full of sweetness.
· Calfa
Քաղցրութեամբ լցեալ.
Քաղցրալից բարբառք խրատուց։ Հեշտալուր բանիւք եւ քաղցրալից։ Լի քաղցրալից յուսով. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։ Պիտ.։ Ոսկ. մ. ՟Գ. 17։)
agreeable, sweet to the ear, gentle, docile, submissive.
· Calfa
Քաղցրութեամբ լսօղ. ունկնդիր հեզ, դիւրալուր.
Քաղցրալուր եւ հեզ թագաւորս։ Աստուածածին մարիամ՝ հեզ եւ քաղցրալուր՝ որոց առ քեզն յուսան։ Որ ես քաղցրալուր գրաւ աշխարհի. (Լմբ. պտրգ. եւ վերափոխ։ Նար. կուս.։)
Մերձ ես ահա պաղատաւորդ (տիրամայր) առ քաղցրալուրն. (Սկեւռ. աղ.։)
ՔԱՂՑՐԱԼՈՒՐ. Քաղցր ի լսելիս. հեշտալուր. ախորժալուր.
Սուլիչք քաղցրալուրք. (Լմբ. ատ.։)
Կենդանանան ի ձայնէ քաղցրալուր փողոյն։ լսել զահաւոր եւ զքաղցրալուր բարբառ քո. (Գանձ.։)
Ոչ հաւատացին քաղցրալուր պատգամացն՝ որ վասն Քրիստոսի. (Գէ. ես.։)
Որք զերկնայինն իջեալ երգէին զքաղցրալուր գեղապարութիւնն. (Զքր. կթ.։)
Ընդ հեշտալի եւ քաղցրալուր մատուցման բանիցն խառնեալ. (Պիտ.։)
mixed with sweetness, sweet;
mild, soft, temperate;
— բանք, honeyed words.
· Calfa
մ. խառն ընդ քաղցրութեան. բարեխառն. հեզիկ. քաղցրիկ. ամոք.
Քաղցրախառն օդոց շնորմունք։ Ըզքաղացրախառն օդ, եւ զզուարճալի զբոյս. (Փարպ.։ Ժմ.։)
Չեն ինչ օգուտ հեշտական քաղցրախառն օդք. (Ոսկ. ես.։)
Եւ այնպէս քաղցրախառն յօրինուածով յարդարի գարունն։ Քաղցրախառն շնչել օդոյն դարնայնոյ. (Վեցօր. ՟Ը։)
Քաղցրախառն բանիւք մատուցեալ ողօքէ. (Եզնիկ.։)
temperature.
· Calfa
Յաղագս օդոյ քաղցրախառնութեան։ զառ ի յօդն քաղցրախառնութիւն։ զքաղցրախառնութիւն օդոյդ կարգեալ բաշխեաց։ Անձրեւք ի ժամու եւ քաղցրախառնութիւնք օդոց ի վերայ տարեւօր ժամանակացն լիցին. (Փիլ.։)
Յորոցլ օդոցն քաղցրախառնութիւն փչեցեալ. (Խոր. ՟Գ. 62։)
agreeable to the taste, sweet to the palate.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱԽՈՐԺ ՔԱՂՑՐԱԽՈՐԺԱԿ ՔԱՂՑՐԱԽՈՐԺԵԼԻ. Քաղցրութեամբ ախորժելի. քաղցր եւ ախորժական.
Քաղցրախորժ պտղովն իւրով քաղցրացոյց. (Երզն. լս.։)
Հայելի ծայրադիտակ՝ քաղցրախորժակ՝ անբիծ անշազախ. (Մաքս. եկեղ.։)
Քաղցրախորժելի անուամբն զընթացս բանիս ուղղեմք. (Երզն. լս.։)
cf. Քաղցրախօսիկ.
· Calfa
Քաղցրաբան. քաղցրաբարբառ. քաղցրաձայն. քաղցրախօակ. քաղցրախօիկ.
Բարձրաձայն էր, եւ քաղցրախօս. (Սոկր.։)
Մինաս քաղցրախօս՝ արդար ընկերօքն. (Տաղ.։)
Իբր զմարդ քաղցրախօս՝ առնելով դատաստանս. (Վրդն. դան.։)
Շարժեաց զքաղցրախօս շրթունսն. (Լմբ. պտրգ.։)
Քնար քաղցրախօս՝ աստուածային հոգւոյն. (Շար.։)
Եւ գիշերոյ՝ հաւ քաղցրախօս զուարճական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
Քաղցրախօս քարոզութեամբ։ Քաղցրախօս խրատու վարդապետութեանց։ Քաղցրախօս վարդապետութեամբ. (Համամ առակ.։ Երզն. լս.։ Ճ. ՟Ը.։)
speaking or singing sweetly, sweet, harmonious, tuneful;
cf. Քաղցրաբան.
· Calfa
Քաղցրախօսիկ ձայն տատրակի. (Շ. տաղ ի յհ. մկ.։)
adorned with fine flowers.
· Calfa
Որ ունի կամ տայ զծաղիկ քաղցր եւ գեղեցիկ.
Ըստ հաւատի ազգաբանութեան՝ քաղցրածաղիկ ծառոյն բարետիպ պտուղ. (Նար. խչ.։)
spread or sprinkled gently.
· Calfa
Քաղցր իմն ծաւալեալ. կամ ծաւալօղ զքաղցրութիւն.
Ցօղ քաղցրածաւալ՝ ցանկալի զուարթնոցն. (Շար.։ եւ Գանձ.։)
sweet.
· Calfa
Ծովն աղէնայր առ ի չմտանել ջուրցն քաղցրականաց։ Զվհատեալսն զարթուցանմեք քաղցրական յուսով. (Ոսկ. հերոդ. եւ Ոսկ. ես.։)
Քաղցրական մխիթարութեամբ զտածութիւնն ունել. (Բրս. թղթ.։)
Քաղցրական բանիւք գրէր առ նա։ Քաղցրական բանիւք պատրեն զսիրտս անմեղացն։ Կոչէ առ ինքն քաղցրական բանիւք զթշուառական անձն. (Լաստ.։)
Զհոգին եհան սիրով քաղցրական։ Գովէին ձայնիւ քաղցրական. (Գանձ.։)
purling, murmuring gently.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱԿԱՐԿԱՋ կամ ՔԱՂՑՐԱԿԱՐԿԱՃ. Քաղցրալուր կարկաջօղ. քաղրաձայն. քաղցրահնչիւն.
Քաղցրակակաճ ձայնիւ բարեբանի. (կամ քաղցրակարկաճ ձայն բարեբան) (Գանձ.։)
sweet tasted, savory, delicate, delicious.
· Calfa
Ունակ քաղցր համոյ բարեհամ. համեղ. քաղցրաճաշակ.
Ոչ ծառ պտղաբեր՝ քաղցրահամ բերովք. (Ոսկ. հերոդ.։)
Զարմատն քաղցրահամ։ Քաղցրահամ վատկաց։ Ջուրյապառաժուտ վայրէ քաղցրահամ. (ՃՃ.։)
Զպտղոցն քաղցրահամ ճաշակաւորութիւն. (Պիտ.։)
Զքաղցրահամ կերակուր. (Լաստ. ՟Զ։)
Հաւատն տունկ է, եւ պտուղ քաղցրահամ՝ ամենայն գործք բարութեան. (Եփր. խրատ.։)
Պտուղ բնութեանս քաղցրահամ (սուրբ կոյս). (Շ. տաղ.։)
Ելի ի ծառ մարմնոյ ժանդին, քաղցրահամ սէր երկրային. (Յիսուս որդի.։)
Կցորդս քաղցրահամս յարմարեաց. (Ուռպ.։)
sweet, demure, affable, obliging, complaisant, kind.
· Calfa
Քաղցր եւ համրոյր. անոյշ. ախորժ. բուրիչ քաղցրութեան.
Ուստի բղխեն զքաղցրահամբոյ սէրն. (Ճ. ՟Բ.։)
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամբոյր խօսից նուաճէր եւ յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
savouriness, relish.
· Calfa
Քաղցրահամն գոլ. համեղութիւն. բարեհամութիւն.
Քաղցրահամութիւն երկնային հացին։ Այգի տեառն պտղազարդեալ քաղցրահամութեամբ։ Յիւրեանց ջրոյ քաղցրահամութենէ զովացուցանել. (Շ. ՟ա. պ. ՟Ի՟Ա։ Ոսկիփոր.։ Գր. տղ. թղթ.։)
mild-looking;
fine, graceful.
· Calfa
որ հայի քաղցրութեամբ եւ հաշտ ակամբ. հեզահայեաց. բարեսէր. մարդասէր.
Քաղցրահայեացն գթութիւն գտցէ. (Առակ. ՟Ժ՟Բ. 13.) (յն. հայցօղ թեթեւս, կամ հեզութեամբ)։
Քաղցրահայեացդ առ որս ի քէն գոյացան. (Սարկ. աղ.։)
Որ քաղցրահայեացն էր եւ հեզ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
Քաղցրահայեաց տեսութիւն. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
Քեղմով եւ քաղցրահայեաց ակամբքն. (Բրսղ. մրկ.։)
Մանուկն Յիսուս քաղցրահայեաց եւ աստուածանման տեսլեամբ նայէր ընդ նոսա լրջմտութեամբ. (Եպիփ. ծն.։)
Երեսք հեզոյն քաղցրահայեաց եւ հեշտալի տեսակ ունի. (Կիր. ՟ը. խհ.)
Եւ ոչ վասն քաղցրահայեաց երեսաց. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
ՔԱՂՑՐԱՀԱՅԵԱՑ. Ցանկալի եւ ախորժ հայեցողաց. զուարճալի աչաց. քաղցր տեսլեամբ.
Ո՛րչափ ինչ քաղցրահայեաց եւ ցանկալի իցէ տեսիլ լուսոյն։ Զքաղցրահայեաց նշուլից արեգականն։ Քաղցրահայեաց ճառագայթից. (Վեցօր. ՟Բ. ՟Ե։ Շիր.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
Զուարթատես եւ քաղցրահայեաց ողկոյզն. (Պրոկղ. յոսկ.։)
cf. Քաղցրահնչիւն.
· Calfa
Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)
ՔԱՂՑՐԱՀՆՉԻՒՆ ՔԱՂՑՐԱՀՆՉԱԿ. εὑμελής modulatus. Քաղցր հնչմամբ կամ հնչեցեալ. քաղցրաձայն.
Աստուածայնոցն երգոց շըշնջմունք քաղցրահնչակն ձայնից. (Մաքս. եկեղ.) (յն. մեղեդեաց. μέλισμα modulatio ).
soft-sounding, harmonious.
· Calfa
Քաղցրահնչիւն օրհնութիւն։ Պարել զքաղցրահնչիւն գեղապարութիւնն ընդ հարսնացեալ հոգիսն. (Ճ. ՟Ա.։ Տօնակ.։ Լմբ. սղ.։)
ՔԱՂՑՐԱՀՆՉԻՒՆ ՔԱՂՑՐԱՀՆՉԱԿ. εὑμελής modulatus. Քաղցր հնչմամբ կամ հնչեցեալ. քաղցրաձայն.
Աստուածայնոցն երգոց շըշնջմունք քաղցրահնչակն ձայնից. (Մաքս. եկեղ.) (յն. մեղեդեաց. μέλισμα modulatio ).
flowing gently.
· Calfa
Հոսեալ քաղցրութեամբ. քաղցրաբուխ. քաղցրածաւալ. եւ Քաղցրաշունչ.
որք զքաղցրահոս յորդեցուցէք զհոսանս։ Ամպ քաղցրահոս երկնաւոր ցօղոյն։ Զօրէն գողտրիկ եւ քաղցրահոս անձրեւաց տեղասցին ի նոսա զանազանութիւնք շնորհաց. (Ճ. ՟Գ.։ Գանձ.։ Տօնակ.։)
Նաւ ասէ զեկեղեցի, զի հանդարտ եւ քաղցրահոս հողմով հոգւոյն ընդ հոսանուտ պտոյտս կենցաղոյս խաղաղութեամբ անցանէ. (Լծ. ածաբ.։)
sweet voiced, melodious, tuneful, musical;
— բարբառով, melodiously.
· Calfa
Քաղցրաձայն հաւուց տարմք։ Ծնծղայիւք քաղցրաձայնիւք։ զկրկջաձայն քաղցրաձայն երամս կաքաւացն եւ սալամբացն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Սեբեր. ՟Ե։ Փարպ.։)
Քաղցրաձայն՝ հաւուց բարբառ հնչէր. իմա՛ քաղցրաձայն բարբառ հաւուց։
Փոխանակ երգոցն եւ պարուց քաղցրաձայնից. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Քաղցրաձայն երգով բա՛րձր արարէք։ Բա՛րձր արարէք քաղցրաձայն հնչմամբ նուագեմք. (Տաղ.։)
Եւ ասէ Մարիամ քաղցրաձայն երգով, մեծացուսցէ՛ անձն իմ զտէր. (Եպիփ. ծն.։)
Կամ գ. Քաղցրաձայնութիւն. ձայն քաղցր. կամ նուագարան քաղցրաձայն.
Ո՞ւր քաղցրաձայնն երաժըշտի, կամ գեղգեղումն եղանակի. (Շ. եդես.։)
Օրհնել զԱստուած ծնծղայիւք, քաղցրաձայնիւ եւ քնարաւ. (Աթ. սղ.։)
Եւ մ. իբր Ի ձայն քաղցր.
Օրհնաբանեն զԱստուած քաղցրաձայն։ Սկսանին ասել ասել քաղցրաձայն։ Սկսանին ասել քաղցրաձայն, քեզ վայել է օրհնութիւն. (Գանձ.։ Տօնակ.։)
ἠδύφωνος dulcisonus εὑμελής modulatus εὕηχος bene sonans. Ունօղ զձայն քաղցր. ուր իցէ ձայն քաղցր, քաղցրահնչիւն.
sweet-voice. melody, harmony, euphony, music;
քաղցրաձայնութեամբ իւրով, by his harmonious voice.
· Calfa
Երաժշտական երգոցն քաղցրաձայնութիւն։ Ազգի ազգի նուագաւոր հընչմանցն քաղցրաձայնութիւնք։ Ի քաղցրաձանյութիւն հոգեւոր օրհնութեամբ։ Քաղցրայայնութեամբ օրհնէին զԱստուած. (Լմբ. սղ.։ Պիտ.։ Խոր. հռիփս.։ ՃՃ.։)
Զսրբազան քաղցրաձայնութիւնն (ալելուիա) բարբառեալ. (Դիոն. եկեղ.։ եւ. Մաքս.։)
Ի բարբառոցն քաղցրաձայնութենէ՝ մոռանայ, եւ ի բաց հալածէ զախտս, եւ զյուզմունս խորհըրդոցն. (Աթ. սղ.։)
Կամ որպէս Քաղցրաբանութիւն. Իէ ձեռն այսր քաղցրաձայնութեանն արբուցանէր անմտացն ղլեղին մահաբեր. (ՃՃ.։)
ἠδυφωνία vocis suavitas εὑμέλεια, -λία apta modulatio μελῴδημα hymnus. Քաղցրութիւն ձայնի. երգ ի ձայն քաղցր. եղանակ. գեղգեղ. մեղեդի.
well turned, harmonious.
· Calfa
Մակչիր քնարի, որոյ աղիքն կամ լարքն են քաղցրահնչիւն.
Իբրեւ զքնար ոսկիականակապ քաղցրաղի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
gently beaming.
· Calfa
Քաղցր կամ գեղեցիկ ճաճանչիւք ճառագայթից. գեղանշոյլ.
Առ քաղցրաճաճանչ ճառագայթս արեգականն ոչ հայեցան. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Քաղցրահամ.
· Calfa
Քաղցր ճաշակաւ. քաղցրահամ. համեղաճաշակ. քաղցր՝ իրօք կամ նմանութեամբ.
Արմաւենի՝ քաղցրաճաշակ պաղովն։ Քաղցրաճաշակ արմաւենի ի տանն Աստուծոյ տնկեալ. (Պիտ.։ Շար.։)
Խաղող քաղցրաճաշակ. (ՃՃ.։)
Իբրու առ ձեռն շահ ինչ, եւ կամ պտուղ ինչ քաղցրաճաշակ առ գնացս ճանապարհի. (Պղատ. օրին. ՟Ի՟Ա։)
Թզենի (ասէր)՝ թէ ես քաղցրաճաշակ եմ. (Մխ. առակ.։)
Քաղցրաճաշակ պտուղ յայտնեցար։ Քաղցրաճաշկ որթոյն բարունակք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
Զքաղցրաճաշակ ողկոյզն զդրիդորիոս. (Երզն. լս.։)
Մայրենի դթով ստիպեմ զամենեսեան՝ ձգել զստինս քաղցրաճաշակս բանից. (Լմբ. պտրգ.։)
Զէմմանուէլ պտղաբերեաց՝ քաղցրաճաշակ՝ առիթ կենաց. (Տաղ խաչի.։)
Այսպիսի քաղցրաճաշակ սէր ի խաչելութեանն ծառոյ անտի է։ Ողջոյնս հասարակաց անհամբուրիցն հեռաւորաց քաղցրաճաշակս հրամայեցեր։ Յառաջ մատուցեալ յայնմանէ յաստուածեղէն քաղցրաճաշակ գիտութիւն. (ՃՃ.։ Նար. կ.։ Լմբ. սղ.։)
to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.
· Calfa
Դառն էր, եւ քաղցրացաւ ջուրն։ Քուն իմ քաղցրացաւ ինձ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Քաղցրացան նմա խիճք հեղեղատի։ Աստուծոյ մերոյ քաղցրասցի, կամ քաղցր եղիցի օրհնութիւն։ Եթէ քաղցրասցի ի բերան նորա չարութիւն.եւ այլն։
Ոչ քաղցրանայր նմա քուն գիշերոյ։ Լսողացն դիւրնկալ քաղցրասցի պատմութիւնն. (Արծր. ՟Ա. 10։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 35։)
Քաղցրասցին քեզ Քրիստոս գոհութիւնք երկիւղածաց անուան քո. (Ժմ.։)
ՔԱՂՑՐԱՆԱԼ. Քաղցրութեամբ համակել, եւ Հեզանալ. քաղցր հայել. հաշտ ակամբ նայել. ախորժել. հաճիլ. զուարճանալ.
Կեր խորիսխ, զի քաղցրասցի կոկորդ քո. (Առակ. ՟Ի՟Դ. 15։)
Քաղցրացեալք եղիցին բնակիչք երկրի, անմեղք մնասցեն ի նմա. (Առակ. ՟Բ. 20։)
Մինչեւ Աստուած քաղցրասցի դարձուցանել ի կարգ։ Քաղցրացար, եւ բժշկեցեր զվէրս իմ. (Խոր . ՟Գ. 65։ Ճ. ՟Ա.։)
Զմահացու կերակուրն փոխանակ օգտակարին ջամբեալ՝ քաղցրանան։ Դնէ առաջի ազգ մի կերակրոյ. քաղցրանաս ի նոյն առաւել՝ քան ի սոսկ հացն։ Ունկանն յերաժշտական ձայնսն քաղցրանալ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ժղ.։)
Քեւ քաղցրանան ամպք ի վերուստ եւ ցօղանան. (Սիւն. տաղ խաչի.։)
γλυκαίνομαι dulcesco ἠδύνομαι suave reddor ἠδύς , χρηστός γίνομαι dulcis, suavis fio. Փոխել ի քաղցրութիւն. քաղցր եւ հեշտալի լինել կամ երեւիլ. հանճոյ կամ ախորժելի գտանիլ. քաղցըրնալ, անուշնալ. իրօք կամ նմանութեամբ.
cf. Քաղցրանիրհ քուն.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱՆԻՆՋ ՔԱՂՑՐԱՆԻՐՀ. Որ ինչ հայի ի քաղցր նինջ կամ նիրհումն.
Ի սենեակս քաղցրանինջ քնով ղուղեալ։ Քաղցրանիրհ ինչքով (յն. քաղցր քնով) պաշարեալք՝ եւ ի տուընջեանն ջերանին ի մահիճս. (Արծր. ՟Ե. 11։ Ոսկ. եբր.։)
sweet, gentle sleep.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱՆԻՆՋ ՔԱՂՑՐԱՆԻՐՀ. Որ ինչ հայի ի քաղցր նինջ կամ նիրհումն.
Ի սենեակս քաղցրանինջ քնով ղուղեալ։ Քաղցրանիրհ ինչքով (յն. քաղցր քնով) պաշարեալք՝ եւ ի տուընջեանն ջերանին ի մահիճս. (Արծր. ՟Ե. 11։ Ոսկ. եբր.։)
causing harmonious chants to be heart.
· Calfa
Ուր իցէ քաղցրութիւն նուագաց. քաղցրաձայն (ինչ). բարեյարմար, եւ համեմատ.
Երգո հոգեւորականս քաղցրանուագս։ Քաղցրանուագ հնչեն օրհնութիւնք։ Եհան յեղանակս քաղցրանուագս. (Եղիշ. միանձն.։ Խոր. վրդվռ.։ Ճ. ՟Ա.։)
Հաւուց տարմք քաղցրանուագ ձայնիւք զվայրսն հնչեցուցանիցեն։ Զարմանալ պարտիմք եւ ընդ քաղցրանուագ բարբառ, զոր գեղգեղեալ յօրինէ ճեպիռնթռչուն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։ Վեցօր. ՟Ը։)
Երգ ներբողական՝ քաղցրանուագ հնչմամբ. (Տաղ.։)
Քնար աստուծախօս եւ քաղցրանուագ. (Երզն. լուս.։)
Զե րեքսրբեան օրհնութիւնս քաղցրանուագ երգեն. (իբր մ. քաղցր նուագօք) (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Նմանութեամբ, Քաղցր եւ զուարճացուցիչ.
Քաղցրանուագ լուսովժ։ Զուարթաճաճանչ եւ քաղցրանուագ յառաջին իւրոյ լումոյն երեւեալ. (Խոր. հռիփս.։ Կոչ. ՟Բ։)
gently blowing.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱՇՆՉԵԱԼ ՔԱՂՑՐԱՇՈՒՆՉ. Որ քաղցր շնչէ կամ փչէ, բարեշունչ. քաղցրասիգ.
Եղեալ օդ քաղցրաշունչ, որ եբաց զմասն ինչ կտաւոյն։ Փոխանակ քաղցրաշունչ օդոյս։ Զօգս քաղցրաշունչս։ Սիւք հողմոց քաղցրաշունչ սնուցանէ զբոյսս։ Այս քաղցրաշունչ հողմս հարաւային. (Փարպ.։ Պիտ.։ Վեցօր. ՟Ե։ Ագաթ.։ Լմբ. սղ.։)
Սէր ի սիրայէ քաղցրաշնչեալ օդոյն. (Տաղ.։)
flattering, deceiving.
· Calfa
Որ քաղցրութեամբ պարտէ.
Մեղր զքաղցրապատիր բանսն ասէ. (Լմբ. առակ.։)
soft eyes, gentle glance.
· Calfa
Քաղցր եւ պարզ. քաղցրահայեաց, կամ անոյշ եւ յստակ (աչք). որ եւ (ակն) առատ.
Զակն չար կուրացուցանէ տէր. իսկ որ քաղցրապարզն է, փրկեսցէ զնա ի խաւարէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)
sweetly, gently, softly.
· Calfa
որ եւ ՔԱՂՑՐԱԲԱՐ. Քաղցրութեամբ. հեզութեամբ եւ սիրով.
Իսկ բարեարար միածին որդիդ բարբառեալ քաղցրապէս՝ ասելով, եթէ եկա՛յք առ իս։ Եւ մեք քաղցրապէս ընկալցուք (զհիւրս). (Ճշ.։ Եւագր.։)
bearing or producing pleasant fruits.
· Calfa
Որ երել զպտուղ քաղցր. որոյ բերքն է քաղցր.
Ծառք քաղցրապտուղք եւ ախորժելիք։ Ի յեսսեան բուսոյ քաղցրապտուղ ծաղիկ. (Նար. առաք. եւ Նար. կուս.։)
fond of sweets.
· Calfa
Սիրօղ զքաղցր կամ զքաղցրութիւն.
Զլեղին ճաշակելով, այլ քաղցրասէր դառնաճաշակ. (Գանձ.։)
cf. Քաղցրաշունչ.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱՍԻԳ ՔԱՂՑՐԱՍԻՔ. Ունօղ զսիւք քաղցր. քաղցրաշունչ.
Կարօտի տկար մակոյկ բանիս մեր քաղցրասիք հողմոց։ Չեմ արժանի շնչման հողմոց, եւ ոչ քաղցրասիգ օդոց. (Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ձ։)
Զհոսանուտ բնութիւն ջրոյ հանդարտեցոյց քաղցրասիգ օդով. (Վանակ. յոբ.։)
Ի քաղցրասիք հողմոց հոգւոյն՝ ալէկոծութիւնք ծփականք խաղաղանան. (Լծ. ածաբ.։)
Տեղի տայ յինքն քաղցրասիք լուսաւորութեանն Աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
brought up tenderly, in delicacy, delicate.
· Calfa
Քաղցրութեամբ փափուկ սնուցեալ՝ սնեալ.
Քաղցրասնոյց հայհոյիչ, զաւակ հայրատեաց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
confectioner.
· Calfa
Որ վաճառէ զքաղցունս. եւ Պատրօղ.
Քաղցրաբանութեամբ պատրեն ... յանմեղ մարդիկ վաճառականս լեալ, նոքին եւ քաղցրավաճառք են. (Եփր. աւետար.։)
sweet and desirable (sleep).
· Calfa
Քաղցր եւ տենչալի.
Քաղցրատենչ քունն ի վերայ հասանէր՝ որ զպահպանութիւն գիշերոյն պահէին. (Արծր. ՟Դ. 3։)
cf. Քաղցրատեսիլ.
· Calfa
cf. ՔԱՂՑՐԱՀԱՅԵԱՑ. Հայեցաւ ի նոսա մղմախառն եւ քաղցրատես ակամբ. (Երզն. մտթ.։)
Արկուցեալ ի տեսլենէ աստեղն, թէպէտեւ քաղցրատես եւս էր. (Եպիփ. ծն.։)
Առնուլ զքաղցրատեսակն (կամ զՔրիստոսեական) հանգիստ։ Ոչ ասացից աղօթս քաղցրատեսակս. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. թղթ.։)
Քաղցրատեսիլ եւ զուարճացեալ։ Քրքումք քաղցրատեսիլք. (Վահր. ոտ.։ Երզն. լս.։)
ՔԱՂՑՐԱՏԵՍ. ա. ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԱԿ. ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԻԼ. χρηστοειδής q.d. dulciformis, jucundus. (իսկ χριστοειδής christiformis ). Որ ունի զքաղցր տեսակ կամ զտեսիլ եւ զկերպարան.
fine-looking, graceful, handsome.
· Calfa
Արկուցեալ ի տեսլենէ աստեղն, թէպէտեւ քաղցրատես եւս էր. (Եպիփ. ծն.։)
Առնուլ զքաղցրատեսակն (կամ զՔրիստոսեական) հանգիստ։ Ոչ ասացից աղօթս քաղցրատեսակս. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. թղթ.։)
Քաղցրատեսիլ եւ զուարճացեալ։ Քրքումք քաղցրատեսիլք. (Վահր. ոտ.։ Երզն. լս.։)
ՔԱՂՑՐԱՏԵՍ ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԱԿ ՔԱՂՑՐԱՏԵՍԻԼ. χρηστοειδής q.d. dulciformis, jucundus. (իսկ χριστοειδής christiformis ). Որ ունի զքաղցր տեսակ կամ զտեսիլ եւ զկերպարան.
given with gentleness, by fair means.
· Calfa
Քաղցրութեամբ տուեալ. քաղցր սիրով աւանդեալ.
Խոստացեալն (մեր) առաջի դիցի, եւ նոցա քաղցրատուր հրաման հատուցեալ զարդարեսցի. (Կորիւն.։)
producing sweet things.
· Calfa
Որ առնէ զքաղցր իրս, որպէս՝ զմեղր. քաղցրաբուխ. մեղրաբեր.
Եւ է հրէաստան քաղցրարար, եւ պտղալից. (Խոր. աշխարհ.։)
to sweeten, to render, sweet;
to edulcorate;
to soften, to temper, to calm, to allay.
· Calfa
Ապաքէն ի նոյն քաղցրացուցեր ինձ եւ քեզ կերակուր։ Ոչ նուիրեցին տեառն գինի, եւ ոչ քաղցրացուցին նմա։ Ցանկութիւնք բարեպաշտաց քաղցրացուցանեն զոգիս։ Քաղցրացուցանէին (նուագելով) զօրհնութիւն. (Սղ. ՟Ժ՟Դ. 12։ Ովս. ՟Թ. 4։ Առակ. ՟Ժ՟Գ. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Ը. 9։ յորմէ եւ Խոսր.։)
Քաղցրացուցանել մեզ զօրհնութիւն նորա. Խորիսխ՝ որ զկոկորդն քաղցրացուցանէ, է շնորհք աւետարանին. (Համամ առակ.։)
Նա է՝ որ քաղցրացուցանէ զդ առնութիւն չարին։ Քացախ եւ լեզի դառնութեան տարբեր վասն մեր, քաղցրացո զսիրտս ամենայն մարդոյ ի պաշտօն քո. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ագաթ.։)
Համեղ մարմնովն քաղցրացոյց զճաշակացն զդառնութիւն. (Շար.։)
Մեղմով քաղցրացուցանել զխստութիւն իշխանին. (Եզնիկ.։)
Լեզու ունիս, որով հոգեւորական հացն նմա քաղցրացուցանես։ Զդառնութիւն ջուրցն քաղցրացոյց։ Քաղցրացոյց ճաշակօքն զհրեշտակս եւ զմարդիկ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ. ՃՃ.։)
γλυκαίνω dulce reddo ἠδύνω suave reddo, delecto, laetifico եւ ἁναμέλω cano, celebro cantu. Տալ քաղցրանալ. քաղցր առնել. ախորժ ընծայել. զուարճացուցանել. մեղմել. քաղցրացնել, անուշցնել.
sooting demulcent, emollient;
edulcorant.
· Calfa
Որ քաղցրացուցանէ, կամ քաղցրացոյց.
Դառնաճաշակ պտղոյն քաղցրացուցիչ. (Շար.։)
Դառնութեան ճաշակացն եղեւ քաղցրացուցիչ. (Շ. թղթ.։)
Ընդ աստի լիաբուղխ գինւոյս (մի՛ փոխանակեր) զըմպելին քաղցրացուցիչ։ Քաղցրացուցանել զջուրսն քաղցրացուցիչ տապովն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ե։ Վեցօր. ՟Դ։)
that travels in the clouds, reaching the clouds.
· Calfa
Որ չուէ ընդ ամպս. ամպախաղաց.
thundering, loud, noisy.
· Calfa
Ի մայրս լիբանանու՝ ճիռ քառակերտեալ՝ ամբարձաթռիչ ամպրոպային. (Տաղ խչ. ստեփ. սիւն.։)
monthly;
menses;
monthly pay.
· Calfa
Դադարէ անդ ամսական աւուրբք։ Ամսականօք աւուրբք եկաց ի վերայ քաղաքին. (Լաստ. ՟Գ. ԺԶ։)
more solid or strong, very durable, well fortified.
· Calfa
Ամրագոյն քաղաքաց. (Շ. թղթ.։)
very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.
· Calfa
Եւ ծածկեալ պատսպարեալ ամրութեամբ. անքոյթ. թաքուն յապահովի. գաղտնածածուկ. սաքին. էմին. կիզլի.
adj. s. inhabiting a fortified place;
guard of a fortress.
· Calfa
Ամրական բերդաքաղաք։ Յամրական քարանձաւի. (Արծր. ՟Ա. 14. ՟Դ. 11։)
strongest side of a fortress, most fortified part;
citadel, castle, fortress.
· Calfa
Կողմն ամրոցի կամ ամրութեան քաղաքի. յն. ակառն, քաղաք Դաւթի, եւ այլն. ἅκρα arx, munitio
Շինեցին զամրակողմն զգլուխ քաղաքին։ Ամրակողմն գլուխ քաղաքին բնակութիւն եղեւ հեթանոսաց։ Փախստեայ գնային յամրակողմն ի նուիրեալ տեղին մեհենին ի կառնային. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 35։ ՟Գ. 45։ ՟Ե. 43։)
to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.
· Calfa
Երիքով փակեալ եւ ամրացեալ էր յերեսաց որդւոցն Իսրայէլի։ Զքաղաք մի ամրացեալ պարսպօք։ Զամրացեալ քաղաքն. (Յես. ՟Զ. 1։ ՟Բ. Մակ. ԺԲ. 13. 16։)
Ամրացեալք ի գազանէն. (Անյաղթ բարձր.։)
Ամրանայցէք ի քաղաքս ձեր։ Ի մեհեանն դագոնայ ամրանալ անկանէին։ Զմեհեանն ամրացելովքն հանդերձ այրէր։ Բնակեալդ ի Լիբանան, ամրացեալդ ի մէջ մայրից. (Ղեւտ. ՟Ի՟Զ. 25։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ. 84։ Երեմ. ԻԲ. 23։)
Ամրանալ ընդ յաղթականն նոցին քաջութեամբքն. (Պիտ.։)
strongly walled.
· Calfa
Եւ ոչ յեբուս ամրապարիսպ կարես մտանել։ Քաղաքք ամրաշէնք ամրապարիսպք անյաղթք. (Եփր. թագ. եւ Յես.։)
to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.
· Calfa
Ամրացուցանէր իբրեւ զքաղաք մի ամուր. (Եղիշ. ՟Ե։)
Զիս ամրացո՛ ի սրոյ նոցին ... Ամրացուսցես աջով քոյին ի գաղտաձիգ նետից նորին. (Յիսուս որդի.։)
well shut or locked, strongly barred, well fastened.
· Calfa
Քաջ փակեալ՝ պնտեալ՝ պարսպեալ. հաստատո՛ւն. ամուր գոցած, աղէկ մը գոցելով, հաստատ. սըգըսըգը գափանմըշ. մէստուտ.
ԱՄՐԱՓԱԿ, ի, ով, աց, օք. Ամո՛ւր փականք, եւ փակաղակք, ամո՛ւր փակք, կղպաք.
to shut up strongly, to lock well, to preserve;
to fasten, to bar, to close.
· Calfa
Քաջ փակել. ամրացուցանել. աղէկ գոցել. գավիճէ գափամագ. քիլիտլէմէք. սէտա էթմէք.
Պատսպարել. պաշտպանել. ամրապահեստ առնել. աղէկ պահել պահպանել.
castle;
citadel;
fort, fortress;
redoubt, outwork.
· Calfa
Մինչեւ ցքաղաք ամրոցին տիւրացւոց։ Եկին յամրոց տանն Բեթէղբերիթայ. այրեցին ի վերայ նոցա զամրոցն հրով։ Եւ առ Դաւիթ՝ զՍիոն, եւ զամրոց նորա։ Նստաւ Դաւիթ յամրոցին, եւ կոչեցաւ այն՝ քաղաք Դաւթի։ Յո՞ դուք յուսացեալ նստիք յամրոցդ Երուսաղէմի. եւ այլն։
solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.
· Calfa
Ամրութիւն սրբոց՝ երկիւղ Տեառն։ Յամրութիւն քաղաքին յուսացեալ էին։ Ի պարսպացն ամրութիւն. (Առակ. ՟Ժ. 29։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 34։ ՟Ժ՟Բ. 14։)
Ամրութիւն քաղաքին՝ ո՛չ քարինքն են, այլ՝ բնակչացն առաքինութիւն. ապա ուրեմն ամրութիւն քաղաքի՝ բարեպաշտութիւն միայն է. (Մխ. երեմ.։)
Նստցիս յամրութիւն (յն. յամբարտակն կամ ի բարձրաւանդակի) վիմի։ Զքաղաքն ամրութեամբն հանդերձ ի ձեռն (յն. զընդ ձեռամբն) առնուին. (Յոբ. ԻԲ. 24։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։)
Եւ ինքն գնաց ապստամբեալ ի կողմանս ամրութեանն մարաց։ Զի քանդեալ աւերեսցեն զամրութիւն ամենայն քաղաքաց. (Խոր. ՟Բ. 60։ ՟Գ. 35։)
gathered together, close, concentrated;
— ունել, to keep together, to hold collected.
· Calfa
Ամփո՛փ կալ զանձն քո ի քեզ։ Ամփոփ (յակճիռս, կամ յաղօթս. յն. ի կախ) կային միտք ձեր առ ի լսել զանձկացեալն. (Կոչ. ՟Թ. ԺԴ։)
to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.
· Calfa
կամ ԱՆՓՈՓԵՄ. συνάγω, ἑπισυνάγω , συστέλλω, περιστέλλω, παραλαμβάνω, κομίζω congrego, colligo, contraho, assumo, apporto, circumtego Ժողովել ի մի. հաւաքել. յինքն ձգել կամ առնուլ. կարճել. զսպել. պատել, եւ թաղել. ժողվել ժողվտել, իրեն քաշել, կծկել. թօփլամագ. տիրմէք. տեվշիւրմէք. չէքմէք.
Զտօն արմտեաց ամփոփելոյ։ Մի՛ առհասարակ զնշխար հնձոց ամփոփեսցես։ Ամփոփիցէ զկալ քո։ Առաքեաց Դաւիթ, եւ ամփոփեաց զնա ի տուն իւր։ Ամփոփեաց զձեռն անդրէն։ Շա՛տ է արդ, ամփոփեա՛ զձեռն քո։ Ընդէ՞ր ամփոփեաց Մողոքոմ զԳադ։ Ամփոփեցին զնա, եւ տարան թաղեցին։ Երթիցես ամփոփիցես զմեռեալն։ Ամփոփել զմարմինս անկելոցն ի պատերազմի. եւ այլն։
Թունաւորացն օձից զթիւնսն ամփոփեալ. (Շ. տաղ.։)
to contain, to be closed or shut up;
to draw closer, to be contracted, concentrated, to assemble;
to fold up;
to fall back;
to reflect.
· Calfa
Գոչումն որոտման յետ հասելոյ զանձրեւ կենաց՝ ամփոփեալ յերկինս՝ առ առաքողն անդրէն դարձան. (Շ. տաղ.։)
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.
· Calfa
αἱσχύνη, ἑντροπή pudor, verecundia Կիրք ամաչելոյ. (որպէս յաղաչելոյ՝ աղօթք, յարածելոյ՝ արօտ) շառագունութիւն դիմաց. պատկառանք՝ հանդերձ նշաւակութեամբ անձինն, կամ ընդ նախատինս իւր. խայտառակութիւն. խիպ. խպնիլը. խաղքութիւն. առ, հիճապ, ուտ, ութանմագլըգ, այպ, րէզալէթ.
ՅԱՄՕԹ ԱՌՆԵԼ. ԱՄՕԹՈՎ ԱՌՆԵԼ. ԸՆԴ ԱՄՕԹ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. αἱσχύνω, καταισχύνω pudefacio, pudore affico Ամաչեցուցանել. խայտառակել. ամչցնել, խպնեցնել, խաղք ընել. ութանտըրմագ. րեզիլեթմէք. (Առակ. ԻԹ. 15։ ՟Ա. Թագ. ԺԳ. 4։ Յովէլ. ՟Ա. 12։ Սղ. ՟Ժ՟Գ. ՟Խ՟Գ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը։ ՟Ա. Կոր. ՟Ա. ՟Ի՟Է. եւ այլն։)
ՅԱՄՕԹ կամ ՅԱՄՕԹԻ ԼԻՆԵԼ. ԶԱՄՕԹԻ կամ ՅԱՄՕԹԻ ՀԱՐԿԱՆԻԼ. ԱՄՕԹՈՎ ԼԻՆԵԼ, ԿԱԼ. καταισχύνομαι pudefio, erubesco, pudore afficior Ամաչել. պատկառիլ. զգենուլ զամօթ. ամօթ կրել. խայտառակիլ. խպնիլ, խաղք ըլլալ. ութանմագ. րէզիլ օլմագ.
Բորբոքեսցին ամօթով իւրեանց։ Ամօթ կրեսցեն յուսացեալքն ի քաղաքս եւ յինչս։ Թշնամիք նոցա զգեցցին զամօթ։ Կրեսցեն զամօթ։ Ամօթ երեսաց իմոց ծածկեաց զիս։ Հեղեր զնովաւ զամօթ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք։ Թշնամեաց նորա զգեցուցից զամօթ։ Ամօթ հօր որդի անմիտ։ Խայտառակեալ զամօթ եգիպտացւոցն։ Եղիցի ձեզ թիկունք փարաւոն յամօթ։ Զերեսս անանկաց լի առնէք ամօթով։ Պոռնկութիւն քո յամօթ լինիցի քեզ։ Ամաչեցէ՛ք զամօթ մեծ։ Գնասցեն ամօթով։ Զերեսս իմ ոչ դարձուցի յամօթոյ ընդ երեսս թքանելոյ։ Առ ամօթոյ ձերոյ ասեմ. եւ այլն։
Սքանչանամ, որո՞վ ամօթով դու առաջի թագաւորիդ շաղփաղփիս. (Ճ. ՟Ա.։)
Զխեղ անդամ ամօթոյն անակնածելի ցուցանէ (աղքատն). (Մանդ.։)
shameful, disgraceful, ignominious, scandalous.
· Calfa
Ամօթալի գործք (անարգք)։ Ընդ փառաց զգեցեալ են ամօթալի ձաղութիւնս. (Պիտ.։)
Ո՞վ ոք յամօթալեացն գործեաց, եւ ոչ զիւրն մարմին ձաղեաց. (Նար. ԻԹ։)
Ամօթով լի. խաղք խաւեր. ճառիս.
Իմ իսկ լուեալ է զայդպիսի աղէտս ամօթալեաց. (Խոր. ՟Գ. 63։)
cf. Ամօթալի.
· Calfa
αἱσχύνης γέμος, αἱσχυντήλος, κατησχήμμενος pudoris ac ignominiae plenus Լի կամ լցեալ ամօթով. խայտառակ. նշաւակեալ. ամօթապարտ. խաղք խայտառակ. րէզիլ՝ ճառիս.
bashfulness, modesty.
· Calfa
Անհամարձակելի յաղօթս գովելի ամօթղածութեամբն կացցէ. (Կլիմաք.։)
s. pl. cf. Ամօթալիք.
· Calfa
Ձեռք՝ որ ըստ աղտեղի ցանկութեանց ի յամօթոյսն շարամերձեալ. (Յճխ. Ի։)
wine-growing, planted with vines, full of vines.
· Calfa
ԱՅԳԱՒԷՏ որ եւ ԱՅԳԵՒԷՏ. Ուր իցեն յաւէտ այգիք. էգիի տեղ. որպէս դնի ի յն. երկիր այգեաց. պաղ եէրի.
vine-dresser, husbandman, that cultivates the vine, wine-grower.
· Calfa
ԱՅԳԵԳՈՐԾ գրի եւ ԱՅԳԷԳՈՐԾ. ἁμπελουργός. vinitor Գործօղ այգեաց. այգորդ. մշակ եւ պահապան այգւոյ. էգէպան. պաղճը, պաղպան.
Թզենի մի էր ուրումն անկեալ յայգւոջ իւրում ... ասէ ցայգեգործն։ Մաճակալք եւ այգեգործք քո։ Յաղքատաց երկրին եթող դահճապետն յայգեգործս եւ յարդիւնարարս։ Այգեգործք ի լերինն. (Ղկ. ԺԳ. 7։ Ես. ԿԱ. 5։ ՟Դ. Թագ. ԻԵ. 12։ եւ Երեմ. ԾԲ. 16։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 10։)
Յաղագս այգէգործաց. (Մխ. դտ.։)
cultivation of the vine.
· Calfa
այգեգործութիւն կամ ԱՅԳԷԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. Գործելն զայգի. մշակութիւն այգեաց. էգի բանիլը. պաղճըլըգ. ἁμπελουργία, ἁμπελούργημα. vineae cultura
vintager.
· Calfa
ԱՅԳԵԿԻԹՔ որ եւ ԱՅԳԵԿՈՒԹՔ. Կութք կամ կթումն այգեաց. ժամանակ խաղող քաղելոյ կամ կթելոյ զայգիս. էգի կթողը. պաղպօզուճու, գադդաֆ.
vineyard, large extent of country planted with vines.
· Calfa
ԱՅԳԵՍՏԱՆ ԱՅԳԵՍՏԱՆԵԱՅՔ ԱՅԳԵՍՏԱՆԻ. ἁμπελών/ vinea. էգէստան, էգիներ. պաղ, պաղլար, տիքիք, քերմ.
vineyard, land planted with slips of the vine;
անկել զայգիս, to plant the vineyard;
կթող այգւոյ, cf. Այգեկութ;
տէր այգւոյ, cf. Այգետէր;
պահապան այգւոյ, keeper or guard of the vineyard.
· Calfa
ԱՅԳԻ որ եւ ԱՅԳԵՍՏԱՆ. ἁμπελών. vinea Պարտէզ՝ ուր խիտ առ խիտ անկեալ իցեն որթք խաղողոյ, եւս եւ թզենիք եւ այլն. էգի պաղ, տիքիք.
Թզենի մի էր տնկեալ յայգւոջ իւրում։ Ե՛րթ գործեա՛ յայգւոջ։ Այգի եղեւ սիրելւոյն. ցանգով փակեցի, տնկեցի որթ սորեկ. մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ ... դա՛տ արարէք ընդ իս եւ ընդ այգի իմ ... զի՞նչ ինչ առնել էր այգւոյ իմում, եւ ես ոչ արարի նմա։ Նոյ տնկեաց այգի։ Տնկեցին զայգիս։ Տնկեցի ինձ այգիս։ Զանգ կամ զայգի։ Զընտիր այգւոյ իւրոյ տուժեսցի։ Անգոց եւ այգեաց։ Յառուամէջս այգեացն։ Զայգին իմ ոչ պահեցի։ Աղուեսունս ապականիչս այգեաց։ Այգի եղեւ Սողոմոնի։ Ետ զայգի իւր ցպահապանս. եւ այլն։
at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.
· Calfa
ԱՅԳՈՒՆ. πρωί. mane Ընդ այգն. ընդ առաւօտն. ի վաղիւ անդր. որ եւ ԱՅԳՈՅՆ, ԱՅԳՈՒՑ. առաւօտուց. առւըտուն, առւըտանց, առտըւանց, վաղը առտուն. սապահլայըն, սապահըն. էրթէսի սապահ. էրթէսի կիւն.
Իրբեւ խոտ՝ որ այգուն ծաղկի, եւ երեկոյն չորանայ. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչ գոյ մարթ այսօր բանական իմանալ զկենդանի, այգուն՝ անբան. (Անյաղթ պորփ.։)
Քաղէին այգուն այգուն իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում. (Ել. ԺԶ. 21։)
that, this, the.
· Calfa
Յաղագս այդոց (ռմկ. ատոնց) գոհացի՛ր. (Բրս. յուդիտ.։) Բայց չէ՛ անսովոր՝ ասելն.
so, thus, in this manner.
· Calfa
Ա՞յդպէս պատասխանի տաս քահանայապետիդ։ Թէ արդարեւ այդ ա՞յդպէս իցէ։ Միաբանեցին եւ հրէայքն, ասեն, այդ այդպէս է։ Ո՛չ այդպէս, այլ ծիծաղեցար. եւ այլն։
such, like, similar, so.
· Calfa
Այդպիսում հանդիպեցան անուանց. (Անյաղթ պորփ.։)
Եղեալ այդպիսիդ (այս ինքն Որդիդ Աստուծոյ) մարդ յաղագս մերոյ փրկութեան. (Պտրգ.։)
Ո՛չ ամենեցուն, ո՛վ այդպիսիքդ, է յաղագս Աստուծոյ իմաստասիրել. (Առ որս. ՟Ա։)
indigenous.
· Calfa
Այդր ի բուն եւ ի նոյն երկրի կամ ի քաղաքի ծնեալ, բնակ. αὑτόχθων. indigena. բուն տեղացի, երկրցի, քաղաքացի. ասըլ վիլայէթ լի, եէրլի.
another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.
· Calfa
ԱՅԼ, կամ ԱՅ՛Ղ. որպէս յն. ա՛լլ, ալլա՛.. ἁλλά, ἁλλ’. եւ արաբ. իլլա. sed. Ստորասութիւն որոշիչ ի բացասութեանցս ո՛չ, մի՛. իբրու՝ այսպէս յաւէտ. մանաւանդ ասելի՛ է. հապա. եա՛. անճագ. Ո՛չ գրով, այլ՝ հոգւով։ Մի՛ իբրեւ ակամայ, այլ՝ կամաւ։ Ոչ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ՝ ամենայն բանիւ, որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ։ Ո՛չ եկի լուծանել, այլ՝ լնուլ։ Մի՛ կալ հակառակ չարին, այլ՝ եթէ եւ այլն։ Մի՛ յաղթիր ի չարէն, այլ յաղթեա՛ բարեաւն չարին. եւ այլն։
Զայգի քո մի՛ վարեսցես այլ եւ այլ. (Ղեւտ. ԺԹ. 19։ Օր. ԻԲ. 9.) սոյնպէես եւ յն. διάφορον. diverse. կամ δίφορον իբր կրկին բերս քաղել, կամ երկիցս սերմանել.
Այլք ասին, որք չեն նորին էութեան, այլ՝ զանազանին ի միմեանց ըստ իւրաքանչիւր տարբերութեան. (Անյաղթ առած.։) Բայց ա՛յլ ասի եւ թուով տարբերեալն. ուրիշ. էօզկէ. պաշգա. զայրի. գայրը. սաիր. ախեր. տիկեր.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Յաղագս որոյ յայլսն ասացաք։ Յայլսն ասացեալ է. (Փիլ.։)
Մի՛ այլ այլում շռայլութեամբ յաղթել փութասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Տո՛ւր զքո որդիդ ինձ պատանդ, եւ այլ ընդ իս եւ ընդ քեզ խաղաղութենէ. (Լաստ. Դ։)
Ոչ յԵգիպտոսէ միայն, այլ յԵրուսաղէմէ մինչեւ ի Լիւրիկիա. (Լմբ. ատ.։)
Այլ դու եթէ սիրես, աղօթեա՛. (Շ. թղթ.։)
Այլ ի վախճանելն Վաղենտիանոսի՝ թագաւորէ անօրէնն Վաղէս. (Յհ. կթ.։)
Ա՛յլ երբեմն ի մականական խաղսն. (Խոր. Գ. 55։)
Ծաղկեցան այլ եւ այլ եւ պէսպէս գունովք. (Նար. երգ.։)
Այլ եթէ քաղցեալ է թշնամին քո, եւ այլն։ Ոչ ասաց նմա Յիսուս, թէ ոչ մեռանիցի, այլ թէ կամիմ ես՝ թէ կացցէ. եւ այլն։
Մի՛ այլ ուրեք երթիցես քաղել հասկ. (Հռութ. Բ. 8.) յն. յայլում անդի.
but, yet, still, however;
only, but;
now, then.
· Calfa
ԱՅԼ, կամ ԱՅ՛Ղ. որպէս յն. ա՛լլ, ալլա՛.. ἁλλά, ἁλλ’. եւ արաբ. իլլա. sed. Ստորասութիւն որոշիչ ի բացասութեանցս ո՛չ, մի՛. իբրու՝ այսպէս յաւէտ. մանաւանդ ասելի՛ է. հապա. եա՛. անճագ. Ո՛չ գրով, այլ՝ հոգւով։ Մի՛ իբրեւ ակամայ, այլ՝ կամաւ։ Ոչ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ՝ ամենայն բանիւ, որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ։ Ո՛չ եկի լուծանել, այլ՝ լնուլ։ Մի՛ կալ հակառակ չարին, այլ՝ եթէ եւ այլն։ Մի՛ յաղթիր ի չարէն, այլ յաղթեա՛ բարեաւն չարին. եւ այլն։
Զայգի քո մի՛ վարեսցես այլ եւ այլ. (Ղեւտ. ԺԹ. 19։ Օր. ԻԲ. 9.) սոյնպէես եւ յն. διάφορον. diverse. կամ δίφορον իբր կրկին բերս քաղել, կամ երկիցս սերմանել.
Այլք ասին, որք չեն նորին էութեան, այլ՝ զանազանին ի միմեանց ըստ իւրաքանչիւր տարբերութեան. (Անյաղթ առած.։) Բայց ա՛յլ ասի եւ թուով տարբերեալն. ուրիշ. էօզկէ. պաշգա. զայրի. գայրը. սաիր. ախեր. տիկեր.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Յաղագս որոյ յայլսն ասացաք։ Յայլսն ասացեալ է. (Փիլ.։)
Մի՛ այլ այլում շռայլութեամբ յաղթել փութասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Տո՛ւր զքո որդիդ ինձ պատանդ, եւ այլ ընդ իս եւ ընդ քեզ խաղաղութենէ. (Լաստ. Դ։)
Ոչ յԵգիպտոսէ միայն, այլ յԵրուսաղէմէ մինչեւ ի Լիւրիկիա. (Լմբ. ատ.։)
Այլ դու եթէ սիրես, աղօթեա՛. (Շ. թղթ.։)
Այլ ի վախճանելն Վաղենտիանոսի՝ թագաւորէ անօրէնն Վաղէս. (Յհ. կթ.։)
Ա՛յլ երբեմն ի մականական խաղսն. (Խոր. Գ. 55։)
Ծաղկեցան այլ եւ այլ եւ պէսպէս գունովք. (Նար. երգ.։)
Այլ եթէ քաղցեալ է թշնամին քո, եւ այլն։ Ոչ ասաց նմա Յիսուս, թէ ոչ մեռանիցի, այլ թէ կամիմ ես՝ թէ կացցէ. եւ այլն։
Մի՛ այլ ուրեք երթիցես քաղել հասկ. (Հռութ. Բ. 8.) յն. յայլում անդի.
besides, moreover, more.
· Calfa
ԱՅԼ, կամ ԱՅ՛Ղ. որպէս յն. ա՛լլ, ալլա՛.. ἁλλά, ἁλλ’. եւ արաբ. իլլա. sed. Ստորասութիւն որոշիչ ի բացասութեանցս ո՛չ, մի՛. իբրու՝ այսպէս յաւէտ. մանաւանդ ասելի՛ է. հապա. եա՛. անճագ. Ո՛չ գրով, այլ՝ հոգւով։ Մի՛ իբրեւ ակամայ, այլ՝ կամաւ։ Ոչ հացիւ միայն կեցցէ մարդ, այլ՝ ամենայն բանիւ, որ ելանէ ի բերանոյ Աստուծոյ։ Ո՛չ եկի լուծանել, այլ՝ լնուլ։ Մի՛ կալ հակառակ չարին, այլ՝ եթէ եւ այլն։ Մի՛ յաղթիր ի չարէն, այլ յաղթեա՛ բարեաւն չարին. եւ այլն։
Զայգի քո մի՛ վարեսցես այլ եւ այլ. (Ղեւտ. ԺԹ. 19։ Օր. ԻԲ. 9.) սոյնպէես եւ յն. διάφορον. diverse. կամ δίφορον իբր կրկին բերս քաղել, կամ երկիցս սերմանել.
Այլք ասին, որք չեն նորին էութեան, այլ՝ զանազանին ի միմեանց ըստ իւրաքանչիւր տարբերութեան. (Անյաղթ առած.։) Բայց ա՛յլ ասի եւ թուով տարբերեալն. ուրիշ. էօզկէ. պաշգա. զայրի. գայրը. սաիր. ախեր. տիկեր.
Այլ է՝ որ սերմանէ, եւ այլ է՝ որ հնձէ։ Այլ եւս եօթն երինջք ... արածէին առ այլ երնջովքն։ Զգեցցի այլ պատմուճան։ Ե՛կ ընդ իս յայլ տեղի։ Տարայց զքեզ յայլ տեղի։ Ընդ այլ ճանապարհ։ Այլ առակ։ Այլ ծառայս։ Այլոց մշակաց։ Եղիցի առն այլում։ Ազգի այլում։ Զայլս ապրեցոյց, զանձն ոչ կարէ ապրեցուցանել։ Եւ այլ բազում կանայք։ Կէսքն ասէին ... այլք ասէին։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Այլ ոք, այլ ոմն, այլք ոմանք։ Յայլմէ ազգէ։ Յայլոց թագաւորաց եւ յայլոց քաղաքաց։ Յայր յայլ. յազգ յայլ. եւ այլն։
Երբեմն հոլովի ՅԱՅԼՈՅ, ԶԱՅԼՈՅ, իբր յայլմէ, զայլմէ. այլ անսովոր ե՛ւս է ասել, ՅԱՅԼՄԱՆԷ, իբր յայլմէ կամ յայլոց։ (Ոսկ. յհ.։ Վրք. հց.։) Իսկ ԶԱՅԼՄԷՑ, որպէս զայլոց, է անպէտ։ (Անյաղթ արիստ.։)
Մեք երանեմք այլոց։ Քանզի նա զայլոյն ապականէր։ Զի մի՛ իբրեւ յայլոյ հիման վերայ շինիցեմ. (Մաղ. Գ. 15։ Առակ. ԻԷ. 13։ Հռ. ԺԵ. 20։ )
Յաղագս որոյ յայլսն ասացաք։ Յայլսն ասացեալ է. (Փիլ.։)
Մի՛ այլ այլում շռայլութեամբ յաղթել փութասցուք. (Ածաբ. ծն.։)
Ես այլ ի քաղաք անդր ոչ մտից։ Եւ ոչ մի բանս ունիմ ընդ քեզ այլ. (Վրք. հց.։)
Տո՛ւր զքո որդիդ ինձ պատանդ, եւ այլ ընդ իս եւ ընդ քեզ խաղաղութենէ. (Լաստ. Դ։)
Ոչ յԵգիպտոսէ միայն, այլ յԵրուսաղէմէ մինչեւ ի Լիւրիկիա. (Լմբ. ատ.։)
Այլ դու եթէ սիրես, աղօթեա՛. (Շ. թղթ.։)
Այլ ի վախճանելն Վաղենտիանոսի՝ թագաւորէ անօրէնն Վաղէս. (Յհ. կթ.։)
Ա՛յլ երբեմն ի մականական խաղսն. (Խոր. Գ. 55։)
Ծաղկեցան այլ եւ այլ եւ պէսպէս գունովք. (Նար. երգ.։)
Այլ եթէ քաղցեալ է թշնամին քո, եւ այլն։ Ոչ ասաց նմա Յիսուս, թէ ոչ մեռանիցի, այլ թէ կամիմ ես՝ թէ կացցէ. եւ այլն։
Մի՛ այլ ուրեք երթիցես քաղել հասկ. (Հռութ. Բ. 8.) յն. յայլում անդի.
adj. s. that says or speaks otherwise;
allegorical.
· Calfa
Կամ խեղիցն առողջութիւն, կամ այլաբանիցդ միաբանութիւն. (Անյաղթ հց. իմ.։)
to use allegories in speech;
to use the figures of rhetoric;
to allegorise.
· Calfa
Զերկին եւ զվայր փաղանունաբար կոչեաց՝ այլաբանելով զմիտս։ Զհայրենի օրինադրութիւնն այլաբանելով։ Այլեւ այսոքիկ բանականաբար այլաբանին։ Քանզի զգայութիւնք եւ կիրք՝ հոգւոյ են օգնականք։ Զեկուցեալ է ի ձեռն այլաբանելոցն յայլում տեղիս. (Փիլ.։)
Գեղեցկապէս այլաբանեաց զմարմնաւորացս անմարմնոցն հաղորդիլ։ Որ վերլուծեալ այլաբանին՝ անմահ մնալ բանից նորին. (Շ. բարձր. եւ Յիսուս որդի.։)
Զանուանս նահապետացն կեղակարծութեամբք այլաբանել (քաղդէացւոց). (Արծր. ՟Ա. 2։)
allegory;
symbol, type;
emblem;
figure, metaphor;
enigma, riddle, rebus.
· Calfa
ἁλληγορία, ἁλληγόρημα. allegoria, figura, interpretatio allegorica Նմանաբանութիւն. առակ. ձեւ. նշանակ. բան խորհրդաւոր կամ գաղտնի իմաստիւք. եւ իմաստ խորին, եւ մեկնութիւն նորին. թէմսիլ. թէֆսիր. մէճազ. մանայի մախֆի.
cf. Այլագունեմ.
· Calfa
Աստեղք նուաղեցան, օրն այլագունեաց. (Ոսկ. համբ.։)
of a different aspect;
different, unlike.
· Calfa
Ծնաւ ի սոցանէ ծնունդ այլադէմ։ Այլադէմ եւ գազանաբարոյ ազգս այս (թաթարաց). (Մաղաք. աբ.։ Իսկ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 40.)
in a different manner, otherwise, differently;
as an infidel, as a pagan, as a heathen.
· Calfa
Ոչ զոք կարծեմ այլազգաբար զմտաւ ածել յաղագս այսոցիկ։ Այլազգաբար բացատրէ. (Անյաղթ բարձր. եւ Անյաղթ լծ. պորփ.։)
Ո՛չ հրով, այլ՝ ջրով զպահսն ողջակիզեաց (Եղիա). զի այլազգաբար՝ հրոյ բնութիւն ընդ ջրոյ կռուի։ Այլազգաբար՝ ունել զխաղաղութիւն ուրացեալ է ի Տեառնէ, ասելով, զխաղաղութիւն զիմ տամ ձեզ, ո՛չ որպէս աշխարհս տայ՝ ես տամ ձեզ. (Բրս. մկրտ. եւ Բրս. հց.։)
to transform;
to disguise, to mask, to change;
to transfigure;
to metamorphose.
· Calfa
Այլակերպէր զինքն ձեւով աղքատութեան. (Ճ. ՟Ա.։)
to be transformed;
to be disguised;
to be transfigured.
· Calfa
Ոչ ի մարդկան հաղորդութենէ այլակերպեցաւ, զի մի՛ խռովեցուցանիցէ ինչ. (Ոսկ. ես.։)
to alter, to change;
to vary, to diversify;
to corrupt;
to disaffect, to alienate;
to discountenance;
to falsify, to counterfeit;
to distemper, to disorder.
· Calfa
Ի ծիծաղելն այլայլեն զդէմս. (Շ. ընդհ.։)