to elevate, to raise;
to appose, to subjoin, to superadd;
to manifest, to disclose;
to utter, to pronounce;
to translate;
to present, to offer;
to attribute, to ascribe, to refer;
to eructate, to retch, to vomit, to cast up, to reject.
· Calfa
Սաբեկայ ծառոյն վերաբերեալ խոյ յողջակէզ։ Զերեւումն հոգւոյն տօնեմք, վերաբերեալ (միանգամայն՝ կամ ի ձայն բարձր) աստուած խւստովանիմք. (Շար.։)
elevation, height, excellence, sublimity.
· Calfa
Յաղթողական վերամբարձութեամբ դրօշիւք հռչակեալք։ (Աստուած) վերամբարձութիւն անձեռնարկելի։ Անցամաքելի վերամբարձութիւն շառաւիղս ձգեալ իմանալեացն բարեաց։ Օծանելն իւղով զգլխոյն վերամբարձութիւն. (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Հ՟Ե. ՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ։)
over-coat, mantle, cloak;
coverlet, quilt;
— ձիոյ, horse-cloth;
caparison.
· Calfa
ՎԵՐԱՐԿՈՒ. Ծածկոյթ գլխոյ. քօղ. պատրուակ. գլխու ծածկք.
epigraph, inscription, title;
— նամակի, superscription or direction of a letter.
· Calfa
ἑπιγραφή inscriptio, titulus. Վերնագիր. խորագիր. մակագրութիւն. գրեալն ի վերայ. սկիզբն մատենի կամ գլխոյ բանից. տիտղոս, որ եւ տախտակ ասի.
abacus, capital.
· Calfa
Վերին խարիսխ ի գլուխ սեան. խոյակ. ախաւեզագէս.
bordered, trimmed, fringed;
last, final;
border, hem, selvage;
fringe, trimming;
pinking, ribbon, galloon;
զարդարել ի —ս, to fringe, to border, to bind with ribbon, to pink.
· Calfa
Ի նմանութիւն արտախոյրն պսակի ի վերջաւորն փողփողելոյ։ Վերջաւորս փողփողեալս նշանակապ եւ պալարակապ մետաքսիւք. (Ագաթ.։)
cf. Վերտիմ.
· Calfa
Խաղացին վերտեցին առաջի որթագլխոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
Վերտք եւ ոչ քաջք, որոց ոմանք ի լեռնախոյզ աւազակաց ի մէջ անցեալ ուրացութեամբ վերտէին. (Փարպ.։)
to dance, to hop, to jump, to skip about;
to put on a cuirass, to wear a coat of mail.
· Calfa
Խաղացին վերտեցին առաջի որթագլխոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Գ։)
Վերտք եւ ոչ քաջք, որոց ոմանք ի լեռնախոյզ աւազակաց ի մէջ անցեալ ուրացութեամբ վերտէին. (Փարպ.։)
gazelle;
antelope.
· Calfa
Առն, խոյ, գոնչակ, վիգոն, դուար, մալ. այսոքիկ արականք ի վերայ հօտից ասացեալ են նշանակութեամբք. (Երզն. քեր.։)
colossal, gigantic, of great stature, of enormous magnitude;
— արձան, colossus;
— այր, giant.
· Calfa
Յաղթանդամք մարմնով եւ վիթխարիք։ Տորք վիթխարի հասակաւ եւ ուժով։ Զտիտանեանն զայն վիթխարի եւ աշխոյժ։ Ընդ վիթխարի սկայիցն միակամեալ. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Բ. 7։ Յհ. իմ. պաւլ.։ Յհ. կթ.։)
curtain, veil, hangings, tapestry;
water-spout, jet;
cf. Վիժանք;
— զինուց, sheath for arms.
· Calfa
Արասցե՛ս զվիժակս խորանին ի շիկակարմիր մորթոց խոյոց։ Եւ արար զվիժակս խորանին ի մորթոց խոյոց կարմիր ներկելոց։ Եւ զվիժակսն կապուտակեայս. (Ել. ՟Ի՟Զ. 14։ ՟Լ՟Զ. 19։ ՟Լ՟Թ. 34։)
crushed under fallen rocks or stones.
· Calfa
Զոր եւ մրրիկ ծխոյ նմանեցուցանելով, զվիմափուլ. առ ի շարժմանէ՝ թեթեւ առ ի խոնաւուտ ժամանակի փոշւոյ՝ ըստ օրինակի ծախոյ յամպս ծառացելոյ. (Անյաղթ բարձր.։)
to pull or pluck out, to depilate;
— զփետուրս, to pluck or strip off feathers;
— զհերս, զմօրուս, to tear out the hair or beard;
— զոք, to fleece a person.
· Calfa
Ողբս առեալ՝ փետէի զվարսս գլխոյ իմոյ։ Փետեցի զհերս եւ զմօրուսս իմ։ Առեալ զվարսից իմոց՝ փետեաց զիս։ Գուժեցէ՛ք ի վերայ արանց խզելոց՝ փետելոց՝ մրելոց. (՟Ա. Եզր. ՟Ը. 72։ ՟Բ. Եզր. ՟Թ. 5։ Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 13։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 31։)
cornac, elephant-driver, mahout.
· Calfa
Եւ զփղապանն ի վերայ գլխոյն նստուցին. (՟Ա. Մակ. ՟Ղ. 37։)
to puff, to blow;
to sneeze;
cf. Մռնչեմ.
· Calfa
Նոյնպէս եւ փնչելն, եւ լեզուին կծել, եւ ունկանն հարկանել։ Շնչելն (սատանայի ) ուժգին, փնչելն աժխոյժ, օրինակաւ ցոլման աստեղաց. (Եզնիկ.։ Նար. մծբ.։)
thorny, spiny, made of thorns.
· Calfa
Փշեղէն թադիւ գլխոյ նորա ընկալաք զպսակ արքայութեան երկնից. (Բրսղ. մրկ.։)
loan, borrowing;
anthem, response, antistrophe, antiphon;
— առ —, —ն ի —, by turns, reciprocally, alternatively, mutually;
խնդրել —, to ask in loan;
— տալ, to lend, to make a loan;
— առնուլ, to receive as a loan, to borrow;
ընդ —ս մտանել, to be overburdened by loans, to be obliged to beg;
—ով կեալ, to live upon trust, or upon credit.
· Calfa
Եւ զփոխն եթող նմա։ Տամ զդա փոխ տեառն զամենայն աւուրս, եւ եղիցի դա փոխ տեառն։ Հատուսցէ քեզ տէր զաւտկ փոխանակ փոխոյն՝ զոր ետուր տեառն.եւ այլն։
Իւղաբերից աւետարան այսօր՝ յոհաննու զյետին փոխն կարդա։ Զերեք գլխոյն զփոխերն կարդա. (անդ։)
substitute, representative;
vicegerent, vicar;
successor;
compensation, equivalent;
— արքայի, vice-roy;
— պատրիարքի, patriarch's vicar general;
— բանալեաց, duplicate key;
false key.
· Calfa
Իսկ սրբոյն Թադէի զադդէ ոմն խոյագիր ձեռնադրեալ, եւ փոխանորդ իւր թողեալ յեդեսիա. (Յհ. կթ.։)
debtor.
· Calfa
χρεωφειλέτης debitor, obaeratus. Պարտական փոխոյ. պարտապան, փոխառու.
borrower.
· Calfa
Հանդիպի փոխատուն փոխառուին։ Զվճար փոխոյն՝ ո՛չ օտարի ուրուք, այլ՝ փոխատուին տայ փոխառուն. (Մանդ. ՟Ժ՟Ղ։ Շ. ընդհանր.։)
cf. Փոխորդի.
· Calfa
ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.
interest, fruit of loans.
· Calfa
ՓՈԽՈՐԴ ՓՈԽՈՐԴԻ. δάνιον, ἁμοιβή compensatio, sors. Ծնունդ փոխոյ. տոկոսիք. եւ Փոխարէն.
dust;
— or — հրացան, gun-powder, powder;
— կաղնւոյ, tan, oak-bark;
— շաքարի, powder-sugar;
— իւղեփեցաց, sweet-powder;
— հերաց, hair-powder;
տուփ փոշւոյ հերաց, powder-box;
ամպ փոշւոյ, a cloud or whirlwind of dust;
դնել ինչ ի —, ի — դարձուցանել, to powder, to grind to dust, to reduce to powder, to pulverize;
լնուլ փոշւով, to cover or sprinkle with dust;
ի — դառնալ, to be reduced to powder, to be pulverized;
to crumble into dust, to moulder away;
— յարուցանել, to raise a dust;
ընդ — թաւալիլ, to roll in the dust;
թօթափել զ—, to dust, to beat the dust out of, to shake off the dust, to free from dust;
— դէզադէզ ամբառնայր յամպս հասանէր, a thick cloud of dust rose up to the skies;
— ամպաձեւ մրրկեալ դիզացեալ ծածկէ զերկին, a cloud of dust arose and obscured the heavens;
cf. Մանրամաղ;
cf. Վառօդ;
cf. Ջաղացք.
· Calfa
Փոշիմանրամաղ։ Փոշոյ ըստ օրինակի ծխոյ յամպս ծառացելոյ. (Վեցօր. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)
unhappy, wretched, miserable.
· Calfa
Ի տառապական չարեաց թշուառութենէն խոյս տուեալ փախչէր. (Փիլ. իմաստն.) յն. մի բառ κακοπραγία.
tenth part, tithe;
decime or dime;
առնուլ զ—սն, to decimate, to tithe, to collect tithes.
· Calfa
Տասաներորդ գրուի միոյ։ Նաշիհ, երիս տասանորդս առ զուարակ մի, եւ երկուս տասանորդս առ խոյ մի. եւ տասանորդս տասանորդս առ գառն մի. եւ այլն. (Ղեւտ. ՟Ե. ՟Զ։ Թուոց. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ։)
turtle-dove;
ձագ —ի, young -;
— վուվուս արձակէ —, the coos;
eryngo, sea-holly.
· Calfa
Զտատրակն, քանզի անապատասէր իմն է կենդանիդ, եւ ի բազմաց միաբանութենէ եւ ի փխառնից խոյս տայ։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Իբրեւ զտատրակի. զի սրբասէր է հաւն այն։ Ըստ նմանութեան ամուսնասէր տատրակի. (Փիլ. լին.։ Նար. երգ.։ Արծր. ՟Ե. 1։)
far, far off, far distant, remote;
— գնալ, դէմ եդեալ — գնալ, to go afar, abroad, to be estranged, to leave one's native land, to go from home.
· Calfa
ՏԱՐԱԴԷՄ ԳՆԱԼ. Դէմ եդեալ գնալ ի տար աշխարհ. դիմել ի վայրս հեռաւորս կամ յօտարութիւն. ճանապարհ առնել հեռի. խոյս տալ յօտար երկիր.
aloof, from afar.
· Calfa
Զօրավարին յունաց զիւր սուսերն հանեալ՝ ածէր տարակաց ի (վերայ) գլխոյն գնէլոյ, եւ այլն. (Բուզ. ՟Ե. 32։)
cf. Տարմահաւ;
—, — թռչնոց, flock, flight of birds;
— — or տարմաբար, cf. Տարմաբար.
· Calfa
Զուգահաւասար տարմիցն ի վերայ մարախոյ՝ այնպէս սատակեաց զխռովիչն. (Նչ. քեր.։)
Թռչունք երկնից տարմ տարմ երամ երամ խոյանային ի վերըայ շաղղոցն անդամութուին. եւ նստէր աբրահամ եւ քշէր. (Եփր. ծն.։)
ψήρ sturnus. իտ. storno. Տարմահաւ. սարեակ. երամովին թռչօղ, ծախիչ մարախոյ.
to flock together, to form troops.
· Calfa
Տարմացեալ է մարախոյն ազգ, եւ անորիշ ի միմեանց, եւ ոչ բնաւ զատանին. (Լմբ. յովէլ.։)
unsteady, irresolute, perplexed, wavering, indeterminate, uncertain, cowardly, slothful, sluggish, idle;
— տագնապի տարակուսանաց, painful thoughts, mental anguish.
· Calfa
Տարտամ են յըթեռնուլն եւ յուսանելն։ Բայց դու ընդ իմ տարտամ անձին՝ մարտի՛ր ընդդէմ ախոյանին։ Տարտամ է կրթութեան. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Զ։ Յիսուս որդի.։ Երզն. երկն.։)
fore-arms, arms.
· Calfa
Ի տգաց միայն զպարտատիկն աջոյ ձեռամբն առեալ. իմա՛ զձախոյ ծղիս՝ յոր արտաքոյ կամ ի ներքոյ փաթութեալ, պահէր զպարսատիկն. եւ կամ իմա՛ որպէս յն. այն է պահարան, կամ քսակ հանդերձին.
ladyship;
Highness, Majesty.
· Calfa
Պատիւ տիկին եւ թագուհի գոլոյ. դշխոյութիւն.
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
· Calfa
տեասեալ զտիտանեանն զկայն վիթխարի եւ աշխոյժ, զգերամբարձեալն մարմնոյն տրամադրութեամբ՝ աստուածօրէն իմն պատուով պատուեցին, նեբրովթ կոչելով, բէղ, բահաղ, դիոս, որմըզդ, արամազդ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
the blessed Virgin;
mistress or lady;
քաղաք —, capital.
· Calfa
δεσποτίς, δέσποινα, κυρία domina. Սեպհականեալ անուն Տիրամօր կուսի. որպէս միակ տիկին ամենայն տիկնաց. աշխարհատիկին. թագուհի. դշխոյ երկնի եւ երկրի.
cheerless, sad, afflicted, grieved, gloomy, sorrowful, melancholy;
sullen, morose, surly, peevish;
sombre, gloomy, dismal, dull, dark, obscure;
— տրտմութիւն գիշերոյն, the thick darkness of the night;
լրջացուցանել զ— գիշերն, to dispel that horrible darkness.
· Calfa
Քարկոծ խողխողմամբ տխրիւք՝ ըզխոյր անկմանն ի գլուխ առեալ. (Շ. տաղ.։)
unripeness, immaturity, crudeness, crudity;
ignorance.
· Calfa
Ոչ գիտեմք զնա ըստ տհասութեան հասակին։ Յորժամ տեսանէ կատարեալն հասակաւ եւ ուժով զմանուկ տհաս, տեսեալ զտհասութիւն եւ զտկարութիւն մարտակից ախոյանին եւ այլն. (Լմբ. սղ.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
· Calfa
Այլ առաւել՝ τόκος foenus, usura. Չար նունդ փոխոյ. անիրաւ պտուղ կամ վարձ դրամոյ ի փոխ տուելոյ. վաշխ. շարիատ.
to burn, to set on fire, to fire.
· Calfa
Զի մի՛ տոչորիցիմք մեք յայնպիսի արեգակնէն, որ ի վերայ մերկ գլխոյ առաւել եռաց. (Նիւս. երգ.։)
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
· Calfa
Ի տտունն (ձկան) ոտք իբրեւ զմարդոյ։ Իբրեւ զձկանց տտունս։ Սիրամարգն զտտունն բոլորակաբար շուրջ կացուցանէ զոսկէճաճանչն։ Զծերութեանն՝ օձ ի բաց մերկանայ զխորխն ի գագաթանէ գլխոյն մինչ ի տտունն։ Իժն զտտուն յոյժ շաչմամբ գնդաձեւ քարշելով. (Եւս. քր. ՟Ա։ Առ որս. ՟Է։ Փիլ. լին. ՟Ա. 33. եւ լիւս։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
· Calfa
Տեսարան գլխոյն դիտակի խոնարհեցաւ. այսինքն վերին մասն կայմի նաւուն. (Նար. ՟Ի՟Ե։)
cf. Տէրունական.
· Calfa
Լսել տէրունոյ ձայնին, որ ասէ, ես լոյս յաշխարհ եկի։ Զխրախոյս տէրունի պաշտելի բանին յիշեալ առ սմին։ Հաստատեալ պահի ի մեզ բանն տէրունի. (Խոսր.։ Նար. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
· Calfa
Յիւր տեղի թագաւորեցուցանել։ Եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպր ի տեղի շաղախոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 16։ Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)
ՏԵՂԻ ՏԱԼ՝ յիմեքէ կամ յումեքէ. ἑκχωρίζω, ἑκχωρέω, ἑπιχωρέω, παραχωρέω discedo, recedo, secedo, subduco me. Խորշել. խոյս տալ. որոշիլ. հեռանալ. ի բաց մեկնիլ՝ որպէս թողլով այլում զայն տհեղի. կրզել, քաշուիլ.
gauze, crape, thin veil;
galling;
callosity, corn.
· Calfa
θέριστρον, θερίστριον theristrum, vestis aestiva. (լծ. ջեռ. յն. թէռի՛սդռօն. ջեռոյցք). թ. ջար. թարշաֆ. Ամառնային վերարկու կանանց. քօղ նրբաթել որպէս շղարշատեռն. ծածկոյթ գլխոյ եւ անձին կանանց.
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
· Calfa
ա. (ի բառիցս՝ Քա՛ջ լեր) որ եւ ՔԱՋԱԼԵՐՈՒԹԻՒՆ. θάρσος , ευθάρσεια fiducia, confidentia, hortatio. եւ բայիւ θαρσύνω, θαρρέω . Բան զօրացուցիչ. յորդոր. խրախոյս. սիրտ եւ ոգի՝ տուեալ կամ առեալ. վստահութիւն. եւ Վստահ. վասն որոյ բայիւ է որպէս Քաջալերել, իլ. եւ Վստահիլ.
encouraging.
· Calfa
Առընթեր ունի զքաջալերիչն Յիսուս, որ խրախոյսն տայ, քաջալերեցարո՛ւք ասէ, ես յաղթեցի աշխարհի. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)