cf. Որորան.
to wash, to batho one's elf, to take a bath;
— բուսոց, տնկոց, to bedew;
to water plants.
λούομαι lavor. ռմկ. լողանալ. Բոլոր մարմնով լուացեալ լինել, մաքրիլ ջրով ըստ օրինաց. մկրտիլ. եւ Լուղիլ ի ջուրս.
Եսայի քարոզեաց վասն այգւոյն, որ տնկեցաւ, եւ լոգացաւ նա, եւ ոչ ետ զպտուղ աստուծոյ. (Եփր. աւետար. ըստ Լմբ.։)
hath;
bathing-place;
lavatory;
cf. Լոգանք.
to swim;
to float, to be buoyed up;
— յօդս, to fly, to float in the air.
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
cf. Լողամ.
Թռչունք ըստ նմին նմանութեան լողան խաղան յօդս. (Վեցօր. ՟Ը։)
liquid, fluid;
loose, free;
soft, mellow, tender;
— որովայն, open, easy in the bowels;
— լինել բնութեան, to be easy in the bowels;
to have the diarrhoea, flux, looseness;
— հանդերձք, immodest dress;
— կեանք, debauchery, dissolute life.
(նրմատ Լուծանոյ. լծ. եւ յն. լի՛օ, լիդօ՛ս, լի՛սիս. լտ. սօ՛լուօ, սօլո՛ւդուս) Լուծեալ կամ լուծանելի, ըստ որում ծորելի. հեղուկ. հոսանուտ. հալեալ. ցնդելի. Սփիռ. անգայտ. անօսր. թոյլ. մեղմ. մեղկ. ῤοώδης, ῤυτός fluidus ἕκλυτος solutilis. ջրօտ, ջրջրկած, վաղուկ, հալած. թուլ, բարակ, նօսր.
light;
brightness, splendour;
fire;
illumination;
day;
sun;
sky;
eye;
լոյս, լոյս անեղ, Eternal light;
լոյս հաւատոյ, լոյս մտաց, the light of faith;
light of intellect;
լոյս քաղցր, a gentle light;
լոյս զոդիակոսի, northern lights, (aurora borealis);
լոյս ելեկտրական, electric light;
լոյս կազի, gas light;
ի լոյս, by the light of, in broad daylight, openly, visibly;
եղիցի՛ լոյս, եւ եղեւ լոյս, let there be light! and there was light;
լոյս սո՛ւրբ, ողջո՛յն ընդ քեզ, անդրանիկ դու երկնից ծնունդ, եւ կամ՝ մշտնջենին յաւատակից դու ճառագայթ, hail, holy Light! offspring of heaven firstborn, or of the Eternal coeterhal beam;
չիք լոյս անվթար կամ բաժակ անմրուր, no joy without alloy;
ծագել լուսոյ, to dawn;
մինչ լոյսն զգիշերն մերկանայր, it was scarcely break of day, at day break, at early down;
ի լոյս գալ, ի կենաց հասանել, to come out, to appear;
to come into the world, to be born;
to give birth or life to;
կորուսանել զլոյս աչաց, to lose one's sight;
լոյս տալ աչաց, to open the eyes, to cause to perceive, to warn;
ամփոփել լուսոյ ուրուք, no longer to behold the light of day, to die;
ի լոյս ածել, հանել ի լոյս, to bring to light, to discover, to publish, to illustrate;
ի լոյս ընծայել զմատեան, bring out, to publish a work;
լոյս առնուլ, to see the day;
to grow light;
to be enlightened, illuminated;
ի լոյս դառնալ, to issue from an eclipse;
լոյս տալ, to instruct, to enlighten;
լոյս աչաց իմոց, լոյսդ իմ անձկութեան, light of my eyes, my life, my heart, my love, my darling, my dearest one, my sweet one;
աչք իմ մի՛ տեսցէն զլոյս, may I be struck blind! damn my eyes!
consolation, relief, balm, balsam.
Երկուք լոյսք այսք ըստ մտածութեան երեւին. (Կիւրղ. գանձ.։)
Եհան ի լոյս զըստուերս մահու. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 22։)
wash-hand basin;
basin or tub to wash in;
lavatorium;
lavabo.
սրբազան լուարանն էր ըստ օրինաց քահանայապետութեան. բայց այժմ քահանայապետին եւ քահանայիցն ձեռացն մաքրութիւն նշանակի. (Դիոն. եկեղ.։)
towel;
linen napkin;
cf. Լուարան.
Լուացարանն՝ ըստ քահանայապետիցն, ուր նախ սրբեալք՝ ապա մտանէին ի սրբութիւնն. (Լմբ. պտրգ.։)
fluidity;
solubility;
fusibility.
Լուծականն գոլ, առաւել ըստ ՟ա. նշ.
Փորձութիւնք կենցաղոյս՝ կամ դիւական պատահարք (ան), կամ ըստ մերում լուծականութեան. այսինքն թուլութեան եւ մեղկութեան. (Մագ. ՟Հ՟Ը։)
cf. Լուծանեմ.
առաւել ռմկ. իբր Լուծանել (ըստ ամենայն առման).
solvent, dissolving;
opening, laxative, purgative.
Լուծանօղ. որ լուծանէ (ըստ ամենայն նշ)
solution;
decomposition, resolution, dissolution, dispersion;
explication, discovery, explanation;
dilution;
liquefaction;
fluidity;
abolition;
infraction, infringement, violation;
fainting;
— ամուսնութեան՝ ժողովոյ, dissolution of matrimony;
dissolving of an assembly;
— որովայնի, diarrhoea, looseness, flux;
— կենաց, death;
— սառնամանեաց, thaw.
λύσις, ἕκλυσις, διάλυσις solutio, dissolutio եւ այլն. Լուծանելն, եւ լուծանիլն՝ ըստ ամենայն առման. Որպէս Արձակումն. քակտումն. եղծումն. բարձումն.
engendering, or producing light, photogenic;
phosphor.
Լուսածին մարմնոյ գովեալ հանգըստեանն սպաաւորեցին. (Նար. առաք.։)
formed of light, bright.
հանդես ի վեր զանկեալ հոգիս՝ ըստ լուսակազմ հարսնարանի աստ. (Վրդն. երգ.։)
any opening to admit light;
sky-light, window, casement, dormer-window.
ըստ լուսամտին (յն. լուսոյ) առաջին գնացիցն. (Եզեկ. ՟Խ՟Բ. 10։)
that permits the light to pass;
cf. Լուսամուտ.
Պատուհանքն վանդակապատքն լուսանցոյցք շուրջ զերեքումք վասն հայելոյ։ Ըստ լուսանցուցացն, եւ ըստ մտից պտշգամացն. (Եզնիկ. ՟Խ՟Ա. 16։ ՟Խ՟Բ. 11։)
surrounded by a bright array;
— երկնային թռչունք, angels.
(եթէ չիցէ գրելի Լուսատու) Լուսաւոր ըստ իմիք, կամ պայծառ մասն լուսնի իբր թափաւցիկ. որ ըստ կարծեաց ոմանց յառջնոց այսպէս բացատրիւր.
like the light, clear, bright, brilliant;
beautiful.
Զհոգին նորոգեն օր ըստ օրէ, եւ լուսատեսակ զարդարեն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
enlightened-mind;
intelligent.
որ եւ ԼՈՒՍԱՄԻՏ. Լուսաւոր մտօք. լաւիմաց. եւ բարեսէր. ըստ յն. εὕνοος, εὕνους.
to illuminate, to make light, to render clear, to brighten;
to enlighten, to illumine;
to light, to kindle;
to make serene;
to restore to sight, to open the eyes of;
to manifest;
to shine, to glitter, to sparkle, to brighten.
φωτίζω illumino, illustro. եւս եւ ըստ յն. չ. λάμπω, φαίνω, φαίνομαι splendeo, luceo, appareo. Լուսով զարդարել. պայծառացուցանել. լուսաւոր առնել. լուսատու լինել. փարատել զխաւար զգալի կամ իմանալի. լոյս տալ աչաց կամ մտաց.
ի հօրէ զմիտսն լուսաւորեալ՝ ասէ ցնա, դու ես քրիստոս. հելլենաբանութիւն է, կր. հանդերձ հյց. խնդրով. φωτισθείς τὴν διάνοιαν որ ըստ հյ. ասելի է, մտօք կամ ի միտս։
cf. Լուսաւորեմ.
Կամ չ. ըստ յն. λάμπω refulgeo. ծագիլ. փայլիլ.
light, brightness, splendour;
lustre;
perspicuity.
moon, the planet, or the luminary of the night;
moon, month;
ծագումն լուսնի, moon-rise;
լոյս լուսնի, moon-shine, moonlight;
շող լուսնի, moon-beam;
նոր, ամսագլուխ լուսին, new moon;
կարակնաձեւ, ուռճալիր լուսին, full moon;
աճեցուն, նուազուն, լուսալիր լուսին, crescent, waning, harvest moon;
կարմրորակ լուսին, red moon, April moon;
փուլ լուսնի, the waning of the moon;
cf. Քառորդ;
եւ ոչ լուսին կասէ ի մաշել եւ լնուլ, not even the moon ceases to wax and wane;
եւ էր գիշեր պայծառափայլ լուսնի, it was a beautiful moon-lit night, the moon shone bright;
լուսին ձիոց, horse-shoe;
տեսիլ լուսնի, phase;
ընթացք լուսնի, lunation, the lunar course.
ԱՄՍԱԳԼՈՒԽ ԼՈՒՍԻՆՔ, ըստ յն. Նորամսութիւն. նոր լուսին. նոր ամիս.
cf. Լուսնոտ.
lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.
Եւ իբր Լուսնոտական. կամ որ ինչ հայի ի վնասն առթեալ յախտացեալս ըստ փոփոխութեան լուսնի.
Jupiter, Jove (planet)
Ζεύς սեռ. Διός Juppiter սեռ. Jovis. (Որպէս թէ թնգ լուսնի՝ գեր ի վերոյ քան զնա, կամ լուսնովն թագազարդ. ըստ Հին բռ. լուսակիր, կամ լուսաւոր) Մին ի մոլորակաց բարձրագունից՝ լուսանշոյլ յետ արուսեկի. որ եւ ի կարդս դից հեթանոսաց իբր թագաւոր եւ հայր չաստուածոց. այն է արամազդ կամ զեւս.
lunatic, moonstruck, mad;
epileptic.
σεληνιαζόμενος lunaticus. Ախտաժէտ՝ որ թալկանայ եւ շարժլի եւ փրկեայ որպէս այսահար ըստ համեմատութեան աւուրց ինչ լուսնի, կամ յաւուրս լրման նորին. ասի եւ ԼՈՒՍՆԱՀԱՐ, ԼՈՒՍՆԵԱԿ.
Լուսնոտքն՝ որք ասին, ոչ եթէ լուսնոյ վնասեալ՝ այնպիսիք կոչին, այլ դաս ինչ է դիւաց, որք ըստ լուսնոյ յայտնին. (Եզնիկ.։)
to hold one's tongue, to remain silent, to be silent;
to keep silence, to cease to speak, to hold one's peace;
to cease, to be at rest, to repose, to rest;
to be out of work;
net to mention, to say nothing of, to suppress, to pass over in silence.
ԼՌԵԼ. ἠσυχάζω quiesco. Հանդարտել. առանձնանալ. դադարել. կասիլ. սըստըւիլ (յն. իսիխա՛ղօ, եւ այլն, լծ. թ. սիւքիւթ սիւրմագ, իսքէաթ օլմագ ).
silence;
interruption, cessation.
յաւիտենականս եւ անմարմինս դադարումն, եւ ներգործութեանցն լռումն, ըստ բնութեան գործելնառնէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
acoustic.
Թանձրացեալ շոգոլւովն լսելիքն զօրէն դրաց իմն լսական մասանցն ի վերայ եդելոյ։ Եթէ յայնոսիկ՝ որ ըստ լսելեացն են մասունք՝ հոսեսցի. (ի լսականն խառնեսցի. Նիւս. կազմ.։)
Որպէս ըստ մասին լսականն ընդունիչ ազդման. (Երզն. քեր.։)
to cause to hear.
Լսեցոյց լիձ մի ըստ միոջէ. (Խոսրովիկ.։)
to become white, to whiten, to bleach.
ԼՍՆԱՆԱՄ որ եւ ԼՍՆԻԼ. λευκαίνομαι, λευκαντίζω albesco, albus evado. Սպիտականալ ըստ իմիք. սպիտակ եւ փայլուն երեւիլ որպէս զլուսն. ճերմկնալ, ճերմկիլ.
listening, hearing;
auditor;
scholar, disciple;
obedient, docile;
— լինել, to hear, to hearken to, to lend an ear to.
ԼՍՈՂ ըստ յն. եւ լտ. ոճոյ. ἁκουστής auditor. Աշակերտ, որ եւ ՈՒՆԿՆԴԻՐ ասի.
to be accomplished, finished;
to overflow with.
Որ է հասակն քրիստոսի ըստ լուսնին լրացեալ անարատ կատարեալ. (Բրսղ. մրկ.։)
brimful.
Որ ըստ լրապատարն նշուլագեղն ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)
entire estate, complement, completeness, fulness;
accomplishment, completion, perfection, consummation;
satiety;
reunion, multitude;
— լուսնի, full moon;
ի — ածել, to accomplish, to complete, to finish, to crown, cf. Կատարեմ;
ի — գալ՝ ելանել՝ հասանել, to be accomplished, to be fulfilled;
ի —, for the completion of;
ի — աղետիցս, to complete my misfortunes, to give me the finishing blow, to fill up the measure of my misfortunes;
— ժպրհութեան, եղերան, the height of insolence;
the lowest depth of crime;
— եղեւ փառաց նորա, his glory was at the highest pitch.
cf. Լրութիւն
that which fills, satiates, completes.
Որ լցուցանէ (ըստ ամենայն առման).
bryony, snakeweed;
anthropomorphon, mandragora root.
ԼՕՇՏԱԿ կամ ԼՈՇՏԱԿ. Բոյս՝ որ պատատի զորթով. եւ կոչի նաեւ Որթ սպիտակ. ըստ ոմանց՝ յն. վռիօնի՛ա, ամբէ՛լօս լիւգի՛. իտ. պռիօնիա. լտ. վի՛թիս ա՛լպա։ (Բժշկարան.) (ուր մեկնի, ուրունկուլ. ֆաչարա)։ եւ Վստկ.։
place covered with moss.
մարգագետին, ուր յաճախեալ իցէ լօռ վասն խոնաւութեան տեղւոյն. յն. ըստ եբր. ա՛խի. ἅχι.
betony.
ԼՕՌԱՍԵՐՄ որ եւ ԼՈՌԻ ՍԵՐՄ. Խոտ ինչ բժշկական, ըստ Լեհ. որպէս ի բառից Գաղիանոսի.
that comes of his own accord, voluntary;
self-produced, fortuitous, natural;
by chance, naturally.
ԻՆՔՆԵԱԿ մ. αὑτομάτως fortuito. Ինքնին. ըստ դիպաց.
indigenous.
ԻՆՔՆԵՐԿՐԱՅ կամ ԻՆՔՆԵՐԿՐԵԱՅ. αὑτόχθων ex ipsa terra ortus Որ է յերկրէ անտի. գաւառական. երկրցի. իսկ ըստ առասպելաց՝ Յերկրէ բուսեալ բնակիչք երկրին.
selfhood, individuality, personality;
essence, nature, property.
αὑτότης ipseitas ὐπόστασις ut subsistentia, et subsistentia Գոլն ինքեան եւ յինքեան՝ որպէս եւ էն. եւ զի դերանունս Ինքն՝ ոչ է յայտնիչ որոշ դիմի, այլ զանձանց եւ զէութենէ որպէս թանձրացեալ առնոյ. իբր յն. հիփօստացիզ. այսինքն Ենթակայութիւն. երբեմն որպէս Անձնաւորութիւն, որ ըստ աստուածաբանից ասի առնչական ենթակայութիւն երրեակ յաստուած.
Չերրեակ ինքնութեանն միութիւն ըստ անբաժան սուրբ երրորդութեանն. (Փարպ.։)
Եւ երբեմն՝ որպէս Բնութիւն, իսկութիւն աստուածային. աստուածութիւն, եւ աստուած. որ է մի եւ նոյն ձյրիս անձինս. որ եւ ըստ աստուածաբանից՝ Բացարձակ ենթակայութիւն միակ. գոյութիւն եւ գոյացութիւն. ինքնագոյութիւն.
cf. Ինքնուս.
Որ ինչ ըստ բնութեանն է՝ ինքնուսումն իմն է. (Ոսկ. ես.։)
autonomous, independent;
capricious, fanciful;
capriciously.
cf. Իշեան.
Բազում իշանս (կամ իշեան) յայնկոյս որմոյն ընկենոյր. լաւ եւս է ըստ յն. ընթեռնուլ, զբազումս ի շանց։ Այլ ըստ հասարակ հյ. ասի եւ ի Շ. վիպ.
lascivious;
whose flesh is as the flesh of asses.
Ոյր անդամ, կամ ըստ յն. մարմին՝ իցէ իբրեւ զիշոյ, որպէս անարգել ի ցանկութիւն.
sovoreign, imperial;
seigneurial, of or belonging to a baron;
magisterial;
absolute;
lordly;
noble;
ruling, in power, in authority;
—ն տունջեան, — գիշերոյ, the sun;
the moon, the stars.
Եւ ոչ իշխանականս ի մեզ ամբոխիցի չար եւ մոլար օրինակօք։ Պայծառացուցանէ զմեր իշխանականս. եւ այն՝ զմաքրեալն։ Զիշխանականիս պայծառութիւն, որ ուղղէ մեզ ըստ աստուծոյ զգնացսն. (Ածաբ. առ որս. ՟Ա. եւ Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. մկրտ.։)