Entries' title containing աղ : 1847 results

Աղաչակից

NBHL (2)

ԱՂԱՉԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ընկերել յաղաչանս. աղօթակից լինել. մէկտեղ աղաչել.

Հրամայեմ աղաչակիցս ինձ լինել. (Լմբ. պտրգ.։)


Աղաչող, ի, աց

NBHL (3)

ԱՂԱՉՈՂ կամ ԱՂԱՉՕՂ Որ աղաչէ։ cf. ԱՂԱՉԵԼԻ, cf. ԱՂԱՉԱՒՈՐ.

Քո աղաչողիս։ Աղաչողացն աղերս։ Աղաչողաց մատանց. (Նար.։)

Պատկառեցի յաղաչողէն. (Սարգ.։)


Աղաւնէտուն

NBHL (1)

Տուն եւ տեղի աղաւնեաց. աղաւնոց. կէօյէրճինլիք. (Վստկ. ՟Յ՟Լ՟Ը։)


Աղաւնի, նւոյ, նոյ, նեաց

Etymologies (3) · Adjarian

(նոյ, նեաց) «աղաւնի թռչունը, ռոխ» ՍԳր. ածանցման մէջ մտնում է երկու ձևով. 1. աղաւնե. ինչ. աղաւնեակ «փոքրիկ սիրուն աղաւնի» Երգ. բ. 14. աղաւնեկ «երա-ժըշտական ԱԿ ձայնին պատկանող մի եղա-նակ» Մանրուսմն. (ըստ Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 18բ). աղաւնեվաճառ ՍԳր. գրուած նաև աղաւնէվաճառ, ինչպես և աղաւ-նէտուն Վստկ. 2. աղաւնա-ինչ. առաւնա-կէրպ Ագաթ. աղաւնաձև Մ. մաշտ. 173 ա. ա-ղաւնաձագ Գնձ. աղաւնարօտ կամ աղաւնիճ «մի տեսակ խոտ» Գաղիան. բժշ. (այս բոյսի անունը ուրիշ լեզուներում էլ ծագում է «ա-ղաւնի» բառից. ինչ. յն. πιριστερεων, իտալ. erba colombina. գերմ. Taubenkraut, թրք. guger-jIn otə, որ է ֆրանս. verveina). առան-ձին մի ձև է աղուենարօտ փխ. աղաւնարօտ։

Ինճիճեան, Հնախօս. Գ 21 աղու ունի։ Peterm. 29, 42 ասոր. ❇ уaunā, եբր. [hebrew word] yaune «աղաւնի» բառից փոխա-ռեալ։ Klaproth, Asia pol. 105 գոթ. ahaks։ Bötticher, Arica 67. 4Ո5 balon։ Lag. Urgesch. Arm. 768 հա-մարում է թէ բառը կազմուած է labi ար-մատից՝ a մասնիկով, ինչպես որ նոյն արմատից դնում է օսս. balōn, լատ. pal-čιmes. columba, հսլ. golabī հոմանիշ-ները՝ կազմուած ava, upa, cum մաս-նիկներով։ Lag. Arm. Stud. § 53 մեր-ժում է այս. և ասորի ու եբրայական ձե-վերին աւելացնում է պրս. [arabic word] vana «վայրի աղաւնի», ասելով թէ այս բա-ռերի մէջ անշուշտ մի կապ կայ. և թէ ա՛յն ժողովրդին է վերաբերում բառը՝ որ ընտելացրել է աղաւնին։ Bugge KZ 32, 1 աղաւնի բառի առաջին նշանակու-կութիւնը դնում է «սպիտակ» և ըստ այսմ մեկնում է լտ. albus, օսկ. alafo, յն. αλφός, ἀλωφους «սպիտակ» ձևերով, ինչպես որ սլաւ և գերման լեզուներումն էլ «կարապ» ծագում է նոյն albho-«սպիտակ» բառից. հմմտ. հսլ. lebedi, հբգ. albiz, հիսլ. alft ևն։ Müller SWAW 84 (1877), 226 օսս. balan, ինչ. լիթ. balaudis=հսլ. lebedi։ Pokorny 1, Չ3 մերժում է լտ. albus ևն ձևերի հետ դնել հնխ. albho-«սպիտակ» բառից։ Հիւնք. յն. ἐλένη (Հեղինէ) յատուկ ա-նունից։ Հալաճեան, Արևելք 1893 նոյ" 10 աղու հաւ. Մառ ИАН 1915, 940 սվան. մուգւ «աղաւնի» ևն։ Պատահական նմա-նութիւն ունին լազ. ալիոնի «mouette» և կազանի թթր. [arabic word] āγuvun «կաքաւ»։

ԳՒՌ (dialectal) Պլ. աղավնի-խուշ (միայն կրօնա-կան պատմութեանց մէջ. վերջին մասն է թրք. quš «թռչուն»). Հճ. աղվmնի, Ակն. Ռ. աղվընի, Զթ. աղվընը, աղվընը, Սեբ. աղվը-նիգ, Խրբ. աղվընիգ, Ննխ. աղվէնիք, աղու-նիք, Տիգ. mղվընիք, Ալշ. յէղվընեգ, Մկ. Մշ. էղվընիկ, Ագլ. ըղօ՛նի, Երև. Ջղ. աղունիկ, Տփ. աղունակ, Գոր. Վն. յեղունիկ, Սլմ. յէ-ղունիկ., Ոզմ. յէղունէկ, Ղրբ. յեղօ՛նէ՛գ։, ղօ՛-նէգ, Պրտ. եղվընագ։ -Աղաւնի բառը միակ բացառութիւնն է, որ արդի լեզուի մէջ չէ վե-րածուած *աղօնի ձևին, մինչդեռ ուրիշ ա-մէն տեղ աւ երկբարբառը բաղաձայնից առաջ դառնում է օ։ Այս պատճառաւ Հիւբշման (անձնական) կարծում է թե հին հայոց աղաւ-նի բառը հնչւում էր *աղաւընի։ Այս ենթա-դրութիւնը հաստատւում է գւռ. աղվընի, աղվընիկ, աղվընը ևն ձևերով, որոնք ենթադրում են հնագոյն *աղուանի կամ *ա-ղաւրնի. բայց սրանց հետ միաժամանակ անհրաժեշտ է ընդունել նաև ճիշտ աղաւնի հնչուած մի ձև, որից կանոնաւորապէս յա-ռաջ է եկել *աղօնի և սրանից էլ Տփ. Վն. Ոզմ. Ղրբ. գաւառականների օ, ու պարունա-կող ձևերը։

NBHL (4)

Արձակեաց զաղաւնին։ Դարձաւ առ նա աղաւնին։ Իբրեւ զաղաւնի այնպէս մնչեցի։ Եղեն իբրեւ զաղաւնիս բունեալք ի քարածերպս։ Եւ էր Եփրեմ իբրեւ զաղաւնի անմիտ՝ որոյ ոչ իցէ սիրտ։ Միամիտք իբրեւ զաղաւնիս։ Ձագս աղաւնեաց։ Տեսանէի զհոգին, զի իջանէր իբրեւ զաղաւնի յերկնից, եւ հանգչէր ի վերայ նորա. եւ այլն։

Աչք քո աղաւնիք. որպէս դնի ի հյ. եւ յն. իմա՛, սիրունք որպէս աղաւնեաց։ Զներբող աղաւնոյ (Երգ. ՟Ա. 14. ՟Դ. 1. տե՛ս ի Պիտ. ՟Ե. 5։)

Աղաւնեաց երամ երամ խաղալոյ։ Աղու աղաւնիս միշտ յիմարութեամբ, այլ ոչ հանդարտութեամբ. (Նար.։)

περιστερά columba Հաւ թռչուն ընտանի՝ սպիտակ յոյժ, եւս եւ մոխրագոյն, գեղեցիկ աչօք, եւ մաքուր, եւ անմեղ, եւ յաճախածին. աղաւնի, աղւընի. կեօյէրճին. քեպիւթէր. համանէ.


Աղբակեր

NBHL (2)

ԱՂԲԱԿԵՐ որ եւ ԱՂԲԱՃԱՇԱԿ. Կերօղ աղտեղութեանց. մնտռութիւն ուտօղ.

Խոզ աղբակեր եւ տղմասէր. (Տօնակ.։) (Ոսկիփոր.։)


Աղբասէր

NBHL (1)

Սիրօղ աղբոյ, եւ աղտեղութեանց.


Աղբասնունդ

NBHL (2)

Սնեալ յաղբս կամ աղբովք, որպէս խոզ, բզէզ.

Բարիատեաց բանսարկուն զմեզ խոզանման աղբասնունդ մեղացն քաղաքակիցս արար. (Լծ. կոչ.։)


Աղբիս

NBHL (5)

Յաթոռոյ թագաւորութեան իջոյց, եւ յաղբիսն նստոյց։ Որդնալից եղեալ՝ յաղբիս անկեալ կայցէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ. ՟Դ։)

Տկարացեալ դնէր յաղբիսն. (Ճ. ՟Ժ.։)

Յաղբիս ամենայն չարեաց օթագանեցաք. (Լծ. կոչ.։)

Որ յաղբիւսաց էառ զիս. (Վրդն. եւ Ոսկիփոր.։)

Իբր զքրթաքաղս յաղբիւսաց։ Ժողովեալ յաղբիւսաց եւ ի փողոցաց զանկեալ հնոտիսն. (Ուռպ. ՟Կ՟Ը։ Վրք. հց. ՟Է։)


Աղբիւրակն

NBHL (1)

Ի լիճս եւ ի ծովս եւ յաղբիւրակունս. (Վրդն. սղ.։)


Աղբիւրացուցանեմ, ուցի

NBHL (9)

Որք զքաղցրահամս աղբիւրացուցանեն զհոսանս. (Կիւրղ. կուս.։)

Մահուամբն զանմահութեանն ի մեզ աղբիւրացուցանել (Շ. Յհ. իմ. երեւ.։)

Զորս եւ աղբեւրացոյց օրհնութեամբքն. (Արշ. ՟Զ։)

Զկեանս ի մարդիկ աղբեւրացոյց. (Անյաղթ բարձր.։)

Միշտ աղբիւրացուցանէ զանմահութիւն. (Խոսր.։)

Եւ աղբիւր կացուցանել. առնել որպէս զաղբիւր.

Փրկիչն զիւր կողն աղբիւրացոյց. (Արշ.։)

Զվէմն աղբեւրացոյց. (Լմբ. սղ.։)

ԱՂԲԻՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵՄ որ եւ ԱՂԲԵՒՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ, ԱՂԲԵՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. πηγάζω Բղխել եւ հոսել յիւրմէ. աղբիւրի պէս բխել վազըցնել. սատըր էթմէք.


Աղերսական, ի, աց

NBHL (9)

Աղերսական պաղատանօք. (Յհ. տար.։)

Ոչ բանս ինչ ողոքս, եւ ոչ բարբառս ինչ աղերսականս լուաւ. (Ոսկ. ես.։)

Մաղթողական. խնդրողական, աղերսալի. աղե՛րս.

Զայս ձայն աղերսական. (Նար. ՟Ձ՟Է։)

Զաղերսական բանս նորին։ Աղերսական բանիւ. (Յիսուս որդի.։ Մագ. ՟Դ։)

Աղօթս աղերսականս դիցուք մաղթանօք առաջի նորա. (Ճ. ՟Ժ.։)

Կիւրղի (բան) աղերսական՝ գրեալ առ Թէոդոս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ը։)

Եւ աղաչաւոր. աղերսօղ. աղօթական. եւ թախանձանօք խօսօղ կամ մխիթարիչ. միւ'թէզիր.

Տեսանել զթագաւոր թողութիւն արասցեն, եւ պարգեւս աղերսականացն ընկալցին. (Փիլ. յովն.։)


Աղերսահայց

NBHL (3)

Աղերսիւ հայցողական. աղերսական.

Աղերսահայց մաղթանօք անկեալ առաջի աղաչեմք. (Անան. եկեղ։)

Գագիկ Արծրունի աղերսահայց յարքայէ Սմպատայ լեալ՝ առ ինքն զքաղաքն Նախջուան խոկայր դարձուցանել. (Յհ. կթ.։)


Աղէկիզութիւն, ութեան

NBHL (2)

Սիրով եւ աղէկիզութեամբ խրատել. (Լմբ. պտրգ.։)

Երկիւղիւ Աստուծոյ՝ աղեկիզութեամբ յանդիմանել. (Բրս. կան.։)


Աղիկամի

NBHL (3)

Դոյզն ինչ աղ. աղ լոկ. թուզճըզազ.

Ի չորաբեկ սեղանն մատչին. ոմն հացիկ եւ աղիկ, եւ ոմանք իւղիկ եւս յաւելուն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)

Զմակեդոնացիս հռովմայեցիք ինքնօրէնս աղիկամիս թողին։ Առեալ կարասի յանտիոքացւոց՝ ինքնօրէն աղիկամի զքաղաքն թողոյր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Աղիկամութիւն, ութեան

NBHL (2)

Ինքնօրէն աղիկամութեանն ամք ՟Ժ՟Թ։ Առին ի հռովմայեցւոց զինքնօրէն աղիկամութիւն։ Զաշխարհին ինքնօրէն աղիկամութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

αὑτονομία libertas Ազատութիւն՝ ըստ կամի ինքնօրէն աղիկամի գոլոյ.


Աղիտաւորութիւն, ութեան

NBHL (1)

Ո՛վ անհուն աղիտաւորութիւն, սահանք տրտմութեան. (Պիտ.։)


Աղիւսադուռն

NBHL (2)

Թաղեա՛ զնոսա յաղիւսադրան թաքստեան ի մուտս ապարանիցն փարաւոնի. (Երեմ. ՟Խ՟Գ. 9։)

Ըստ յն. Նախադուռն. πρόθυρον vestibulum Դուռն շինեալ յաղիւսոց, որպիսի է արտաքին դուռն տան կամ ապարանից.


Աղիւսաձեւ

NBHL (3)

Որ ինչ է ի ձեւ աղիւսոյ. որպէս եւ գիրք քառակուսի իմն կազմեալ.

Արձանացի՛ր ի վերայ աղիւսաձեւ սոփերիս. (Մաշտ.։)

Արարեալ աղիւսաձեւս երկուս. (Երզն. քեր.։)


Աղիւսանման

NBHL (2)

Նման աղիւսոյ. աղիւսաձեւ.

Պատուանդան ոտիցն աղիւսանման։ Երեւեալ աղիւսանման ակն պատուական ի ձեւ խաչին. (Ագաթ.։ Շար.։ (ըստ Ելից. ՟Ի՟Դ. 10։))


Աղիւսաշէն

NBHL (2)

cf. ԱՂԻՒՍԱՇԱՐ. յաղիւսոյ շինեալ.

Շինեաց զորբէթ, որ արդ կոչի շամշոյդէ՞ եւ զաղիւսաշէն բերդն զունան. (Պտմ. վր.։)


Աղմկարար

NBHL (2)

Որ առնէ կամ յարուցանէ աղմուկս. աղմկիչ. խռովարար. տակնուվրայ ընօղ.

Կամելով յանդիմանել որպէս զխռովեցուցիչ եւ զաղմկարար. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)


Աղմկիչ

NBHL (1)

Իբրեւ զաղմկիչ զոք բամբասէին զնա. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Ա։)


Աղուանամ, ացայ

NBHL (2)

Կեղծաւորիլ իբր աղու, կամ աղուէսաբարոյ լինել. նենգել. խարդախել. չարանալ.

Եթէ ի նմին հեստութեան յետ սպառնալեացն նոցա չէր աղուացեալ, ոչ մատնէր զնոսա ի ձեռն թշնամեացն. (Եզնիկ.։)


Աղուեսաքուն, քնոյ

NBHL (2)

Թեթեւ քուն իբրեւ աղուեսու հսկողի վասն որսոյ. կեղծեալ իմն եւ հարեւանցի նիրհ. մրափ.

Բազում երկիւղն Աստուծոյ չտայ ի խոր ի քուն ընկղմել մտացն, այլ ծանծաղագոյնս յաղուեսաքունս միայն զքաղցր ցանկութիւն քնոյն եւեթ կատարեն. յն. վեր ի վերոյ ննջելով. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)


Աղջկամարդ, ոյ, աց

NBHL (4)

ԱՂՋԿԱՄԱՐԴ կամ ԱՂՃԿԱՄԱՐԴ. Մանկամարդ. կին մանկահասակ կամ ծաղկահասակ. կէնճ գարը.

Որ աղճկամարդ այրիքն են, ի նոցանէ ի բա՛ց մերժեաց։ Ուսուցանել եւ խրատել զաղջկամարդսն. (Եփր. ՟ա. տիմ. եւ Եփր. տիտ.։)

Ամբաստանէ զաղջկամարդաց այրեացն. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)

Անտի է պառաւանց յայրատութիւն, եւ աղջկամարդացն գիջութիւն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)


Աղտեղահանդերձ

NBHL (2)

Աղտեղի հանդերձիւ. որպէս եւ դնի ի յն. μετὰ ῤυπαρᾶς ἑσθῆτος sordida veste աղտոտ լաթով.

Ոչ աղտեղահանդերձ մտանել ի սեղան այսր. (Ոսկ. յհ.։)


Աղտեղացուցիչ, չի, չաց

NBHL (2)

Որ աղտեղացուցանէ.

Սրբութեան աղտեղացուցիչ. (ՃՃ.։)


Աղքատասնոյց

NBHL (1)

Սնուցիչ եւ տածիչ դարմանիչ աղքատաց.


Աղօթակից, կցի, կցաց

NBHL (10)

Կցորդ եւ ընկեր աղօթից. աղօթօղ ընդ այլս, եւ վասն այլոց. συνευχόμενος, εὑχόμενος

Արա՛ ընդ մեզ եւ ընդ աղօթակիցս մեր առատապէս զողորմութիւն. (Պտրգ.։)

Եւ ի վերայ մերձաւորին՝ աղօթակից մաքսաւորին. (Յիսուս որդի.։)

Որ յայլ արուեստս ընտրիցին, բազում նախանձաւորս ունիցին. եւ որք յայս պայծառանայցեն, սաստիկ աղօթակիցս (յն. բիւր աղօթողս). (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)

Հրեշտակք տեսեալ զվարս քո՝ աղօթակից քեզ լինին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Իսկ նա եւ ոչ աղօթակից հաւանէր նմա լինել. (Վրք. ոսկ.։)

Աղօթակի՛ցք լերուք՝ եւ մեզ առատաբար զայս ձեզ մատակարարել. (Ածաբ. աղք.։)

Յանցելում գիշերիս ի յաղօթելն աղօթակից լինէի. (Պիտ.։)

Վասն Աստուծոյ խօսիմ, եւ ձեզ զնոյն զայս աղօթակից լինիմ զգովելի կիրսս եւ զերանելի. այս ինքն խնդրեմ աղօթիւք. (Ածաբ. մկրտ.։)

ԱՂՕԹԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. Ի միասին կամ միաբան ընդ այլս, եւ վասն այլոց աղօթել. συνεύχομαι simul oro մէկտեղ աղօթք ընել.


Աղօթասիրութիւն, ութեան

NBHL (2)

Սէր աղօթից. ջերմեռանդութիւն.

Զաղօթասիրութիւն տեսանելով. (Ճ. ՟Ժ.։)


Աղօթատեաց

NBHL (2)

Ատեցօղ աղօթից. ծոյլ յաղօթս. աղօթք չսիրօղ, աղօթքի պաղ.

Ծոյլք, եւ աղօթատեացք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)


Ամենածաղիկ

NBHL (3)

Լի ամենայն ծաղկօք, ամենեւին ծաղկեալ. եւ ամենախայծ. խայտաբղէտ.

Լեառն, կամ պարտէզ ամենածաղիկ. (Սեբեր. ՟Գ։ Վրդն. երգ.։)

Որպէս զպանթերոյն (որ է ինծ) ասէ բարոյախօսն, թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)


Definitions containing the research աղ : 10000 results

Անանուն

adj.

anonymous;
ignoble.

· Calfa

NBHL (1)

Որում անուն էր Վրիւ, անանուն ըստ ազգի, եւ անփորձ իրի՝ որդի առն ասորւոյ։ Գուցէ անանուն եւ անպիտան մահուամբ ելանիցեմք ի կենցաղոյս. (Փարպ.։)


Անաշխատ

adj. adv.

unfatigued, fresh;
easy, not difficult;
easily, without fatigue or trouble.

· Calfa


Անաշխարհիկ

adj.

banished or driven from his country;
captive, enslaved;
strange, foreign.

· Calfa

NBHL (1)

Հանեալն ի քաղաքակցութենէ. գերի վարեալ յօտար աշխարհ. վտարանդի, ստրուկ. ἁνδράποδον, mancipium.


Անաչառութիւն, ութեան

s.

impartiality, disinterestedness, uprightness, justness, sincerity;
strictness, rigour, austerity, severity.

· Calfa

NBHL (1)

Կամեցաւ զմեծատունսն երկեցուցանել՝ մի՛ անաչառութեամբ իբրու զտկարս վարկանել զաղքատսն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Անապակ, աւ

adj.

pure, unmixed, neat, unadulterated.

· Calfa

NBHL (2)

Բաժակ քո որպէս անապակ արբեցոյց զիս։ Բաժակ ի ձեռին Տեառն՝ գինի լի անապակ արկեալ։ Ա՛ռ զբաժակ գինւոյս անապակի այսորիկ։ Յանապակէ բարկութեան բաժակին։ Գաղտնացուցեալս անապակաւ. (Սղ. ԻԲ. 5։ ՀԴ. 9։ Երեմ. ԻԷ. 15։ Յայտ. ԺԴ. 10։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 1։)

Սա նշան սեռն եւ անապակ Աստուծոյ առ մարդիկ սիրոյն. (Անյաղթ բարձր.։)


Անապական, ի, աց

adj.

incorruptible;
pure, chaste, inviolate.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ ոք տանջեալ՝ անապական. հակառակք ուրեմն ոչ են անապականք։ Էութիւն՝ որ ոչ տանջի, անապական է բնութեամբ ... Անապական բարին՝ ոչ ինքն ապականէ զոք, եւ ոչ ցանկայ ընդ ապականութեան ուրուք. (Անյաղթ եւ Շ. յամենայն չար.։)

ԱՆԱՊԱԿԱՆ. որպէս անշաղախ. ἅχραντος inviolabilis

Զմարմինս զայս անապական զգենուն, եւ անապական կենցաղավարին յաւիտեանս. (Վրք. հց. ԺԴ։)


Անապականութիւն, ութեան

s.

incorruption;
purity, chastity.

· Calfa

NBHL (1)

Անապականութեան աղբիւր, եւ ի մահու կեանք. (Շար.։)


Անապաշաւ

adj. adv. impenitent, hardened, obdurated.

· Calfa

NBHL (1)

Անապաշաւ եւ գորովագոյն խանդաղատանօք ի տածելն պատրաստականք. (Պիտ.։)


Անապաշխար, ի, ից

adj. adv. cf. Անապաշաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Նոքա յաղթականք իցեն իբր ապաշխարեալն քան զանապաշխարն. (Նար. ՟Զ։)


Անապատանամ, ացայ

vn.

to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.

· Calfa

NBHL (2)

Անապատանալ քաղաքացն Իսրայէլի. (Նար. ԾԲ։)

Անապատացեալ ի զբաղանաց աշխարհիս. (Լմբ. սղ.։)


Անապատացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to be deserted, to lay waste, to unpeople.

· Calfa

NBHL (1)

Անապատացուցանել զԵրուսաղէմ. (Բրս. չար.։)


Անառակաբար

adv.

dissolutely, lewdly, wantonly;
prodigally, lavishly.

· Calfa

NBHL (1)

Զանառ քաղաքն անի. (Ուռհ.։)


Անառակութիւն, ութեան

s.

debauchery, dissoluteness, libertinism, excess, disorderly life, wantonness, lasciviousness, lust;
unchastity, prostitution.

· Calfa

NBHL (1)

Կեայր անառակութեամբ։ Եւ ոչ յամբաստանութիւն անառակութեան։ Մի՛ անառակութեամբք, արբեցութեամբք։ Արբեցութիւնք, անառակութիւնք։ Գինեհարութեամբք, անառակութեամբ։ Զմոլեգին յայլոց կրօնից անառակութիւնս բերեալ։ Ամուսնութեանց անառակութիւն (յն. անկարգութիւն). (Ղկ.։ Տիտ.։ Հռ.։ Գաղ.։ ՟Ա. Պետ.։ Իմ. ԺԴ. 23. 26։)


Անառիկ

adj.

impregnable, inexpugnable

· Calfa

NBHL (3)

Յանառիկ ամրոցն բաղաց։ Անառիկ իսկ էր նա ի մարդկանէ. (Յկ. կթ.։)

Որովք եւ տապանակին անառիկ լինել ասէ. Արշ.։ Անառիկ ամրութեամբ, կամ զգուշութեան։ Ի մէջ անառիկ ամրացեալ խաղաղութեան. (Պիտ.։)

Որոյ քաղաք իւր հոյակապ այսքան, եւ անառիկ բազմաց. (Համամ առակ.։)


Անասելի, լւոյ, լեաց

adj.

unspeakable, ineffable.

· Calfa

NBHL (2)

Բորբոքեցան ցանկութեամբ իւրեանց յանասելի աղտեղութիւնս. (Յճխ. ՟Ը։)

Այն՝ որ գործէ զաղտեղութիւն, զանասելին մարդոյ լեզուին. (Շ. եդես.։)


Անասնավայել

adj.

fit for a brute, brutal, bestial.

· Calfa

NBHL (1)

Անասնավայել կենցաղ. (ՃՃ.։)


Անասնիկ

s.

a small beast;
animalcule;
a lean beast.

· Calfa

NBHL (1)

Անասուն փոքրիկ կամ տառապեալ՝ ստացուած աղքատի ուրուք. հայվանճըգ.


Անասուն, սնոյ, սնոց

adj. s.

irrational;
animal, brute.

· Calfa

NBHL (1)

Ի բանաւորականէն եւ յանասուն մասնէն ի մի գոյացեալք։ Որպէս խոտդ անասնոյ կերակուր է, այսպէս զգալին՝ անասուն մասին հոգւոյն վիճակ հասեալ է։ Կին՝ զոր ոչ յաղագս անասուն ցանկութեան ածես, այլ զօրէն բնութեան լնլով հարկաւոր. (Փիլ.։)


Անաստառ

adj.

without lining.

· Calfa

NBHL (2)

(հին բառ ռմկ) Առանց աստառի կամ պաստառի, մաշկի, թաղանթի.

Նկանն լինէր այսպէս. սալ ջեռուցանէին, յորոյ վերայ զճարպն թացեալ անաստառ անդ դնէին, եւ ապա մաղմաղ ի վերայ արկանէին. (Կիւրղ. թագ.։)


Անաստուած, ից

adj.

atheistic, atheist;
ungodly, irreligious.

· Calfa

NBHL (1)

ἅθεος, atheus. Որ չընդունի Աստուած զոք. եւ ուրացօղ ճշմարտին Աստուծոյ. պաշտօնեայ սուտ աստուածոց եւ աղանդոց. անպարիշտ. նախիւտա, տինսիզ, միւհլիտ, մէզհեպսիզ, փութփերեսթ.


Անաստուածութիւն, ութեան

s.

atheism;
ungodliness, irreligion.

· Calfa


Անարատ, ից

adj.

immaculate, without sin, innocent, irreproachable;
clear, refined;
intact, pure, whole, perfect.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ մաքուր. անշաղախ. անապական. ἁμίαντος, impollutus, փաք, փաքտամէն, դահիր իւսիյապ, պէքր.

Կամ ազատ ի մեղաց. անբիծ հոգւով, եւ ըստ Աստուծոյ քաղաքավարութեամբ. անախտ. անմեղ. արդար. անպարտ. անստգիւտ. ἅμεμπτος, ἁθῷος, inculpatus, irreprehensibilis, innocens, insons, կիւնահսըզ, պիկիւնահ, մասում.


Անարատաբար

adv.

holily, inviolably.

· Calfa

NBHL (1)

Անարատապէս քաղաքավարիլ ի մարմնի. (Արիստակ.։)


Անարար, աց

adj.

increate.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ἁποίητος, non factus arte, անկազմ. անկերպարան. անպատրաստ, անշուք. չի շտկած. աղեկ մը չի ձեւացած. թեքմիլ օլմամըշ, նա թեմամ.


Անարգ, աց

adj.

worthless, contemptible, vile, abject, despicable, ignoble.

· Calfa

NBHL (1)

ἅτιμος, inhonoratus. Ոչ արգոյ. ո՛չ յարգի. անպատիւ. անշուք. նուաստ. արհամարհ. անաւագ. տրուպ. ստորին. ցած, վարի. րազպէթսիզ. գըյմէթսիզ. ի թիպարսըզ. պայաղը, ալչագ, էթնա.


Անարգել

adj. adv. free, unembarrassed;
without obstacle, freely.

· Calfa

NBHL (1)

Արդ է հրաժարումն՝ առ բազմագին ստացուածն անարգել պատճառ։ Ծաղր արձակ եւ անարգել ունել՝ պղծութեան է նշանակ. (Բրս. հց.։)


Անարգելութիւն, ութեան

s.

freedom, state of any thing free from obstacle or hinderance.

· Calfa

NBHL (2)

Անկարելի գոլ յաղագս յորձանիցս անարգելութեան. (Պիտ.։)

Ժպտումն հանդարտագոյն, զանարգելութիւն ծաղու ողջախոհացուցանելով. (Առ որս. ԺԳ։)


Անարգեմ, եցի, եալ

va.

to offend, to shock;
to despise, to depreciate, to disparage;
to disapprove, to disallow, to refuse, to reject;
to blame, to find fault with.

· Calfa

NBHL (1)

Չյարգել. անպատուել. արհամարհել. յոչինչ համարել. խոտել. մերժել. ապախտ առնել. ἁτιμάζω, ἁτιμόω, ἁθετέω, ἑξουδενέω, ἁποδοκιμάζω, φαυλίζω, ignomina afficio, dehonesto, despicio, contemno, vilipendo, praevaricor, reprobo. չսեպել, վար զարնել, խաղք ընել. խօրլամագ, սայմամագ, թահգիր եթմէք, զէլիլ դութմագ, րուսվայ եթմէք, խադրընա տօգանմագ.


Անարդակ

cf. Անարդ.

· Calfa

NBHL (1)

Զանհամեմատ հարթութեան, եւ զանարդակ թեւակոխութեան բոլորն մակացութեան ծայր ի քումդ խոկման։ Զի ըստ կրից իւրն անարդակ առաքինութեան զմեզ հաղորդս արասցէ (Տէրն). (Մագ. ՀԶ. ՁԱ։)


Անարդարութիւն, ութեան

s.

unjustness, iniquity.

· Calfa

NBHL (1)

Կամացս բաղձանքն ասէ՝ արդարութիւնն, բայց նոքա պատրանօք յանարդարութիւնն մոլորեցուցանեն. (Լմբ. սղ.։)


Անարժան, ի, ից, աց

adj.

unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.

· Calfa

NBHL (1)

Որք անարժան հաղորդին։ Ոչ միայն անարժանս չվայելեցին յայնս, այլ եւ կարի իսկ յիրաւի. (Ոսկ. յհ. եւ Մտթ.։)


Անարժանութիւն, ութեան

s.

unworthiness.

· Calfa


Անարիագոյն

adj.

more or very feeble, very weak, very timid.

· Calfa

NBHL (1)

ἁδρανέστερος, vilior. Առաւել կամ յոյժ անարի. տկարագոյն. աղկաղկ. խիստ վախկոտ, անճրկած, տկար.


Անարիւն, րեան, րեանց

adj.

that has no blood, bloodless;
that does not bleed.

· Calfa

NBHL (2)

Սովորութիւն է մեղուաց՝ քաղցր եւ անարիւն կերակուր մատուցանել. (Մագ. ԾԷ։)

Անմարմին եւ անարիւն Աստուածութեանն անմարմին եւ անարիւն կերակուր աղօթք եւ սրբութիւն. (Նար. յովէդ.։)


Անարծաթ, աց, ից

adj.

moneyless, poor;
gratuitous, gratis.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ անարծաթքըդ սրբազանք, եւ ձրի բժիշկք՝ որոց յուսան։ Անարծաթացըդ յանդիման՝ աստ տագնապեալքս կան յանդիման. (տաղ։)


Անարծարծելի, լւոյ, լեաց

adj.

that cannot be revived, or rekindled, not renewable, extinct.

· Calfa

NBHL (1)

Անարծարծելի է աղօտանալն։ Անարծարծելի է շիջուցեալս. (Նար. ՟Է. ԿԱ։)


Անարուեստ, ից

adj.

of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկարծակի երեւեցուցանել (զգաղտնիս հաւատոյ՝) անարուեստ է. (Առ որս. ՟Զ։)


Անարութիւն, ութեան

s.

cf. Անարիութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Գաւառք քանդեալք ոչ յաղագս անարութեան նախամարտկաց, այլ վասն մերոյ չարութեան. (Առ որս. ԺԵ։)


Անարօր

adj.

uncultivated, waste;
intact, chaste.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղր՝ պտուղ քաղցր եւ անարօր։ Զքաղցունսն գործեալ պար մեղուացն՝ մատուսցեն տռփողացն անարօր. (Ածաբ. նոր կիր.։ Մագ. ԿԲ։)


Արծռունգն

adj.

that has an aquiline nose.

· Calfa

NBHL (1)

մելիտոս իբրու ձաղկամազ, եւ արծռունկն. (Պղատ. եւթիփռոն.։)


Արկած

adj.

endorsed, cloathed.

· Calfa

NBHL (1)

Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)


Արկած, ից

s.

misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.

· Calfa

NBHL (1)

Արկածք վնասուց, կամ փորձանաց, չար ամպրոպաց, տրտմութեանց, աղեաց, անձրեւաց։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածք խաբէութեան։ Արկածից չարին։ Արկածով չարին (սատանայի), կամ թշնամեաց. (Յճխ.։ Յհ. իմ.։ Յհ. կթ.։ Նար.։ Սարգ.։ Մագ.։ Շ. բարձր.։ Լմբ. սղ.։)


Արկանելի, լւոյ, լեաց

s. adj. clothing, dress, apparel;
cloak;
that throws, that puts, that pours.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ բանսարկուն հրամայիցէ արկանել ի հնոց աղքատութեանն, մի՛ յարկանելեաց, այլ յարկելոցն լինիջիր. (Ոսկ. մ. ՟Ա 4։)


Արկանիմ, արկայ

vp.

to throw ones self, to fall;
to dress one's self.

· Calfa

NBHL (1)

(Նեստոր զիւրեաւ) անաստուածութիւն արկուցեալ՝ ժանտ եւ անաստուած աղանդ կամեցաւ տիեզերաց ձօնել. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)


Արկղիկ

s.

casket, cash-box, small box.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքեցեր ինձ արկղիկ ոսկւով. (Պտմ. աղեքս.։)


Արհամարհանք, անաց

adv.

s. pl. contempt, disdain;
outrage, offence, injury;
արհամարհանօք, disdainfally, contemptuously.

· Calfa

NBHL (1)

Տանջեցէ՛ք զթշուառականդ յաղագս արհամարհանաց դորա զիմ արքայութինա. (Ճ. ՟Ժ.։)


Արհամարհեմ, եցի

va.

to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.

· Calfa

NBHL (1)

καταφρονέω, ἑξουδενέω, ἑξουθενέω , ἁτιμάζω, ἑκμυκτηρίζω, ἑμπαίζω եւ այլն. contemno, nihili facio, despicio, ignomina afficio, etc. համարել ինչ. յոչինչ գրել. քամահել. անգոսնել. անարգել. ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել. անտես կամ ապախտ առնել. ստուգանել. որպէս յն. Անպատուել. տե՛ս Ծն. ՟Ժ՟Զ 4. եւ 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 42։ Կամ անտես առնել. Թուոց. ՟Ե 12։ ՟Լ՟Ա 16։ Ղեւտ. ՟Զ. 2։ ՟Ի՟Զ 40. 43։ Սղ. ՟Հ՟Է 59։ Եզեկ. ՟Է 19։ Կամ Ունչս առնել. Սղ. ՟Բ 4։ ՟Լ՟Դ 16. ՟Ա. Եզր. ՟Ա 51. եւ այլն։ Կամ Ծաղր առնել, խաղ առնել, այպն առնել. (Առակ. ՟Լ. 17։ Յոբ. ՟Ե 22։ ՟Լ՟Թ 22։ Առակ. ՟Ի՟Է 7։ Յուդ. 18։ Առնու անխտիր խնդիր հյց. եւ պարառ.)


Արհամարհիչ, չի, չաց

adj.

contemptuous, despicable, disdainful, offensive.

· Calfa

NBHL (1)

Դոքա էին որդւոցն իսրայէլի՝ ըստ բանին բաղաամու՝ ապստամեցուցիչք, եւ արհամարհիչք բանին տեառն ի բեղփեգովր. (Կիւրղ. թուոց.։)


Արհաւիրք, աւրաց

s.

fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ է արհաւիրք ի ձեռն յոռին ունակութեան ումեմն հոգւոյ։ Ի մանկութենէ (պա՛րտ է) յաղթել զայնոսիկ, որ հասանին ի վերայ մեր, արհաւիրս եւ երկիւղս. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Արձակավայրք, վայրաց

s.

suburbs;
outskirts (of a town).

· Calfa

NBHL (2)

διάστημα distantia, suburbium Արձակ վայրք քաղաքի արտաքոյ քան զդուռն. բացատ. արուարձանք.

Պատուար արտաքոյ քաղաքին լիցի ի բնակութիւն, եւ յարձակավայրս նորին. (Եզեկ. ՟Խ՟Ը. 15։)