the Virgin's Son.
· Calfa
Խաղայր ցնծայր ընդդէմ կուսորդւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։ Շ. մտթ.։ Անան. ի յհ. մկ.։)
Զի թէ՝ եւ կուսորդի իցէ, չէր ինչ ումեք յայնժամ յայտ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 12։)
Ի նմանութիւն մեծի կուսորդւոյն խոնարհութեան։ Շ. (մտթ.։)
Ի ձեռն խաչին կուսսրդւոյն յիսուսի. (Երզն. մտթ.։)
heap, pile, accumulation, mass;
vault, roof;
swelling;
wave, surge;
globe, globule.
· Calfa
Կոյտ. դէզ. շեղջ. եւ Կոհակ. պղպջակ. ուռոյցք իբրեւ զկունտ. բարդութիւն, յաճախութիւն. դիզացումն. բարձրութիւն.
Կուտակք եռանդանն (կաթսայի) մի զմիով ելանէր. (Ճ. ՟Ա.։)
piled one upon another, heaped up, accumulated.
· Calfa
Զի մի՛ զահի հարեալ երկիցէ ժողովուրդն վասն յողդողդման կուտակադէզ մերձաւորութեան ջուրցն վերնոցն։ Բազմասցի կուտակադէզ ջուրքն պարսպեալք. (Եղիշ. յես.։)
to heap, to pile, to amass, to accumulate;
to swell, to heave, to upheave;
to exaggerate.
· Calfa
լեռնօրէն յորձանօքս բարձրացեալ կուտակէ զանհատ ջուրց պարբերութիւն. (Պիտ.։)
Բարկացայտ ալիքն՝ լեռնաձեւ կուտակին. (Ագաթ.։)
այր առ այր, եւ մարդ առ մարդ կուտակիլ ելանել ի գլուխ պարսպացն. (Յհ. կթ.։)
to amass, to collect, to heap up, to heap together, to pile.
· Calfa
Ժողովէին աւար բազում, եւ կուտէին արծաթ եւ ոսկի յոյժ. (Արծր. ՟Բ. 6։)
Կուտեալ հաւաքեցի։ Յաճախեա կուտեա՛, բարդեա՛ եւ դիզեա՛։ Կարդացի կուտեցի, արձանացուցի, դիզի, բարդեցի։ Կուտին քեզ համբարք։ Ահա բարդեցան կուտեցան շրջանակք ամացս ընդունայնութեան. (Նար.։)
Զիա՛րդ յաճախ կուտէ պատասխանիս վասն շաբաթուն լուծանելոյ. (Երզն. մտթ.։)
Գռութ սպայից յինքեանս կուտեալ։ Գային կուտէին. (Յհ. կթ.։)
συλλέγω, συνάγω, στοιβάζω (լծ. իսթիֆ էթմէք ), συστρέφω, ἑκχέω congero, coacervo, cogo, congrego, constipo, effundo եւ այլն. Կոյտ առնել. հաւաքել ի մի, կամ յիրերաց վերայ, դիզել, բարդել զիրս. զեղուլ. եւ Ժողովեալ, գումարել զմարդիկ. դիզել, մէկտեղել.
to be covered with rash.
· Calfa
Կուտկուտեալ լինէր մորթ իմ ի չարաչար քարշելոյն, եւ պատառ պատառ յերկիր անկանէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
mass, pile;
body.
· Calfa
Կուտեցին զնոսա երկուս կուտոցս. (Եփր. թագ.։)
σωρός acervus ὅγκος moles, massa. Կոյտ դէզ. շեղջ. կարկառ. եւ Զանգուած. մեծութիւն. մարմին. քանակ.
to become blind, to lose one's sight, to be deprived of sight;
to shut ones eyes, to be blind to;
— ճանապարհի, to be no longer practicable, to be stopped, unpassable or impassable (road).
· Calfa
Զճանապարհն՝ որ բազում ժամանակս կուրացեալ իցէ, եւ աներեւոյթ լեալ. (Ոսկ. ես.։)
τυφλόομαι, πωρόομαι եւ այլն. excaecor, obcaecor եւ այլն. Կոյր լինել (աչօք կամ մտօք). կրել զկուրութիւն. պակասիլ ի լուսոյ. նմանութեամբ Խափանիլ ճանապարհաց. կուրնալ.
blind alley.
· Calfa
Զլուսաշաւիղ թողեալ ճանապարհ՝ հետեւեցան կուրաշաւիղ կորստեան։ Կուրաշաւիղ կորստեան։ Կուրաշաւիղ կորստեան։ կուրաշաւիղ ճանապարհ ստացեալ, եւ յանհաւատութեան միգի մոլորեալ. (Մագ. ՟Ա. ՟Լ՟Ը։)
breast, bosom, chest;
heart, mind;
ուշ ի կուրծս անկանել՝ առնել, to reflect well on, to recollect, to remember;
մօտ առ կուրծս, to be imminent, near to, to impend;
զձեռն ի վերայ կրծից հանգուցանել, to fold the arms in repose;
մաքրել զ—ծս, to expectorate, to spit.
· Calfa
Տախտակի կրծիցն. (Յհ. կթ.։)
Որպէս լծ. ընդ թ. կեօքիւս, կեօքս. στῆθος pectus. Լանջք. տախտակ լանջաց. լայնաբար՝ Սիրտ. ստինց. կուշտ, երբուծ. (որ յայլ լեզուս՝ փոքր կուրծք).
Կործմամբ կրծիցն։ Բախումն կրծից. (Նար. ՟Ժ՟Ը։ Յհ. կթ.։)
Տալ գելոցս կրծից նորա, եւ արկանել առասանս ի կապատս կրծիցնգելարանաց. (Ագաթ.։)
Զլայնակամարն ո՛չ կրծիւքն (յն. առ ստեամբքն) կապեալ։ Սրտմտութիւն եռացեալ ի կրծից անտի ի դուրս բղխեսցէ. այսինքն ի սրտէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1. եւ 3։)
Այն ամենայն (վիշտ) յաշխարհի մօտ առ կուրծս կայր յն. ի ձեռս. (Ոսկ. մտթ.։)
Խոհական իմացուածիւ՝ ուշ ի կուրծս արարեալ։ Որ ուշ ի կուրծս արարեալ, եւ իմաստայեղց մտաց խորհրդեամբ տեսեալ. (Յհ. կթ.։)
to cut, to hew, to carve, to sculpture;
to polish;
to coin;
to forge, to fabricate;
to beat, to hammer;
— զպատկեր, to carve an image.
· Calfa
կոփել տախտակս քարեղէնս։ Ի վէմն՝ յորմէ կոփեցարուք։ Միթէ պատկէր կոփաց զնա հիւսն։ Ուրագ սրեաց, եւ կոփեաց նովաւ։ Քաջալերեսցէ զդարբին՝ կռել կոփել, ուռն հարկանել.եւ այլն։
Լե՛ր որպէս բարւոօ ըմբշամարա առ բանսարկուն. եթէ կոփէ քեզ աստի, կոփեա՛ դու նմա անտի. (Վրք. հց. ձ։)
(լծ. յն. գօ՛փդօ). λαξεύω, λατομέω, κόπτω , τύπτω incido, excido, caedo, tundo եւ այլն. Հարկանել, բախել կռանաւ, կամ մրճով եւ ուռամբ. տաշել, կոկել, հարթել, գործել կամ յարդարել զքար, զերկաթ, եւ զփայտ.
crash, din, clash, clashing, noise.
· Calfa
թատերք նուագաց, կոփիւնք եւ դափիւնք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
tarred, coated with tar.
· Calfa
ի կպրաշաղախ աշտարակն ապաւինեալք. (Ագաթ.։)
Ամբարտակ եւ աշտարակ շինեալ ... եւ զկռապաշտութիւնն՝ զկպրաշաղախ մեղսն. (Մեկն. ծն.։)
to tar, to caulk.
· Calfa
ἁσφαλτόω bitumino, pice oblino. Կպրով ծեփել. կպերբ օծանել. սեւձըթել, խալաֆաթ ընել, զիֆթով ու խաթրանով ծեփ տալ.
plate, sheet, lamina.
· Calfa
ἕλασμα lamina ductilis. Կռեալ թերթ. թիթեղն.
Նա է կռած արծաթոյ եւ ոսկւոյ. (Ամբ. ՟Բ. 19։)
crooked or bent at the point;
— բեւեռ, hook, crook.
· Calfa
որպէս թէ Ծռածագ, կամ Կեռածայր. կոր կամ կուռ ծայրիւ. մակդիր կտուցի լուոյ.
Կրկնապարոյր կռածագ կտցաւն, որ զօրէն ունի խայթոցաց կարճի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)
cut, carved, sculptured;
laminated, forged;
engraved;
coined;
վարսք —ք, thick, curly hair.
· Calfa
Փողս կռածոյս։ Դրուագս կռածոյս։ Վահան կամ ինզակ ոսկի կռածոյ։ Ի ձայն օրհնութեան կռածոյ փողոյ։ Եդ ի կռածոյ գերեզմանի.եւ այլն։
Հիւսածու թագաւ պսակեալ, եւ ոչ կռածու. (Վրդն. պտմ.։)
Ասի կռածոյ, է որ ի հեղեղատէ (կուռ եւ ողորկ քար), եւ է կռածոյ՝ որ ի կռանէ. որպէս ասի, թէ ո՛չ է ձուլածոյ, այլ կռանահարութեամբ գործեալ. (Երզն. քեր.։)
Վարսք նորա կռածոյք՝ կամ եղեւնեայք. որպէս թէ կա՛մ կուռ եւ խիտ վարսք, եւ կամ որպէս զվարսաւոր եղեւնափայտից. (եբր. երեւի նշանակել գանգուր գռուզ)։
having a crooked or bent beak.
· Calfa
Արծուի (այսինքն արծուոյ) է սահման. բարձրաթռիչ թեւաւոր, ըստ տեսակի կռակտուց, ըստ սեռի զօրաւոր կենդանի. այս այսաբար. (Ոսկիփոր.։)
smith, hammerer.
· Calfa
Իբրեւ ի հալոցս փորձութեան ճարտարութեան արուեստիցն կռանագործ արծաթարարացն. (Ագաթ.։)
hammering, beating with a hammer;
smith.
· Calfa
Որ հարկանէ կռանաւ. կռանագործ. եւ Կռանահարութիւն.
to hammer, to beat with a hammer, to forge, to beat on the anvil.
· Calfa
Հուրն ընդ երկաթոյ կռանահարի, եւ անտանջելի մնայ հուրն. (Ոսկիփոր.։)
to hammer, to beat, to forge.
· Calfa
Եթէ ոք կռանեսցէ զնա (զչանթացեալ նիւթ), նիւթն ընդունի զբախումն կռանին, եւ ոչինչ վնասի ամենեւին հրոյն բնութիւն ի բախողէն զնա. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։ Ճ. ՟Է.։)
idolatrous;
idolater;
heathen.
· Calfa
ԿՌԱՊԱՇՏ ա. եւ ԿՌԱՊԱՇՏԱԿԱՆ. Սեպհական կռապաշտութեան.
Զթանձրամած խաւարն կռապաշտականն աղջամղջին նսեմութեան փարատեցեր. (անդ։)
εἱδωλολάτρης idololatra, cultor idoli. որ եւ ԿՌԱՊԱՐԻՇՏ (պարսկական յանգիւ փէրէսթ). Որ պաշտէ զկուռս. պաշտօնեայ դրօշելոց. կռամոլ. դիցապաշտ. դիւապաշտ. հեթանոս.
to worship idols, to give up to idols;
to idolize.
· Calfa
ԿՌԱՊԱՇՏԵՄ ԿՌԱՊԱՇՏԻՄ. Կռապաշտութիւն առնել. պաշտօն մատուցանել կռոց. կռապաշտ լինել.
Արարին որթ, եւ կռապաշտեցին։ Կռապաշտեցան մինչեւ ցգերիլն ի սաղմանասարայ։ Ամբաստանութիւն կռապաշտելոյն իսրայէլի. (Նախ. ել.։ Նախ. դտ.։ Նախ. յես.։)
Մի՛ ագահութեամբ կռապաշտեսցուք։ Մի՛ խաբեսցէ զմեզ բանսարկուն՝ ի պատճառս ոգէսիրութեան կռապաշտել ագահասիրութեամբ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ։)
cf. Կռապաշտեմ.
· Calfa
ԿՌԱՊԱՇՏԵՄ ԿՌԱՊԱՇՏԻՄ. Կռապաշտութիւն առնել. պաշտօն մատուցանել կռոց. կռապաշտ լինել.
to cut, to dress stones with the hammer;
to carve, to hollow, to sculpture, to engrave, to chisel;
to hammer, to beat or strike the anvil;
to smooth, to polish;
դաշինս —, to make a convention, to contract, to enter into an engagement, to engage oneself;
— ուխտ, to conclude an alliance.
· Calfa
Կուռք կռեալք եւ քանդակեալք։ =կուռս կռեալս կոփեալս. (Ճ. ՟Բ.։ Ագաթ.։)
Բազմութիւն անչափ նաւաց ... Զկէսս կռէին, եւ զկէսս իջուցանէին. (Պիտ.։)
Դաշինս առեալ կռէր ընդ նմա։ Կռել դաշինս ընդ դժոխոց, կամ ընդ մահու. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Իգն.։)
ԿՌԵԼ ԴԱՇԻՆՍ, կամ ԴԱՇԻՆՍ ԿՌԵԼ. διατίθημι, διαθήκην կամ συνθήκην τίθημι dispono, constituo foedus, pango pactum, inducias եւ այլն. Սերտիւ պնդել հաստատել զդաշն բարեկամութեան. ուխտ դնել խաղաղութեան.
cf. Կռէզ.
· Calfa
ԿՌԷԶ ԿՌԷԺ. κόμμι gummi, -is, -a;
gummi arabica. (լծ. եւ շրէժ. թ. չիրիշ) Խիժ, հոյզ ծառոյ՝ որ մածնու եւ մածուծանէ. ... (ասի եւ Զամխ արապի. տաճկի կռէզ։ Իսկ Կուոյ կռէզ. սագահում, իբր հում սագըզ։) (Բժշկարան.։ Գաղիան.։ Հին բռ.։)
ԳԱԶԻ ԽԻԺ կամ ԽԷԺ կամ ԿՌԷԺ. τραγάκανθα (նոխազափուշ). tragacanthum, hyrcina spina, gummi adraganthum. Ձիւթ փշուտ բուսոյ գազի՝ յարմատոյ նորին ճեղքելոյ. քիթրա, քիթրէ։ (Բժշկարան.։ Գաղիան.։)
the least noise, the least thing;
a mere nothing.
· Calfa
Արմատ Կռնչելոյ, որպէս Ճռինչ, ճիկ, թեթեւ ձայն բնական իրաց եւ անբանից. եւս եւ Բան ինչ, դոյզն ինչ. իր դուզնաքեայ. բան մը. (որպէս թէ գրեալ էր կռի ինչ. լծ. յն. ղռի)
cf. Կուռն.
· Calfa
Ու՞ր կռնակ (կամ կոռնակ) որ թեկն ածէր կռնակաւ. եւ նահանջէր՝ մարտուցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
to crake, to creak;
to make a shrill noise, to cry out, to shriek, to squeak, to scream;
to hiss;
to whistle;
— գորտանց, to croak;
— ագռաւուց, to caw;
— խորդոց, to crunk, to crunkle;
— խոզից, to grunt;
— շանց, to growl;
to yelp;
— եղջերուի, to bell.
· Calfa
γρύζω mutio (եւ γρυλλίζω grunnio, որ է խանչել). (լծ. հյ. ճռնչել. եւ յն. ղռի՛զօ. եբր. խարաձ) Ձայնել ըստ անբանից՝ մանաւանդ ի վիշտս եւ ի նեղութիւնս. կռինչս կամ կառաչս եւ ճիկ հանել. մրմռալ.
cf. Երեւակ.
· Calfa
Աստղ աստուծոյն րեմփայ զկրօնոս կոչէ. քանզի հեթանոսք աստուծոյն իւրեանց կռօնեայ ասեն, թէ աստղ է յերկինս. (Նախ. ամովս.։)
Բայց ես ասեմ զկռոնոսդ անուն եւ զբէլ՝ նեբրովթ լեալ. (Խոր. ՟Ա. 6։)
Իսկ զորս վասն կռոնոսի եւ արամազդայ պատմութիւնք իցեն, ամաչեմ ասել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
ԿՌՈՆՈՍ կամ ԿՐՈՎՆ. Բառ յն. գռօնոս. Κρόνος Saturnus. (լծ. χρόνος tempus. ժամանակ, տարի) գրի եւ ԿՐՕՆՈՍ. Բարձրագոյնն յեօթն մոլորակաց, որ ի մեզ Երեւակ ասի. միանգամայն եւ անուն չաստուծոյ, որ համարեալ է հայր դիոսի, այսիննքն արամազդայ հօր չաստուածոց, եւ որդի ուռանոսի՝ այսինքն երկնից. նկարի որպէս ծեր որկորեայ՝ կերօղ ծննդոց իւրոց, վասն զի ժամանակն ծախէ զամենայն. (վասն որոյ կոչի ի լտ. սադու՛ռնուս, որպէս շատացեալ, յագեալ) զուհէլ, զօհալ, քէյվան.
adj. s. antagonistic;
champion;
ally.
· Calfa
Յաղթէ յաղթութիւն. ո՛չ որ բառնայ ի միջոյ զկռուակիցն, այլ որ զանձն ապրեցուցանէ. (Եւագր. ՟Լ՟Դ։)
hold;
— գտանել, ունել, to get a hold on.
· Calfa
στάσις statio եւ λαβή ansa. Կռիւ ոտից. ոտնակռիւ. կայք, դադարք, եւ տեղի դնելոյ զոտս հաստատութեամբ. ոտք քակչելու կամ դնելու տեղ.
wrestling-place, palcestra, arena, lists, tilt-yard;
battle-field.
· Calfa
Ի բարւոք կռուանոցն մտանիցէ օծեալ իւղով հոգւոյն պարգեւաց։ Հրահանգք եւ կռուանոց առաքինութեան լինիցի տունն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
παλαίστρα palaestra, luctae locus որ եւ ԿՌՈՒԱՐԱՆ. Տեղի կռուելոյ. ասպարեզ ըմբշամարտութեան. մրցարան.
quarrelsome, quarrel-lous, shrewish;
wrangler, brawler;
disputer, caviller, sophist.
· Calfa
Զգրգռութիւն կռուասիրին՝ իբրեւ զշունչս առ կերակրին. (Յիսուս որդի.։)
adj. s. contentious, litigious, quarrelsome, fractious, wrangling, mischief-making, meddlesome.
· Calfa
Աթենացիք ձեռներէց ի կռիւ լինելոյ դադարեցին ի պատժել կռուարարացն. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Այն իսկ իցէ ասէ առաւել խաղաղութիւն, յորժամ զփուտն հանիցէք, եւ զկռուարարն ի միջոյ բառնայեցէք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
to set by the ears, to incite to strife, to urge to war.
· Calfa
թէ կռուեցուցանես զմրջիւն յանուի. (Շիր.։)
cf. Կռուիմ.
· Calfa
Ես եւ արդարութիւն ուխտապահութեանն ի միասին կռուեմք. (Փարպ.։)
crunk, crunkle (of the crane).
· Calfa
Դաս դաս խորհրդոց հաւատուց, փողք եղեալք, զկռչաձայնն զաղաղակ բարձեալք, զարթուցանեն ի քնոյ. (Ագաթ.։)
cf. Կռփեմ.
· Calfa
κολαφίζω colaphizo. Կռփօք հարկանել. կռուփս հանել. կռփել. մուրցացի տանջել. խոշտանգել. եւ որպէս թէ Կառափնահարել. եւ հարստահարել. Գլխուն զարնել, չարչրկել.
cf. Կռփամարտ.
· Calfa
πυγμή pugnus, pugna. Բռնամարտիկ, եւ Բռնամարտութիւն. ազգ ըմբշամարտութեան՝ կռուփս տալով, կամ բռնցի եւ մուրցացի բախմամբ.
blow with a fist;
ill treatment, atrocious offence, wrong, injury.
· Calfa
Անձամբ անձինս կռփանս եւ դատապարտութիւն։ Զկռփանս անձին նախապատմեալ։ Ի կռփանս խղճմտութեան մատնիլ։ Եւ ոչ կռփանօք ստգտանացս զնա խոցոտիցեմ։ Կռփանս եւ ցաւք է խղճի մտացս. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
κονδυλισμός (յորմէ լտ. contumelia ). talitrum, plaga pugno incussa. Կռփելն, իլն. կռփահարութիւն. կռուփք. գլխահարութիւն. խոշտանգանք. Նախատինք. թշնամանք. կծանելն. խայթ.
"cf. Կռուփս հանեմ;
"
to vex, to plague, to use ill, to injure or affront contumeliously, to outrage;
— զաղքատս, to smite with the fist of wickedness;
to trample the poor under foot, to oppress.
· Calfa
Կռփեցին զնա. (Մտթ. ՟Ի՟Զ. 67։)
Կռփէք զանաւագն։ Կռփեն զորբս։ Կռփէին զգլուխս աղքատաց։ Ի բարձրութիւն այնոցիկ, որք կռփեալք էին յիսրայէլի. (Ես. ՟Ծ՟Ը. 4։ Մաղ. ՟Գ. 5։ Ամովս. ՟Բ. 7։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 6։)
Զկոյրս ոչ կռփեմք, այլ առաջնորդեմք. (Դիոն. թղթ. ՟Ը։)
Ի չարն՝ կռփիս ի խղճէ մտացդ, եւ ի բարին մխիթարիս. (Լմբ. առակ.։)
Ամլութիւն իմ կռփէր զիս. (Եփր. թագ.։)
κολαφίζω, κονδυλίζω, τύπτω πυγμαῖς colaphis caedo, pugnis caedo, vel percutio κολάζω punio եւ այլն. Կռփօք հարկանել. կռուփս հանել. կռփահարել. բռնցի կամ մուրցացի տանջել՝ մանաւանդ զկառափն. ապտակել. խոշտանգել. նեղել. հարկանել. կատել. կծանել. խայթել. նախատել. թշնամանել. հարստահարել. մուշտա զարնիլ, գլխուն զարնել, մշտել, չարչրկել, ծեծել. (լծ. թ. խըրփալաամագ ).
who strikes with the fist;
who uses harshly.
· Calfa
Խաւարն թանձրամած՝ կռփիչ խաւարելոցն կռամոլութեամբ. (Նախ. ել.։)
Գթութիւնն կռփիչ հպարտութեան. (Յճխ. ՟Ժ։)
Կռփիչ հանապազորդեան՝ գլխոյ գագաթան հպարտացեալ չարագործին շերտս այս տաշեցեալ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Կռփիչ եւ շլացուցիչ տկար աչաց լինի պայծառութիւն արեգական. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Կռփանք.
· Calfa
Զմարմնոյս խայթ դնէ, եւ զնորայն կռփումն. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ի՟Գ։)
smarting, poignant, sharp, acute;
bitter, mournful, sorrowful, painful, woeful, sad;
painfully.
· Calfa
Զմանուկ տըղայդ քո զբաղձալին՝ այլ ո՛չ ողբաս կըսկըծագին. (Շ. մխիթ.։)