to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
· Calfa
Զքաղաքն ժամանակեան բերիւք ի հարկաւորագունիցն օգուտ առնել եւ վայելեցուցանել։ Զմեծագոյն օգտիցն վայելեցուցին քաղաքաց բարութիւնս. (Փիլ. իմաստն.։ Պիտ.։)
Հանգոյն սողոմոնեան տաճարին՝ հոգէխառն ամպով փառաց քոց իբրեւ միգով զսա զարդարեալ վայելեցո՛. (Կաղանկտ.։)
place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.
· Calfa
Ի ՎԱՅՐ. մ. κάτω infra. Ի ստոր. ի խոնարհագոյն տեղի. ի խոնարհ. ի ստորին կոյս. եւ Յետնեալ. պակաս. վար. դէպ ի վար.
ferocious, fierce, wild, savage, inhuman, cruel.
· Calfa
Անձրեւ հանդարտագոյն, եւ վայրագն (կարկուտ)։ Ի սառնամանիս վայրագս. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. աղք.։)
cf. Իջանեմ.
· Calfa
Մաղասքն կծուագոյն զընդդիմակսն առնելով (զդեղս անոյշս) այնպէս վայրագայիլ ստիպէ. (Խոսր.։)
to become savage, wild or rude, to grow fierce, worse.
· Calfa
ՎԱՅՐԱԳԱՆԱԼ. Լինել իբրեւ զվայրագս, վայրաբնակ, կամ հանգոյն վնճակի վայրագաց.
to depress, to lower, to humble, to abase.
· Calfa
Հողեղէն մարմնոյս բնութիւն ի մաքուր մտաց օտարագոյն է, եւ վայրացուցանէ (կամ ի վայրացուցանէ) զնա ծառայեցուցանելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 10։)
to become savage, to grow inhuman, brutal, ferocious, cruel.
· Calfa
Մեծագոյնն ցանկութիւն յաղթելով՝ ի բաց վայրենանալով, ընչից անյագ, եւ անեզր ստացուածոց տռփութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
cf. Վայրիջիմ.
· Calfa
Ի բարձրագոյն իմաստիցն վայրիջեալ ես գտանիմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.
· Calfa
Հրամայէ եւ յամենայն գիւղս վանս շինել, զի լիցի օտարանոցք։ Վասն այսորիկ եւ դիպողագոյն եդաւ անուն վանք, զի անտրտում որոց պիտոյ իցէ՝ տայցեն (օթեվանս կամ զպէտս). (Խոր. ՟Գ. 20։)
to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.
· Calfa
Վարդագոյն վառեալ ծաղիկ. (Շար. այսինքն հրափայլ եւ արծարծ։)
deterioration, alteration, marring, debasement, corruption, decay, degeneracy, depravity;
meanness, vileness, cowardice;
defeat, rout;
insult, affront.
· Calfa
Ատտիկեցիս ըստ վատթարութեան, այլ ոչ ըստ բարեբաստութեան։ Փոխադրեաց զնա ի վատթարութենէ անտի ի լաւագոյնսն. (Նար. կե։ Իգն.։)
to veil, to cover, to hide.
· Calfa
Վարագուրեաց ի մէնջ զաստուածութիւնն իւր թանձրագոյն մարմնովն. (Իգն.։)
to entwine in, to wind around, to involve, to tangle, to knot;
to lay snares, to wait in ambush;
cf. Վարանեցուցանեմ.
· Calfa
Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)
to throw into uncertainty, to render perplexed, to embarrass, to puzzle.
· Calfa
Առ նոյն իսկ պարիսպն հասեալ քաղաքին՝ տագնապեալ վարանեցուցանէր զայնոսիկ, որ ի ներքսագոյն պարսպին էին. (Ոսկիփոր.։)
pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.
· Calfa
Յետոյ շրջիցիս մերկագոյն եւս քան զսանդիտոռն (կամ զսանդիտոռն). (Առակ. ՟Գ. 31։)
ice-like, icy, glassy, crystalline, translucent, pellucid;
crystalloid, hyaloid, crystal form.
· Calfa
Աթոռ չորեքկուսի ծովագոյն սառնակերպ. (Փարպ.։)
ice-shaped or crystal-shaped.
· Calfa
Երեւեցաւ քեզ ծովագոյն սառնանման տեսիլ աթոռոյն։ Կայր աթոռ ծովագոյն սառնանման։ Երեւեցաւ նմա խաչ սառնանման։ (Փարպ.։ Մեծոբ.։ Հ=Յ. եւ Հ. յուլ. ՟Ը.։)
adj. chem. hyaline, glassy;
cf. Սառնակերպ.
· Calfa
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
cf. Սառնակերպ.
· Calfa
Զականակիտն սրբամաքուր շափիղայի ի գոյն վճիտ սառնատես. (Յիշատ. ոսկ. յհ.։)
cf. Սաստիկ.
· Calfa
Ի խոշոր լեզուէն առաջնոյ՝ փափկագոյնն հելլենացւոց, եւ սաստկագինն հռովմայեցւոց. (Վրդն. պտմ.։)
severely reprimanded, sharply reproached or harshly punished;
— առնել, to load with reproaches, to reprimand severely, to rebuke sharply, to huff, to lecture, to taunt, to chide, to burst or launch out bitter invectives, to break out in scolding or upbraiding;
— լինել, to be sharply reprimanded, harshly scolded.
· Calfa
Խիստս եւ սաստկակոծս յանդիմանէր զնոսա. (Ոսկ. գաղ. յն. խտստագոյն. αὑστηρότερον austerius.)
intensity, vehemence, impetuosity, rage, violence;
rigour, rigidity, severity, rudeness;
grievousness, enormity, extremity.
· Calfa
Առաւել սաստկութեամբ գերազանցեալ ահեղագոյն թագաւորութիւնն աղեքսանդրի. (Պիտ.։)
simple, single;
unadorned;
— սպիտակ, quite white;
— մարդ զքրիստոս ասել, to declare our Lord a mere man.
· Calfa
Կանոն փրկչական պատկեր օրհնելոյ. եթէ սատակ դեղով է (այսինքն պարզ ներկով). անկար է լուանալ. տեառնագրէ (մեռոնաւ) յայն տեղի՝ ուր դեղն հաստատագոյն է. (Մաշտ.։)
workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.
· Calfa
Ոստայնս ոչ յոլովագոյնս (ձօնել), քան եթէ ներամսեայ գործ միոյ սատարի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
to help, to assist, to aid, to cooperate, to contribute, to serve;
to do, to labour.
· Calfa
Զի եւ ոչ զծնողսն սատարեալ լաւագոյն յորգորմանն իմանի. (Պիտ.։)
rosy-fingered;
— բանայ արշալոյս զդրունս արեւելից, the — Morn opens the gates of the East.
· Calfa
ῤοδοδάκτυλος roseos digitos habens. Ոյր մատունքն իցեն հանգոյն վարդի. մակդիր հերայի չաստուածուհւոյ՝ այսինքն արշալոյս՝ առ քերթողս.
rose-strewn (pavement).
· Calfa
Գոյնագոյն նկարօք եւ պատուական հանդերձիւք՝ ի վերայ վարդայատակ գաւթին. (Եսթ. ՟Ա. 6։)
vartabed, doctor;
lecturer, professor;
master, preceptor;
school-master;
archimandrite;
— օրինաց, doctor of laws, cf. Օրէնսուսոյց;
— աստուածաբանութեան, doctor in divinity;
— բժշկութեան, doctor in physic;
cf. Թեկն;
cf. Օրէնսգէտ.
· Calfa
Այն ժամու աշակերտքն (յառաջին դարս)՝ քան զայժմու վարդապետքս կար առաւելագոյնք են. (Ոսկ. եփես.։)
to indoctrinate, to lecture, to dogmatize;
to teach, to instruct in, to catechise.
· Calfa
Դասուց իւրոց աշակերտաց՝ զոր նախ բանիւ վարդապետեաց, այսօր գործով ըզծայրագոյն՝ եցոյց յինքեան խոնարհութիւն։ Ճշմարիտ իմաստուն այն է, որ ոչ բանիւք միայն ուսուցանէ, այլեւ գործովք վարդապետեսցէ։ Ուր երթեալ՝ լաւագոյնս վարդապետեաց։ Առակ ընչեղին ինձ վարդապետէ։ Յիշատակք իրացն վարդապետին ի զգայութիւնսն ճշմարիտ տեղեկութեամբ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Խոր. ՟Գ. 6։ Նար. հ։ Յճխ. ՟Ե։)
doctrine, dogma, tenets;
teaching, instruction, precept, maxim, sentiment;
theory;
doctor's degree, lectureship;
աստիճան վարդապետութեան, doctorate;
քրիստոնէական —, catechism;
cf. Զեղում.
· Calfa
Վասն նորին լուսաւոր վարդապետութեան։ Անաչառ վարդապետութեամբ առաջնորդել։ Պատուականագոյն վարկանիմ զվարդապետութեան նորա օրինկս. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Պիտ.։)
cf. Վարդատիպ.
· Calfa
ՎԱՐԴԱՏԵՍ ՎԱՐԴԱՏԵՍԱԿ. Ունօղ զտեսիլ վարդի. վարդագոյն. վարդատիպ.
cf. Վարդատիպ.
· Calfa
ՎԱՐԴԱՏԵՍ ՎԱՐԴԱՏԵՍԱԿ. Ունօղ զտեսիլ վարդի. վարդագոյն. վարդատիպ.
to exercise oneself in, to practise, to get used, accustomed or inured, to grow familiar with;
to be formed, instructed;
— աշխատութեան, to get inured to work;
ի գիրս վարժեալ, brought up in letters, educated or well versed in literature.
· Calfa
Զնոյն գոգցես զօրէն բանաւորացս վարժի իմն (եւ) հրահանգի զանօրէնութեանցն ցոյցս։ Վարժէր եւ հրահանգէր (մովսէս) ի նմին յեգիպտոս զբանական պայծառութեանցն գիտութիւնս։ Օրինակ զգուշալի զկնի եղելոցն մարդկան առ ի վարժել զլաւագոյն ուսումն վարդապետութեան. (Պիտ.։)
opinion, advice;
esteem, consideration, reputation, high value;
account, sum;
judgment, sentence;
tribute, tax;
տեարք —ի, arbiters of strife, judges;
զարդարակ հատուցէք —, pronounce a sentence worthy of.
· Calfa
Զուգախնդիր զպատուոյն հայցել վարկ, կամ զերկդրամենին պահանջել վարկ։ Զգեղեցիկ ներբողականսն նմա հատուցանել վարկ։ Զմեծագոյնն բամբասանաց տարաւ վարկ։ Զարդարակ հատուցէ՛ք վարկ (մահապարտիս)։ Ի դէպ է եւ զվարկն հատուցանել արդարակ։ Առ գործոյն հաշուելով զուգահաւասար վարկիչ. (Պիտ.։)
to conjecture, to judge, to presume, to think, to deem, to find, to esteem, to look upon as, to repute or regard as;
արժանի —, to think, deem or find worthy.
· Calfa
Պատուականագոյն վարկանիմ զվարդապետութեան նորա օրինակս. (Պիտ.։)
to accustom, to habituate;
to bring up, to train, to form, to teach.
· Calfa
Սովորես զմիտս քո ի վերայ ամենայն եղբօր, եւ ասասցես, եթէ այս եղբայր լաւագոյն է քան զիս առաջի աստուած։ Սովորեցուցանէին զնա ի պալատն թագաւորին. (Վրք. հց. ՟Դ։ ՟Ժ՟Դ։ 1)
cf. Սովորութիւն.
· Calfa
Հնացեալ սովորոյթն օրէնք են, եւ հաստատագոյն իբրեւ զբնութիւն. (Իգն.։)
vn. va. to whistle;
to hiss, to receive with hisses.
· Calfa
Նեղեալ նեղ եւ նուրբ փողոցն՝ յորժամ լցցի շնչով, սուլէ։ Ընդ նրբագոյն փողոց երկուց ծծոցն ճնշելով յարտափչելն սուլէր. (Փիլ. եւ Անան. ի յովնան.։)
false, untrue, lying, deceitful, fallacious;
falsehood, untruth, story, lie, fib;
falsely;
թեթեւ —, white lie;
innocent falsehood;
— երդումն, perjury, false oath;
— վկայ, false witness;
— քրիստոսք, false christs, antichrists;
ամենեւին —, absolutely false;
— խօսել, ասել, to tell untruths, to lie;
— առնել or ի — հանել, to contradict most flatly, to give the lie to, to shew the falsehood of, to deny, to gainsay, cf. Ստացուցանեմ;
ի — հանել զկայսրն, to deny the accusation made before the emperor;
եդաք — զյոյսն մեր, we trusted in lies.
· Calfa
Վկայ կոչել ի վերայ ստի զաստուած անարժանագոյն պղծութիւն է։ Երդնուլ ի վերայ ստոյ ի միտսն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
bdellium;
cf. Ամեթոս;
cf. Կարկեհան.
· Calfa
Սուտակի եւ ական գահանակի նմանեցոյց։ Կարդն երկրորդ սուտակ, եւ շափիղայ։ Գծագրեալ է ի սուտակին յուդա ... գոյն սուտակին հրագոյն. (Փիլ. այլաբ.։)
to make a show or parade of, to vaunt in, to boast or brag of, to plume oneself.
· Calfa
Աղջկանն թաքչել պարտէր. նա շկթեալ շռայլեալ (յն. մի բառ) մտեալ կաքաւէր՝ քան զամենայն պոռնիկ եւ՛սյայրատագոյն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
very transparent veil, gauze;
crape.
· Calfa
Զբեհեզն եւ զերկնագոյն եւ զկարմիր շղարշատեռն. (Ես. ՟Գ. 2։)
written by divine grace.
· Calfa
Ճառս յաճախագոյնս, բազմագիրս, շնորհագիրս։ Բազում շնորհագիր մատեանս զհարցն եկեղեցւոյ ստացեալ. (Ագաթ. լ Կորիւն.։)
rack, instrument of torture.
· Calfa
Լինել արժանի գեհենի, զանազանութիւն ամենայն իրօք ունելով տանջանարանացն։ Նորագոյն տանջանարանաց եղեւ գտիչ։ Չարաչար տանջանարանք ճանապարհին չարագոյն էր քան զսպանումն եւ զմահ։ Ոչինչ քան զնոսա չարչարանսն չարագոյն է լուեալ ոք տանջանարան։ Համօրէն տանջանարանօք. (Բրս. հց.։ Նոննոս.։ Վրք. ոսկ.։ Վրք. հց. ՟Դ։ Ճ. ՟Բ.։)
Եւ էր տանջանարանն՝ զոր պատրաստեցին, նորագոյն. (Ղեւոնդ.։)
to rough-hew, to roughen down, to chip, to square, to plane, to smooth, to polish.
· Calfa
Եկա՛յք վէմս տաշեսցուք։ Տաշեցեր զլայնութիւն։ Պղինձ հանգոյն քարի տաշի։ Քարինս անտաշս, եւ տաշեցին որդիքն սողոմոնի։ Զջրհորն՝ զոր իշխանք փորեցին, եւ տաշեցին զնա թագաւորք ազգաց.եւ այլն։