Entries' title containing րամ : 451 results

Մաքրամիտ

adj.

clear-headed.

· Calfa

NBHL (2)

Մաքրամիտ եւ ամենայն պարկեշտութեամբ զարդարեալ։ Առաջին մաքրամիտ մարգարէն մովսէս. (Ճ. ՟Ա.։ Հ։ յնվր. ՟Գ։ Տօնակ.։)

Մաքրամիտ իմաստիւք փայլեալ. (Երզն. լս.։)


Մեղրամոմ, ոյ

s.

wax, bee's wax.

· Calfa


Մոլորամիտ

adj.

in error.

· Calfa

NBHL (1)

Տրտմեցուցի զքեզ՝ անուղղայ եւ մոլորամիտ. (չար եւ ամբարիշտ գործովք իմովք. Մարաթ.։)


Մոխրամած

adj.

prostrate in the dust.

· Calfa

NBHL (1)

Զյոյժ խոնարհութեամբ աղօթելն ասէ՝ մոխրամած դիմօք. (Վրդն. սղ.։)


Մոխրամորթ

adj.

dark skinned, sunburnt, tawny, brown.

· Calfa

NBHL (1)

Մոխրամորթ եւ սեւ եւ դիւանման կոչեաց զինքն։ Մոխրամորթ եւ սեաւ դեւանման դու. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Մուրամ, ացի

va.

cf. Մուրանամ.

· Calfa


Մանրերամ

adj.

composed of small ones;
— ձկունք, a great deal of small fry.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ երամն բաղկանայ ի մանունց կամ ի փոքրկանց.

Զկէտս մեծամեծս հանդերձ մանրերամ ձկամբք. (Վեցօր. ՟Է։)


Մատաղերամ

adj.

young;
— մանկտի, little children;
— գառինք, lambkins.

· Calfa

NBHL (2)

Որոյ երամն բաղկանայ ի մատաղ տղայոց.

Երգակից լինէն մատաղերամ բազմութեան մանկտւոյն. (Եղիշ. ՟Ա։)


Մսրամուտ

adj.

bred in the stable.

· Calfa


Համերամ

adv.

cf. Երամովին.

· Calfa

NBHL (2)

Երամովին. սիւրիայով.

Համերամ թռուցեալ յերկինս. (ՃՃ.։)


Հայրամեծար

adj.

honouring one's father.

· Calfa


Հանճարամիտ

cf. Հանճարեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Հանճարամիտն աղեքսանդրոս. (Պտմ. աղեքս.։)


Ծանրամարմին

adj.

corpulent, fleshy, plump.

· Calfa

NBHL (2)

Ծանրամարմինքն ի ձեռն փարթամութեան ստացեալ երիվարս երագեն. (Լմբ. ժղ.։)

Ծանրամարմինս եւ անհեդեդ ուղտս անուանեաց. (Գէ. ես.։)


Ծանրամեղ

adj.

sinning much

· Calfa

NBHL (1)

Խոստովանելոցն եւ հաղորդելոցն, թէպէտեւ ծանրամեղք իցեն, զերծանիլ ասէ. (Սարկ. լս.։)


Ծանրամիտ

adj.

stupid;
peevish, obstinate.

· Calfa

NBHL (3)

Թանձրամիտ. բթամիտ. եւ Անլսօղ.

Ուսուցիչ, որ զծանրամիտս վարժել կարասցէ. (Կլիմաք.։)

Ոչ իմացան ասէ ի դէմս ինքեանց ասել զառակն, զի այնպիսի իմն ծանրամիտք էին. (Նանայ.։)


Ծանրամտիմ, եցայ

vn.

to be angry;
to be obstinate.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանրամտեալ ամաչեաց, եւ սկսաւ յամօթոյն փախչել. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Ծանրամտութիւն, ութեան

s.

stupidity;
peevishness, obstinacy;
cowardice.

· Calfa

NBHL (5)

Որպէս Թանձրամտութիւն. բթամտութիւն.

Որք յաղագս ծերութեան, եւ կամ ծանրամտութեան ըստ բնութեան ուսանել ոչ զօրէին. (Փարպ.։)

Յոյժ ամաչեցուցանելով եւ ծանրամտութեամբ է բանս. (Ոսկ. գծ.։)

Ի վերայ այնքան ծանրամտութեան եւ տրտնջման ապերախտիցն։ Մերժումս ոչ ըստ աստուծոյ անտես առնելոյն, այլ ըստ մեր ծանրամտութեանն. (Լմբ. սղ.։)

Հետեւի անազատականութեանն՝ փոքրաբանութիւն, ծանրամտութիւն, փոքրահոգութիւն. (Արիստ. առաք.)


Լորամարգ, աց

cf. Լոր.

· Calfa

NBHL (4)

Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 2։)

Մանանայիւն եւ լորամարգիւն. (Զքր. կթ. ծն.։)

Այլ առաւել գրի Լորամարգի. տես (Ել. ՟Ժ՟Զ. 13։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 31. 32։ Սղ. ՟Ճ՟Դ. 40։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)

Խորտիկս կերակրոց յոգոյ, լորամարգոյ բեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Լորամարգի, գւոյ

cf. Լոր.

· Calfa

NBHL (4)

Ի մխիթարութիւն ել նոցա լորամարգ ի ծովէ. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 2։)

Մանանայիւն եւ լորամարգիւն. (Զքր. կթ. ծն.։)

Այլ առաւել գրի Լորամարգի. տէ՛ս (Ել. ՟Ժ՟Զ. 13։ Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 31. 32։ Սղ. ՟Ճ՟Դ. 40։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 2։)

Խորտիկս կերակրոց յոգոյ, լորամարգոյ բեր. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Լուսաւորամիտ

adj. s. enlightened-mind;
intelligent.

· Calfa

NBHL (1)

Թարգմանի լուսաւորամիտք. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 41։)


Լուսերամ

adj.

belonging to the celestial chorus.

· Calfa


Խոստովանադրամ, ոյ

s.

bribe for confession.

· Calfa

NBHL (2)

Դրամ առեալ վասն խոստովանութիւն լսելոյ.

սիմոնական ախտ. Որպէս խոստովանադրամ, հաղորդադրամ, կամ պսակադրամ. (Կիր. Երզն. խր.։)


Խորամանկ, աց

adj.

cunning, sly, crafty, knavish, wily, roguish, artful;
fraudulent, deceitful, rascally, villanous;
malicious;
— կեղծաւորութիւն, profound hypocrisy.

· Calfa

NBHL (7)

Փոփոխէ զխորհուրդս խորամանգաց։ Այր խորամանգ նիտայ զչարիս. (Յոբ. ՟Ե. 12։ Առակ. ՟Ժ՟Զ. 28։)

Զգո՛յշ լեր ի խորամանկէ, ի չարիս նիւթէ. (Սիր. ՟Ժ՟Ա։)

Խորամանկ թռչունն գիշերասէր. (Պիտ.։)

Եւ իբր Խորամանկական. պատիր.

Խորամանկ բարոյիւք. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 16։)

Խորամանկ խաբեութեամբ. (Եղիշ. ՟Դ։)

Խորամանկ խորհրդով։ Զխորամանկ հնարիմացութիւնն. (Յհ. կթ.։)


Խորամանկեմ, եցի

vn.

to chicane, to quirk, to quibble, to use stratagem and artifice, to deceive, to cheat;
to be cunning, artful, fraudulent, knavish.

· Calfa

NBHL (11)

πανουργέω callide ago. Խորամանկութեամբ վնասել. թակարդել. նենգել. պատրել. դաւաճանել.

Եթէ ինչզդոսա խորամանգել կամ տրամեցուցանել յօժարեսցուք. (՟Գ. Մակ. ՟Է. 6։)

Խորամանգեմք զանձինս մեր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 34։)

Ոչ բռնութեամբ հաւանեցուցանել, այլ խորամանկել հնարէր. (Խոր. ՟Գ. 13։)

Զի մի՛ ճշմարտութիւնն կերպարանօք խորամանկեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Յովսէփ յորժամ խորամանգիւրն, եւ վաճառեալ լինէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)

Որ զամենայն ինչ չարիսդ խորամանգեցւոց. (՟Բ. Մակ. ՟Է. 31։)

Յայսր ամենայնի վերայ այլ եւսչարութիւն խորամանկեաց. (Եղիշ. ՟Բ։)

Գտակք չարեաց, որ արտաքս քան զսովորական եւ զծանօթ բազմաց զչարն՝ այլ ինչ խորամանգեն. (Բրս. հց.։)

Չարեօքն՝ որ ի վերայ մեր խորամանկէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)

Հասէ՛ք վաղվաղակի ... գուցէ խորամանգիցէ։ Արդեամբք խորամանկեցին չմերձենալ ի մեզ. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Գ. 22։ ՟Գ. Մակ. ՟Գ. 11։)


Խորամանկիմ, եցայ

vn.

cf. Խորամանկեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Գաբաւոնացիք խորամանկեցան պաշարաւն եւ խաբեպատիր զգեստիւք։ Այն որ զգուշութեամբ սրբութեամբ տարածանել ընդ աշխարհս ամենայն հանդերձեալ էր, որդին դաւթի (սողոմոն) սիրովն բազում կանանց խորամանկեցաւ առնել զնա. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)

Այսպէս խորամանկի նա, եւ կեղծաւորի. (Եփր. ՟բ. թես.։)


Խորամանկութիւն, ութեան

s.

cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.

· Calfa

NBHL (6)

πανουργία, κακουργία, ῤαδιουργία , κυβεία, ἑπιβουλή, πονηρία calliditas, malignitas, insidiae, malitia. Խրամանկելն. գործ խորամանկաց. անարժան խորագիտութիւն. չարահնարարուեստ. նենգ, խաբեութիւն. կեղծաւորութիւն. դաւաճանութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. սատանութիւն.

Արարին նոքա խորամանկութեամբ։ Ի խորամանգութենէ չարեաց իւրեանց։ Ի բա՛ց արա զանձն իմ ի խորամանկութենէ նոցա։ Գիտաց յիսուս զխորամանգութիւնն նոցա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցաասէ։ Լի ամենայն նենգութեամբ եւ խորամանգութեամբ։ Զի մի՛ նենգեսցուք զբանն աստուծոյ։ Որպէս օձն խաբեաց զեւայ խորամանգութեամբ իւրով.եւ այլն։

Յամօթ եղեւ խորամանկութիւն բանսարկուին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)

Խորամանկութեամբ պատուէր զնոսա. (Խոր. ՟Բ. 18։)

Զխորամանկութեանն զմտածութիւն անակայ. (Փարպ.։)

Այպն առնելով երկիր պագանէին նմա, եւ բազում խորամանկութիւնս ցուցանէին։ Ի միտս եւ ի խորհուրդս մեր բերցուք զպսակն փշեղէն, զթուքն, եւ զխորամանկութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 38։)


Խորամէջ

adj.

deep & spacious in the center;
concave.

· Calfa

NBHL (1)

Արձակահիմն, խորամէջ, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)


Խորամիջոց

cf. Խորամէջ.

· Calfa

NBHL (1)

Կէսքն նքուրի կերպարանաց նմանեցուցին (զերկիր), եւ ոմանք խորամիջոց անուանեցին. (Վեցօր. ՟Թ։)


Խորամուխ

adj.

penetrating, acute, piercing;
profound, deep;
— լինել, to penetrate, to fathom, to dive into, to enter deeply;
— լինել ի ցաւս, to be swallowed up by, to be plunged in grief;
— ի ներքս խաղալ, to enter too far, to plunge in too deeply;
— դրոշմել, to inculcate, to impress deeply on the mind.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմնոյ ոչ մայն աչք արտասուեն, այլ բոլոր անդամքն քրտնու. որով եւ տէր այնչափ խորամուխ ուսոյց զմարմնոյս բնութիւն. ( Մամբր.։)


Խորամուտ

cf. Խորամուխ.

· Calfa

NBHL (2)

Նաւարկեալ, եւ խորամուտ եղեալ ի ծովուն. (Ճ. ՟Ա.։)

Պօղոս խորամուտ եղեալ տնտեսութեանն փառաւորէ զնա ճշմարտութեամբ. (Վրդն. քրզ.։)


Խուռներամ

adj.

in many flocks;
in vast numbers;
— փունջ, nosegay of various flowers.

· Calfa

NBHL (3)

Խուռն երամով. ի յոքունց բաղկացեալ.

Հոտ բուրազուարթ, փունջ խուռներամ. (Նար. տաղ ծն.։)

Անթառամ ծաղիկ, շուշան վայրենի, փունջ խուռներամ՝ գարնանոյ. (Տաղ.։)


Թղթադրամ

s.

cf. Դրամաթուղթ.

· Calfa


Կարծարամիտ

adj.

thick-headed, obstinate, perverse, stupid.

· Calfa


Հաղորդադրամ

s.

oblation at the Communion.

· Calfa


Համասպրամ

adj.

fragrant, odoriferous, sweet-smelling or scented.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«անուշաբոյր, անուշահոտ, հոտաւէտ (ծաղիկների համար ասուած)։ Ագաթ. Զքր. կթ. Վրդն. անթ. «մի տեսակ անուշահոտ և գեղեցիկ ծաղիկ է. lvchnis orientalis» Մխ. առ. Մխ. հեր. գրուած է նաև համսպրամ, համասփրամ, համասպրան և հայաձև կերպարանքի տակ մտած՝ համա-սփիւռ։

= Պհլ. *hamspram ձևից, որ թէև աւան-դուած չէ իրանական գրականութեան մէջ, սակայն կայ արմատը՝ պհլ. spram կամ spa-ram, պազ. sparham, պրս. isparam, sipa-ram, isparγam «ռեհան ծաղիկը», սոգդ. *sparγum «ծաղիկ»։ Սրանցից բարդուած ձևեր են հյ. շահասպրամ, պհլ. nānukspram, պրս. mūrdisparam, mūrdisfaram ևն ծաղկի անունները։ -Սպրամ բուն իրանական բառ է և նշանակում է «ծաղիկ». հմմտ. սոգդ. *sparγmak «ծաղիկ», զնդ. sparəγa «ծիլ, ընձիւղ» (սլաքի), frasparəγa «ծիլ, ոստ» (ծառի)։ Պատկանում է հնխ. sphereg-, sperg-արմատին, որի ժառանգներից յիշա-տակելի են սանս. sphúrǰati «յանկարծ դուրս գալ», sphúrja «մի տեսակ բոյս», յն. ἀσπά-թαγος «նորաբողբոջ ծիլ, ծնեբեկ», լիթ. spur-gas «բոյսի աչքերը», հոլլ. sporkel «փետ-րուար ամիսը», անգլ. spring «գարուն» (իբր ակնուռները բացուելու ժամանակ), անգսք. spraek, spranka «ծիլ» ևն (տե՛ս Walde 728, Pokorny 2, 673)։-Հիւբշ. էջ 177։

NBHL (4)

Յասմիկն, եւ մանուշակն, եւ այլ ամենայն համասպրամն ծաղկանցն եւ ծառոցն բոյսք բողբոջոց. (Ագաթ.։)

Տնկեաց զդրախտն, եւ զարդարեալ յօրինեաց զանազան եւ երփն երփն լի համասպրամ (կամ համասփրամ) ծաղկօք։ Իբրեւ հովիտս գարնանային զանազան եւ համասպրամ ծաղկօք զարդարեալ եւ պաճուճեալ. (Զքր. կթ.։)

Իբրեւ զմարգս համասպրամ ծաղկէք լի. (Վրդն. յանթառամն.։)

ՀԱՄԱՍՊՐԱՆ կամ ՀԱՄԱՍՊՐԱՄ. ի. գ. Համասպրամ եդաւ ի կարգի բառարանիս ըստ սովորական առման նախնեաց՝ որպէս ընդհանուր անուն անուշահոտ եւ համասփիւռ ծաղկանց։ Այլ ասի լինել ի կողմանս հայաստան աշխարհի եւ առանձին ծաղիկ սակաւագիւտ.


Հազարակրամ, ի

s.

kilogram.

· Calfa


Հազարակրամեդր

s.

kilogramometer.

· Calfa


Հազարամեայ, մէից, եայց

adj.

cf. Հազարամեան.

· Calfa

NBHL (5)

Հազարամեայ ժամանակ։ Ժամանակ հազարամեան. (Եւս. քր. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։ Շ. ՟բ. պետ. ՟Խ՟Գ։)

Հազարամեայ օր. (Նեղոս.։)

Հազարամեայ աղճատանքն ի դրախտին փափկութեան։ Օտարոտեացն եւ հերձուապետացն հազարամեայ առասպելք. (Առ որս. ՟Ժ։ Միսայէլ խչ.։)

Ի զուր էր զհաշտն հազարամեան առնել. (Եզնիկ.։)

Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)


Հազարամեան, ենից

adj.

of a thousand years;
մեայ ժամանակ, millennium.

· Calfa

NBHL (5)

Հազարամեայ ժամանակ։ Ժամանակ հազարամեան. (Եւս. քր. ՟Ա։ Լմբ. սղ.։ Շ. ՟բ. պետ. ՟Խ՟Գ։)

Հազարամեայ օր. (Նեղոս.։)

Հազարամեայ աղճատանքն ի դրախտին փափկութեան։ Օտարոտեացն եւ հերձուապետացն հազարամեայ առասպելք. (Առ որս. ՟Ժ։ Միսայէլ խչ.։)

Ի զուր էր զհաշտն հազարամեան առնել. (Եզնիկ.։)

Ընդ լուծանել փոքր կապանաց հազարամէից. (Նար. ՟Կ՟Զ։)


Հազարամեանք

s.

the Millennarians.

· Calfa


Հազարամեդր

s.

kilometer.

· Calfa


Հազարորդակրամ

s.

milligram.

· Calfa


Հանրամածեալ

adj.

surrounded on all sides.

· Calfa

NBHL (1)

Զհանրամածեալ հոսանս հեղեղաց չարին։ Բենիկ.։


Պատկերամարտ, ից

s.

iconomachus.

· Calfa

NBHL (3)

Վրթանիսի քերթողի յաղագս պատկերամարտաց. (Վրթ. քերթ.։)

Պատկերամարտքն՝ որ իջին յաղուանս, պղտորեցին զերկիրդ ձեր. (Կաղանկտ.։)

Ի ժամանակս պատկերամարտիցն զնորին իսկ զանարատ Աստուածածնին զերանելի պատկերն ընկեցին ի ծովակն՝ որ կոչի Ղազարու. (Հ. կիլիկ.։)


Պատկերամարտութիւն, ութեան

s.

iconomachy, iconoclasty, war against images.

· Calfa

NBHL (3)

Ի պատկերամարտութենէ (ելին) ի խաչամարտութիւն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Աղանդդ այդ յետ առաքելոցն երեւեցաւ, եւ պատկերամարտութիւնդ նախ ի հոռոմս. (Կաղանկտ.։)

εἱκονομαχία imaginum oppugnatio, iconoclastia. Մոլորութիւն եւ գործ պատկերամարտից.


Կանխադրամ, ոյ

adj.

advance;
— տալ, to advance sums.

· Calfa


Կարամուրք

s.

joints or articulations.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Մանրամասն բառիս քննութեան վը-րայ տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Բ, էջ 214։


Չորեքդրամեան

s.

tetradrachma.

· Calfa

NBHL (2)

Ետուն նմա իւրաքանչիւր՝ մէն մի որոջ, եւ չորեքդրամեան մի ոսկի անդիր. (Յոբ. ՟Խ՟Բ. 11։)

τετραδίδραχμον quadridrachma. Ունօղ զարժէս չորից տրամից կամ դիդրաքմայից. կրկին երկդրամեան. որ եւ ՍԱՏԵՐ.


Պաճարամիտ

adj.

block-headed, stupid, silly, stolid, foolish.

· Calfa

NBHL (2)

Մտօք անզգայ որպէս զպաճարս. անբան. անասնամիտ. պաճարամիտ գոռոզ. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)

Յաճախեցին չար եւ պաճարամիտ եպիսկոպոսք. (Լմբ. պտրգ.։)


Ջրամած

adj.

covered with rain clouds.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատութիւն ջրամած սառնեղէն։ Նա ձգեաց զջրամած երկինքն։ Ջրամած եւ օդնտարած երկին։ Ջրամած կամարդ։ Ջրամած վարագոյրդ։ Ժողովեալ զջրամած աշխարհս մասամբք գերագունիցն։ Յեօթներորդ պարունակն ի ներքոյ ջրամած հաստատութիւնեդ. (Ագաթ.։ Ոսկ. խչ.։ Նար. յովէդ.։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ղ։ Մաշտ.։ Ճ. ՟Գ.։)


Definitions containing the research րամ : 2963 results

Անտաշ, ի, ից

adj.

rough, unpolished;
hard.

· Calfa

NBHL (1)

Քարինս անտաշս։ Քարամբք անտաշիւք։ Շինեաց յանտաշից։ Եբեր փայտ անտաշ. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. ՟Զ. ՟Է. ՟Ժ։)


Անտառախիտ

s. adj. strong, tough;
thick;
bushy;
woody.

· Calfa

NBHL (1)

Փառանն (է) անտառախիտ թանձրամայրի. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Անրջական, ի, աց

adj.

that relates to dreams;
visionary.

· Calfa

NBHL (1)

Զփոխարէնն յաստուծոյ ընդունի յանրջական տեսութիւն առաքելոցն։ Յանրջական իմն նախատեսութեանց հրամայեալ. (Խոր. ՟Բ. 80. 85։)


Անց, ի, իւ, անցք, ից

s.

abortive;
Easter;
cf. Անցք.

· Calfa

NBHL (1)

Փեսեկդ թարգմանի անց. արդ զենուն զանցարանս՝ զբնակութիւն փոփոխեալ ըստ հրամանաց բանին. (Փիլ. ել.։)


Անցարան

s.

passage.

· Calfa

NBHL (1)

Զայն՝ որ եբրայեցիքն հայրենի լեզուաւն հրամայեցին անցարան կոչել։ Զենուն զացարանն՝ զբնակութիւն փոփոխեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 4։)


Անփոյթ

adj.

negligent, careless, inattentive, indifferent, indolent;
— առնել, — լինել, to neglect, to slight, cf. Անտեսել.

· Calfa

NBHL (1)

Անփոյթ առնել աւանդիցն, կամ ծանունցն, կամ այսմիկ, կամ հրամանին, կամ ի խորհել. (Յճխ.։ Յհ. իմ. ատ. ՟Ի՟Գ։ Յհ. կթ.։ Լմբ. համբ. եւ Լմբ. սղ.։)


Անփոփոխութիւն, ութեան

s.

immutability, invariableness, constancy.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիաւորութիւնն յայտ առնէր, եւ զանփոփոխութիւն հրամանացն (ընդ հօր)։ Ի ձեռն ամենայնի ցուցանէ զանփոփոխութիւն էութեանն (ընդ հօր). (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։ ՟Բ. 23։)


Անօթի

cf. Նօթի.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց տանել անօթի. (ՃՃ.։)


Անօրէն, րինի, նաց

adj.

unjust, wicked;
impious;
untoward;
illicit, base;
profane.

· Calfa

NBHL (2)

Եղծանել զանօրէն հրաման թագաւորին։ Զաւակ անօրէն անկողնոց։ Անօրէն գնացիւք. եւ այլն։

Աստուած այսպէս հրամայեաց՝ անօրէն գոլ մերձենալ հրէի առ այլազգի. (Ոսկ. գծ.։)


Անօրինեմ, եցի

vn.

to be iniquitous, to be unjust;
to sin, to transgress.

· Calfa

NBHL (1)

Ի նմին տեղւոջ, ուր զոնիայն անօրինեցին (յն. յոնիայն ամպաշտեցաւ), հրամայեաց զկառափն հարկանել զանօրէն մահապարտին. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 38։)


Աշխատասիրութիւն, ութեան

s.

diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.

· Calfa

NBHL (1)

Միաբանեալք՝ միշտ աշխատ ունիմք զտէրն արեաց։ Պատերազմաւ աշխատ կալեալ էր զնոսա։ Զմեզ աշխատ կալաւ կարի սակաւ արամբք. (Փարպ.։)


Աշխարանուագ

adj.

plaintive, mournful, lamentable.

· Calfa

NBHL (1)

Յորդորեցից զեղարամարս յաշխարանուագ ձայնս. (Պիտ.։)


Աշխարհահամար

cf. Աշխարհամար.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեցաւ, որպէս ետ հրաման աշխարհահամար դպրացն։ Կացուցանէր աշխարհահամար դպիրսն։ Եկին մատուցին աշխարհահամար դպիրքն. (Եսթ. ՟Ը. 9։ ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 42։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 14։)


Աշխարհային

adj.

worldly, profane;
secular, lay, temporal.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաման առաք ի բաց կալ յաշխարհայնոցս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)


Աշխարհաշէն

adj.

that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխարհաշէն ըստ մերոյն արամայ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)


Աշխարհաստեղծ, ից

adj.

that created the world.

· Calfa

NBHL (1)

Տարածեաց եւ տէրն զաշխարհաստեղծ բազուկն իւր ի վերայ խաչին։ Սկզբնածինն այն խաւար զգալի ի հրամանէն աշխարհաստեղծ տեղի տուեալ հալածեցաւ. (Սկեւռ. յեսայ. եւ Սկեւռ. ի յար.։)


Աշխարհացոյց, ցուցի

s.

map;
համատարած —, map of the world.

· Calfa

NBHL (1)

Տուեալ նմա աստուածագիծ տախտակ՝ հրամայեաց այնու գրել զաշխարհարարութիւնն, եւ զօրինակն երկրի. եւ սկիզբն աշխարհացուցին զտապանակն հրամայեաց գործել յօրինակ վերնոյ աշխարհին. (Տօնակ.։)


Աշխոյժ, խուժից

adj.

ardent, spirited, lively, sprightly, mettlesome, fiery;
adroit, skilful;
alert, vigilant;
— ձի, a spirited horse.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխոյժ ժամանակի բռնութեան։ Տրամախոհեալ յոյժ աշխոյժ խուզմամբ. (Մագ. ՟Ծ՟Զ. ՟Կ՟Ը։)


Աշտարակաձեւ

adj.

which has the forme of a tower, turreted.

· Calfa

NBHL (1)

Խրամատեցաւ ցանկն աշտարակաձեւ այգւոյն. (Մծբ. ՟Ժ՟Ը։)


Ապա, Եւ ապա

adv. conj. s.

afterwards, then, immediately afterwards;
consequently, in consequence;
finally, at last;
secondly;
then, therefore;
առ յապա, one day, some day;
for the future;
յ—յս, առի յ—յս, henceforth, for the future;
առ ի յ—յսն յիշատակ, a monument for posterity, for the remembrance or memory;
առ յապայք, the future;
future things;
յիշեա, որդեակ, զառ յապայսն, remember, son, the future.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ յաղագս ծննդեանն շամիրամայ ... եւ ապա ուրեմն եւ այլն. (Պիտ.։)


Ապախտ

adj.

vain, useless, neglected, slighted, forgotten;
— առնել, to neglect, to forget, to slight, to violate, to infringe, cf. Արհամարհեմ, cf. Խոտեմ;
— լինել, cf. Անպիտանամ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՊԱԽՏ ԱՌՆԵԼ. φαυλίζω, ἁκωρόω, κενόω. contemno, praevaricor, non pareo, evacuo, irritum facio եւ այլն. Զանց առնել. անցանել զհրամանաւ. յոչինչ գրել. արհամարհել. խոտել. խափանել. ի դերեւ հանել. կեչմէք, պասմագ, խօր դութմագ, սայմամագ, պօշա չըգարմագ.


Ապացուցական, ի, աց

adj.

demonstrative.

· Calfa

NBHL (1)

Զխորհուրդս մտածութեանս այսորիկ տրամաբանականքն կոչեն ապացուցական բազմօք հինգերորդ. (Փիլ. լիւս.։)


Ապիրատ, ից

adj.

wicked, iniquitous, rascally, roguish, flagitious.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ ապիրատն ընկալցի ըստ իւրում ապիրատութեանն։ Որք են ապիրատ եւ խորամանկք. (Կող. ՟Գ. 25։ Եսթ. ՟Գ. 8։)


Աստուածածին, ծնի, իւ

adj.

Mother of God.

· Calfa

NBHL (1)

θεοτόκος deipara, dei genitrix Սեպհական սրբոյ կուսին Մարիամու մօրն Յիսուսի, որպէս Ծնօղ Ատուածոյ ի մարմնի. մայր բանին. ատուածամայր. տիրամայր. տիրածին կոյս.


Աստուածակամ

adj.

willed by God, agreeable to God.

· Calfa

NBHL (1)

Ատուածակամ հրաման. (Ագաթ.։) (Փարպ.։)


Աստուածակեաց

adj.

who lives with God or according to the will of God.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածակեաց հրաման. (Ագաթ.։)


Աստուածային

adj.

divine, belonging to God;
sacred, pious.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածային խորհուրդ, կամ փառք, պատկեր, կամ արքայութիւն, հրամանատուութիւն, տեսչութիւն, ուխտ, սեզան, տաճար, ողջակէզ, խոստումն, սքանչելիք, զօորութիւն, կամ լոյս, կերակուր, տուն, ցօղ. կամ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի. եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Շար. եւ այլն։)


Աստուածասաստ

adj.

chastised by God;
that comes of divine wrath.

· Calfa

NBHL (1)

Ասուածասաստ հրաման, կամ բարկութիւն, կամ հարուածք. (Ագաթ.։) (Յհ. կթ.։) (Ոսկ. մ. ՟Ա 5. 22։) եւ (Ոսկ. ես.։)


Աստուածատուր

adj.

given by God, infused.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)


Աստուածպետական, ի, աց

adj.

theocratical.

· Calfa


Ատամնախիլ առնեմ

sv.

to extract or draw out a tooth.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեաց ատամնախիլ առնել. եւ բժիշկն զգործիսն ի ձեռն առեալ, սակաւ խլել զառամունս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)


Ատեան, տենից

s.

tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.

· Calfa

NBHL (3)

Հան զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա եւ հակառակութիւն. զի յորժամ նստիցի յատենի, զամենեսեան անարգէ։ Եթէ հարկանես զանզգամ ի մէջ ատենի։ Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Պարտաւոր լիցի յատենի։ Մատնեսցեն զձեզ յատեան։ Քահանայապետքն եւ ամենայն ատեանն։ Ժողովեցին քահանայապետքն եւ փարիսեցիքն ատեան։ Հրամայեցին նոցա արտաքս քան զատեանն ելանել։ Կոչեցին միաբան զատեանն։ Ածեալ զնոսա կացուցին յատեանն։ Գնացին խնդալով յերեսաց ատենին։ Զգացուցէ՛ք հազարապետին հանդերձ ատենիւ, եւ այլն։

Լցեալ էր ամենայն ատեանն արամբք. (Փարպ.)

Հրամայեաց ի վաղիւն ատեան մեծ լինել։ Արձակեցին զատեանն. (Փարպ.։)


Արագ, ունք, ագք

adj. adv.

quick, prompt, dexterous, nimble;
rapid, swift;
expeditious;
frequent;
quickly, promptly, adroitly, swiftly, speedily;
արագ արագ, very quickly, very soon, cf. Անյապաղ.

· Calfa

NBHL (1)

Արագ արագ հրամայեցի զվճիռ դատաստանին ադամայ. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Արագաթեւ

adj.

that flies fast, winged, swift, rapid, nimble, prompt.

· Calfa

NBHL (1)

Արագաթեւ հրաման. (Յհ. կթ.։)


Արագամիտ

adj.

acute, ingenious, witty, clever.

· Calfa

NBHL (1)

Սրամիտ. Ճարտար մտօք. նրբիմաց.


Արագափոխ

adj.

that soon changes.

· Calfa

NBHL (1)

Տրամադրութիւնք ասին, որք են դիւրաշարժք եւ արագափոփոխք։ Արագափոխ է, ի ջերմոյ ցուրտ լեալ. (Արիստ. որակ.։)


Արագուսումն, ման

adj.

who learns quickly.

· Calfa

NBHL (1)

Արագ ուսանօղ. սրամիտ. ուշեղ. արադառու.


Արածեմ, եցի

va.

to graze, to pasture, to keep, to take care of;
— զհողմս, to cherish vain hopes, to build castles in the air.

· Calfa

NBHL (1)

Արածօղս զերամակս զազիրս. (Նար. ՟Ծ՟Զ։)


Արական, ի, աց

adj. gr.

male;
masculine;
—ք, cf. Առականք;
—թիւ, odd;
— or արեկան, jaundice.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հալածանս կտրեցան արականքն։ սատակել իբրեւ զթշնամիս հասարակաց բնութեան մարդկան զխզիչս արականացն հրամայողաց. (Կանոն.։ Սարկ. հանգ.։)


Արարչադիր

adj.

established or ordained by the creator.

· Calfa

NBHL (1)

Արարչադիր աւանդք, կամ հրաման. (Մամբր.։ Գր. հր.։)


Արարչական, ի, աց

adj.

that belongs to the creator;
that creates;
efficient, plastic.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զարարչականն եղականաց լուսոյն ի քեզ տանելով։ Արարչական բանին հրաման. (եւ այլն։ Շար.։)


Արարչութիւն, ութեան

s.

creation.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր Մովսէս պղնձի օձ կազմէ, ոչ հրաման տուեալ նմա յաղագս որակութեան արարչութեան. (Փիլ. այլաբ.։)


Արբանեակ, նեկաց

s. ast.

footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.

· Calfa

NBHL (1)

Նոցին արբանեակ ըստ աւետարանական հրամանացն. (Կորիւն.։)


Արբանեկեմ, եցի

vn.

to serve;
— ցանկութեանց, to be the slave of one's passions.

· Calfa

NBHL (1)

Զի քո արարածք քեզ արարչիդ արբանեկէ։ Արբանեկեալ քոյոց հրամանաց. (Իմ. ՟Ժ՟Զ 24։ ՟Ժ՟Բ 6։)


Արգել

s.

binderance, obstacle, opposition, impediment, embarrassment, difficulty, delay, obstruction;
encumbrance;
prohibition, forbiddance, inhibition, interdiction;
arrest;
detention, prison;
contrary, opposing;
— եկեղեցական, interdict;
— առնել՝ արկանել՝ լինել, to arrest, to hinder, to contradict, to oppose, to embarrass, cf. Արգելուլ, cf. Խափանել;
յ— արկանել, to arrest, to imprison, to immure, to encloister, cf. Շրջափակել, cf. Շրջապատել.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ լռութիւն, սանձն լեզուի, եւ որկրամոլաց արգել. (Վրք. հց. ձ. ՟Գ. (նոր թարգ. յարգեցման խափանիչ։))


Արգելում, ելի

va.

to hinder, to obstruct, to arrest;
to close, to shut, to enclose;
to sequester, to hold, to imprison;
to forbid, to interdict, to prohibit;
to amuse, to occupy;
to interrupt, to disturb.

· Calfa

NBHL (1)

Արգել զնոսա։ Մի՛ արգելուք զդոսա գալ առ իս։ Արգելուցուն յամուսնանալոյ։ Յովհաննէս ար գելու զնա։ Հրամայեաց հողոփեռնէս պահպանացն մի՛ արգելուլ զնա։ Զբարկութիւն իմ լցի, եւ արգելի։ Ոչ ոք արգելու ի քէն զշիրիմս։ Երկիր արգելցէ զարդիւնս իւր։ Մի՛ արգելուր ի նմանէ եւ զշապիկս. եւ այլն։


Արդարագործութիւն, ութեան

s.

justice, equity, integrity, probity;
justification, act of justifying.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն հաստատուն արդարագործութեանն կատարեցին զբան հրամանի նոցա. (Եղիշ. ՟Ե։)


Արդարադատ

adj.

thatjudges equitably, just, equitable.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ ցայժմ ոչ եղեւ ինձ, արդ լինիցի՞։ Ա՛րդ յարեայց՝ ասէ Տէր, արդ փառաւորեցայց, ա՛րդ բարձրացյց։ Արդ եւս նորամուտ հարսունք, կամ նորոգ ամուսնութիւնք։ Դուստր իմ արդ եւս վախճանեցաւ. եւ այլն։


Արդարացուցանեմ, ուցի

va.

to justify, to declare innocent, to acquit, to excuse, to exculpate, to clear, to absolve, to save;
— զանձն, to make excuses;
—ն, justification.

· Calfa

NBHL (1)

Գրեալ ես ... եւ արդարացուցաք զքեզ (այսինքն զբան քո) յայսոսիկ. քանզի տիրական է հրամանն. (Շ. թղթ.։)


Արդարութիւն, ութեան

s.

justice, equity, right, uprightness, loyalty, fidelity;
rectitude, reason.

· Calfa

NBHL (1)

Ի քէն է քաւութիւն, եւ ի հրամանաց քոց արդարութիւն։ Զարդարութիւնն քո մեզ շնորհեցեր։ Արդարութիւն թլփաթութեանն. (Նար. ՟Թ. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)