loud or highsounding, noisy, blustering, roaring, clamorous, vociferous, obstreperous.
Մեծագոչ ձայնիւ խոստովանէր զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Ոսկ. լս.։)
very busy, full of business.
Քան զամենայն տունս շինականաց մեծազբօս գտանիցես զտունս թագաւորաց. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ՟Բ։)
of illustrious family or descent.
Գաւառատեարք, նահանգապետք, մեծազգեացք, եւ ամենայն ուխտք քահանայութեան. իմա՛, անձինք մեծազգի արանց, կամ ընթերցի՛ր, նահապետք մեծազգեացն։
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
Մեծազօր արքայն տրդատ. (Սամ. երէց.։)
wide-winged;
megaloptera.
Արծուին մեծ՝ մեծաթեւ երկայնատարած. (Եզեկ. ՟Ժ՟Ե. 3։)
cf. Մեծախորհուրդ.
μεγαλόφρων sapientissimus, prudentissimus. որ եւ ՄԵԾԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Մեծն խորհրդով. խոհական եւ գիտնաւորյոյժ. իմաստուն ամենայնիւ.
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
Յամենայնի մեծախորհուրդ էր այրն աստուծոյ. (Սոկր.։)
Յամենայնի մեծախորհուրդ է այրն, եւ իմաստասէր։ Մանկունք քաջք եւ մեծախորհուրդք. (Ածաբ. ի կիպր. եւ Ածաբ. ի մակաբ.։)
very plaintive, uttering loud lamentations.
Մեծակական ձայնիւ հառաչեմ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
large-eyed.
Եւ ինքն մարիամ բարետեսիլ դիմօք, մեծակն, եւ անձամբ չափաւոր։ Ասի ըստ մարմնոյ մեծակն, եւ լայն երեսօք, որ է պատկեր իմանալի հոգւոյն գեղեցկութեան. (Տօնակ.։ Վրդն. յանթառամն.։)
very intelligent, talented, witty, very wise.
Յայսոսիկ միայն մեք հզօրագոյնք եւ մեծահանճարք. (Առ որս. ՟Գ։)
sighing deeply or profoundly.
Հայեցաւ յերկինս մեծահառաչ ձայնիւ ասելով. (Ճ. ՟Ա.։)
farfamed, very renowned, celebrated, of great repute;
aloud, loudly.
Կամ մ. Մեծաւ հռչակաւ. ի ձայն մեծ.
Արուեստիւք եւ նշանօք, եւ անաղտ վարուք, որ մեծահռչակ աղաղակէր քան զամենայն բարբառ. (Լմբ. առակ.։)
very wonderful, astonishing, surprising.
Ուրանայք զայնպիսի մեծահրաշ նշանս. (Նանայ.։)
very extensive, very vast;
long-winded, diffuse, prolix, wordy;
— բանիւք, diffusely, prolixly.
Ձգեալ յոյժ յոյժ. երկայնատարած. լայնածաւալ.
Մեծաձիգ երկայնութեանն նոցա եդ սահման բովանդակիչ։ Բազում բանս մեծաձիգս երկայնատարածս։ Առ ամենայն մեծաձիգ ծոց աշխարհիս. (Վեցօր. ՟Ա. ՟Զ. (յն. այսչափ տարածեալ, կամ տարածութիւն։))
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Ամենայն ինչ յոբայ մեծամեծ է, ամենայն սքանչմանց արժանիք։ Այս է արդարեւ մեծամեծ, քանզի ոչ իսկ ապականի. (Իսիւք.։)
Արար ինձ մեծամեծս հզօրն։ Պատմեա՛ դու ինձ զամենայն մեծամեծն՝ զոր արար եղիսէէ։ Արար ի քեզ զմեծամեծսն եւ զփառաւորս՝ զոր տեսին աչք քո.եւ այլն։
Մեծամեծք նորա։ Մեծամեծք չուառացան։ Ինեւ մեծամեծք մեծանան։ Զսեդեկիա արքայ յուդայ, եւ զմեծամեծս նորա։ Բաղտասար արքայ արար ընթրիս մեծամեծաց իւրոց։ Եհար զամենայն մեծամեծս նորա։ Ընկճեսցին մեծամեծք։ Նստի դարանեալ ընդ մեծամեծս.եւ այլն։
sinning much, very sinful;
great sinner.
Յայնմ երկրի զմեծամեղսն զնոսա դնէ. (Իգն.։)
high-minded, conceited, proud, lofty, presumptuous.
Պիղծ է առաջի աստուծոյ ամենայն մեծամիտ։ Մեծամիտ է ի թշնամանս այր խստասիրտ։ Ածցէ ի վերայ մեծամտին ... իշխանին ասորեստանեայց. (Առակ. ՟Ժ՟Զ. 5։ ՟Ի՟Ա. 4։ Ես. ՟Ժ. 12։)
Մեծամիտ եւ ամբարտաւան է ամենայն հերձուածօղ. (Սարգ. ՟բ. պ. 4։)
hopeful, confident;
— լինել, to be hopeful, full of hope, buoyant with hope.
Առ բազմագութն այն աստուած եւ հայր տէր պարտիմք մեծայոյս լինել. (Խոսր. պտրգ.։)
Այլ որչափ անկցուք, այնքան կանգնեսցուք, մեծայոյս լիցուք. (Գանձ.։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
Մեծացաւ մանուկն սամուէլ առաջի տեառն։ Որպէս մեծացաւ անձն քո աստ այսօր առաջի աչաց իմոց, այնպէս մեծասցի անձն իմ առաջի տեառն։ Երթալով երթայր դաւիթ, եւ մեծանայր։ Մեծացաւ սողոմոն քան զամենայն թագաւորս երկրի մեծութեամբ եւ իմաստութեամբ։ Մեծացար մեծութեամբ, եւ հասին ծայրք քո յամպս.եւ այլն։
Մի՛ երկնչիր, յորժամ մեծանայ մարդ։ Յագի մեծանալով։ Մեծացաւ այրն յոյժ յոյժ։ Մի մեծասցի, եւ մի՛ մնասցեն ինչք նորա։ Յղփացան լցան մեծացան։ Յամենայնի մեծացարուք դուք նովաւ։ Յամենայն մեծացեալք ամենայն առատութեամբ.եւ այլն։
stout-limbed or large-limbed.
Փիղ՝ անհնարին մեծանդամ յաղթ մարմնով եւ վիթխարի է յանասունս ամենայն. (Վեցօր. ՟Թ։)
extensive, vast, large.
Լայնանիստ. ընդարձակ.
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
Յառաջագահ անդր զնստելն առձեռնէր քան զամենայն մեծանձանց. (Կաղանկտ.։)
boastful, bragging;
superb, eminent, excellent, glorious;
— յաղթութիւն, signal victory;
— լինել, to praise or vaunt oneself too much, to pretend to, to boast.
Մեծապանծ պարծանօք գիրկս արկեալ (մովսէսի) զայն տախտակօք՝ բերէր ի նոսա. (Լմբ. ովս.։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Բարձրեալն փարօք, մեծապատիւ ամենակալ ճշմարիտն աստուած։ Վասն մեծապատիւ շքեղ տաճարին։ Մեծապատիւ մեծապարգեւ արարաք զամենայն կողմանս քաղաքացն. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 12։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 14. եւ 10։)
Յանպատճառէն եւս ծնելութեան իրք այնպէս եւ այնպիսի մեծապատիւ. (Առ որս. ՟Գ։)
Յորժամ մեծապատիւ մեծարիցին, յայնժամ առաւել խոնարհութիւն ցուցանեն. (Ոսկ. ես.։)
very magnificent, very liberal, generous;
— առնել, մեծարել, to load with precious gifts;
— լինել յումեքէ, to receive magnificent presents.
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
Ուրախ եղեւ մեծապէս։ Մեծապէս զոսկերս իմ շարժեցին։ Պաշարեալ եմ մեծապէս յամենեցունց։ Մեծապէս գոհանամք։ Մեծապէս կարօղ լինել յամենայն ժամ առ քեզ է.եւ այլն։
very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.
Զամենայն փոյթ մեծաջան կարեօք առնեմք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
ՄԵԾԱՋԱՆ. մ. Մեծաւ ջանիւ. մեծաջանապէս. ամենայն փութով. սրտի մտօք.
trochaic, trochee.
Զանգայտն եւ զմեծասարն գործիցէ երկայն։ Մեծասար ասէ զմեծասկիզբն. որպէս դա՜ւիթ, ՟Հ՟Աւիկ։ Մեծավերջն ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
magnificent, sumptuous, splendid, gorgeous, ostentatious.
Այն ամենայն մեծասպաս փառաւորութիւնքն իբրեւ զերազ թռանին. (Վեցօր. ՟Է։)
cf. Մեծահրաշ.
iambus;
iambic.
Մեծավերջն յաղօտէ եւ ներկայնէ՝ եռամանակ, որպիսի, կորի՜ւն. (Թր. քեր.։)
Մեծավերջ կոչէ, որոյ վերջն երկայն լինի, ի վերջն երկբարբառ. որով իմանի՝ թէ ընդդէմ է մեծասարին. (Երզն. քեր.։)
vast, spreading every where.
Ծով՝ լայնանիստ եւ մեծատարած բոլորակութեամբն եւ պարփակութեամբն. (Խոսր.։)
respect, honour, veneration, reverence, deference, homage, distinction;
ceremony, compliments, respects;
kind reception, welcome;
— հասարակաց, universal esteem;
—նօք, respectfully, honorably, with regard;
առնել —նս երեսաց ուրուք, to have regard for;
to hearken favourably to;
—նս դնել, առնել, ցուցանել, cf. Մեծարեմ.
Եղիցին ինձ ի մեծարանս առաջի ամենայն ժողովրդոց երկրի։ Ցուպն գեղեցիկ, գաւազանն մեծարանաց. (Երեմ. ՟Լ՟Գ. 9։ ՟Խ՟Ը. 17։)
cf. Մեծարգոյ.
Զհողեղէն բնութիւնս այնքան մեծարգի պատուել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Խաչն է պատուական եւ մեծարգոյ քան զամենայն անօթս փրկականս. (Շ. բարձր.։)
to respect, to honour, to reverence, to venerate, to treat with distinction, to compliment, to pay respect to.
Պսակօք եւ պատուօք մեծարեաց զբազումս ի մոգուց։ Արտաքին դիմօք մեծարեաց զնա։ Մեծարեցեր զարեգակն՝ յառաջ ձայնելով զանուն նորա. (Եղիշ. ՟Ա. ՟Դ. ՟Ը։)
Ի բոլորից գրեթէ ի կենդանեաց հնչեալ միշտ նոցայն մեծարի բարեհամբաւ անուն. (Պիտ.։)
cf. Մեծարգի.
Որ զայն քան զայս մեծարոյ համարի (յն. նախապատուէ)։ Եւ բազմաց իսկ մեծարոյ էր. (յն. պատկառելի, կամ մեծ համարեալ). (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5. ՟Բ. 11։)
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
Որ մեծացուցեր զայս տուրս շնորհաց քան զամենայն գործոց քոց հրաշս. (Նար. ՟Խ՟Թ։)
majestic, glorious, august, illustrious.
Մինչ լուսաւորքն խաւարէին, յայնժամ խաւարեալքն լուսաւորէին՝ մեծափառ պայծառացեալ. (Մեկն. ղկ.։)
Վասն նորա ունէին բազումք ի մտի մեծափառս, եւ պատշաճ կարծիս այնուհետեւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
citizen of the capital.
Զգեօղն մեծաքաղաք կարծեն, եւ զայնս՝ որ ի նոսան են, մեծաքաղաքացիս. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։)
cf. Մեծիմաց.
Մեծիմացս (կամ մեծաիմացս կամ մեծայիմայս) կարծեա՛, մի՛ զանյս՝ որ զմեծագոյնս եւ զլայնս ագանին, այլ զայն որ չափաւորացն է սիրող. (Ոսկիփոր.։)
of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.
Մեծիմացս (կամ մեծաիմացս կամ մեծայիմայս) կարծեա՛, մի՛ զանյս՝ որ զմեծագոյնս եւ զլայնս ագանին, այլ զայն որ չափաւորացն է սիրող. (Ոսկիփոր.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Բարձրացաւ մեծութեամբ ի մէջ դատաստանաց։ Ոչ խորշի ի մեծութենէ, զի զփոքր եւ զմեծ ինքն արար։ Մեծութեամբ բազկի քո։ Ըստ սրտի քում արարեր զամենայն զմեծութւնդ քո տէր։ Պատմեսջի՛ր զայդչափ մեծութիւն զօրութեանցն աստուծոյ։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն.եւ այլն։
Թէպէտ եւ յաճախ դիմէր ի հայր, սակայն ի մէջ դնէր եւ զիւպ մեծութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Ամենայն մեծութիւն եւ ճառք՝ մե՛ր եղիցի։ Յուսացաւ սա ի բազում մեծութիւն իւր։ Ի մեծութենէ վատք կարօտեալ լինին։ Լա՛ւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Մեծութիւն խռկեալ անիրաւութեամբ՝ պակասեսցէ, եւ այլն։ Քրիստոնեայն յաղքատութեանն առաւել պայծառանայ քան ի մեծութեան։ Տեսանե՞ս, զի յաղքատութեան քան ի մեծութեան դիւրին է զառաքինութիւնն կատարել. (Ոսկ. եբր.։)
Նոցա մեծութիւնքն աճէին, եւ սորա ախքատութիւնս յոլովէր։ Զընդունայն մեծութենէս բազմա՛ց է փոյթ. (Իսիւք.։)
Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս , այսինքն զինչս եւ զփառս. (Եղիշ. ՟Ե։)
woman of quality, dame, lady, lady of rank.
Ո՛վ կանայք պատուականք մեծուհիք։ Մեծ թագուհին թագաւորին, եւ ամենայն մեծուհիքն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։) (ռմկ. տօմնա, տօմնի՛սսա. որ է տիրուհի, տիկին։)
magnificence, majesty.
μεγαλοπρέπεια magnificentia, majestas. Մեծավայելուչ շքեղութիւն կամ ահաւորութիւն. մեծափառութիւն. մեծութիւն աստուծոյ եւ աստուածայնոց.
Համբարձաւ աստուած մեծվայելչութիւն քո ի վերոյ քան զերկինս։ Ձայն տեառն մեծվայելչութեամբ։ Զփառս եւ զվեծվայելչութիւն դիցսե ի վերայ նորա.եւ այլն։
long day.
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
explicit, clear, evident, formal, precise;
distinct, only, sole;
simple, ordinary, obscure;
clearly, explicitly, distinctly, precisely, expressly, intelligibly.
Որ աստուծոյ միայն են մեկինք։ Յոյժ դիւրին եւ մեկին է ճշմարիտ աստուծոյն մերոյ՝ ածել ի գոյ զչգոյսն. (Վեցօր. ՟Գ։)
Նստէր մեկին վայրապար ի վերայ յատակի։ Մէկին յայն հայի՝ որ առաջի՛ կայ, եւ առաւել ոչ քննէ։ Անդ վասն հացին մեկին խօսեցաւ, եթէ խնդրէք զիս՝ զի կերայք ի հացէ անտի։ Ոչ մեկին զգործս նորա ասաց, այլ զնա ինքն եւ զսոսա ի մի յօդեալ՝ միապէս սպանօղս ասաց լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ ՟Բ. 1. 7. 8։)
distinct, one only;
cf. Մեկին.
ἔν, μόνος, μοναχός, μενόμενος unum, unicus ἀπλοῦς simplex μονοειδής unius formae ἑξαίρετος, διάφορος exemptus e numero, eximius, differens. Մեկին (առաւել ըստ ՟Ա նշ). միակ. միայնակ. զատուցեալ. առանձինն. սոսկ. պարզ. միատեսակ. մասնաւոր. աննման. մէկ, մինակ, մէկ հատիկ.
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի կերպարանաց մերոց. միթէ մեկնա՞կ երես ցուցանիցէ կարգ բանիցս այսոցիկ։ Մեծ եւ կարեւոր թուեսցին յաչս քո հաւատքն իւրով մեկնակն հաւանութեամբ՝ քան զամենայն օրինակս անսպառ բանից. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ա։)
to retire, to go away, to remove to a distance.
ἁναχωρέω secedo. Մեկնիլ. մեկուսանալ. միայնանալ. հեռանալ, եւ առանձնանալ.
alone, solitary.
Մեկնակ. մեկին, միակ, միայնակ.