւորն թրակացւոց առ գազանամարտութեան նահատակութիւն կոչեաց զնա. (Ոսկիփոր.։)
cf. Գազանաբարոյութիւն.
Յորպիսի գազանամտութիւն գրգռեցաւ ազգ մարդկան։ Առիւծ աստ զներոն կոչէ վասն գազանամտութեան. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 8։ եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Ուտեն ընդ առաւօտս գազանամտութեամբ զանձինս անմեղաց. (Լմբ. ժղ.։)
become cruel, savage, to be fierce.
Գազանասցի թագաւորն հարաւոյ։ Գազանացեալ սրտիւ. (Դան. ՟Ժ՟Ա. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Ե. 11։)
Առաւել եւս գազանանամք ընդդէմ նորա. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)
Գազանացաւ դաւիթ մեծաւ ցասմամբ. (Եփր. թագ.։)
that produces or nourishes wild beasts.
Յեգիպտացւոցն ընկղմին գազանասնոյց գետ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
to render fierce or cruel.
Վառել զփիղսն ... գազանացուցեալս անապակաւ. այլ ձ. գազանացեալս. յն. արբեցուցեալս. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 1։)
brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.
θηριότης feritas, ὡμότης crudelitas, θυμός furor Բնութիւն կամ բնաւորութիւն գազանի. եւ Գազանաբարոյութիւն. անգթութիւն. կատաղութիւն. սրտմտութիւն. հայվանլըգ, վահշէթ, եավուզլուգ.
Պատրաստեսջիր ի նմին գազանութեան զփիղսն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 10։ Գազանութիւն թագաւորին. անդ. եւ ՟Է. 3։)
abounding in wild beasts.
eminence, height, pre-eminence, superiority.
Ակնարկեա՛ յիս յանբաւ գերակայութենէդ քումմէ. (Ճ. ՟Ա.։)
supreme, highest, greatest;
preterpluperfect.
ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ (հանդերձ խնդրով). իբր Վերագոյն քան. առաւել քան. յաղթօղ.
very celebrated, famous, renowned.
ὐπερεύφημος supercelebratus Հռչակեալ յոյժ, մեծահամբաւ.
to celebrate, to praise publicly, to render famous.
Բարեհամբաւել յոյժ հռչակաւ մեծաւ. ներբողել. գովել, քարոզել.
astonishing, surprising, marvellous, very admirable, miraculous.
Ի միում գերահրաշ գահաւորի.. (Ագաթ.։)
Սքանչելեաց մակաւասար, զարմանաց գերահրաշ. (Մագ. ՟Ի՟Է.) իբր գերագոյն եւ ի վեր քար զհրաշս։
increase, advantage.
Աճումն եւս քան զեւս. զարգացումն յոյժ. յաւելուած.
Զի՞նչ է գերաճումն կրօնաւորի. ասէ ծերն. յաւելումն մարդոյ ի բարիս՝ խոնարհութիւն է. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
very honourable, — respectable;
very reverend.
Այր ոմն լուսաւոր, եւ գերամեծար. (Ճ. ՟Ա.։)
full of beams.
ԳԵՐԱՆԱԼԻՑ կամ ԳԵՐԱՆԱԼԻՐ. Գերանաւ լցեալ (աչք կեղծաւորի).
that bears, supports a beam.
Որ կրէ յինքեան զգերան (աչք կեղծաւորի).
celestial, divine, supernatural, extraordinary;
excellent, rare, peculiar.
Զաշխարհայնոցն դիցուք օրէնս, եւ ո՛չ զգերաշխարհիցն (ճշմարիտ կրօնաւորաց). (Շ. ընդհանր.։)
Միւսն առաւել գերաշխարհագոյն (կամ գերաշխարհական). (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Գերաշխարհ.
Երրորդութիւն թագաւորական, փառակից, գերաշխարհիկ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Որ ամենայն գերաշխարհիկ զօրութեանցն է դատաւոր։ Ընդ ամենայն գերաշխարհիկ բնութիւնսն. (Նիւս. երան. եւ Նիւս. կուս. եւ Նիւս. երգ.։)
Զխորհուրդն անապական եւ գերաշխարհիկ՝ զփրկութեան մերոյ գրաւական. (Սարկ. հանգ.։)
Մի երկրաւորօրէն (տօնել), այլ գերաշխարհիկ. (Ածաբ. ծն.։)
most illustious;
splendid, brilliant;
*—, — տէր, my Lord, your Lordship.
ὐπέρλαμπρος valde splendidus, praeclarus Առաւելեալ պայծառութեամբ. շքեղ. չքնաղ. երեւելի յոյժ.
glorious, illustrious, superb, excellent.
գրի եւ ԳԵՐԱՊԱՆՁ. Կարի պանծալի. փառաւոր. շքեղ.
Ի գերապանձ կրօնից քրիստոնականաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
reverence.
Առաւելութիւն պատուոյ. աստիճան գերազանցութեան.
Պարունակօղ գերապատուութեամբ ընդհանուր թագաւորութեանց. (Շ. թղթ.։)
very luminous, splendid, brilliant.
ὐπεραιθέριος, ὐπερουράνιος եւ այլն. Գերագոյն քան զարփի, այսինքն քան զեթեր, զերկինս, եւ զարեգակն. գերերկնային. գերափայլ. գերապայծառ. լուսեղէն. երկնաւոր.
Աստուածամայրն ... վերացաւ որպէս փայլակն ի գերարփի յաւետախաղաց փառս վերինն Երուսաղէմի. (Դիոն. թղթ.։)
Գերարփիցն նմանեալ, եւ ընդ Քրիստոսի թագաւորեալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
to shine, to sparkle.
Հանապազ գերափայլեն ի յարկ նոր սիոնի։ Յաւէտ գերափայլեալ քան զտիեզերածաւալ ճառագայթս արեգականն. (Անան. եկեղ։)
Գերափայլեալ գտաւ ի դասս արդարոց. (Սիսիան.։)
glorious, excellent, magnificent.
Փառաւոր կամ փառացի յոյժ. վեհափառ. հրաշափառ. գերապանծ.
Խորան լուսաւոր գերափառ՝ յաղթօղ սինայի։ Նիւթից գերափառ։ Գերափառ իւղ. (Նար. մծբ. եւ Նար. ՟Զ՟Գ։)
supernaturally.
Գերբնաբար (կամ գերաբնաբար) ծառն ծանուցեալ։ Զսա (զոստայնանկութիւն) ո՛չ ի գծէ գերբնաբար, այլ միեղինութեամբ մակագրեն։ Գերբնաբար ի գոյէ բնաւորեալ. (Մագ. ՟Ի՟Թ. ՟Լ։)
cf. Գերբնաբար.
Կատուն եղեւ գերբն, եւ անկաւ ի յալիւր տուն. գան մկունքն, եւ ասեն. ո՛վ դու չար, քո հաւատովդ, (ոչ հաւատամք, թէ) դու գերբն ես. (Վրդն. առակ.։)
servants.
Յիշեցուցանէ նմա զիւր ազնուականութիւն, որպէս դստեր միում թագաւորաց, որ յիւրոց գերդաստականացն երկնչիցի. (Ոսկ. ես.։)
goods, possessions;
fireside, family, house.
Զշինանիստ շինուածս քաղաքաց եւ գաւառաց, գեօղից եւ գերդաստանաց։ Շինեալ անդ գեօղս եւ գերդաստանս. (Յհ. կթ.։)
domestic;
maid servant.
Յիշեցուցանէ նմա զիւր ազնուականութիւն, որպէս դստեր միում թագաւորաց, որ յիւրոց գերդաստականացն երկնչիցի. (Ոսկ. ես.։)
sepulchral, funeral;
— վայրք, cemetery, burial-ground;
—ք, the deads.
Ոչ ընդ կենդանեացն ի լոյս՝ քան թէ ընդ գերեզմանականացն ի խաւար. (Նար. ՟Լ։)
cemetery, church-yard.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
cf. Գերեզմանատեղի.
Ի գերեզմանատեղւոյն յիրաւի կոչին մանկտին որդիք հռաքելայ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)
Կոչեցաւ վանքն այն գերեզմանատուն սուրբ վարդապետաց. (Ուռհ.։)
enslaved with another, companion of a captive or slave.
ԳԵՐԵԿ կամ ԳԵՐԵԱԿ. Իբր Գերի եկեալ, կամ գերի աւաղելի.
Գերեկ, եւ յաւարի երթեալդ, ե՛կ այսր. (Վրք. հց. ձ։)
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
αἱχμαλωτεύω, αἱχμαλωτίζω, ἁποικίζω captivo, captivum duco, in servitutem abduco, deporto Գերի կամ ի գերութիւն վարել. ըմբռնել կալանաւորել ի պատերազմի. վտարել յօտարութիւն. բռնի ձգել ի ծառայութիւն.
Աւար առին զքաղաքն, եւ զկանայս նոցա գերեցին։ Ո՛չ սպանին զայր եւ զկին, այլ գերեցին։ Եւ երկոքին կանայքն Դաւթի գերեցան։ Գերեցաւ Յուդայ յերկրէ իւրմէ.եւ այլն։
Գերեցաւ Յուդա զվախճանեալ գերութիւն զկատարեալն հատուցմանց. այսինքն յետին գերութեամբ իսպառ. (Երեմ. ՟Ժ՟Գ. 19։)
cf. Հանճարեղ.
Գերիմաստ եւ ամենիմաստ պատճառն (աստուած)։ Ուսանել զգերիմաստ զճշմարտութիւն աւանդութեանս մերոյ. (Դիոն.։)
Գերիմաստիցն բանաւորաց. (Շ. հրեշտ.։)
to shave;
to make bald.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
cf. Գերծանեմ.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
cf. Գերծանեմ.
ԳԵՐԾԱՆԵՄ ԳԵՐԾԵՄ ԳԵՐԾՈՒՄ. ξυράω, ξυρέω rado, tondeo, glabro Քերել ի բաց. քերծել. յապաւել զհերս. սափրել. փոքրել. կտրել. ածիլել, կամ կերպով մը մազը կտրել.
Գերծցէ (կամ գերծեսցէ) զամենայն զմազ իւր։ Զտեսիլ մօրուաց մի՛ գերծուցուն։ Յաւուրն եօթներորդի գերծցի։ Եգործ զմօրուս նոցա, կամ զնոսա։ Ապա թէ գերծուցում (կր), մեկնեսցի յինէն զօրութիւն իմ։ Եգործ զեօթանասին գիսակս գլխոյ նորա։ Գերծի՛ր, եւ կտրեա՛ ի վերայ փափուկ որդւոցն քոց.եւ այլն։
fine, thin, subtile, delicate;
white;
— ալիւր, fine flour;
— հաց, finest bread.
Բարձեալ ի վերայ գրաստու իւրոյ հաց գերմակ։ Եդին զգերմակ հացն ի կշիռն։ Ե՛րդ յաւե՛լ ի գերմակդ յայդ. (Վրք. պետր. մաքս.։)
Յաւետարանի անդ գրեալ է, եւ աշակերտքն՝ զորս դուք (իսմայէլացիքդ) գերմակն կոչէք, նոքա վկայեն. (Պիտառ.։)
captivity, slavery, servitude, yoke;
tie;
transmigration;
ի — վարեմ, վարիմ, ի գերութեան վարեմ, cf. Գերեմ, cf. Գերիմ.
Ա՛ռ զհամար աւարի գերութեանդ ի մարդոյ մինչեւ յանասուն։ Մինչեւ ցօր գերութեան երկրին։ Դարձուցէ՛ք անդրէն զգերութիւնսդ, զոր գերեցէք դուք յեղբարց ձերոց։ Խնամակալութիւն արարին գերութեան.եւ այլն։
Ի վերայ այսքանեաց գերութեանց ամենաթշուառ վտանգաւորիս։ Ողորմութեամբ քո լցցի գուբն իմ գերութեան (գերեզմանն). (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Կ՟Ե։)
Մի՛ մատնեսցես իմոցս կամաց զաւանդս հոգւոյս վարել ի գերութեան. (Նար. ՟Հ՟Ը։)
Պատերազմեալ՝ ի գերութիւն ըմբռնեցաւ. ռմկ. գերի բռնըւեցաւ։
sublimity, preeminence, excellence.
ὐπεροχή prastantia, eminentia, excellentia, summitas Գերազանցութիւն. մեծութիւն. վսեմութիւն. առաւելութիւն. ծայրութիւն.
Որպէս իմացականի գերունակութեան ցուցումն հաւաստի երեւեցուցեալ. (Մեկն. ղեւտ.։)
cf. Գերփումն.
Ոչ ինչ փոյթ եղեւ ումեք հոգալ զուստեք արշաւանս եւ զգերփանս։ Զբազում աւարհարութիւնս եւ զգերփանս հայոց աշխարհիս ի մերհուժանայ։ Առնուլ վրէժս զգերփանացն եւ զսաստիկ արիւնհեղութեանցն. (Արծր. ՟Ա. 14. 15։ ՟Բ. 2։)
to ravage, to ruin, to pillage, to sack.
ἑκκόπτω excido եւ այլն. Բռնի շորթել, կորզել, կողոպտել. եւ Գերութեամբ եւ աւարհարութեամբ աւերել, կործանել, քայքայել, հարկանել, ապականել. ջնջել. ռմկ. գերել գերքել.
Գերփէին աւարէին զերկիրն ամենայն. (Բուզ. ՟Դ. 12։)
Գերփեն առնուն զշէնս եւ զաւանս։ Գերփեալ զինչս, եւ գերեալ զկանաայս եւ զտղայս. (Արծր. ՟Ա. 14։ ՟Գ. 10։)
Զընչիցն պատահեցելոցն աւարեալ գերփէր փարթամութիւնսն. (Պիտ.։)
Գերփել կործանել զեդեալ հիմունս լաւութեան. (Յհ. կթ.։)
Գերփեսցին ջրհեղեղաւ պատերազմին. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Ողորեալ գերփեցաւ թանձրութիւն իմաստից հողոյ. (Իգն.։)
Գերփեցաւ նա ի մոլորութեւիւն անդր տանն վաղենտիանոսի. յն. վայրաքարշեցաւ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 20։)
ravage, ruin, pillage.
village, country.
Գեւղիւք եւ ագարակօք։ Զամենայն գեւղս եւ զաւանս. (Եղիշ.։)
Զվանաց երէց գեաւղջն։ Ի գեօղ միում։ Գեօղից իւրոց. (Փարպ.։)
to card, to comb (wool);
to tear;
ի հուր — եւ ի ջուր աղալ, to make ropes of sand.
Սակաւ ինչ առնել օրինադրին զխաղալիսն ինչ, զ ի հուր գզելն, եւ բազումս այլս այսպիսիս անկատար գործեալս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Գզեցին խարազանօք զկուրծսն եւ զթիկունսն։ Տանջեցին ուժգին, մինչեւ գզեցաւ մարմինն։ Չարաչար գզեցին զմարմին նորա։ Արջառաջլօք զմարմինն գզեսցեն. (Հ=Յ. ստէպ։)
to attract, to grapple, to grasp, to catch.
Սերմն սկսանի (ընդ հողով) թուլանալ պատառիլ, խիղբս արկանել ... զերկրէն յոր եդաւ՝ գզեռեալ ձգել զնա առ իւր. (Վեցօր. ՟Ե։)
at least, however;
only, again
Գէթ սակաւ ինչ մասնաւորել զնա. (Ագաթ.։)
Գէթ այնպէս առնիցեմք, բազում բարութիւնս խոստացաւ մեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 3.) իմա՛, եւ եթէ. միայն եթէ։
skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.
Գիտաց եւ քաւդէից յառաջագոյն ասելով զայն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
to compassionate, to pity, to be moved to compassion, to pardon, to grow tender.
Որ գթացաւ առ հողանիւթեայ եւ անարգ բնութիւնս. (Յհ. իմ. եկեղ.։)