cry, outcry;
bellowing;
croaking.
ԿԱՌԱՆՉ որ եւ ԿԱՌԱՉ. κραυγή vociferatio καταβόησις reclamatio ἁποδυρμός deploratio. Սաստիկ կանչ, կանչիւն. հեծութիւն. ճիչ. եւ բառանչ. կռինչ. (լծ. յն. գրաւղի՛, թ. եայղառս ). պոռալը, պոռլտալը.
coachman, driver;
drover;
governor, regent, chief, rector.
Անկեալ բոլոր կառքն հանդերձ կառավարաւն. (Պտմ. աղեքս.։)
Ի նաւի նաւավարն, եւ ի կառավարն գ եւ աստուած աշխարհի. (Արիստ. աշխ.։)
Թագաւորն, զոր կառավար խնդրեցիք, եղեւ ձեզ կործանիչ. (Լմբ. միք.։)
act of driving;
conduct, regency, direction, government;
— տան, house-keeping, economy;
— քաղաքի, policy, politics.
Աղոթք՝ ճգնաւորաց մարտակից, կուսանաց կառավարութիւն. (Խոսր.։)
Հրամանաւ վերին կառավարութեան մաքրեալ զօդոցն դաժանութիւն. (Արծր. ՟Է. 2։)
to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.
Քրիստոս կառափեցաւ անդ մարմնով. կառափելն քերթելն է զմիսն մինչեւ ցոսկերսն. որ է անլուր։
Եւ որ զմարգարէն ոչ կառափեաց, վրիժապարտ գտաւ. (Խոսր.։)
whose skull or head is wounded.
Զոմանս վիրաւորս, զոմանս կառափնատս արձակէին. յն. լոկ, վիրաւորս առնէին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)
Ի կռուելն կառափնատէ, եւ նա դառնայ առ թագաւորն կառափնատած. (Լմբ. սղ.։)
to wound or strike on the head, to knock down.
κεφαλαιόω in capite vulnero եւ այլն. Կառափել, հատանել կամ կիսատ առնել զկառափն. գլխատել. եւ Կռփել. հարկանել քարամբք. վիրաւորել. ջաղխել. մահուչափ տանջել. գլուխը կամ գլխուն զարնել, ջախջախել, սախտել, ծեծել փետել.
Հար կառափնատեաց մարգարէն զընկեր իւր պատգամաւն տեառն։ Կառափնատեցաւ մարագարէն յընկերէն իւրմէ. (Եփր. թագ.։)
Եթէ քարիւ կառափնատեալ՝ բերէ զքարն ցուցանէ, եւ զհանդերձն արեամբ թաթաւեալ. (Բրսղ. մրկ.։)
Ուր որդին խաչեցաւ, անդ եւ հարազատ եղբայրն (յակոբոս) կառափնատեցաւ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
beheading, decapitation.
Նայեցաւ յօրէնս, զի ասաց, եթէ կառափնատութիւն փոխանակ կառափնատութեան. այսինքն ակն ընդ ական եւ այլն. (Եփր. թագ.։)
prickly artichoke;
hawthorn, may.
ԿԱՌՆ կամ ԿԱՌ, ի. Փուշ՝ որ կառչի եւ կռուի ընդ անցաւորս. բոյս փշաւոր, որ տայ սերմն թաղիացեալ աղուամազիւք, որք իբրեւ անիւ հոլովին այսր անդր յերեսաց հողմոյ. որպէս եւ պ. խառ ՝ է փուշ։ Իսկ ի տեղիս տեղիս աշխարհին հայոց ԿԱՌ կոչի փուշ հաստ բնով, զոր կեղեւեալ ուտեն, որպէս եւ զԵրիժնակ կոչեցեալն.
to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.
Ի վերայ աւազոյ շինուածս յիմարութեան կառուցի։ Համբարտակն վստահութեան դարձեալ կառուսցի։ Կոթող կամկարկառ քարանց կառուցեալ։ Կառոյց նպատակ։ Արձանքն կառուցան։ Կառո՛ ինձ սահման։ Բազուկ կառուցի բաժակս մանրելի. (Նար.։)
Երկիրս ի միջոցի երկնի կառուցաւ. (Շիր.։)
establishment, construction, edifice, erection;
elevation.
Մի՛ կացուցանիջիք զոտս ձեր յանցաւորիս կառուցմամբ իբրեւ յաւիտենականի. (Յհ. կթ.։)
Զոհարանացն կառուցմունք։ Յաւազանին կառուցմանէ։ Յոչնչէ կառուցմամբ. (Անան. եկեղ։)
Լուսաւորաց կառուցումն. (Լմբ. ժղ.։)
to grasp at, to lay hold of, to cling to;
to be caught by, bent or fixed on.
Կառեաւ փիլոն իմ ի դուռն եկեղեցւոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ։)
to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.
Բարւոք ընթանայիք, ո՞կասեցոյց զձեզ ճշմարտութեանն չհաւանել. (Գաղ. ՟Ե. 7։)
Ըստ հաւատոցն ոչինչ կասեցուցանէր զգործն. (Խոր. ՟Բ. 89։)
cinnamon;
cf. Կակժիրակ.
Ցորենովք եւ խնկովք եւ կասեաւ. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 17։)
to stop, to cease, to desist, to leave off;
to retard, to restrain;
to diminish, to lessen;
to lose courage.
Կասեսցին ի ճանապարհս իւրենց. (Նաւ. ՟Բ. 5։)
suspicion, distrust, surmise, doubt, mistrust, umbrage;
a. suspicious, distrustful;
— առնուլ, ի կասկածի լինել, ի — անկանել, — ի մտի ունել, to conceive suspicion, to be suspicious, to distrust;
փարատել զ—, to dissipate, to cure of suspicion or distrust;
—է ինձ զնմանէ, I suspect or doubt him, I have no confidence in him, I am diffident about him.
Կասկած ի գողոց, երկիւղ յաւազակաց. (Մանդ. ՟Գ։)
Եթէ ի տանջանաց կասկած չիցէ։ Ոչ երբէք կասկած լիցի ումեք յիրաց։ Ելցէ տակաւին կասկած յոգի նոցա չհաւատալ ասացելոցս. (Եզնիկ.։ Խոսր.։ Մխ. երեմ.։)
Առ զայրուցսն եւ առ կասկած զգուշանայր բազում եւս ժամանակ յաւելուլ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)
Յերկիւղէ եւ ի կասկածոյ եւս առաւել ուտէ զմիտս. (Ոսկ. ես.։)
cf. Կասկածագին.
ἑπιμελής, ἑναγώνιος sollicitus եւ այլն. Հոգ յանձին ունօղ կասկածանօք. առաւել զգոյշ, անձնապահ.
cf. Կասկած;
— նօք, distrustfully;
տարապարտ կասկածանս ունել զումեքէ, to suspect wrongfully or without cause.
Զերծաւ յամենայն կասկածանաց մեղաց. (Մանդ. ՟Է։)
to suspect, to have a suspicion of, to be doubtful, to doubt, to distrust, to mistrust, to be diffident, mistrustful of.
Կասկածել յազգաց երկրին, կամ յերեսաց թագաւորաց, ի սովէ, յերկիւղէ. (՟Բ. Եզր. ՟Գ. 2։ Երեմ. ՟Է. 16։ ՟Խ՟Բ. 16։ ՟Ա. Պետ. ՟Գ. 6։)
suspicious, mistrustful, distrustful, umbrageous;
apprehensive, uncertain, irresolute;
ի միտս —ս լինել վասն, to suspect, to want confidence in, to be suspicious of.
Նենգաւոր եւ կասկածոտ. (Եզնիկ.։)
malt-liquor, beer;
— սեղանոյ, table-beer;
— ընտիր, ale;
զօրաւոր or սեաւ —, porter;
— յոռի, swipes.
droll, facetious, jocular, waggish.
Ուտի առանձնակգ լինիի նմա ձիթենի, եւ ի հաւուց կատակ. (Խոր. աշխարհ.։) (Կայ պ. քէսեգ, որ է անծեղ. արաբ. ագագ. թ. սազսըզան.
Տեղի լիցի մեզ ծաղու եւ կատակի, իբր թէ այժմ թագաւոր եղեր. (Բրսղ. մրկ.։)
Ի կատակացն, ի գուսանացն ձայնս։ Կատակաց եւ կաքաւչաց սնուցիչք. (Լմբ. ժող. եւ Լմբ. իմ.։)
comedy;
— յօրինել, to write -;
— խաղալ, հանդիսացուցանել, to act a play, to represent plays;
— իմն է, it is but a farce.
Երգս լկտութեան եւի կատակերգութիւնս առաւել հեշտանամք քան ի սերովբէական բարեբանութեան. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։)
speaking furiously,
Զայս ամենայն լուաւ ի կատաղախօս ի շնաբերանն փիսակայ. (Բուզ. ՟Գ. 20։)
furious, impetuous, fierce, frantic, fiery, passionate, violent, unruly, wild, untamed, ferocious.
Ո՛վ կատաղիք։ Ընդդեմ կատաղեացն ո՛րչափ չարչարեցաւ. (Ոսկ. յհ.։)
fury, impetuosity, rage, ferocity, frenzy, madness;
— հողմոց, wild rage, the fury of the winds;
— շան, rage, canine madness.
Զօրաւոր կատաղութիւն թշնամեաց. (Յհ. կթ.։)
cf. Կատաղութիւն.
Նայեցաւ ի կատաղումն նոցա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)
improved;
improving.
Մաքրիչ եւ լուսաւորիչ, եւ կատարելագործ։ Իսկ զկատարելագործսն՝ որպէս հանճարիչս կատարողականին հաղորդութեան՝ կատարել զնուիրեալսն. (Դիոն. երկն.։)
to finish;
to improve, to perfect.
Մաքրի եւ լուսաւորի եւ կատարելագործի. (Դիոն. երկն.։)
Քաջավայելչագոյնս զթագաւորութեան կատարելագործեալ զժամանակն. (Արծր. ՟Դ. 3։)
Միացեալ խորհրդով ի հացն՝ եւ կատարելագործեցաւ մարմին քրիստոսի. այսինքն տիրապէս եղեւ. (Բրսղ. մրկ.։)
grown up, adult.
τέλειος, ἁκμαῖος adultus (vi), perfectus. Կատարեալ հասակաւ. չափահաս.
Եթէ տղայ է, կատարելահասակ երեւեցաւ. Եղիշ. հայր մեր.։
perfectly, in perfection;
entirely.
ԿԱՏԱՐԵԼԱՊԷՍ որ եւ ԿԱՏԱՐԵԼԱԲԱՐ. Կատարեալ օրինակաւ. անպակասաբար, անթերի. եւ Տիրապես. կամ բոլորովիմբ. բովանդակապես.
Ծնաւ կատարելապէս ի մարիամայ սրբոյ կուսէն. (Հանգ.։)
completion, accomplishment.
Մատուցին զպատարագս նաւակատեաց, եւ զկատարելեաց տաճարին. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 9։)
perfection, integrity;
crowning, perfecting;
completion, accomplishment, consummation;
martyrdom;
consecration;
initiation;
—դ or քո —, your Holiness.
τελειότης perfectio. Կատարեալն գոլ՝ ամբողջութեամբ եւ լրութեամբ էութեան, լաւութեան, կամ ձրից, մասանց եւ հասակի.
Անկատար յաւուրս կատարելութեան. (Մաշկ.։)
Կատարելութեան անուն ասի ի վերայ այնոցիկ, որք բնաւին իւիք ոչ են պակաս. (Երզն. մտթ.։)
Յալիս գտար ահաս մտօք. (եւ անկատար յաւուրս կատարելութեան. Մաշկ.։)
Զկատարելութեան պսակն ընդունէր։ Ընկալաւ սրով զվախճան կատարելութեան։ Կատարելութեան պսակի արժանի եղեւ. (Փարպ.։)
Որպէս ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիք. իսկ կատարելութեամբ մի միայն ի ներքս անդ տպաւորեալ է. (Փիլ. այլաբ.։)
author of all Mysteries;
high-priest;
minister, celebrator.
τελετάρχης, τελεταρχικός origo perfectionis, primitus initians . Բուն կատարիչն խորհրդոյ՝ աստուած. եւ քահանայապետ, եւ քահանայապետական. աստուածային. Նա՝ որ ի քահանայագործութիւն յանդգնաբար շարժեցաւ, եւ ոչ ի կատարողապետէն աստուծոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
accomplishment, completion, consummation;
execution, realization;
perfection;
end, term, conclusion;
end, death;
consecration;
initiation;
— առնուլ, to be accomplished, finished;
to improve;
— տալ, ի — ածել, to finish, to terminate, to achieve;
to improve, to perfect;
cf. Ծագ.
Եղիցի կատարումն ասացելոցս նմա ի տեառնէ։ Թողեալ զբան սկզբանն քրիստոսի՝ ի կատարումն եկեսցուք։ Իսկզբանէ տարւոյն մինչեւ ցկատարումն տարւոյն։ Ընկալեալ զկատարումն հաւատոցն ձերոց զոգւոցն փրկութիւն.եւ այլն։
Հաւատք եւ սէր են սկիզբն եւ կատարումն. (հաւատք սկիզբն, եւ սէր՝ կատարումն. Ածազգ. ՟Գ։)
Հաւատարիմ էր վասն կատարման վարուց եւ իմաստութեան. (ՃՃ.։)
Առցես զճարպն, եւ զերին աջոյ. զի այն է կատարումն։ Զխոյն կատարման։ Ի մսոյ զոհին կատարման։ Մինչեւ յօրն լրման աւուրց կատարմանն ձերոյ (այսինքն օծութեան կամ ձեռնադրութեան). եւ այլն. (Ել. ՟Ի՟Թ. 22=34։ Ղեւտ. ՟Է. 37։ ՟Ը. 22 - 33։)
cf. Կատարեալ.
Որ զյաւելուած ինչ ոք ընդունիցի, անկատար եղիցի (ի բնէ) եւ ոչ կատարուն. (Կիւրղ. գանձ.։)
entelechia
(Հոգին է) կատարունութիւն առաջին՝ մարմնոյ բնաւորականի։ Նիւթն զօրութիւն, իսկ տեսակն կատարունութիւն։ Առաջին կատարունութիւն կոչէ զտեսակն, եւ երկրորդ զներգործութիւնն. (Նիւս. բն.։)
Երեքն կատարեալ է՝ ունելով սկիզբն, մեջ, եւ աւարտ. (որ վայել է ի կատարումն ամենայն կատարունութեան. Խոսր.։)
cat-worship.
Առ նոսին իսկ կատուապաշտութիւն է մեծարգի եղեալ, կերակուր իւրեանց զկերակրոցն ապականիչս (զմկունս) առնելոյ աղագաւ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Կարակին.
ԿԱՐԱԿՆ որ եւ ԿԱՐԿԻՆ ասի. Բառ յն. գարգինօս. լտ. չի՛րչինուս. καρκίνος, περίγρα, διαβήτης forceps, circinus. իտ. compasso ψαλίς forfex, fornix, arcuatum opus. Մկրատ, կամ աքցան, եւ մկրատաձեւ բացեալ գործի ձեւելոյ զբոլորակ. եւ նմանաձեւ եռանկիւն կանոն հիւսանց, եւ մանաւանդ նոյնաձեւ շինուած կամարաց.
in form of a circle, round, circular.
Հիւսիսային կողմանն դիր կարակնաձեւ՝ արդարեւ գողաւոր կուսից յօնից դարեւանդաց համեմատ. (Խոր. ՟Բ. 39։)
rough, hard winter;
wintry, hrumal, hyemal, stormy.
Նոյն թռչուն երեւէր, եւ զփարատելոյ կարաձմեռն ձմերայնւոյն բերէր աւետիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
seam;
suture;
առանց —ի, without seam.
ῤαφή sutura Կարուած. կարաւանդ. զօդ հանդերձիձ, կամ զրահից, եւ մարմնոյ. կար, կապ. պաղ.
Խոնաւութեան գոլորշոյն ըստ կարանս ի վեր ելանելով առոգեր զսա։ Եւ կարանացն իսկ պէսպէս տեսակքն եղեն (ի մարմնի). (Պղատ. տիմ.։)
office of precursor;
fore-running.
Ունելով յինքեան նաւապետ կարապետութեան զտեսուչ եպիսկոպոսն. (Կանոն.։)
Զմեծի պասեքին զճրագալոյցն կարապետութիւն ասէ զգալի պայծառութեամբ. եւ զաստուածայայտնութեան ճրագալոյցն նախատօնակ կարապետութիւն ոթօրեայ աւուրցն պաշտաման. (Կամրջ.։)
moveables, furniture, baggage, equipage;
implements, utensils;
wealth, riches, money;
goods & chattels;
գիր —սւոյ, inventory;
հարեալ ի —սւոջ, covetous, miserly, niggardly.
Տացէ ընկերի իւրում արծաթ, կամ այլ ինչ կարասի զիւր յաւանդ։ Աւասիկ թագուցեալ է ընդ կարասեաւ։ Ընկեցին զկարասին որ էր ի նաւին՝ ի ծով անդր։ Զկարասին ընկեցիկ առնէին։ Ետուն զգիր կարասւոյն (յն. մի բառ, νόμισμα , նոմոս, վճիռ. decretum ) յիշխանս կողմանց։ Զամենայն զկահ եւ զկարասի նոցա գերեցին։ Ամենայն կահիւ կարասեաւ իւրեանց կորեան։ Կահիւ եւ կարասով (բանակին). եւ այլն։
Անինչ եւ առանց կարասվոյ լինել։ Մեծատունք՝ որ ի կարասւոջն հարեալ են ( այսինքն ընչասերք)։ Կարասի վասն այնորիկ ասի, զի ի կիր ոք արկանիցէ եւ զի ի պէտս ոք ծախիցէ։ Կարասոյ վնաս առաւել սովոր է զայրացուցանել զմարդիկ. (Ոսկ. եւ Փիլիպ.։)
Սկսաւ պատրել զոմանս կարասեաւ։ Չպատրի մեռեալ ի կարասւոյ. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Ծառայել ձեզ ոչ միայն կարասոյ ծախիւք։ Կորնչին ամենեւին տամբք եւ կարասեաւ. (Փարպ.։)
Եթէ կարասեաւ, եւ եթէ մահուամբ թափել ի թշնամեաց. (Նար. երգ.։)
Գնեսցո՛ւք զմարդասիրութիւն աստուծոյ կարասեաւ (այսինքն ողորմութեամբ յընչից). քանզի քրիստոս վաճառէ զարքայութիւն ընդ կարասոյ. (Հ. կիլիկ.։)
good order, method in oratory.
Կարգ եւ կարգաւորութիւն բանից։ Բան կարգաւոր.
Ըստ համօրէն աւետարանական կարգաբանութեան գլխոցն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
written regularly;
register, account book.
Կարգաւ գրեալ տոմար. հաշուեգիր. համարակալութիւն.
Կիսացն զի շատ տուաւ շնորհքն յաստուծոյ, եւ ոմանց սակաւ, նոյնչափ եւ պահանջի, երկքանչիւրըստ իւրում կարգագրի. (Զքր. կթ.։)
to write methodically, in order;
to set down in writing.
ԿԱՐԳԱԳՐԵԼ. Կարգաւ գրել։ (Եղիշ. ՟Ա։ Տօնակ.։)
to put in order, to order, to dispose, to arrange.
συντάσσω coordino. Կարգաւ կամ ի կարգի դնել. կարգի դնել. կարգաւորել. սահմանել.
ordinance, disposition, arrangement;
regulation organisation, constitution.
σύνταξις, σύνταγμα coordinatio, ordo, dispositio, constitutio. Կարգաւորութիւն. սահմանդրութիւն. բարեկարգութիւն. յօրինուած.
order, command;
ordered, established.
Թագաւորք եւ տեարք առ ժամանակ մի ըստ քո կարգածոյ տիրեն նմանեաց իւրանց. (Խոսր.։)
Սարկաւագն դռնապան կայր կարգած. (Նչ. Ի գիրս խոսր.։)
oblique, diagonal;
crosswise, indirect.
Հաւասար վեցակուսի են զատական, զառ ի վեր եւ ի նրքուստ եւ կողմնական. (Երզն. ոտ. երկն.։)