drepanis, sandmartin or shore-bird.
Անուն թռչնոյ. ըստ յն. տրէբանի՛ս. թ. դըռփանճըգ. այսինքն մանգաղուկ կամ մանգաղիկ. δρεπανίς drepanis, falcula, riparia.
purification;
sanctification.
Օրհնեա՛ զբաժակս (այսինքն զսկիհս) ի մաքրագործութիւն ընդունելութեան արեան միածնի քո. (Մաշտ. կիլիկ.։)
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
Տեսանի սուրբ երրորդութիւն մաքրեցելոցն մտօք։ Քահանայն մաքրօղ կոչի, (այսինքն քաւիչ). (Խոսր.։)
purificative, depurative, purgative;
detersive, abstersive;
expiatory;
depurative;
purgative, purge;
— առնուլ, to purge, to take a purge.
Զքահանայական զարդ (այսինքն զկարգ) ի մաքրողականն, ի լուսաւորականն, եւ ի կատարողականն բարեկարգութիւն որոշել։ Պաշտօնէիցն կարգ մաքրողական է, եւ աննմանիցն որոշողական. (Դիոն. եկեղ.։)
purity, cleanliness;
purification;
depuration;
expiation;
neatness, tidiness;
— ջրոց, limpidity;
— օդոց, pureness, serenity, clearness.
Կուսական մաքրութեամբ։ Ջուր մաքրութեան ի քէն մկրտելոցն յարբումն իմաստից։ Հայցելով ի ծառայէն մաքրութիւն ջրոյ ի լուանալ զմեղս ադամայ. (Շար. (այսինքն մկրտութիւն, իբր մաքրոտութիւն։))
ink.
գրի եւ ՄԵՂԱՆ. Բառ յն. մէ՛լան. τὸ μέλαν atramentum. այսինքն Սեաւ (չէզոքաբար) որպէս Սեւակ, սեւադեղ. թանաք.
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
Աղաղակէին ցմեծ ժամս։ Զարմանայ մեծ ժամս։ Մեծ ժամանակ պահեցին զհօտ քո ի լերին աստ. այսինքն երկար. (. Ա։ րդն. ծն։ Եփր. թագ.։)
Վասն մեծ հացին (այսինքն կոչնոց), զոր արար յովաբու. (Եփր. թագ.։)
Մեծ է (այսինքն ի վեր է) քան զմեզ՝ պատմել զնմանէ, որպէս արժանի է նա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 1։)
Չիք յարդարոց կա՛մ մեծաւ, կամ փոքու, որ ոչ էանց զօրինօքն. (Եփր. գղ. (այսինքն ի մեծ կարգի, կամ մեծաւ մեղօք։))
Փոքու իմն հաւանեցուցանես ... խնդրէի յաստուծոյ՝ ե՛ւ փոքու ե՛ւ մեծաւ. (Գծ. ՟Ի՟Զ. 28.) այսինքն ըստ յն. սակաւուք, կամ բազմօք (բանիւք եւ իրօք)։
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. ա.գ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
very busy, full of business.
πολυπραγμονέστερος occupatior. Ուր են մեծամեծ եւ բազմապատիկ զբօսանք աշխարհականք, այսինքն զբաղանք, հոգք, ծուփք.
large-eyed.
Ոյր մեծ է ակն. այսինքն աչքն. աչեղ. խոշորաչուի.
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
Պատրէր զոմանս պատուով եւ իշխանութեամբ մեծամեծիւք։ Մեծամեծ պարգեւօք։ Խնդիրս (այսինքն խոյզս) մեծամեծս արարին. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։ Եզնիկ.։)
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
Վարեցեալք ոչ նուազօք առ ի յիմաստասիրութիւնն յարձակմամբք, զմեծամտութիւնն փոխանակ քամահանաց յարգեալ. այսինքն լաւ համարեալ մեծամիտ երեւիլ՝ քան արհամարհ. (Փիլ. տեսական.։)
Եւ եթէ բարձր զերկիրս քան զերկինս ասասցուք, միթէ բա՞ն ինչ մեծամտութեան քան զարժանն զանցուցաք. այսինքն պարծանաց վասն երկրիս մերոյ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
very muddy or marshy;
Medzamor (an Armenian river).
Անուն գետոյ, իբր մօրոտ, այսինքն տղմուտ. պղտոր ...։ Ագաթ.։ որ պէսպէս թարգմանեալ է ի յն. եւ լտ։
magnanimous, generous;
cf. Մեծահասակ.
Ի մէջ ամենայն կենդանեաց (մարդն) թէպէտ ինքն ըստ ինքեան փանաքի եւ տկար է զօրութեամբ, սակայն մեծանձանցն սովաւ (այսինքն իմաստութեամբ) կարէ յաղթօղ լինել, եւ զօրաւորագունիցն. (Պիտ.։)
magnanimity, greatness of mind, generosity;
great stature, tallness.
Մեծութիւն անձին, այսինքն հոգւոյ. մեծահոգութիւն. մեծախորհրդութիւն. եւ Վսեմութիւն, ազնուութիւն.
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
Մեծաշուք ծերութիւն, կամ երեսք, կամ ցածութիւն (այսինքն պարկեշտութիւն) կամ ահարկութիւն. (Ճ. ՟Ա. Բ. Գ։ Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ի՟Ա։)
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
Մեծապատիւ գիտացեալ զաստուծոյ փառաբանիչն լինել. այսինքն պատուաւոր յոյժ. (Խոսր.։)
trochaic, trochee.
Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)
rich, wealthy, opulent;
the wealthy, rich people, the rich.
πλούσιος dives. Ոյր մեծ է տուն, այսինքն լի ճոխութեամբ, ընչաւէտ. ընչեղ. փարթամ. ճոխ. հարուստ.
very respectable, estimable, reverend, venerable;
— լինել, to be held in high esteem, to enjoy the esteem of, to be much esteemed by;
— առնել, cf. Մեծարեմ.
Շունչ (այսինքն հոգի) մարդոյ մեծարգոյ է եւ պատուական. (Վեցօր. ՟Թ. (յն. մարդն ազնուականութեամբ ոգւոյ գերագոյն է։))
cf. Մեծարգի.
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
Մեծ է սէրն աստուծոյ քան զամենայն մեծութիւնս երկրաւորս , այսինքն զինչս եւ զփառս. (Եղիշ. ՟Ե։)
Սկիզբն մեծութեան այս է, որ զաստուած ոչ ոք քննէ. այսինքն խնդրէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15։ (որ ի Սիրաքշ ՟Ժ. 14. Սկիզբն ամբարտաւանութեան եւ այլն։))
long day.
ՄԵԾՕՐ կամ ՄԵԾ ՕՐ. Օր մեծ. այսինքն երկայն տիւ.
distinct, one only;
cf. Մեկին.
Եւ թուղթ եւս մեկնակ (այսինքն միակ եւ ընտիր) եթող նա մեզ. (Եւս. պտմ. ՟Է. 25։)
clad in a single garment, having but one vest.
Ոչ մեկնահանդերձ օր, կրկնակի մի (այսինքն կրկնոց մի եւս) զիւրեւ ունէր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
to retire, to go away, to remove to a distance.
Զմեկնանալն (այսինքն զհրաժարումն յաշխարհէ) կրթութիւն մահու եւ փախուստ մարմնոյ հարքն մեր անուանեցին. (Եւագր. ՟Ե։)
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
Մեկնիլ յաշխարհէ. այսինքն վախճանիլ. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 40։)
interpreter, commentator, expositor.
Զիա՞րդ լուիցեն առանց քարոզչի, այսինքն առանց մեկնչի, որպէս փիղիպոսն ներքինոյն. (Եփր. հռ.։)
heathen temples.
այսինքն Մեհեանք, ենից.
to find fault with, to blame, to accuse, to reproach, to censure, to reprove, to criminate, to condemn;
— զժամանակն, to blame the want of time.
Ոչ եդ անզգամութիւն աստուծոյ, այսինքն է թէ՝ մչ մեղադրեաց զկամսն աստուծոյ։ Զվէ՞րս մարմնոյս եւ զվնա՞սս մեղադրեցից (այսինքն վասն վիրաց եւ այլն)։ Ոչ ոք կարէ ի դատապարտելոցն մեղադրել զդատաւորն. (Իսիւք.։)
cf. Մեղանչական.
Որ զանձին մեղ ոչ գիտէ, այսինքն որ ոչ է մեղական չար ին (կամ չարի ինչ) յանձին իւրում. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16. (կամ գրելի էր, ոչ գիտէ մեղական ինչ եւ այլն։))
cf. Մեղանչեմ.
Առաւել չարագոյն է, որ ընդանոյն եւ ջերմին (այսինքն ջերմ սիրելւոյն) մեղանայ. (Մանդ. ՟Ժ՟Դ։)
guilty.
Ես եմ մեղապարտ. այսինքն ես եմ պատճառ մահու տան հօր քոյ. (Եփր. թագ.։)
sinful;
iniquitous, wicked;
sinner.
Չարք եւ մեղաւորք էին առաջի աստուծոյ։ Մեղաւորն եւ ամպարիշտն։ Վա՛յ ազգին մեղաւորի։ Ի ճանապարհի մեղաւորաց նա ոչ եկաց։ Ի գործս ձեռաց իւրեանց կապեսցին մեղաւորք։ Դարձցին մեղաւորք անդրէն ի դժոխս։ Աստուած քաւեա՛ զիս զմեղաւորս։ Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր (այսինքն յայտնի պոռնիկ)։ Ո՛չ եկի կոչել զարդարս, այլ զմեղաւորս։ Յիսուս քրիստոս եկն յաշխարհ փրկել զմեղաւորս, որոց գլուխն ես եմ.եւ այլն։
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
Մեղմով (այսինքն ողոք բանիւք) քաղցրացուցանել զխստութիւն իշխանին. (Եզնիկ.։)
a long while, slowly.
Մեղմաժամ որոճալովն մանրեսցի. (Վեցօր. ՟Ը։ (կամ Մեղմածամ, այսինքն մեղմով ծամելով։))
insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.
Չարագործ եւ մեղմեխ եւ անմիտ կոչեմք։ Մի՛ երկբանս, այսինքն մի՛ մեղմեխս, մի՛ նենգաւորս. քանզի չի՛ք այլ ինչ այնպէս անպիտան յեկեղեցւոջ որպէս զմեղմեխն։ Մեղմեխք, որկորայք, դատարկապորտք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. տիտ.։)
bee;
ձագ —աց, drone maggot;
գունդ, պարք —աց, swarm of bees;
գործասէր, ճարտար —, diligent, industrious bee;
— բզզէ, the bee buzzes.
Անգործ մեղու. այսինքն պիծակ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16։) յն. κηφήν fucus
water-melon.
Որպէս նոյն ընդ յն. ձայնիս միլօբէ՛բօն. μηλοπέπων melopepo. է Պտուղ անուշահոտ որպէս փոքրիկ սեխ ի ձեւ ձմերուկի. ... Այլ ի մեզ վարի որպէս յն. բէբօն, πέπων , πεπόνιον pepo. այսինքն Ձմերուկ. գառբուզ. որպէս եւ առ լատինս մէլօ, melo, է սեխ եւ ձմերուկ. որ եւ մէլօ՛բէբօ. ըստ Մենինսքեայ՝ գավուն գառբուզ.
sin, crime, iniquity, transgression, trespass;
fault, error;
offence, evil, malice;
— փոքր, թեթեւ, peccadillo, venial fault;
եօթն մահուչափ —, the seven capital sins;
մահուչափ or մահացու, սկզբնական, ներգործական, վերապահեալ —, deadly or mortal, original, actual, reserved sin;
վկայք մեղաց, false witnesses;
վասն մեղացն, sin-offering or trespass-offering;
անկանել ի մեղս, մեղս առնել, գործել, to sin, to transgress;
ի մեղս արկանել, to cause to sin;
խոստովանել զմեղս իւր, to confess one's sins;
թողուլ զմեղս, to remit, to absolve sin;
մեռանել ի մեղս, to die in sin;
ի մեղս գրել զիմն, to impute a thing as a crime to;
մեղս դնել, cf. Մեղադրեմ.
ՄԵՂՔ ἀμαρτία, ἀμάρτημα, -ατα peccatum, -ta ἁδικία injustitia, injuria, iniquitas. որ եւ ՄԵՂ, ՄԵՂԱՆՔ, ՄԵՂԱՆՉԱՆՔ. Յանցանք. անրիաւութիւն. ապիրատութիւն. խոտորումն յօրինաց աստուծոյ, կամ ի կանոնէ ուղիղ վարուց. (լծ. լտ. մա՛լում, մա՛լա. այսինքն չար, չարիք)
Վասն մեր մեղս արար զնա. այսինքն խաչ արար զմարմին նորա. (Եփր. ՟բ. կոր.։)
hoofed, having hoofs.
Ոյր ճիւըն այսինքն ոտն է միակտուր. միապաղաղ կճղակաւ.
vest, garment.
Բառ ռմկ. մինթան. (լծ. յն. իմա՛դիօն ). ἰμάτιον vestimentum. այսինքն Զգեստ. հանդերձ.
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
Ո՞չ տեսանես զարեգակն ծագեալ, եւ մեռեալ. (Բրս. յուդիտ.) այսինքն ի մայրն մտեալ. δυόμενον occidentem.
breathing, mortal.
Որ ունի զշունչ մեռելական, այսինքն բաժանելի ի մարմնոյ մահուամբ. մահկանացու. մեռոտ.
dead;
carcass;
idols, image.
Եւ մաշկեկաւ մեռելոտին (այսինքն մեռելոտեաւ), անցո՛ ընդ կեանս այս երկրային. (Յիսուս որդի.։)
holy oil, chrism;
ointment, perfume.
Զսուրբ միւռոնն, այսինքն զիւղն անուշահոտութեան։ Օծանել զնա միւռոնովն սրբով։ Օծանելն զքարինսն աստուածայնովն մեռոնաւ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. եկեղ.։)
Մեռոնս այս օրհնաբանեալ՝ թարգմանեալ իմանի ինձ մայր։ Իսկ մառնամուտ՝ որ եւ այս միւռոն՝ ըստ այլում բառի ցուցանի, այսինքն է մթին, մռայլ առձայնի։ Մեռայ՝ որ է դառնութիւն. որ եւ միւռոն ստուգաբանեալ մեկնապէս ըստ մեզ՝ մեռելութեան ազգականութիւն. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
cf. Մեսիայ.
ՄԵՍԻԱ կամ ՄԵՍԻԱՅ. Բառ եբր. մաշիա, մաշուախ. այսինքն Օծեալ. (որպէս մշկահոտ իւղով, կամ մեռոնաւ) որ յունարէն Քրիստոս ասի, սեպհականեալ Յիսուսի փրկչին աշխարհի՝ իբրեւ ճշմարիտ քահանայապետի, թագաւորին թագաւորաց, եւ տեառն մարգարէից. մէսիհ.
metal, mineral;
—ք, mine;
exile, banishment;
դնել, արտասահմանել ի —ս, to banish, to exile, to send into banishment;
արկանել ի —ս, to arrest, to imprison.
Բառ ռմկ. մեդալ, միդալ. յն. մկէ՛դալլօն, լտ. մէդա՛լլում. Հանք. բովք. թ. մատէն. այսինքն հրահալելիք. եւ տեղի նոցա.
Կոչէին զայն մէդալ՝ այսինքն հեղուկ՝ կորնթոսի. (Մարթին.։)
eleven.
ἔνδεκα undecim. սանս. էքատասան. Մի ընդ տասին. այսինքն տասն եւ մի. տասնումէկ, տասնըմէկ.
silk;
անգործ —, raw silk;
գործարան —ի, silk-manufactory.
(որ եւ յն. մէ՛դաքսա, մէդա՛քսիօն. որպէս բառ օտար լեզուի. զի ըստ բնիկ յն. ասի սիրիգօն ի սիր, այսինքն շերամ որդանէ). μέταξα, μετάξιον, σηρικόν sericum. Թել եւ հիւսք շերամ որդան. եւ Կերպաս ի նոյն ի նիւթոյ.
metropolitan.
ՄԵՏՐԱՊՕԼԻՏ μητροπολίτης metropolita, episcopus metropolitanus. գրի եւ ՄԵՏՐԱՊՕՂԻՏ, ՄԵՏՐՈՊՕԼԻՏ, լտունք. Բառ յն. միդրօբօլիդիս. այսինքն մայրաքաղաքացի. որպէս Արքեպիսկոպոս մայրաքաղաքի.