cf. Պոռոտող.
· Calfa
Իբրեւ առ մարդ պոռոտախօս եւ խուժադուժ ընդհարկանիմ պատերազմաւ, եւ ոչ իբրեւ ընդ աստուծոց։ Ոչ ընդոստեալ զարթեաւ ընդ պոռոտախօս բանս նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
Եւ ոչ զիս երկեցուցանեն պոռոտող բանքդ (այլ ձ. պոռոտախօս) (Պտմ. աղեքս.։)
boastful, bragging, vaunting;
emphatic;
speaking aloud, crying, bawling, brawling, noisy, squalling;
bully, braggart, hector.
· Calfa
Իբրեւ առ մարդ պոռոտախօս եւ խուժադուժ ընդհարկանիմ պատերազմաւ, եւ ոչ իբրեւ ընդ աստուծոց։ Ոչ ընդոստեալ զարթեաւ ընդ պոռոտախօս բանս նորա. (Պտմ. աղեքս.։)
Եւ ոչ զիս երկեցուցանեն պոռոտող բանքդ (այլ ձ. պոռոտախօս) (Պտմ. աղեքս.։)
to contract the tongue on tasting acids.
· Calfa
Խօսելով անյայտս եւ անհաւաստիս. վասն զի լեզուն ահա անդէն իսկ պորոմեցաւ ի մահադեղէ. (Պտմ. աղեքս.։)
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
· Calfa
Ի պորտ ձկանն (յովնան)։ Մարդք՝ որ վասն պորտոցն աղետի եւ որկորոյն չարութեան յօժարեցին անցին ըստ օրէնս նախնեացն. (՟Գ. Մակ. ՟Ղ. 7։ ՟Է. 7։)
Էջ նա ի պորտ ձկանն ... Մի պորտոյ ձկանն եկն ել ի վեր։ Աղաղակաւն մարգարէին ի պորտոյ կիտին. (Կոչ. ՟Ծ՟Դ. եւ ՟Դ։ եւ Նար ՟Ի՟Ե։)
cf. Պուետիկոս.
· Calfa
Դինարքոս պւետէս, ոչ հռետորն։ Կինեթոն ղակեդմոնացի պւէտէս։ Ստիսեքորոս պւետէս։ Պանիասոս պւետէս։ Սափփով եւ աղկէոս պւետեայք. (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։)
Տաղասացութիւնս գովասանական առնել ըստ սովորութեան պուետիկոսաց. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
poet;
philosopher.
· Calfa
Դինարքոս պւետէս, ոչ հռետորն։ Կինեթոն ղակեդմոնացի պւէտէս։ Ստիսեքորոս պւետէս։ Պանիասոս պւետէս։ Սափփով եւ աղկէոս պւետեայք. (Եւս. քր. ՟Բ. ստէպ։)
Տաղասացութիւնս գովասանական առնել ըստ սովորութեան պուետիկոսաց. (Մագ. ՟Ծ՟Դ։)
pot, small pot, saucepan.
· Calfa
Ես եմ եպիսկոպոս խոհակերոցին՝ պուտկանց եւ սափորոց. յորժամ մեղանչեն ինձ՝ կապեմ զնոսա. զպուտկունսն աղիւ եւ համեմով, զսափորսն գինւով եւ ջրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
· Calfa
Մարգարէն եսայի երկայնագոյնս ձաղէ զպչրանս նոցա։ Ոչ վայելէ կնոջ քրիստոնէին եւ յուսացելոյ աստուած՝ ընդ այնպիսի պչրանս գալ (ա՛յլ ձ. պչրանս). (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
to be cross, illtempered, to make a wry face, to turn up one's nose, to be disdainful;
յունօք —, cf. Յօն.
· Calfa
Ոչ աղարտել զաշխատութիւնս մեր ... եւ յունօք պռստել. (Կիր. պտմ.։)
crowning;
marrying.
· Calfa
Որ դնէ պսակ յաղթողաց.
Եթէ ոք գաղտ պսակ դնիցէ, պսակադիրն լուծցի. (Կանոն.։)
crowning with flowers.
· Calfa
Պսակազգեցութիւնք ընդ բոլոր մակեդոնիա լինէի (ի ծննդեանն աղեքսանդրի) . (Պտմ. աղեքս.։)
crowned;
crowning.
· Calfa
Երկիր պսակակապ թագազարդեալ՝ տերեւազգեաց եւ ծաղկազարդ բուսովք։ Զվկայիցն բոլոր պսակակապ թագազարդեալ դասս. (Խոր. վրդվռ.։ եւ Խոր. հռիփս.։)
wearing a crown.
· Calfa
Մինչ ածխանալ տեսանել զքաղաքն ակնունէր, պսակակիր տեսանէր. (Փիլ. յովն.։)
place where prizes are kept and distributed.
· Calfa
ՊՍԱԿԱՀԱՄԲԱՐ ԿԷՏ. Տեղի ի ծագ ասպարիսի, ուր համբարեալ պահի պսակն յաղթութեան.
cf. Պսակազարդ.
· Calfa
Յաղթողական վերամբարձութեամբ՝ պսակապաճոյճ գեղազարդելոց. (Նար. ՟Լ՟Է։)
faithful or tender (bridegroom or bride).
· Calfa
Ծաղիկք գարնանայինք ծաղկեցան, եւ նոքա ոչ յիշեցին զպսակասէր զամուսինս իւրեանց. (Եղիշ. ՟Ը։)
crowned;
laureate;
prince, king.
· Calfa
Դրոշմեալս հրով՝ նշանաւորս որմզդական դիցն տօնի՝ ոստս ի ձեռին պսակաւորս՝ կաքաւեցուցանել (ի ձաղանս). (՟Գ. Մակ. ՟Բ. 14. յն. նշանաւ դիոնիսի՝ թաւ ոստով։)
Կիպրիանոս մեծ, եւ հալացիչ, եւ պսակաւոր։ Տեսի յաղագս առաքինութեան նահատակելս զձեզ, զամենեսան պսակաւոր տեսի. (Ածաբ. կիպր. եւ Ածաբ. մակաբ.։)
Յաղագս տիգրանայ, որ իններորդ ի նախնեաց մերոյ պսակաւորաց էր. (Խոր. ՟Ա. 22։)
to crown, to wreath;
to reward, to recompense;
to give the nuptial blessing, to marry;
to crown, to achieve, to accomplish.
· Calfa
Գուցէ ի ծաղկանց վարդից զտատասկ պսակիցիս (այսինքն տատասկաւ). (Մաշկ.։)
Պսակեցեր զերկինս լուսաւորօք, եւ զերկիրս ծաղկօք. (Մարաթ.։)
Ըզքեզ քաղաք Աստուծոյ ... անվախճանփառօք պսակեաց սուրբ հոգին։ Պսակէ զքեզ ի պատիւ ամենայն սրբովք իւրովք։ Քանզի թագաւորն քրիստոս պսակեաց զսա սքանչելի փառօքն իւրովք։ Որ պսակեացն զհայաստան նորասքանչ լուսաւորչօք . (Շար.։)
to give or addict oneself to, to be fully occupied, immersed in.
· Calfa
Շաղախիլ, կամ մխիլ.
bearing or producing fruit, fructiferous;
productive, fruitful, fructuous, fertile;
offering;
— ծառ, fruit-tree.
· Calfa
Ամենաղտն ծառոց պտղաբերաց ստացուածս եւ խնամակալութիւնս. (Ածաբ. ժղ.։)
Յաղագս ուխտաւորաց եւ պտղաբերից ի սուրբ եկեղեցի աստուծոյ. (Ժմ.։)
cf. Պտղաբերիմ.
· Calfa
Զէմմանուէլն պտղաբերեաց՝ քաղցրաճաշակ առիթ կենաց. (Տաղ խաչի.։)
Կամ Պտղաբեր եւ շահաբեր լինել. շահ գործել. եւ պտուղ կամ օգուտ քաղել.
Պտղաբերել յարգեանց անդաստանաց (տալով աղքատաց եւ այլն). (Խոր. ՟Գ. 20։)
Յաղագս ընծայելոյ ի բերոցն մասն ինչ եւ ի տէրունեան տաճարսն, եւ կամ լիաձեռն զխայրեացն հատուցումն պտղաբերելոյն. (Պիտ.)
Ծաղկեցուսցէ պտղաբերեսցէ բաժակդ երկնաւոր արեան կենարարիդ զերկիրս խնամեալ աւուրն լուսոյ. (Նար. ՟Ղ՟Է։)
vn. va. to fructify, to bear fruit, to bring forth, to produce;
to offer;
to render fertile;
to profit.
· Calfa
Ծաղկեմ եւ ոչ պտղաբերիմ։ Ելանես ի հօտէս իմմէ, որք ասրով եւ կաթամբ պտղաբերին. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ Նար. երգ.։)
Տունկ նախ բողբոջէ, ապա ծաղկէ, եւ ապա պտղաբերի. (Սկեւռ. ես.։)
fructification;
fertility;
offering, oblation.
· Calfa
Լիութիւն եւ պտղաբերութիւն եւ բժշկութիւն աղօթիւք նորա շնորհեցաւ յաստուծոյ. (Ագաթ.։)
Յորս ոչ հաճի աստուած յայնպիսի պտղաբերութիւնս աղօթից. (Խոսր.։)
to be adorned with fruits.
· Calfa
Այգի տեառն պտղազարդեալ քաղցրահամութեամբ. (Ոսկիփոր.։)
fruitless, stripped of fruit.
· Calfa
Ի դոյզն շարժմանէն՝ պտղաթափ եւ ծաղկազերծ լինելով. (Պիտ.։)
full of or loaded with fruits, rich, fertile, prolific.
· Calfa
Ծառ պտղալից։ Ձիթենի պտղալից։ Պտղալից շիեսցի երուսաղէմ.եւ այլն։
cf. Պտղաբերութիւն.
· Calfa
Զծառս Մի սաղարթագեղ պտղածնութիւն շարժել։ Պտղածնութիւնս ծառոց։ Եւ ոչ արագահասութեամբ շառաւեղաց ի պտղածնութիւն. (Պիտ.։)
fruit gathering.
· Calfa
Որ հատանէ կամ քաղէ քանի մի պտուղս.
Պտղահատ ոք տանէր ի տաճարն խաղող սկտեղբ, եւ կամ այլ միրգ. (Մխ. ապար.։)
to render fruitful, to fecundate, to fertilize.
· Calfa
Ծաղկեցո եւ պտղաւետեա զսա ի տան քո իբրեւ զգաւազանն ահարոնի. (Մաշտ.։)
Սաղարթաբեր ծառովք ծաղկէր, առատագոյն պտղաւէտէր. (Շ. եդես.։)
abundance of fruits;
fertility.
· Calfa
Եկաց մնաց յիւրումն քաջածաղիկ եւ քաջաւայելուչ պտղաւէտութան. (Սանահն.։)
cf. Պտղալից.
· Calfa
Սէր ծաղիկ է արդիւնաւորութեան՝ պտղաւոր ի հանդերձեալսն. (Լծ. եւագր.։)
cf. Պտղաւէտեմ.
· Calfa
Յղացար արու մանուկ, որ զքեզ պտղաւորեսցէ։ Ունիս յորովայնի արու մանուկ, որ զքեզ պտղաւորեսցէ. (Պտմ. աղեքս.։)
Ծաղկեալ պտղաւորէր բոլոր մասամբք առաքինութեամբ. (ՃՃ.։)
Ծաղկեալք յուսով, եւ պտղաւորեալք ճշմարիտ սիրովն աստուծոյ. (Կիր. ՟ը. խհ.։)
ՊՏՂԱՒՈՐԵԼ. Առնուլ կամ քաղել զպտուղ վաստակոց.
to germoliate;
*to imbibe.
· Calfa
Պտղաբերիլ. կամ պտկիլ եւ քաղիլ որպէս պտուղ.
cf. Պտուտիմ.
· Calfa
Պտուտի ցորեան ի մաղն՝ վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)
ՊՏՈՒՏԵՄ ՊՏՈՒՏԻՄ. περιάγω, -ομαι circumago, -or εἰλίσσω, -ομαι circumsolvo, -or. որ եւ ՊՏՈՒՏԿԵԼ. Պտոյտս տալ առնել. եւ պտոյտս առնուլ. շրջաբերել, իլ. փոթորկել. աղմկել, իլ. պտըտցնել, պտըտիլ.
cf. Պտուտեմ;
to screw, to screw down or on;
to feel giddy, dizzy, to have a swimming in the head.
· Calfa
Իբրու զեռանդ պտուտկէին՝ շրջան առեալ շուրջ քաղաքին. (Շ. եդես.։)
Ոչ հնար էր յիշխանացդ պաղատան՝ մանաւանդ յայդմանէ՝ որ զբոլորն պտուտկէ չարսի։ Զպտուտկեալ չարն շիջուցանել. (Մագ. ՟Ի՟Է. եւ ՟Ի՟Թ։)
to excavate, to hollow or dig out;
to seek for, to investigate.
· Calfa
(Արմատն է պտիռ. յորմէ աղբապտիռ). Բրել եւ պեղել զերկիր իբր յուզելով եւ որոնելով. ուստի եւ ռմկ. փնտռել.
cf. Պտսկեմ.
· Calfa
ՊՏՍԳԵՄ ՊՏՍԿԵՄ. Խայտալով ոստոստել մատաղ անասնոց, եւ գրկընկալ տղայոց. վեր վեր ընկնիլ.
Բազում անգամ յանասնոցն զամուլսն ի սանձահարելն՝ պտսգեն մոլեգնաբար մատաղական խրոխտութեամբն. (Գեննանդ.։)
wooded, planted with trees, bushy, leafy.
· Calfa
Պարարտութիւնք դաշտաց՝ տնկարար է եւ ծաղկածին, եւ բոյսարձակ պրակագեղ եւ ցորենաբեր. (Վրդն. երգ.։)
εὑθαλής virens. Զարդարեալ գեղեցիկ պրակօք անտառաց. տնկախիտ. սաղարթագեղ. դալարազուարճ.
s. bot. leck.
· Calfa
Ի գիջոյն եւ ի թեթեւէն՝ որ ըստ մասանց ջերմին է, պրաս. իսկ հողանման ջերմ կաղամբ եւ այլ ամենայն կծու. (Եփր. երաշտ.։)
s. bot. horehound, marrubium.
· Calfa
ՊՐԱՍԽ կամ ՊՐԱՍԽԻ կամ ՊՐԱՍԻ գրի ի բառս Գաղիանոսի որպէս ազգ զուիրակի, կամ խոտ ինչ հոտաւէտ եւ դառն. չինար ... πράσιον prasium, origani genus.
cf. Պրաստին.
· Calfa
ՊՐԱՍՏ կամ ՊՐԱՍՏԻՆ. գրի եւ ՊՌԱՍՏ, ՊՌԱՍՏԻՆ. բառ յն. προάστιον . որ է արուարձան, առաջք քաղաքի կամ շինի.
praetor;
praetorium, judgment seat or hall;
General's tent.
· Calfa
Ետ եւլոժի գանձ բաղում թագաւորին եւ իշխանաց նորա, զի արասցեն զնա եպարքոս մեծի պրետորին։ Էր նա եպրաքոս ի պրետորն արքային, մինչ էրն յարքունիս. (Վրք. հց. ՟Ծ՟Դ. եւ ՟Ծ՟Զ։)
s. bot. turbith, thapsia, bastard turbith.
· Calfa
Թափսիաս. պրիսկ. գաղիան։ Ա՛յլ է եւ փայտ սկիւթական ասացեալ, եւ խոտ ի պէտս ներկոց։ (Բժշկարան.։)
θαψία thapsia, herba in insula Thapso. Բոյս նման սամթի՝ դեղին ծաղկօք, եւ լի կաթնորակ հիւթիւ.
to escape, to evade, to break, slip or get away or off;
— յուշոյ, to escape the memory, to be forgotten;
— ի ձեռաց, to escape from, to slip from between the fingers, to be lost.
· Calfa
Պրծանիցին ի քէն ամենայն մեղք քո ։ Մինչդեռ կամիցիս դու կատարել զաղօթսն քո, պրծանիցին ի քէն իրքն հանգստեան . (Մծբ. ՟Դ։)
to save, to deliver, to rescue.
· Calfa
Ի նաւահանգիստն խաղաղութեան պրծեալ ապրեցո։ Նար. (՟Ձ՟Բ։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
· Calfa
Զգլուխն նիկանովրայ աջով ձեռամբ հանդերձ ... բերին պրկեցին յանդիպման երուսաղէմի. (՟Ա. Մակ. 47։)
Առանց կապանաց՝ աներկիւղ խորհրդով որ ոչ յողդողդի, պրկեալ էր առ աստուած ռաղօթս եւ ի խնդրուածս։ Ի կոճեղ մտանէին եւ պրկեալ լինէին զծակովքն յերկոսին ոտսն. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 7 եւ 1։)