overthrown, fallen to the earth.
Ի հող խոնարհեալ. անկեալ կործանեալ ի գետին. յն. առ երկրաւ եղեալ. κατὰ γῆν γενόμενος humiliatus ad terram.
Զնա ինքն յերկիր հողեալ՝ շալակաւ շրջեցուցանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 8.) (մի ձ. ընտիր, հոլեալ. իբրու հոլովեալ, տապալեալ) cf. ՀՈԾԵԱՄ։
earthen;
terrestrial, earthly.
χοϊκός, γεώδης terrenus, terreus, pulvereus. Որ ինչ է ի հողոյ. հողանիւթ. հողածին. կաւեղէն. խեցեղէն. մարմնեղէն. երկրաւոր. ... (յն. խօիգօ՛ս, արապ. խաքի ).
sheltered, secure from winds;
tranquil, calm, peaceful.
Ի հողմախաղաղ անքոյթ նաւահանգիստ կենաց. (Ագաթ.։)
storm-beaten, agitated by the wind;
squally, tempestuous;
— առնել, to agitate with wind.
Հողմակոծ զնաւահանգիստս առնիցեն. (Սեբեր. ՟Գ։)
to be agitated, tossed, troubled by the wind;
to hull or float at the mercy of the winds;
to fluctuate, to waver, to be irresolute or wavering, bewildered, in doubt.
Հաւատք ոչ տայ հողմակոծիլ մտաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)
Հողմակոծեալ նաւն եկեղեցւոյ ի նաւահանգիստն եհաս. (Ճ. ՟Ա.։)
to lash away flies with the tail;
cf. Հովահարեմ.
ՀՈՂՄԱՀԱՐԻԼ. Իբրու հողմահարաւ զովանալ, կամ վանել զճանճս. հովահրիլ, հովթըփիլ, ճանճերը քշել.
shaken, agitated by the wind.
Այլ ի սա փչել՝ զգոյացուցանողն հողմաշարժ կենդանութեամբ հաւանելի է. (Եղիշ. հոգ.։)
windy;
raising or causing wind;
fanner, blower.
Զաւուրս ցրտաշունչ սառնամանեացն անցուցանէին. (Ագաթ.։)
gentle wind, pleasant breeze.
Ո՛վ աւետաբեր հողմիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
swelled by the wind.
Իբրեւ զառագաստ նաւի հողմուռոյց գոգացեալ (կամ գոգ առեալ). (ՃՃ.։)
like the wind.
Զանբաւութիւն ջուրցն հեղեղաց հողմօրէն շնչմամբ վերստին ցամաքեցուցանէր. (Վահր. երրդ.։)
equivocal;
cf. Համանուն;
cf. Երկդիմի.
Թագաւորէ վաղարշ ի ՟Լ՟Բ ամի հոմանուանն (կամ համանուանն) իւրոյ վաղաշայ պարսից արքայի. (Խոր. ՟Բ. 65։)
Էն ի հոմանուանց է. իսկ հոմանունքն ընդ սահմանաւ ոչ ստորանկանին։ Պա՛րտ է ի վերայ հոմանուանցն խնդրել, թէ քանի՛ս ունի նշանակութիւնս հոմանունն. (Սահմ. ՟Ա։)
Երկուց հաւասարութեանց գոլով՝ հոմանունք իսկ են ... Հոմանուամբ երբէք վարիլ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
equivocalness, equivocation.
Դաւիթ, որ եւ մարգարէ եւ արքայ. սորին հոմանունութեամբ պատուելոյն դաւթի մեծի փիլիսոփայի։ Սխալեալ ոմանք ի հոմանունութիւն անուանն՝ զյուդայն յուդաս յակոբեան կոչեցին. (Երզն. քեր. եւ Երզն. մտթ.։)
after the manner of Homer or his heroes, in the style of Homer;
poetically.
Երգել տաւիղ հոմերապէս. (Շ. այբուբ.։)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)
Հոյակապ եւ հռչակաւոր զնա ամենայն քաղաքացն ցուցանել. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Զգաւառն այրարատու զհոյակապն եւ զհռչակաւոր եւ զականաւորն. (Փարպ.։)
Զհրաշափառ հինգշաբթւոջ հոյակապ խորհրդածութեամբ օր տօնախմբել արժանաւորեցաք. (Զքր. կթ.։)
dinner-hour, dinner-time.
Յառաւօտէ մինչեւ ցճաշաժամ. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Դ. 15։)
that may be tasted, savoured, relished;
—ք, the taste.
Զառ մեզ պատուականն, եւ սակաւուց ճաշակելիս. (Խոր. ՟Բ. 78։)
ՃԱՇԱԿԵԼԻՔ լեաց. գ. γεῦσις gustus. իսկ ի սուրբ գիրս ՝ αἱσθητήριον sensorium, sensus. Զգայութիւն ճաշակոյ. որ եւ ՃԱՇԱԿԱՐԱՆ. Ճաշակաւորութիւն. ճաշակելութիւն.
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
Ճաշակել ի շիկաթանէ։ Ոչինչ ճաշակեմ։ Ոչ ճաշակեաց հաց։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս։ Ճաշակելով ճաշակեցի սակաւ մի մեղր։ Ճաշակեաց զջուրն գինի եղեալ։ Ճաշակեցին յերկնաւոր պարգեւացն։ Ոչ ճաշակեսցեն զմահ.եւ այլն։
Զմանկունսն իսկ մինչեւ ցամս ութուտասանց ամենեւին ի գինի ոչ ճաշակել ... եւ յետ այսորիկ գինով իսկ ճաշակել չափաւոր մինչեւ ցերեսուն ամսն. (Պղատ. օրին. ՟Բ։)
Ճաշակել զահրուածս, կամ զցաւս. (Մանդ.։ եւ Ոսկ.)
dining.
Ճաշ, եւ ճաշակեր. թագաւորութիւն, եւ թագաւոր. (Վրդն. դան.։)
act of tasting or eating;
Holy Communion;
consumption.
Լիցի ինձ ճաշակումն անմահ խորհրդոյս ի ժառանգութիւն երկնաւոր որդեգրութեանն. (Եղիշ. ՟Ը։)
to dine, to take the noonday meal, to eat;
— արտաքս, to dine bill of fare.
Լուան՝ թէ անդ ճաշելոց է. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 25.) (այսպէս լաւ օրինակքն հյ. որպէս եւ եւ յն. բայց ոմանք գրեն, ճաշելոյ է)։
Ցանկացաւ ճաշել թուզ, եւ ոչ ճաշակեաց. (Վրք. հց. ՟Ե։)
to spread, to disperse, to satter;
to divert, to entertain;
— զինչս, to squander away, to waste, to dissipate.
եւ չ. իսկ կր. իբր ձ. σκορπίζω dissipo, spargo διαχέω diffundo. Ծաւալել, սռփել, իլ. զեղուլ, ցնդել, ցրուել, իլ. պարապել. զբաղիլ.
Սովորութիւն իսկ էր թագաւորաց մերոց փեսայութեան ... դահեկանս ճապաղել, եւ թագուհեացն մարգարիտ. (Խոր. ՟Բ. 47։)
Ի ժամ աղօթիցն յաղտաւոր մտացն շարժմունս ճապաղի. (Երզն. մտթ.։)
Զօրացն հռովմայեցւոց ճապաղեալ յաշխարհս հեռաւորս. (Մեսր. երէց.։)
effusion, shedding, spreading;
— արեան, blood-shed, effusion of blood, slaughter, crnage, butchery;
—իս արեան գործել, հանել արեան —իս, արեան —եօք լնուլ, to slaughter, to shed rivers of blood;
բազում արեան —իք եղեն or գործեցան ի ճակատամարտին, rivers of blood were shed in that battle;
cf. Հեղում.
Ոչ սակաւ ինչ արեան ճապաղիս հեղեալ եւ յայնմ եւս աշխարհի. (Յհ. կթ.։)
dispersion;
effusion;
distraction;
dissipation.
σκεδασμός dissipatio, dispersio. Ճապաղելն, իլն. ճապաղք. ճապաղիք. ծաւանումն. զեղումն. մանաւանդ՝ ցնդումն. պատաղումն
to streth oneself in yawning or awaking.
Ցաւք գլխոյն շատանայ եւ ճապկտի. (Ախտարք.։)
beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).
ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)
lucid, fulgid, luminous.
Ճառագայթաձեւ եւ արփիական փայլմամբ։ Արեգակնահրաշ ճառագայթաձեւս։ Լուսաւոր ճառագայթաձեւ վարդապետութեամբ. (Զքր. կթ.։ Արծր. ՟Ե. 6։ Վրք. ոսկ.։)
Երկին ճառագայթաձեւ է։ Շուրջ զշուշանաւն ճառագայթաձեւ առանցք են. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. ել.։)
Անթեմս այս բանջար ... շուրջ զիւրեաւ ունի բուսեալ ճառագայթաձեւս զտերեւովն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Ճառագայթարձակ.
Լինել լուսաւորացդ ճառագայթաձիգք. (Ագաթ.։)
Ամանն (լուսաւորաց)՝ որ ունի զճառագայթաձիգ կերպսն. (Պիտ.։)
casting or emitting rays, radiant, sparkling, shining, brilliant, resplendent.
Ցանկացար անանց ճառագայթարձակ լուսոյ թագաւորութեանն քրիստոսի։ Զճառագայթարձակ զպատմուճանն զգեցոյց. (Ագաթ.։)
Ճառագայթարձակ փայլմամբ զամենայն զգայարանս մեր լուսաւորեալ։ Լոյս ծագեաց ճառագայթարձակ մարմնովն. (Խոսր.։)
Պակեաւ ի ճառագայթարձակ հրաշից իմաստութենէ. (Վրք. ոսկ.։)
to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.
ἑκλάμπω, ἁπαυγάω radium vel splendorem emitto, illumino, lucem edo. Ծագել յիւրմէ զճառագայթ, եւ լուսաւորել զայլս ճառագայթիւք իւրովք.
Զաստուածութեանն ի թաբօր ճառագայթեաց փրկական լուսոյ առհաւատչեայ. (Խոր. վրդվռ.։)
Վասն լուսաւորելոյ տեառն աստուծոյ զաչս սրտից, եւ ճառագայթելոյ զմեզ՝ զտէր աղաչեսցուք. (Ժմ. յն.։)
commencement of a discourse or treatise, chapter.
Յորո՛ւմ ճառագլխի կամիցիս գիտել։ Զո՛ր ճառագլուխ եւ ունիցիս. (Եւս. նախ. աւետ.։)
to write, to describe, to narrate.
Ընդէ՞ր ոչ գրեաց զամենայն գործսն ... զի առ հարկաւորսն փութային, եւ ոչ ճառագրել. (Ոսկ. գծ.։)
belonging to a discourse, discursive;
narrated, described;
— իմաստք, literal sense.
ῤητός, -η, -ον literalis, dicendus, dictus. Սեպհական ճառի. ճառեալն. ճառելի. եւ Որ ինչ է ըստ ճառի, գրաւորական. բառական.
Ճառական պատճառք, արժանաւորք ի զարմանալ։ Ճառական բացատրութեանն հատուցումն այսպէս ասասցի. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
to write or narrate the same thing with another.
Ո՞վ մեզ զայսոսիկ ճառակցէ՝ հաւասարելով պատմութեանս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
declaimer.
Ճառասաց ես, եւ ոչ հաւատախնդիր. (Պիտառ.։)
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
Ճառել զսրբութիւն մեծին աստուծոյ։ Զմկրտութեանն զօրութիւնն եւ զշնորհն օրինակաւ ինչ ճառեաց ծածկաբար։ Ճառէ զգովութիւն սորա։ Զխոնարհագոյնն ճառէ։ Յայսցանէ ինչ ոչ ճառեաց. (Խոսր.։ Նանայ.։ Սարգ. յկ. ՟Ա։ Շ. մտթ.։)
abounding in fodder, in pasture, very grassy.
Որ ցորեան եւ գարի բերէր երկիրն, յորժամ աւեր մնայցէ ի մարդկանէ, խոտալից ճարակաշատ լինի անասնոց. (Ոսկ. ես.։)
cf. Ճարճատումն.
Կապեցին զոտսն եւ զձեռսն, եւ մեծաւ ուժով պրկեցին, մինչեւ ճարճատիւն հատաւ ամենայն ջղացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
crackling, creaking, crepitation, crick-crack, crash, burst.
Կապեցին զոտսն եւ զձեռսն, եւ մեծաւ ուժով պրկեցին, մինչեւ ճարճատիւն հատաւ ամենայն ջղացն. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Ճարպաւոր.
orator, rhetorician, rhetor, eloquent person.
ῤήτωρ rhetor, orator որ եւ ՃԱՐՏԱՐԱՍԱՆ. Ճարտար ասօղ, ասացօղ, խօսօղ. ճարտարաբան. պերճախօս, մանաւանդ գիտակն արուեստի հռետորութեան եւ փաստաբանութեան. հռետոր. (յն. ռի՛դօր լտ. օռա՛դօր ).
oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.
Ճշմարտութիւն զճարտասանականն զանիրաւութիւն ի բաց մերժեաց որպէս զառանցեալս բանս. (Դիոն. ածայ.։)
Քան զայլ արհեստ եւ զմակացութիւն, քան զքերթողականն ասեմ, եւ քան զճարտասանականն։ Ամենայն՝ որ ճարտասանական է, նաեւ հաւանութեան արարչական. (Սահմ. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
to speak like an orator, to discourse with eloquence, to harangue, to declaim.
Պարզխն, եթէ ճարտասանելի՞ է մանաւանդ՝ քան իմաստասիրելի. (Պիտ.։)
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
Ճարտասանութիւն՝ հաւանութեան արարչական։ Ճարտասանութիւն պիտանանայ արդարոյ (իմա՛, իրիաւանց), այսինքն քաղաքականութեան. (Սահմ. ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
Է որ երկրաւոր է, եւ բանաւոր. որ ճարտասանութեամբ իմանի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)
cf. Ճարտարախօս.
λόγιος eloquens σοφός λόγῳ sapiens sermone. Ճարտար ի բանս կամ բանիւ. ճարտարախօս. զօրաւոր բանիւ.
skilfully, artfully, dexterously, ingeniously, industriously, adroitly, cleverly;
cunningly, craftily.
Ճարտարակի. ճարտարապէս. ճարտարութեամբ. ճարտար օրինակաւ. քաջ.
very skilful, very clever;
good connoisseur;
engineer.
Որ ճարտար գիտէ. հաւաստեաւ տեղեակ. հմուտ. հմտական.
better.
Առաւել կամ կարի՝ ճարտար. լաւ եւս.
Ճարտարագոյն արուեստաւորաց։ Զայս առադրելով գաղափար՝ ճարտարագոյնս մովսէս քեզ թէոդորի. (Պիտ.։)
deceiving adroitly;
cunning, artful, astute.
Խոլոմուկն կկուի չափ հաւ է, ձայնաւոր՝ ճարտարախաբ ասեն. (Վանակ. հց.։)
speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.
Հանդերձ ճարտարախօսաւ տերտիւղեաւ ոմամբ. (Գծ. ՟Ի՟Դ. 1։)
Ճարտարախօսն զվերջին բանսն փութայ առաւել յօրինել. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Դ։)