cf. Տղեմ.
ՏՂԵԼ. Կամիլ. յօժարիլ. խնդրել. (լծ. յն. թէլօ. թ. տիլէմէք. որպէս խնդրել. ռմկ. ուզել. կամ տնտղել, որպէս յուզել. կայ եւ Անտղաբար, Անտղելի. իբր անզննելի, կամ անբաժանելի. լծ. ռմկ. տարտղնել ).
mixed with mud, muddy;
brown.
Զհողն զամենայն ի վերկոյս հոսեալ յուզէին ... ի բացուստ նկատեալ տեսողացն զտղմագին մթութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
muddy, full of mud.
Ցամաքեցո՛ զյորձանս տղմատարած ծովուս։ Ոչինչ եւ զազրալի տղմատարած կենցաղ. (Բենիկ.։)
cf. Տղմալից;
—ք, bog, quagmire, marshy land.
oecomancy, divination by domestic accidents.
Հմայականին մասունք են հաւադիւթականն, եւ տնագիտականն ... Տնագիտական է, յորժամ զպատահեալսն ի տան մեկնեն ասելով, թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
living, lodging or dwelling in the same house, cohabiting;
neighbouring;
— լինել, to live in the same house, to cohabit.
Տհղայոց բարւոք սննդակից է աղօթք, արանց գործակից, կանանց տնակից. (Խոսր.։)
ՏՆԱԿԻՑ. Բնակեալն յորմնակից տան. դրակից. պատկից. դրացի.
to lose wealth, to decay, to go to ruin, to become poor, needy or necessitous;
to be expelled, driven out or deprived of one's house, to be forsaken, abandoned;
to fail, to become a bankrupt.
poverty, indigence, beggary;
impoverishment;
bankruptcy;
ի վերջին տնանկութեան կայ, he is reduced to extremities, he is at his last shift, in utmost distress, in a despairing condition.
homebred, homeborn, nourished, brought up at home, domestic, private;
tame.
Տնասուն կենդանեաց մարդիկ խնամօղք. (Վանակ. յոբ.։)
staying at home.
Ի խաղաղուն տնասպասեակ առնէ։ Զգայութեան մարդոյ խոցոտելով եւ կտտելով ի տնասպասեակ ախտիցն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ եւ Փիլ. լին. ս. 49։)
to cultivate, to plant.
Ոչ տնկեսցես, յորժամ աստուած տնկագործէ. (Փիլ. այլաբ.։)
vegetable, vegetative, vegetating;
innate, inborn;
possessive, adventitious.
Սննդականաւն եւ տնկականաւն զօրութեամբ։ Տնկական ասելով, զոր սնանելն եւ աճելն եւ ծնանելն առնէ։ Զտնկականին զգայութիւն ունին. (Նիւս. բն.։)
cf. Տնկական.
Ընդդէմ գոյ նա տնկաւոր սննդական բնութեան։ Առ կենդանւոյն տնկաւոր գոյութիւն. (Փիլ. յովն.։ Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Ա։)
to plant;
to constitute, to place, to establish, to collocate.
Օրէնքն մարդիկ տկար տնկէին ի քահանայութիւն. (Եփր. եբր.։)
Աղեքսանդրացւոց եկեղեցւոյն եպիսկոպոս տնկի յոստոս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
plantation.
Եւ է միուի (հոգւոյ եւ մարմնոյ)՞ յորժամ երկոքեան ունիցին զտնկեցութիւն. ապա թէ թողցէ շարժողն, անկեալ դնի մարմին անխլրտելի. (Եղիշ. հոգ.։)
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
Արիստոտէլ գրեաց վասն տան. յորում վասն տնտեսականին ճառէ. (Սահմ. ՟Ի։)
to manage, to have the direction, to regulate;
to economize;
to govern, to rule, to dispose;
to dispense, to distribute, to provide, to administer.
Եւ ի ձայնէն՝ յորմէ այս գործի, մեռելոցն եւ՛ս նորասքանչ իմն տնտեսի. (Պիտառ.։)
ՏՆՏԵՍԵԼ. ըստ յն. ոճոյ, Հոգալ. ճարտարել, հայթայթել. եւ Ակնարկել. յուշ առնել. տրամադրել.
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
Տո՛ւր զհամար տնտեսութեան քո։ Տէր իմ հանէ զտնտեսութիւնս։ յորժամ ի բաց լինիցիմ ի տնտեսութենէս։ Տնտեսութիւն յա՛նձն է ինձ։ Զտնտեսութիւն շնորհացն աստուծոյ՝ որ տուեալ են ինձ ի ձեզ։ Ըստ տնտեսութեանն աստուծոյ՝ որ տուեալ է ինձ ի ձեզ։ Տնտեսութեան լրման ժամանակաց.եւ այլն։
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
Մեր փրկութեան տնօրինիդ՝ հօր միածնիդ յիսուսի. (Լմբ. տաղ հրեշտ.։ Իսկ յոքն. իբր Տնօրէնութիւն. Սարգ. ձ։)
cf. Տնտեսութիւն;
disposition, measure;
տնօրէնութեան տեղիք, the Holy places.
Ի յանցանացն զերծոյց (յովսէփ զեղբարսն), տնօրէնութիւն աստուծոյ կոչելով զեղեալսն, եւ ոց նոցա չարութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
cf. Տնտեսաբար.
Կերպացեալ զմերս ի սրբոյ կուսէն տնօրինաբար։ Զանճառելի զլոյս աստուածութեանն տնօրինաբար յորովայնի քում կրեցեր մարտամ։ Տնօրինաբար յերկրի երեւեալ։ Տնօրինաբար արտասուելով. (եւ այլն։ Շար.։)
economical, administrative;
relating to the incarnation of our Lord;
— տեղիք, the Holy Land.
Սոյնպէս օրինակեցաւ տնօրինական սրբութիքն (ուխտատեղիքն յերուսաղէմ). ի հռոմ գրէ ի հայ թարգմանեցաւ, եւ բերաւ ի հայս, յորում էր թիւն ճհղ. (Ոսկիփոր.։)
birth;
illegal profit, usury, exorbitant interest;
—սեօք, with usury.
որ եւ ՏՈԿՈՍ. Բառ յն. դօ՛գոս յորմէ տճկ. տօղուզ. այսինքն Ծնունդ.
Կուտէին ի վերայ արդարոյն զօրինացն տոկոսիսն, եւ զամբաստանութիւն հայհոյութեանն։ Տացես զտոկոսիս վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեցեր. (Ճ. ՟Ա.։)
family, tribe, house, race, line, lineage, extraction.
Ցեղն յուդայի ըստ տոհմից։ Տոհմն զարայի ըստ արանց։ Յազգէ տոհմին յուդայի։ Առաքեցին որդիքն դանայ ի տոհմից իւրեանց։ Ըստ տոհմից հարցն։ Յակոբեան տոհմիս։ Յազգէն դաւթայ, ի տոհմէն փարեսեանց, ի ցեղէն յուդայ։ Ամենայն տոհմք ազանց։ Որ յազգիս մերում, եւ ոչ ի տոհմի մերում, եւ ոչ ի ժողովրդեան մերում։ Յիսրայելեան տոհմէ անտի (յն. յիսրայելէ)։ Պատուհաս մահու զնա տոհմաւ հարցեն (յն. ամենայն տամբ). եւ այլն։
of good family, high-born, illustrious, noble, patrician;
national;
relation, kindred;
—ք, produce, fruit, revenue, harvest.
cf. Տոհմական.
Որ տոհմիկ իսկ էր ազգաւ տոհմին զօրավարացն հայոց. (Բուզ. ՟Դ. 31։)
cf. Տողական;
continual;
in series, by order, successively.
Որ պարառաջն էր պարծանաց քում տողանի տէրութեան։ Խրատականս զկնի եկելոց իբրու զտողանի ի վերջ նահանջեալ բարբառի։ Որ եւ ի մեզ հասանէ տողանի։ Ի վերայ գլխոց իւրեանց զարիւնն աստուծոյ ոչ շատանան, ոյլեւ տողանի յորդիս իւրեանց ձգեցին. (Մագ.։)
to thread, to string;
to arrange, to place or put in order, to classify;
to draw up, to range, to marshal, to array;
to write, to compose.
Մրջիւնք յորժամ տողեալ (ա՛յլ ձ. տողին), միմեանց զհետ երթան, իւրաքանչիւր զիւր հատն ունի ի բերան. (Եպիփ. բարոյ.։)
cf. Տողք.
Ցաւովք կլանիցեմք զտողիս։ Կլից զտողիս իմ։ Ասեն՝ թէ կըսնեն զտողիս իւրեանց. (Իսիւք. յոբ.։)
cf. Տողք.
Ցաւովք կլանիցեմք զտողիս։ Կլից զտողիս իմ։ Ասեն՝ թէ կըսնեն զտողիս իւրեանց. (Իսիւք. յոբ.։)
cf. Տողք.
Ցաւովք կլանիցեմք զտողիս։ Կլից զտողիս իմ։ Ասեն՝ թէ կըսնեն զտողիս իւրեանց. (Իսիւք. յոբ.։)
descendants of Astyages.
small or young dragon;
— թռուցիկ, cf. Փռռան.
Վիշապի առ իժս եգիպտացւոց զկռիւն տեսեալ՝ ոչ սակաւ հիացեալ եղէ։ Ի վեր համբարձեալ կարի յոյժ զագին վիշապակն՝ ի վեր շարժէ զայն՝ պատրելով. (Փիլ. լիւս.։)
dragon-shaped.
Որպէս ձուկն ոչ կարաց ապկանել զյովնան, այսպէս եւ վիշապաձեւն մահ զտէր մեր. (Երզն. մտթ.։)
dragonet.
Կիթն, յորմէ ելանէր փոքրիկ վիշապիկ (կամ վիշապակ) մի. (Պտմ. աղեքս.։)
narrating history.
Փղաւիոսն յովսեպոս հրէիցն վիպապատում մատենագիրն։ Եւ զի՞նչ այն իցէ, զոր գրիցէ նոյն բերոսոս անդէն յառաջնում ի վիպապատումն մատենին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
romancer;
novelist;
cf. Վիպագործ.
Որում եւ պարսից մատեանքն վկայեն, եւ հայոց երգն վիպասանաց։ Յայտնի են քեզ ի վիպասանացն (կամ ի վիպացն)։ Յարգեցին զնա կանայք յերգս վիպասանաց. (Խոր. ՟Բ. 45. 46։ Եփր. ՟ա. թագ.։)
to relate, to tell, to recount, to recite, to narrate.
Զոր եւ յոյնք վիպեն հաւաստեաւ։ Որք վիպեն հաւաստեաւ։ Որպէս վիպէ մեծ քարտուղարն ագաթանգեղոս։ Որչափ հնար էր տկար բնութեան մարդկան յաղագս աստուծոյ վիպել բանիւք. (Եւս. քր. ՟Ա։ Յհ. կթ.։ Ի գիրս խոսր.։)
to be haughty, to grow proud;
to be harsh, cruel, cross-grained, waspish, shrewish.
Որ այսպէսն են հպարտութեամբ վիսացեալք։ Որք յոյժ վիսացեալ էին ամբարտաւանութեամբ։ Դուք վիսացեալք սատանայիւ, եւ սուրբ կոչէք զանձինս։ Վիսացեալք՝ բնաւ ակն ոչ ունէին մահու։ Ի փառս փութաս սէգ բարուք վիսացեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ Լաստ. ՟Ի՟Բ։ Վրթ. քերթ.։ Վրդն. պտմ.։ Երզն. մտթ.։)
fierce, ferocious, tyrannous, brutal;
wild beast.
Զորդի վիրագին (մանկակոտորն հերովդի) զարքեղայոս. (Ոսկ. եւ Շ. մտթ.։)
cf. Վիրաւոր.
Վիրածն յորժամ տեսանիցէ զբժիշկն, զի կտրել զվէրսն կամիցի, ահագին համարի։ Մի՛տ դիր այնոցիկ՝ որք անձանց մեղացն զգայցեն, զիա՛րդ քան զվիրածսն դառնագոյնս պաղատին. (Սեբեր. ՟Թ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 14։)
to shave.
(յորմէ Վարսավիրայ). Սափրել. գործուլ. կտրել. խուզել.
Յորժամ զհերսն դեռ վիրային առ ի նմանէ, առ յոյժ գեղեցկութեա բազումք յարտասուս հարան. (Բուզ. ՟Դ. 3։)
martyrology.
Բերումն վկայութեան ի կարգի բանից.
testifying, testimonial;
belonging to martyrs;
certificate, diploma.
μαρτυρικός pertinens ad testes, testimonialis եւ այլն. Սեպհական վկայից կամ վկայութեան. իբր վաւերական, յանձնարարական, եւ երդմնական.
Տեսակ երդման՝ է որ վկայական կոչի, յորժամ ասեն, աստուած վկայ է. (Տօնակ.։)
bearing witness with another;
fellow-martyr;
— լինել, to attest together, to vouch for with another.
σύμμαρτυς, -υρ socius testimonii, vel martyrii. Կցորդ վկայութեան կամ ի վկայութեան. եւ Նահատակից.
Ոչ ընդունելի է իւր վկայութիւն ի վերայ ինքեան, եւ ոչ վկային վկայակից ի վերայ ինքեան պատշաճ է լինել. (Նանայ.։)
Գումարեա՛ զպարն քոյոց եղբարց եւ վկայակցաց. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
fond of martyrs.
Առ ի յունացն եւ յասորւոց՝ ճառըս սրբոց վերաբերեալ ... ըստ որում անուն իսկ ընկալեալ, վկայասէր վերձայնեալ. (Շ. վիպ.։)
martyr's tomb or chapel.
Ի վկայարանի սրբոյն յովհաննու, որ ի հօրէ նորին շինեալ ի տարօն. (Խոր. ՟Գ. 2։)
Մեծ վկայարան թուէր գոլ նոցայն հաւատոց. իմա՛ վկայութիւն, ըստ համաձայնութեան յունին, մարդի՛ռիօն։
to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.
եւ ն. μαρτυρέω, μαρτυρόομαι, -ροῦμαι , συμμαρτυρέω, διαμαρτύρομαι testor, testificor, contestor. Վկայ լինել. վկայութիւն դնել կամ տալ. հաստատել զճշմարտութիւն.
Մի միայն վկայ մի վկայեսցէ սպանանելոյն զանձն։ Վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն։ Զի՞նչ վկայութիւն վկայեցից քեզ։ Վկայեաց յովհաննէս.եւ այլն։
to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.
Իրքն՝ չարք յայնժամ լինին, յորժամ պէտք օրինօք ոչ վճարեսցին. (Եզնիկ.։)
Լոյս կոչէ զինքն՝ վասն վճարելոյն զմեզ ի խաւարէն մոլորութեան։ Ի փաղաքշանաց ի բաց վճարէր զվարդապետութիւն։ Յօտարոտի եւ երկրաւոր իրաց ի բա՛ց վճարեցէ՛ք զանձինս ձեր։ Որպէս զի յանառակութենէ ի բաց վճարեցից զձեզ։ Յանձնասիրութենէ ի բաց վճարեալ են։ Զլոյսն ընկալայք, եւ ի հրէական մոլորութենէն վճարեցայք։ Ի բաց վճարի հոգւոյն յերկրէ (ամենայն ի սիրոյ երկրաւորաց)։ Վճարեսցու՛ք այսուհետեւ ի դժնդակ ժառայութենէս յայսմանէ, եւ եղիցուք ազատք։ Ոչ կամէր հարկաւորութեամբ, այլ յօժարութեամբ վճարիլ նմա ի խորամանկութենէն. (Ոսկ. յհ.։)
Վճարեցաք ի ծառայական՝ կարգացն, եւ յորդեգրութեան վիճակն հրաւիրեցաք. (Կիւրղ. ղկ.։)
Յազդացն՝ յորոց վճարեաց տէր որդւոցն իսրայէլի՝ չմտանել առ նոսա. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 2։)
to be accomplished, finished;
to be done, effected;
to be paid, discharged, acquitted;
to die;
to get rid of, to be delivered;
— ի կենաց, to finish one's days, to die;
սպառնալիք նորա ինչ ոչ կարացին —, his threats were useless;
վճարեալ է չարութիւն առ ի նմանէ, his malignity is excessive;
այն արշաւան թագաւորին այսպիսի դարձիւ վճարեցաւ, such was the end of the king's journey;
հրեշտակն աւետիս տուեալ կնոջն՝ վճարեցաւ, the angel, having delivered his message to the woman, disappeared;
ընդէ՞ր յարգանդէ ի գերեզման ոչ վճարեցայ, why was I not carried from the womb to the grave ?
անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս, in exchange for your inestimable gifts, we beseech you to accept our trifles;
վճարել է գործդ, it is a bargain;
վճարեալ է վասն իմ, my business is done, it is all over with me;
յորժամ կամէրն -՝ բարբառ արձակեաց, when he wished to die, he cried out;
ամենայն ինչ վճարեալ է վասն իմ, it is all up with me.