Definitions containing the research յայտ : 2061 results

Չարատեաց, տեցաց

adj.

detesting malice or iniquity, benign, perfectly good, virtuous.

· Calfa


Չարափառութիւն, ութեան

s.

heterodoxy.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոք զի՞նչ եւ հաճէր՝ ունէր, թէ՛ զուղղափառութիւն, թէ զչարափառութիւն. (Շիր. յայտն.։)


Չարիմաստ

cf. Չարամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յայտնի ինչ յանդիմանէ զչարիմացսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)


Չարիմաց

cf. Չարամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ յայտնի ինչ յանդիմանէ զչարիմացսն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)


Չաւատալի, լւոյ, լեաց

adj.

incredible.

· Calfa

NBHL (1)

Այլոցն եւս՝ որ հանգոյն նոցին յայտնի չաւատալիք ի նոյն գիրս կան՝ հաւատալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Չեւ, չեւ եւս

conj.

not yet;
not till now;
չեւ տեսեալ, before seeing.

· Calfa

NBHL (1)

Չեւ էր ուրուք ձեռնարկեալ յեկեղեցին յայտնի։ Ի ճշմարտտութեան վերայ չեւ է հասեալ. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)


Չէզոք, աց

adj. gr.

neuter, indifferent;
neuter.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ հելլենացի բարբառոյ՝ զեօթն գլուխսն իգական ասաց, եւ զեօթն լերինսն չէզոք. (Լմբ. յայտն.։)


Չնաշխարհիկ

adj. s.

celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վերուստ ասելն (զխաղաղութիւն՝) զչնաշխարհիկն յայտ առնէ. (Խոսր.։)


Շամբշանք

s.

cf. Շամբշութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքսիմոս դատաւոր ասէ, յայտ արարեր զշամշանսքո, զի խաչելոյ երկիր պագանես. (Ճ. ՟Ա.։)


Շամբուշ

adj. fig.

foolish, mad;
extravagant, absurd;
carried away by passion, furious, maniac, mad for, dotingly fond of, lovestricken;
lewd, libidinous.

· Calfa

NBHL (1)

Շամբուշ եւ ախմար ինձ թուի՝ կեանս անմահ ի մահկանացուս գտանել։ Ախմարագոյն է՝ եւ թերեւս շամբուշ՝ երկայնաբանել յաղագս այսպէս յայտնեաց։ Յոյժ ախմար եւ շամբուշ. (Փիլ.։)


Շանթ, ից

cf. Շանդ.

· Calfa


Շապրումն, ման

s.

over filling, cramming oneself.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ անյայտ. որպէս Շամբշութիւն. կամ որպէս ռմկ. շաբուր շուբուր ուտելն. խճողելն զորովայն. կամ ըստ Հին բռ. Պարպատիլ ընդերօք։ Մարթ է իմանալ եւ Ապռումն, շոպրումն, շորթումն, յափշտակութիւն.


Շարադրութիւն, ութեան

s. gr.

combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.

· Calfa

NBHL (1)

Բան է՝ հետեւակ (եւ տաղաչափական) բառի շարադրութիւն, զտրամախոհութիւն ինքնակատար յայտնելով։ Շարադրեալ զմասունս բանին այնորիկ՝ առնեմք զշարադրութիւն. (Թր. քեր.։ Անյաղթ պերիարմ.։)


Շարաւալի

cf. Շարաւածոր.

· Calfa

NBHL (1)

Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)


Շարաւալից

cf. Շարաւածոր.

· Calfa

NBHL (1)

Շարաւալից թարախն յոբայ յայտ առնէ զժահահոտութիւն մեղացն ադամայ. (Լծ. կոչ.։)


Շիրմակից, կցի, կցաց

adj.

buried in the same tomb or cemetery.

· Calfa

NBHL (1)

Շիրիմ գոլ (մահապարտաց) ըստ միայնութեան՝ հանդերձ ոչ միոյ ուրուք շիրմակցի. թաղել զսոսա առանց բարեբանութեան, ոչ արձանօք եւ ոչ անուամբք յայտնելով զշիրիմս. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Ուծանամ, ացայ

vn.

to cool down, to be estranged;
to remove, to go out of, to abandon, to fail.

· Calfa

NBHL (1)

Մահու վայր ի քեզ բունեալ ... որում յայտնի հետեւանք՝ հասարակաց ի քեզ փոփոխմունք, եւ ի ժամանակի ընդ գարշապարսդ դրացւոյդ է ուծանալ (այսինքն պաղիլ եւ մեռանիլ. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Ուղեղ, ուղղոյ

s.

brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայնի սկիզբն իսկ ուղղին է լինելութիւն ... եւ սա իսկ ուղիղս յայտնելոց եղեւ (տարրից) ... զուղիղն ի սոցանէ գործեաց ... անուանեաց ուղիւղին զսա մասն սկաւառակ ... ուղղով խառնէր ... ուղղաւն ի սմանէ ստեղծեալ, եւ այլն. (Պղատ. տիմ.։)


Ուղղաբան

cf. Ուղղախօս.

· Calfa

NBHL (1)

Գտի զցանկալին ի հելլենացի բարբառ, եւ ի գիր ուղղաբան եւ վայելուչ. (Լմբ. յիշատ. յայտն.։)


Ուղղախոհ

cf. Ողջամիտ.

· Calfa


Ուղղամիտ, մտաց

adj.

sound-minded or rightminded, judicious, sensible, honest, upright.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ այս յայտնի ուղղամըտին, որ աստուծոյ է սիրելին. (Վահր. ոտ.։)


Ուղղափաղոս

s.

ithyphallus.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ փաղղոսք ոմանք, եւ ուղղափաղոսք, գարշելիք ե՛ւ ձեւովք ե՛ւ իրօք. (Ածաբ. յայտն.։)


Ուղղիչ, չի, չաց

s. mech.

corrector;
reformer;
rector, director;
conductor, leader;
driver, coachman;
steersman, helmsman;
cf. Ղեակ;
regulator, governor, moderator.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞ ոք քան զսուրբս յայտնեցաւ մեզ զգուշութեան ուղղիչ. (Լմբ. պտրգ.։)


Ունայնախոհ

adj.

given to futile or vain thoughts.

· Calfa

NBHL (1)

Զայսոսիկ ունայնախորհքն կատարեալ։ Եթէ յաւիտեան, զիա՞րդ վախճան ածեն տանջանաց ունայնախորհքն։ Ընդդէմ մարդադաւան նեստորի ունայնախորհ (կամ խոհ) ամպարշտի. (Սիսիան.։ Լմբ. յայտն.։ Ճ. ՟Բ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ժ՟Ը.։)


Ունկն, կան

s.

ear;
ունկունք, handle;
cf. Ականջ;
— դնել, մատուցանել, to give one's ear to, to lend an ear to, to listen, to hearken, to be attentive;
խօսել յունկանէ, to speak in one's ear;
to whisper;
— արկանել, to obey;
չդնել յունկան, to disobey;
զոր լուայք յունկանէ, what has been confided to your year;
եհաս յ— նորա, it reached even his ears;
— դիք, listen! attention !
cf. Թմբուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհեցո՛ առ իս զունկն քո։ Խոնարհեցուցից յառակումն զունկն իմ։ Եւ էր տեառն յայտնեալ յունկն սամուէլի։ Յաւել ինձ ունկն ի լսել։ Խօսել կամ լսել յունկանէ.եւ այլն։


Ուռեց

cf. Ուռոյց.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ վէրք յայտումն, որ է ուռէց. (Գէ. ես.։)


Ուսումնականութիւն, ութեան

s.

mathematics.

· Calfa


Ուսումնասէր

adj.

fond of study, of learning, studious, diligent;
lettered, erudite.

· Calfa

NBHL (1)

Որ վասն նոցա գիրք են, յայտնեն ուսըմնասիրաց. (Ածաբ. մակաբ.։)


Որոճալից

adj. adv.

well dilucidated, clear, distinct;
cf. Որոճողաբար.

· Calfa

NBHL (1)

Որոճալից մանրէ զբանս գրոց՝ զանյայտսն յայտ ածելով. Այս ցուցանէ զմանրապատում որոճալից վարդապետութեան բանս. (Նար. երգ.։)


Որոճեմ, եցի

va. vn. cf. Որոճիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որոճալ անդրէն՝ որ ի նմա չարութեանց էին վէրք։ Ոչ որոճայ զդժոխս։ Որոճացեալ եւ բացայայտեալ զգերակայ եւ զանհաս աւետարանութիւնս յոհաննեան. (Իսիւք.։ Վրք. հց. ձ։ Յիշատ. նանայի.։)


Որոշողական, ի, աց

adj.

definitive, determinative, distinctive, decisive.

· Calfa

NBHL (1)

Աննմանիցն որոշողական։ Զորոշողականսն ունին քահանայապետքն՝ որպէս յայտնիչք աստուածայնոցն արդարութեանց, զզատեալսն յաստուծոյ ըստ ամենայնի ի բաց որոշել. (Դիոն. եկեղ.։)


Որոշումն, ման

s.

distinction, division, separation;
decision, definition, determination, resolution;
difference;
segregation;
—ումն յեկեղեցւոյ, excommunication;
չորս որոշմունք տարւոյն, the four seasons of the year;
—ումն առնել, to come to a decision, to make up one's mind.

· Calfa

NBHL (1)

Մեկուսութիւն եւ ոչ մի է, եւ ո՛չ որոշումն հօր եւ որդւոյ։ Ոչ որոշումն աստուածութեանն յայտնեալ (յաւանդման հոգւոյն քրիստոսի), այլ մեռելութիւն մարմնոյ նշանակեալ. աստուածութեանն ո՛չ ի թաղման մարմնոյն մեկուսեալ, եւ կամ ի հոգւոյն ի դժոխս որոշեալ. (Աթ. ՟Գ. ՟Դ։)


Որպէս

adv. int.

as, the same as, like, almost, according to, conformably, how;
when;
how ! what ! indeed !
— զի, in order that, that, to the end that, so that;
because, for;
— թէ, as if, as though;
— զիարդ եւ իցէ, at all events, no matter what happens;
— զիարդ եւ կամք իցեն, however they may wish, in whatever way one may wish it;
մարդոյ — խոտոյ են աւուրք իւր, the days of man are like grass;
որպէս, որպէս զի, — առանց քննելոյ են դատաստանք նորա, how unsearchable are His judgments !
—, մեռա՜ւ ուրեմն, what! he is dead!.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին, ո՛րզան, քար. եւ իր, ո՛րպէս, խրատ։ Ազգական է, որ զազգ յայտնէ. ո՛րպէս, վրացի. (Թր. քեր.։)


Ութօրեայ, րէից

adj.

of eight days.

· Calfa

NBHL (2)

Յութօրեայս յայտնութեանդ յութ եկեղեցիս իւրեանց երթալով՝ զնոցին տեղեացն եւ զկանոն կատարեն։ Եւ յամենայն իսկ ութօրեայսն խառնել պատշաճ վարկանիմ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Յութօրէս, կամ զկնի ութօրէից յայտնութեան, զատկի, խաչի եւ այլն. (Տօնաց. Ճշ.։)


Ութօրէք, էից

s.

octave.

· Calfa

NBHL (2)

Յութօրեայս յայտնութեանդ յութ եկեղեցիս իւրեանց երթալով՝ զնոցին տեղեացն եւ զկանոն կատարեն։ Եւ յամենայն իսկ ութօրեայսն խառնել պատշաճ վարկանիմ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Յութօրէս, կամ զկնի ութօրէից յայտնութեան, զատկի, խաչի եւ այլն. (Տօնաց. Ճշ.։)


Ուժգնակի

cf. Ուժգին.

· Calfa

NBHL (1)

Աստեղքն թօթափէին ուժգնակի. (Լմբ. յայտն.։)


Ուլ, ուց, ոց

s.

kid;
fawn.

· Calfa

NBHL (1)

Զիա՞րդ սահակ չընտրէր զուլոցն կերակուր ի վայրենեաց անտի. քանզի իւրաքանչիւր համք յայտ են. (Կիւրղ. ծն.։)


Ուլիկ

s.

young kid.

· Calfa

NBHL (1)

ՈՒԼԻԿ կամ ՅՈՒԼԻԿ. Բառ անյայտ, իբր ուլ փոքրիկ, ալոջ, եւ կամ որպէս յն. ἵουλος, ἱουλίζων . յարբունս հասեալ, գիսաւորեալ.


Ուխտական, ի, աց

adj.

votive.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս դատաստանի մսակերութեան ուխտականաց։ Ուխտական (աստ) յայտ է, զի զամուսնացեալս եւ զկուսանս, եւ որք միանգամ յեկեղեցի են, անուանէ. (Մխ. դտ.։)


Ուխտարար

adj.

complaisant, obliging, affable.

· Calfa

NBHL (1)

Ունիմք բանս յայտնիս, ուխտ արարք եւ հանգուցիչք ճառիւք. (Վեցօր. ՟Զ։)


Հասանեմ, հասի

vn.

to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.

· Calfa

NBHL (1)

Հասանէ նմա առաջիկայիցս յայտնութիւն. (Խոր. ՟Ա. 24։ (որ եւ հայի ի յաջորդ նշ։))


Հասարակաստեղծ

adj.

common, proper to all creatures.

· Calfa

NBHL (1)

Զզանգուածոյն յայտնէ զհասարակաստեղծն տկարութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ա։)


Հաստատագոյն

adj. adv.

very firm, very solid;
firmly, surely.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատագոյնս գիտասջիք. (Ածաբ. յայտն.։)


Հաստատեմ, եցի

va.

to affirm, to sustain;
to prop, to confirm, to consolidate;
to fortify, to comfort, to invigorate, to strengthen, to encourage;
to restore, to mend, to revive, to refresh;
to assure, to guarantee, to attest, to certify, to witness, to approve, to corroborate;
to legalize, to ratify;
to institute, to found, to erect, to create, to make;
— անդրէն, to reestablish;
— զերեսս, զձեռն, զմիտս, to set out, to start, to proceed, to move on;
to deliberate, to resolve, to purpose;
to conduct or comport oneself, to act;
to threaten;
— զառաղջութիւն, to recover, improve or restore health;
—եալ էր ի խորհրդեան, he was resolute and decided in action.

· Calfa


Հատակոտոր

s.

bit, piece, morsel;
remnant, shred, fragment;
— առնել, կոտորել, to cut up, to cut in pieces;
to break, dash or smash to pieces;
to mutilate, to curtail, to change, to alter.

· Calfa

NBHL (1)

Հատին ինչ ինչ յայլոցն, եւ այնպէս ունին յինքեանս զհատակոտորսն. որ եւ հատակոտորք իցեն, յայտ յանդիման աղաղակեն, թէ ընդ ամենայն իսկ ողջ մարմնոյն ունին ազգականութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)


Հարազատութիւն, ութեան

s.

legitimacy, authenticity, genuineness;
fraternity, brotherhood;
kindred, consanguinity.

· Calfa

NBHL (1)

Ձայնն հայրական զհարազատութիւն քո յայտնէր աշխարհի։ Այսօր հնչեցուցանէր հայր զհարազատութիւն որդւոյ. (Բենիկ.։ Գանձ.։)


Հարեւանցի, ի Հարեւանցի

adj. adv.

superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.

· Calfa


Հարսնանամ, ացայ

vn.

to become a bride, to marry, to wed, to be or get married.

· Calfa

NBHL (1)

Յաստուածարեալ հարսնացեալսն ի սուրբս յայտնաբանէ. (Նախ. երգ.։)


Հարցասէր

adj.

asking, questioning or seeking after, eager to learn, desirous of information;
inquisitive.

· Calfa


Հարցափորձութիւն, ութեան

s.

cf. Հարցափորձ.

· Calfa

NBHL (1)

Օր յայտ արարեալ, յորում հարձափորձութեամբ դատապարտեսցէ զնոսա. (ՃՃ.։)