admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
· Calfa
Վասն այնորիկ եւ մակաբէացիքն սքանչելիք երեւին, զի վասն պահպանութեան օրինացն (նախ քան զքրիստոս) չարչարեցան՝ զոր ինչ չարչարեցան. (Ոսկ. մ. Բ. 11.)
Զոր եւ մարգարէ զկուսի այսորիկ աստոածամօր հրաշս սքանչելեօք պատմէ՝ ասելովն, ահա կոյս յղասցի. (Նար. յովէդ։)
cf. Սքանչումն.
· Calfa
Զմանանայն դնել ի պահեստի ի յիշատակ սքանչիցն, եւ ի խորհուրդ կուսին։ Ով սքանչիցս. թերահաւատից ի նշանացն սքանչից։ Զանճառելի զսքանչս։ Զչքնազ եւ զանծանօթ սքանչից ունէր պատմել։ Այնչափ սքանչիցն հրաշագործօղ։ Ի ձեռն սքանչից ի միտս եկեալ։ Այսօր ի լբման՝ սքանչիցն հրաշական. (Նխ. Ել։ Նանայ։ Ճ. Գ. Ոսկ. Գծ։ Երզն. մտթ. գնձ։)
monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.
· Calfa
Արժանի եղեալ կրօնաւորական սքեմի։ Ընկալաւ ի նմանէ սքեմ կրօնաւորութեան։ Կրօնաւորութեան սքենով։ (Սքեմ օրհնել. Վրք հց. ԻԶ։ Արծր. Ա. 14։ Լմբ. առ լեւոն։ Մաշտ։)
cf. Սքօղարկեմ.
· Calfa
Անօրէնքն հրամայեցին հոլանի առնել զնա. քանզի սքողեալ էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի. (Դան. ԺԳ. 32։ Ա. կոր. ԺԱ. 6։)
ՍՔՕՂԵՄ. κατακαλύπτω, ἑγκαλύπτω, velo, operio, obtego. Քողարկել. քօղ արկանել. պատրուակ արկանել. ծածկել զգլուխ եւ զերեսս. քօղ ձգել. եօրթմեք, եօթիւլմեք.
cf. Սքօղարկեմ.
· Calfa
Անօրէնքն հրամայեցին հոլանի առնել զնա. քանզի սքողեալ էր։ Զի եթէ ոչ սքողեսցի կին, փոքրեսցէ զհերս իւր. ապա թէ անպատեհ է կնոջ փոքրել կամ գերծուլ, սքողեսցի. (Դան. ԺԳ. 32։ Ա. կոր. ԺԱ. 6։)
ՍՔՈՂԵՄ. κατακαλύπτω, ἑγκαλύπτω, velo, operio, obtego. Քողարկել. քօղ արկանել. պատրուակ արկանել. ծածկել զգլուխ եւ զերեսս. քօղ ձգել. եօրթմեք, եօթիւլմեք.
offered to plane-trees.
· Calfa
Թողլով իւր որդի զանուշաւանն սօսանուէր. (Յհ. կթ. (զի թերեւս այնպէս ընթեռնոյր ի Խոր. Ա. 11. ուր այլ օրինակք հասարակօրէն ունին ի խորագրի եւ յընթացս. Որ սօս անուանիւր։))
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
· Calfa
Վ. Ի յատուկ անուանս մեր յաճախեալ է. որպէս Վարդան, Վասակ, Վաղարշ, եւ այլն. ուր յոյնք դնեն ου կամ . β իսկ ուր առ յոյնս իցէ β նախնիք մեր դնէին բ, այլ ի յետին դարս՝ ոյք կամեցանն հնչել ըստ յունց, եդին վ. զոր օրինակ Բասիլիոս կամ Բարսեղ, եւ Վասիլ. Բասիլիսկոս կամ Վասիլիսկոս. Բեկտոր կամ Վիկտոր, եւ այլն։ Վարդան, վասակ, եւ այլն, յոյնք գրեն՝ ուարտանիս, ուասսագի՛ս, կամ β տառիւ. ուստի եւ լատինք անխտիր դրոշմեն՝ վարտանէս կամ պարտանէս, վասսա՛չէս կամ պասսա՛չէս, եւ այլն։
three score.
· Calfa
Վաթսնեակն չափ է։ Ըստ որում բանի ի միակսն ունի վեցեակն, զայսօրինակ ի տասնեակսն վաթսնեակն։ Ի վաթսնեկին կատարեալ այրն։ Վաթսնեակն ազգակից է վեցեկին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 164։)
steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.
· Calfa
cf. Երկնչիմ.
· Calfa
ՎԱԽԵՄ եւ ՎԱԽԻՄ. Երկնչել որպէս ի վախից կամ ի վախուտ վայրաց. զանգիտել. վախել, վախնալ. գօրգմագ.
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
· Calfa
Արջք օրհասականք ընդ վախճանել շնչոցն հզօրագոյնք կռուին. (Եղիշ. ՟Ա։)
Վախճանելոցն հոգիք զօրութիւն ինչ ունին. վախճանեալքս՝ մարդկան իրողութեանցս փոյթ առնեն. (Պղատ. օրին.։)
to grapple, to clutch strongly with the hand, to lock one's arms round, to hug, to hold fast on, to cling to.
· Calfa
Առաջինքն ճեպեալ, ընթանան, եւ վերջինքն բուռն հարեալ վակժոյժ լեալ՝ չհաւանին զառաջինսն թողուլ։ Խիղբս արկանել վակժոյժ լինել զերկրէն՝ յոր եդաւ (սերմն). (Վեցօր. ՟Դ. ՟Ե։)
ՎԱԿԺՈՅԺ ԼԻՆԵԼ, ՎԱԿԺՈՒԺԵԼ ՎԱԿԺՈՒԺԻԼ. περικρατέω, περιδράττομαι exsupero, praevaleo, apprehendo, circumplector Ի վակասն ուժել. զօձեացն բուռն հարկանել. պինդ ունել. զօրանալ ի վերայ. յաղթահարել.
small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
· Calfa
(Բանսարկուն) զթագաւորն անօրէն իբրեւ զվահանակ երեսաց գտեալ, նովաւ մարտուցեալ ընդ աստուածաշէն եկեղեցիս. (Ագաթ.։)
esquire;
cf. Վահանաւոր.
· Calfa
Զբազմութիւն վահանակիր զօրուն իբր ասպարափակս իմն ընդդէմ նոցա տւեալ. (Յհ. կթ.։)
furnished with a shield;
shield-bearer.
· Calfa
Ի նմանութիւն վահանաւոր զօրու ժողովեալ դիւացն՝ մարտնչէին։ Կոփիւնք վահանաւորացն. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Զ։)
protected by a buckler;
trench fortified with shields;
— առնել, to cover, protect or defend with a buckler.
· Calfa
Պարառեալ զվհանափակն՝ որ ընդդէմ նոցա։ Ռազմ յօրինէին ընդ երեսս լայն դաշտին վահանափակովն. (Ասող. ՟Գ. 8. 41։)
arriving early, quick, prompt;
early, precocious, premature, untimely.
· Calfa
Խորհուրդն անօրէնութեան անդէն իսկ կանխեաց վաղահաս եղեւ յառաջագոյն։ Կարճն՝ զվաղահասն յայտնէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։ Գէ. ես.։)
Խորհուրդն անօրէնութեան ահա աւասիկ կանխեաց. վաղահաս եղեւ յառաջագոյն. (Եփր. ՟բ. թես.։)
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
· Calfa
Ողկոյզ վաղահասուկ։ Վաղահասուկ տնկոյն պտուղ։ Վաղահասուկ եւ արագախամուր ծաղկանցն. (Եփր. ի յհ. մկ.։ Գանձ.։ Վեցօր. ՟Ե։)
cf. Վաղամահուկ.
· Calfa
Մահականցուս այս, եւ ախտաւոր, եւ վաղամահ։ Վաղամահ իմն եւ կնատ սրամտութիւն թողանի զօրէն պղպջակի. (Նիւս. կազմ.։)
soon ruined.
· Calfa
Փոխանակ բարձրաբերձ եւ վաղաւեր աշտարակին՝ խադն ճշմարտութեան կանգնեցաւ, որոյ զօրութիւն մշտնջենաւոր է. (Ագաթ.։)
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
· Calfa
Մի՛ այսուհետեւ հոգայցէք վասն վաղուի. զի վաղիւն վասն իւր հոգասցի։ Մի՛ պարծիր առ վաղիւն, զի ոչ գիտես զի՛նչ ծնանիցի քեզ վաղիւն։ Ի վաղուէ շաբաթուն մինչեւ ցվաղիւն յետին եօթներորդին թուիցէք։ Անվրէպ զվաղուի օրն (կամ զվաղիւ օրն) պատրաստեսջի՛ր ի նմին գազանութեան զփիղսն. եւ այլն։
Ասէ (բանսարկուն), զայսօրն ինձ (տու՛ր), եւ զվաղիւն աստուծոյ. (Սեբեր. ՟Թ։)
ՄԻՒՍ ՎԱՂԻՒ. որպէս Վաղիւ. եւ Երկրորդ վաղիւ. վաղը չէ մէկել օր.
Վաղիւ եղիցին։ Վաղիւն յայսմ ժամու։ Առ ե՛րբ արարից. եւ նա ասէ. առ վաղիւ։ Տօն տեառն առ վաղիւ։ Եւ եղեւ ի վաղիւն երթայր ի քաղաք մի։ Եւ եղեւ ի վաղիւն։ Եւ եղեւ ի վաղիւ անդր։ Երեւեսցի արդարութիւն իմ ի վաղիւ անդր (կամ ի վաղիւ օր)։ Կանխեալ ի վաղիւ անդր. եւ այլն։
Զկնի մեր էր վաղիւն, եւ զօրն եամենայն։ Վաղիւն զկնի ձեր եկեալ ժամանեաց. (Ոսկիփոր.։)
αὕριον, ἑπαύριον, ὅρθρος mane, cras, crastinus, dies. Օրն լուսանալի զկնի այսր աւուր. վաղորդայն. յաջորդ առաւօտ. այգն կամ լուսանալն նորա. վաղուան՝ եգուց օրը, առտուն. եարըն սապահ, եարընքի կիւն.
morning;
—, ի —, in the morning, early.
· Calfa
Գրեթէ յորմէ հետէ յաղագս օրինացն սկսաք ասել ի վաղորդայնէ՝ միջորեայ իսկ եղեւ. (Պղատ. օրին. ՟Դ։)
πρωΐ, τὸ πρωΐ mane ἐωθινός, ὁρθρινόν matutinum tempus. Վաղուի օր. այգ. առաւօտ. առւօտ. սապահ.
s. zool. otterpike, sea-dragon;
shark;
orc.
· Calfa
Խորտակեսցի ի զօրութենէ սորա դասք դիւաց պղծոց, որպէս դագոյ վիշապաձուկն ի տիրատիպ տապանակէն. (Մաշտ.։)
inconvenience, discomfort, displeasure, vexation, pain, trouble, grief, affliction, sorrow, suffering, torment, tribulation;
—ք ամպրոպաց, tempest, foul weather;
— դառնութեան, bitter grief, desolation;
դժնդակ —ք, great hardships, misfortunes;
ի վշտէն, առ վշտի, առ վշտի վտանգին, through affliction, tribulation or grief;
—ս հասուցանել, to grieve, to pain, to concern, to distress, to cause sorrow, to afflict, to vex;
ի —ս մտանել, to grieve at, to be pained at, to take to heart, to sorrow for, to be afflicted;
— է ինձ, I am greatly concerned at, it is with pain that I;
բազում —ք ի վշտաց հասանէին ազգին, many disasters successively fell on the nation;
ամենայն փափկութիւն հայոց եհաս ի —ս վտանգի, all the pleasures of the Armenians were changed for extreme dangers;
ի վշտի մաշեն զանձինս, they consume themselves with mourning;
չիք ինչ հեշտի առանց վշտի, no joy without alloy.
· Calfa
Ընդ հանել ոգւոյն՝ կոչեաց զանուն նորա որդի վշտաց իմոց։ Մոռացոյց ինձ աստուած զամենայն զվիշտս իմ, եւ զամենայն վիշտս հօր իմոյ։ Վիշտք դժոխոց պաշարեցին կամ գտին զիս։ Առ վշտի բռնութեան ծառայէին։ Առ վշտին ոչ բանայ զբերան իւր։ Վիշտս ի գետոց, վիշտս յաւազակաց եւ այլն։ Ի մեծամեծ վշտացս ապրեալքս յաստուծոյ։ Ոչ թեթեւ վիշտ պատերազմի.եւ այլն։
wounded, ulcerated.
· Calfa
Իբրեւ օրհասական վիրաւօր։ Բազում վիրաւորս յերկիր անկեալ դիաթաւալ խաղային. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Զ։)
cf. Վիրաւորեմ.
· Calfa
Ծանրագոյն վիրեաց, եւ կոտորեաց չար զամենայն զօրս հռոմայեցոցն։ Զիրեարս վիրէին, այսինքն թրատէլին. (Մարթին.։)
martyrology.
· Calfa
Բարեդրուատելին գրիգոր (լուս) վկայաբանութեամբ ճառագրեաց, թէ անօրէն իշխանն իբրեւ աստուածակալն կամեցաւ՝ ասէ մաքուր առաքեալն եւ այլն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.
· Calfa
Զի ունիցիք զօրինակ՝ որպէս նահատակութեան, նոյնպէս եւ բանիցն վկայականաց ի յայնպիսի ժամանակս. (Ածաբ. մակաբ.։)
bearing witness with another;
fellow-martyr;
— լինել, to attest together, to vouch for with another.
· Calfa
Վկայից մեզ լինիցի (հոմերոս), եւ առցուք իսկ զսա ազդող. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)
martyr's tomb or chapel.
· Calfa
Ի վկայարանի սրբոյն յովհաննու, որ ի հօրէ նորին շինեալ ի տարօն. (Խոր. ՟Գ. 2։)
witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.
· Calfa
μαρτύριον, -ία testimonium, testificatio եւ testamentum. եւ բայիւ, μαρτυρέω , διαμαρτύρομαι եւ այլն. Վկայելն. եւ բան վկայից. հաստատութիւն. ուխտ, եւ խոստումն աստուծոյ, եւ նշանակք նորա՝ օրէնք, իրաւունք. արկղն կտակարանաց, խորանն. ... եւ այլն.
to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.
· Calfa
Զօրաժողով լեալ՝ հասանէր, եւ վանեալ վկանդեալ՝ ընդ ձեռամբ նուաճէր։ Մինչեւ ցաղեքսանդրոս՝ որ զասիացւոց աշխարհն վկանդեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Յառնէ ի վերայ դուդուշն. զոր վկանդեալ պարկիարուխն՝ եհար զզօրս նորա։ Վկանդէր զպարսից զօրն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
discouragement, faint-heartedness, dejection, despondency, grief, languor, despair.
· Calfa
Ոչ ետ մեզ աստուած հոգի վհատութեան, այլ զօրութեան։ Սգաւորացն հանդերձ փառաց՝ փոխանակ ոգւոյն վհատութեան. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 7։ Ես. ՟Կ՟Ա. 3։)
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
· Calfa
Իրքն՝ չարք յայնժամ լինին, յորժամ պէտք օրինօք ոչ վճարեսցին. (Եզնիկ.։)
Ոչ ըստ անօրէնութեան մերում վճարեաց մեզ. (Կիր. պտմ.։)
accomplishment, execution, carrying out;
delivery, release;
death;
payment, pay.
· Calfa
Չորեքպատիկ հատուցանել յօրէնսն հրամայեցաւ զգողութեան վճարումն. (Շ. ընդհանր.։)
causing damage, loss or harm, offensive, hurtful, prejudicial.
· Calfa
Ըստ հեթանոսականն յուսոյն, եւ վնասաբեր բարօրութեան. (Պիտ.։)
cf. Վնասակար.
· Calfa
Նետաձգութեամբք ի խաղս իբրու հուպ ճշմարտագունիցն ի պէտս բերելով վնասարար նետիւք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Վիշտ.
· Calfa
Ասացից վշտաբեր գոլ մանկանցն զբազմուսումնութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
cf. Վիշտ.
· Calfa
Վշտագնութիւն անճողոպրելի ի վերայ հասեալ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
· Calfa
Ողորմելիք հիւանդութեամբ, վշտակցութեամբ ողորմագոյնք։ Որ առ մարդկային բնութիւնս վշտակցութիւն օրինագրեաց. (Ածաբ. աղք.։)
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
· Calfa
Իբրեւ զչարագործ խաչեալ ընդ աւազակսն, եւ որպէս զաստուած զտարերս վշտացուցանէր ի խաչին ... Երէկ խաչեալն զարարածս ձեռաց իւրոց վշտացոյց, եւ այսօր վշտացեալ աշակերտացն անվիշտ մխիթարութիւնս պարգեւեաց. (Մեկն. ղկ.։)
flax;
tow, hards of flax, flaxen tow, stuffing;
oakum.
· Calfa
Վուշ դիզեալ՝ ժողով անօրինաց, եւ վախճան նոցա ի բոց հրոյ. (Սիրաք. ՟Ի՟Ա. 10։)
sublime language;
praise, encomium.
· Calfa
Վսեմաբանութեամբ փառաւորել մաքուր սպասաւորաց՝ զօրութիւն անուանեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Վսեմ.
· Calfa
Յաթոռն վսեմական զետեղումն։ Սրբոյ եկեղեցւոյ վսեմական սահմանք օրինադրեցին։ Յետ վսեմական վերծանութեան սրբոյ աւետարանին. (Մաքս. եկեղ.։)
Քով վսամական եւ վեհագոյն զօրութեամբդ։ Անան. (եկեղ։)
sublimely, eminently, excellently.
· Calfa
Վսեմ օրինակաւ. եւ Վսեմական. ծայրագոյն.