etymologically.
very erudite, learned, most expert or skilful.
certainly, truly, verily, in truth, without doubt.
Եւ ἑτύμως certe, et ab origine vocis. Ստուգաբանապէս. ըստ ստուգաբանութեան.
Զոր ստուգապէս երկին կոչեմք՝ առ ի սահման վերնոյն զնոյնն գոլով. (Արիստ. աշխ.) իմա՛ ըստ յն. ուռանօ՛ս, իբր օ՛ռօս դօ՛ն ա՛նօ. սահման որոց ենն ի վեր. (լծ. ընդ հյ. Վրան, ի վերայ մեր)։
certainty, verity, assurance, verification.
Ստուգութեամբ տեղեկանալ, կամ գիտել, գրել եւ ցուցանել, ըստ կարգի դել. (Շար.։ Իսիւք.։ Եղիշ. ՟Է։ Իգն.։ 1)
sketch, delineation, outline;
sciagraphy.
Զբոլոր ստուերագրութիւնն (յովնանու) հանել ի ճշմարտութիւն (քրիստոսի)։ Ի ստուերագրութիւն քաջն հովուի (մովսէս հովիւ լինէր)։ Մովսէս սկիզբն առնէ կատարել զըստուերագրութեան փրկչին զխորհուրդն։ Որոյ մովսիսին օրինակէր եւ ստուերագրութիւն առ ի վկայութիւն մտաց մաքրութեան. (Անան. ի յովնան.։ Վրդն. ել.։ Լծ. կոչ.։ Երզն. մտթ.։)
like a shadow;
darkly, obscurely.
Որպէս ստուեր. ըստ օրինակի ստուերի.
to cover with shadow, to shadow, to shade, to darken, to obscure;
to hide, to veil, to overshadow;
to give shade.
Զպատկերն աստուծոյ ստուերացուցեալ փոխեցին ըստ բազում մասանց. (Իսիւք.։)
(Զպատկերն կամ զնկարն) ըստ խառնուածոյն զնստագոյն ձեւոցն ստուերացուցանելով։ Ծարրօքն ստուերացուցանեն զնստագոյնս աչացն. (Նիւս. կազմ.։ Լծ. ածաբ.։)
cf. Ստախօս;
adulating.
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
cf. Ստունգանումն.
Հատուցումն ընդունին արժանի ըստուգանութեան իւրեանց. (Կանոն.։)
contempt, disobedience, indocility.
Հատուցումն ընդունին արժանի ըստուգանութեան իւրեանց. (Կանոն.։)
to be or become a slave, a servant.
Ի հայրենեաց տարամերժեալ, օտար սեռից ըստրկացեալ։ Կործանեալք ստրկացան ի բաբելովն։ Կին՝ որ պոռնկի ընդ օտար ծառայ, ստրկանայ եւ նա ի նորին ծառայութիւն. (Շ. վիպ.։ Լմբ. ամովս.։ Մխ. դտ.։)
slave;
vassal, subject, serf;
servant;
— ընդոծին, slave born in the house.
Տոհմ որ թագիւ էր զարդարեալ, անարժանից ըստրուկ եղեալ. (Շ. վիպ.։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
Ծուխ եւ ստուեր եւ տերեւ յօդոյ սրացեալ. իմա՛ ըստ յն. տարաբերեալ։
acute-angled;
acute angle;
— եռանկիւն, oxygon.
ὁξυγώνιος angulum acutum habens. Որոյ անկիւնն ըստ երկրաչափից է սուր.
hagiographer;
—ք, hagiographic books.
ἀγιόγραφος hagiographus, a divinis viris scriptus, hagiographa, scripta santa. Սրբազան գրիչ, եւ գրեալն յայնպիսւոյն. սուրբ գիրք. որ եւ ՍՐԲԱԳՐԵԱԼ ԳԻՐ. իսկ ըստ որոշման եբրայեցւոց՝ Սրբագիրք կոչին առանձինն (եբր. սէթուպիմ, այսինքն գրեանք, մատեանք) երրորդ հատուած աստուածաշնչի, այսինքն գիրք յովբայ, սողոմոնի, դանիէլի, եզրի, եսթերայ, եւ մնացորդք կրկին.
Երրորդ դարձեալ գումարութիւն եբրայեցւոցն, զոր զսրբագիրսն կարգեն։ Սրբագրացն, Յռջբ. (՟Ա. Թագ. ըստ հերոն։)
sacred;
His HoliNess, His Grace.
ՍՐԲԱԶԱՆ ՑԱՒ. ըստ յն. ոճոյ. ἰερός νόσος morbus sacer. որպէս Ցաւ գլխոյ.
holiness;
— ձեր, Your Holiness.
containing relics;
fasting rigorously;
reliquary, shrine.
Արարին փայտեայ տապան ըստ չափոյ սրբապահին, կամ սրբապահ տփին. (Հ=Յ. եւ Հ. յուլ. ՟Բ.։)
fond of holiness, loving chastity.
vestry-room, sacristy.
Զգենու եպիսկոպոսն ըստ օրինին ի սրբատունն եկեղեցւոյն՝ քահանայիւք եւ սարկաւագօքն. (Մաշտ.։)
to play the flute;
to hiss, to whistle;
to bray.
Կամ Զռնչել. հանել զձայն իշոյ եւ ջորւոյ. (ըստ յն. ընդոստնուլ, կիցս արձակել)
cf. Սրոբէ.
ՍՐՈՎԲԷ կամ ՍՐՈԲԷ. որ եւ ՍԵՐՈՎԲԷ. σεραφίμ seraphim. Ասի եւ ՍՐՈՎԲԻՄ, կամ ՍԵՐՈՎԲԻՄ. իբր յոգն. ըստ եբր. սէրաֆ, սէրաֆիմ. այսինքն կիզանօղ. վառեալ. Վերին դաս զուարթնոց՝ յառաջին կամ յերկրորդ կարգի.
seraphic.
phial, flagon, bottle;
cruet;
gauge;
— վիրաբուժից, cupping-glass.
Բժիշկքն սրուակովն զարիւնն ծծեն եւ քարշեն։ Ծծէ եւ ձգէ զօրութեամբ իւրով ըստ օրինակի սրուակի բժշկաց։ Յայնմ ծովու նմանութիւն սրուակաց է ասեն ի միջին. (Երզն. երկն.։ Վեցօր. ՟Գ։ Շիր.։)
sharpness, acuteness, keenness, point;
subtilty;
rapidity, velocity, speed, celerity;
— մտաց, acumen;
— ձայնի, shrillness.
ὁξύτης, ὁξεία, τὸ ὁξύ, ἁκμή acumen եւ acor եւ velocitas. Սո՛ւր գոլն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս ռմկ. սրութիւն, սրընթացութիւն. կտրուկ ըլլալը, բարակութիւն, բարկութիւն.
grateful, delightful, pleasing.
Հաճոյական սրտի. կամակ. որ է ըստ սրտի. սրտին ուզածը՝ սիրածը.
cf. Սքանչելատեսիկ.
ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԱԿ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԼ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԿ. cf. ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍ. ըստ ՟Ա նշ.
charming, ravishing, beautiful to behold, imposing, delighting the eye, graceful, superb.
ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԱԿ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԼ ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍԻԿ. cf. ՍՔԱՆՉԵԼԱՏԵՍ. ըստ ՟Ա նշ.
admirable, wonderful, astonishing, surprising;
prodigious, marvelous, miraculous;
charming, excellent.
Սքանչելի առնել՝ լինել կամ սքանչելիս առնել, եւ այլն. ըստ յն. միով բայիւ, Θαυμαστόωs, σαυμαστόομαι, σαυμαξομαι. Mirifico, or, laudor. տես (Սղ. Դ. 4։ ԺԵ. 9։ ԺԶ. Ե. եւ այլն։)
excellence.
Յագեսցին լուսոյն սքանչելութեամբ։ Առ սքանչելութեան հուր՝ երեւեալ ըստ մասանց մասանց հոգւոյն սրբոյ. (Ագաթ։)
noise, murmur, sough, breath;
trembling, agitation;
— սաղարթուց, rustling of the leaves;
— հողմոց, hollow or rumbling noise of the winds.
Ի սօսիսն. զորոց զսաղարթուցն սօսաւիւն ըստ հանդարտ եւ կամ սաստիկ շնչըլոյ օդոյն եւեթ ուստ շարժումն սովորեցան ի հմայս աշխարհիս հայկաղանց. (Խոր. Ա. 19։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Բաղաձայնն տառիս Ւ, որպէս թաւ ու, անուանեալ Վեւ, կամ վէվ. որպէս եւ յարաբ. եւ յեբր. վաւ կամ վավ երբեմն է բաղաձայն վ. եւ երբեմն ձայնաւոր՝ ու, իւ, օ. հանգէտ իփսիլօն Ψ տառի յունաց, որ վարի որպէս իւ, ի, եւ ւ վ։ Թո՛ղ զի վի՛դա տառ նոցա ունի զտեղի մերոյս վ, եւ ւ տառից, ուստի ի Քեր. թրակ. ի բաց ձգի տառն մեր վ. որպէս թէ շատ իցեն ւ, եւ պ ըստ յն. իսկ լատինք զմի եւ զնոյն տառ u, v, ՌՌՌՌ ու կամ վու ՝ վարեն որպէս ու, ւ, վ։
Վ. Ի յատուկ անուանս մեր յաճախեալ է. որպէս Վարդան, Վասակ, Վաղարշ, եւ այլն. ուր յոյնք դնեն ου կամ . β իսկ ուր առ յոյնս իցէ β նախնիք մեր դնէին բ, այլ ի յետին դարս՝ ոյք կամեցանն հնչել ըստ յունց, եդին վ. զոր օրինակ Բասիլիոս կամ Բարսեղ, եւ Վասիլ. Բասիլիսկոս կամ Վասիլիսկոս. Բեկտոր կամ Վիկտոր, եւ այլն։ Վարդան, վասակ, եւ այլն, յոյնք գրեն՝ ուարտանիս, ուասսագի՛ս, կամ β տառիւ. ուստի եւ լատինք անխտիր դրոշմեն՝ վարտանէս կամ պարտանէս, վասսա՛չէս կամ պասսա՛չէս, եւ այլն։
Վ. գրով գրին ի մեզ լատին անուանքս վա՛լէնս, վալէրիանուս. որ են ըստ յն. ուա՛լիս, ուալէրիանօս. եւ ըստ հյ. վաղէս, վաղերիանոս.
Վեւն, վերնոցըն լոյս՝ ասէ, մաքրից, ծագեաց յաշխարհ այս ըստուերից։ Վեւն՝ վարք ասէ, պիղծ անառակ, տեառըն կամացն է յոյժ ներհակ. (Շ. այբուբ.։)
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
running, course.
Վազելն՝ ըստ ամենայն առման. πήδημα, ἑξάλμα եւ այլն.
of sixty cubits.
Վաթոնականգնեան գոլով ըստ երկայնութեան հասակին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
three score.
end, term;
end, scope, object;
issue, event, end, result;
accomplishment, finishing, conclusion, close;
end, extremity;
end, demise, decease, death, exit;
ցմեծ —, long time, a long while;
—, ի —ի, in fine, finally, at last, at length, after all, in the last place;
ց-, to the end;
ի — ամին, at the year's end;
ի —ի աւուրց, in the future;
ի — աւուրցս այսոցիկ, in these latter times;
— բանիս, in a word;
the pith of my argument;
— եհաս նմա, he died;
ընկալաւ զարժանահասն —, he died as he merited;
ի — կենաց իւրոց, in his last days, towards the close of his life;
մերձ ի — լինել, to be at one's final agony;
— առնուլ, to draw to a close or end, to cease, to end, to expire;
— առնել, to make an end of, to put an end or term to, to come to a conclusion, to decide, to end;
առնել զոք ի —, to send to perdition, to put to death;
— դնել, to bring to a close, to conclude, to terminate, to finish, to end.
Այսպիսի իմն եկեալ հասեալ էր վախճան տէրութեան։ Բազմաց անդէն իսկ հասանէր վախճան մահու սրով։ Կատարեսցէ զելս վախճանի իմոյ յաշխարհէս ըստ բանի քում։ (Եղիշ. ՟Ա. ՟Բ. ՟Ը։)
to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.
Դուն ուրեք՝ չ. որպէս՝ ըստ յն. ոճոյ. cf. ՎԱԽՃԱՆԻՄ, եւ ՅԱՆԳԻՄ.
to pass from life to death, to expire, to breathe one's last, to die;
to be finished, consumed, to be drawing to a close, to terminate, to end;
— լցեալ աւուրբք, to die full of years, to die very old;
—նեալ, dead, deceased, departed, defunct.
Հայր քո երդմնեցոյց զմեզ, մինչչեւ վախճանեալ էր նորա։ Հասեալ յերուսաղէմ՝ վախճանեցաւ։ Վախճանեցաւ Յովսէփ, եւ ամենայն եղբարք նորա։ Վախճանեցաւ արքայն եգիպտացւոց։ Եւ եղեւ ի վախճանելն հերովդի։ Ասա՛ բան ինչ ի տէր. եւ վախճանեա՛ց (կամ վախճանեցի՛ր. ըստ Իսիւք)։ Սրով վախճանեսցին։ Սովով եւ մահուամբ վախճանեսցին. եւ այլն։
cf. Վակասաւոր.
wearing an amice or an ephod.
cf. ՎԱԿԱՍԱԿԻՐ. ըստ ՟ա նշ։ (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
carrying a buckler.
Զինեալ վահանաւ իբր արքունի դրօշու. վահանաւոր. (որպէս եւ աղեղնադրօշ է զինեալ աղեղամբ, աղեղնաւոր) կամ Ունօղ զվահան, զազգ ասպարի զկոչեցեալն թի՛ւրս (ըստ պ) կամ թիւրէօ՛ս (ըստ յն).
small shield, target;
shield-shaped clasp;
tinsel, spangle;
— երեսաց, visor.
Սուսեր եւ վահանակ ոչ ձեռին նորա ըստ պատերազմողի. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
fight between shield-bearers.
Ի վահանամարտութիւնս ըստ հանդիպին ի դէպ պատկանեալ. (Պիտ.։)
sooner;
prior, before;
քան զբանն — եղեւ գործն, no sooner said than done.
Պարտ է ջանալ փախչել աստուստ անդր զվաղագոյնս (իմա՛ որպէս յն. ὀτέ τάχιστα այսինքն վաղագոյն ըստ կարի). (Սահմ. ՟Ժ։ ի Պղատոնէ.)
plu-perfect tense.
ՎԱՂԱԿԱՏԱՐ ՎԱՂԱԿԱՏԱՐԱԿԱՆ. Գերակատար՝ ժամանակ բայի յարմարեալ յանդէպս իբր ըստ յն.
dagger, poniard;
sword, sabre, hanger, cutlass, scimitar;
sworded, armed with a sword or dagger.
ἑγχειρίδιον parvus gladius, culter. Վաղր. ազգ սուսերի կամ դանակի. ըստ եբր. խէրպ. որ եւ ի մեզ Խարբ ասի. յն. էնխիռի՛տիօն. որ է ձեռին գործի.
arriving early.
cf. ՎԱՂԱՀԱՍ. ըստ ՟ա նշ։
early, precocious;
blooming early;
inconstant, fickleminded, unsteady, versatile.
Վաղահաս՝ ըստ բ նշ. կամ նմանութեամբ. πρόδρομος (որ է նախընթաց, կարապետ). praecursor, praevius πρώιμος matutinus (իբրու վաղ առաւօտեան). այլ ըստ հյ. πρύομος maturus, maturatus. որ եւ ԿԱՆԽԱՀԱՍ.