Definitions containing the research արմ : 6357 results

Սաւան, աց

s.

sheet.

· Calfa

NBHL (1)

Զեղկ ջուրն ի վերայ մարմնոյ չափէ, եւ ապա սաւանով ծածկէ. (Մխ. բժիշկ.։)


Սաւառնազարդ

adj.

adorned, furnished with wings.

· Calfa

NBHL (1)

Բուրաստանք ի ստածօղ օդոց սաւառնազարդեալք, ի գագաթունս բերելով ծայրից զծաղկանց զանազանութիւնս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Սգաւորութիւն, ութեան

s.

cf. Սուգ.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր զձմեռային չսգաւորութիւն ի գարնանային յեղանակեալ վերանորոգումն. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Սգումն, ման

s.

mourning;
grief, pain.

· Calfa

NBHL (1)

Տայ հուր եւ զորդունս ի մարմինս նոցա, եւ լացցեն նոքա ի սգման մինչեւ յաւիտեան. (Յուդիթ. ՟Ժ՟Զ. 21։)


Սեբին

cf. Սեբինէ.

· Calfa

NBHL (2)

Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)

ՍԵԲԵՆԻ կամ ՍԵՒՆԻ ՍԵԲԻՆ ՍԵԲԻՆԵԱՅ ՍԵԲԻՆԷ. Բառ յն. սէվէնիօն. σεβένιον palmae involucrum, palmula. Ճիւղ եւ տերեւ կամ ծագ ոստաց արմաւենւոյ, եւ հիւսեալն յայնմանէ.


Սեբինէ

s.

palm-leaf vest, garment made of palm-leaves.

· Calfa

NBHL (2)

Գտի այր մի ծեր ոմն, սեբենի կողոբ զգեցեալ։ Ունէր զգեցեալ նա սեւի, որ է հիւսեալ տերեւ արմաւենոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ը։)

ՍԵԲԵՆԻ կամ ՍԵՒՆԻ ՍԵԲԻՆ ՍԵԲԻՆԵԱՅ ՍԵԲԻՆԷ. Բառ յն. սէվէնիօն. σεβένιον palmae involucrum, palmula. Ճիւղ եւ տերեւ կամ ծագ ոստաց արմաւենւոյ, եւ հիւսեալն յայնմանէ.


Սեղանաւորեմ, եցի

va. fig.

to wait at table, to spread the table, to serve up;
to give to eat;
to make known the word of God, to feed with the bread of life.

· Calfa

NBHL (1)

Որդանցն այնոցիկ սեղանաւորիլն ի մարմնոյ քո՝ լիցի առ քեզ յիշատակեալ. (Կլիմաք.։)


Սեղմեմ, եցի

va.

to render compact, to restrain, to constrain, to restrict, to restringe, to cramp, to contract, to squeeze, to strain, to press.

· Calfa

NBHL (1)

ինքն էն աստուած սեղմնաբար սեղմեաց միացոյց իւր մարմին ի սրբոյ կուսէն. (Սանահն.։)


Սենեկապան, աց

s.

chamberlain.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԵՆԵԿԱՊԱՆ ՍԵՆԵԿԱՊԵՏ. σωματοφύλαξ corporis custos, satelles ὀ ἑπὶ τοῦ κοιτώνος qui est super cubiculum. պահապան եւ պէտ սենեկի, ներքին սպասաւոր արքայի կամ մեծամեծաց. ըստ յն. ասի որ ի վերայ սենեկաց, որ ի վերայ ամենայն իրաց, եւ մարմնապահ, կամ թիկնապահ.


Սենեկապետ, աց

s.

Lord High Chamberlain.

· Calfa

NBHL (1)

ՍԵՆԵԿԱՊԱՆ ՍԵՆԵԿԱՊԵՏ. σωματοφύλαξ corporis custos, satelles ὀ ἑπὶ τοῦ κοιτώνος qui est super cubiculum. պահապան եւ պէտ սենեկի, ներքին սպասաւոր արքայի կամ մեծամեծաց. ըստ յն. ասի որ ի վերայ սենեկաց, որ ի վերայ ամենայն իրաց, եւ մարմնապահ, կամ թիկնապահ.


Սեպ, ոց, ից

s. adj.

peak, point, summit of a rock, steep rock;
peg, wedge;
steep, cragged, a-peak, precipitous.

· Calfa

NBHL (1)

Թէ ոչ էր ծործոր քարանձաւացն պատառեալ, եւ սեպս հատեալ։ Զլերանցն պատառուածի ծործորն, եւ զսեպոցն ամրութիւն ետ թռչնոցն տեղի դադարման։ Թէ վէմ ի սեպէ հատանէր եւ հոլովէր. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)


Սեպհականութիւն, ութեան

s.

appropriation;
propriety;
attribute, attribution;
nobility.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սեպհականութենէ ցուցանի եւ ոմանց անմարմնոց ախտակից լինել մարմնոց. իմա, առանձին գթով ազատականութեան, կամ ճոխաբանութեամբ։


Սեռաձեւ

adj.

round or spherical.

· Calfa

NBHL (1)

Զերկինս գործականեցեր անճառապէս՝ ջրային, սեռաձեւ, ամպայարմար, իբրեւ զառագաստս ինչ տարածեալ ըստ օդս, հովանաւորեալ անմեայնի. (Ճշ.։)


Սեռեմ

va.

harden.

· Calfa

NBHL (1)

Դանիէլի կուսութեամբ սեռեալ մարմին՝ անմերձենալի մնաց ի գազանացն ժանեաց. (Դամասկ.։)


Սերեկ

s.

cf. Սեկ;
leather-lid, leather-cover.

· Calfa

NBHL (1)

Մկունքն (մարմնոյ) նօսր են իբրեւ զսերեկ եւ զմաշկ. (Լծ. նիւս.։)


Սերկեան

adj.

of today;
ի —, ի — աւուր or աւուրս, — օր, cf. Սերկ.

· Calfa

NBHL (1)

Զսերկեան նախագոչելով մարգարէական հոգւովն զմեծափառութեան փողեաց մեզ բան։ Զոր յաղագս սերկեան խոստովանեցան աւուրս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Պժգամ, ացայ, ացի

vn.

to detest, to hold in aversion, to abhor, to loathe, to hate, to execrate.

· Calfa

NBHL (1)

Միայն ի մարմնական կուրութենէն պժգային. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)


Պին

s.

pinna, pinna-marina.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԻՆ ՊԻՆԱՅ. գրի եւ ՊԻՆՆՈՍ, ի. եւ ՊԻՆՆԱՅ. եւ ՊԻՆՆԵԱԿ. (Վրիպակաւ եւ Իպանիոս). Բառ յն. բի՛ննա. πίννα pinna. Խեցեմորթ մեծ կրկնապատեան՝ երկայն եռանկիւնի, որ բերէ մազս իբրու մետաքս խոշոր, կամ ասր կարմիր. եւ գտանի խրեալ յաւազուտս եւ ի տղմուտս. ունի եւ մարգարիտս մեծամեծս, այլ տգեղս.


Պինայ, ից

cf. Պին.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԻՆ ՊԻՆԱՅ. գրի եւ ՊԻՆՆՈՍ, ի. եւ ՊԻՆՆԱՅ. եւ ՊԻՆՆԵԱԿ. (Վրիպակաւ եւ Իպանիոս). Բառ յն. բի՛ննա. πίννα pinna. Խեցեմորթ մեծ կրկնապատեան՝ երկայն եռանկիւնի, որ բերէ մազս իբրու մետաքս խոշոր, կամ ասր կարմիր. եւ գտանի խրեալ յաւազուտս եւ ի տղմուտս. ունի եւ մարգարիտս մեծամեծս, այլ տգեղս.


Պինդ, պնդոյ, պնդոց

adj. adv.

firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.

· Calfa

NBHL (1)

Այնպէս պնդով ադանին, ոցպէս թէ հանդերձսն ընդ մարմինն կարեալ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ը։)


Պիսակութիւն, ութեան

s.

cf. Բորոտութիւն.

· Calfa

NBHL (2)

Օրէնք քահանայից են՝ մի ամենեւին ի մարմին բիծ ունել ... եւ ոչ գունոյ փոփոխելոյ ի պիսակութեան՝ արածս։ Ապա թէ պիսակութիւն ուրուք ելցէ ի մարմնի, արգելցեն. (Փիլ. քհ.։)

Բորոտութիւն, պիսակութիւն, եւ դիւահարութիւն։ Պիսակութիւն կամ այլ ինչ արատ՝ որ փոփոքելով իցէ։ Զամենայն պատահար չարեաց յառաջ բերէ. այսինքն զուրկութիւն, զպիսակութիւն։ Ապականեն զմարմինս մարդկան ուրկութեամբ, պիսակութեամբ, եւ այլ պէսպէս վիրօք. (Կանոն.։)


Պիտակաբար

adv.

abusively, falsely, improperly;
catachrestically;
— վարիլ, to abuse, to use improperly.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ իսկ տիրապէս սոքա օգնականք, այլ պիտակաբար ասին։ Չարչարելոյ անուն ասի եւ իսկապէս, ասի եւ պիտակաբար. իսկապէս՝ առ գորցսն չարութեան՝ որ է որդւոյն առանձինն. եւ պիտակաբարն՝ ի վերայ այլոցն, որոց ստածուածովք եւ մարմնովք լինին վնասք. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 4։)


Պիտամ, ացայ, ացի

vn.

cf. Պիտանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբութիւն ոչ աստուածութեանն պիտայր, այլ մարմին (կամ մարմնոյ). (Ոսկիփոր.։)


Պիտանացու, աց

adj.

necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.

· Calfa

NBHL (3)

Մեռեալ անդամ՝ չէ ինչ պիտանացու ի գործ մարմնոյն. (Շ. ընդհանր.։)

Ծածկեալ զինքն յարմար եւ պիտանացու էր։ Պիտանացու էր յայնաժամ անգիտանալ նոցա. (Իգն.։)

Որպէս զմարմինն ոչ միով կերակրով, այլ ամենայն պիտանացուօքն կերակրեմք. (Մաշտ.։)


Պիտաւոր

adj.

useful.

· Calfa

NBHL (1)

Պարկեշտութեան չափ է՝ հարկաւորացն եւ պիտաւորացն առ ըստ մարմնոյն կեանս. (Փիլ. ել. ՟Ա. 6։)


Պիտաւորիմ, եցայ

vn.

to want, to be wanting.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք ասեն որպէս նիւթով իւիք ի մարմնական ի բնութենէ բաշխմամբք պիտաւորեալք՝ ծնանիմք ի մէջ զծնունդսն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Պիտիմ

v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.

· Calfa

NBHL (5)

իսկ ապա եւ ոչ խորհել պիտեսցի. (Պերիարմ.։)

Քանզի ոչ եթէ պնդութիւն մարմնոյ պիտիցի, այլ որդւոցն եւ մտաց յօժարութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)

Հաւատարմագունի առն պիտէր (այսինքն պէտք էին), որ ասէր՝ թէ յարեաւ, մեք տեսաք. (Ոսկ. գծ.։)

Անմարմինք էին եւ իմանալիք, ոչինչ պիտեցեալք զգալի լուսոյ. (Փիլ. ել. ՟Բ. 106։)

Գինեղինութեամբք եւ խահակերութեամբք եւ հոսանուտ վարուք պիտեցեալք՝ դիակիր եմք մարմնով քս. (Փիլ. լին. ՟Բ. 12։ 7)


Պիտոյ

adj.

necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?

· Calfa

NBHL (1)

Չեմուտ ՟Ը մարմնաւոր պիտոյիւք՝ ամենայն ապականացու իրաց աշխարհիս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Պիտոյանամ, ացայ

vn.

cf. Պիտանամ.

· Calfa

NBHL (1)

եւ ոչ եւս այլ պիտոյասցի քեզ մարմնաւոր կերակուր. (Վրք. ոսկ.։)


Պիւրամիդ

cf. Պիւրամիտ.

· Calfa

NBHL (1)

ՊԻՒՐԱՄԻԴ որ գրի եւ ՊԻՐԱՄԻԴ, ՊԻՒՌԱՄԻԴ, ՊԻՒՐԱՄԻՏ . Բառ յն. πυραμίς, -ίδος, pyramis, -idis. Բուրգն. հուրան. ցուրան. այն է մարմին հաստատուն բազմանկիւնի՝ սրածայր յանդեալ, որպիսի եղեն բրդունք կամ կոթողք եգիպտոսի. տիքիլի թաշ, հերեմ.


Պղծալից

adj.

full of filth, sunk in nastiness, dirty, impure, lewd.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զհետ մարմնոյ պղծալիցն ցանկութեանց (յն. պղծութեանց) իցեն երթեալ։ Ամենայն պղծալից պաշտամամբքն քովք (յն. գայթագղութեամբք). (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 10։ Եզեկ. ՟Է. 11։)


Պղծեմ, եցի

va.

to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.

· Calfa

NBHL (1)

ո՛չ որ ինչ մտանէ ընդ բերան՝ պղծէ զմարդ, այլ որ ինչ ելանէ ի բերանոյ՝ այն պղծէ զմարդ։ Անլուալ ձեռօք ուտել ոչ պղծէ զմարդ։ Զոր աստուած սրբեաց՝ դու մի պղծեր։ Զպղծեալսն սրբէր առ ի մարմնոյ սրբութենէ.եւ այլն։


Պղնձապատ

adj.

covered with copper, coppered.

· Calfa

NBHL (1)

Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէք յերկրի երկաթապատ եւ պղնձապատ. (Դան. ՟Դ. 12։ Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն՝ նշոյլքն զլերամքն փայլատակէին. Խլ. մկ. ղ. 39։ եւ Խոր. ՟Գ. 37։)


Պղնձի, ղնձւոյ, ղնձեաց

adj. s.

copper, made of copper;
—ձիք, copper utensils, cauldron, copper kettle.

· Calfa

NBHL (2)

Կողք իւր պղնձիք։ Կամ մարմինք իմ պղնձիք։ Եղիցեն ի վերայ գլխոյ քոյ երկինք պղնձի, եւ երկիր ի ներքոյ քո երկաթի.եւ այլն։

եթէ պղնձի մարմին ունէին նոքա, արդ լուծեալ էր ի դէջ խոնաւոյ աստի. (Եղիշ. ՟Ը։)


Պղպեղ, ի

s.

pepper;
— լոսեալ, ground or pounded -;
համեմել —աւ, to -.

· Calfa

NBHL (1)

ՊՂՊԵՂ. գրի եւ ՊՂՊԻՂ. նոյն բառ է եւ յայլ լեզուս. թ. պիպէր. πέπερι, πέπερις piper. իտ. pepe, pevere. Համեմ կծու եւ ջերմ յոյժ՝ ի գոյն սեաւ, եւս եւ սպիտակ՝ ի չափ գնձոյ՝ ողկուղօրէն բերեալ ի վերայ փոքրիկ ծառոյ յարեւելեան հնդիկս. իսկ յայլ տեղիս պղպեղ է բերք դոյզն բուսոյ՝ ի սկզբան կանաչ պատճով, որ յետոյ կարմրանայ. տաքդեղ.


Պղտոր, ոյ

cf. Պղտորական.

· Calfa

NBHL (1)

Պղտոր ջրով դարմանեալ լինէր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Պճեղն, ճղան, ճղունք

s.

instep, ankle, ankle-bone;
foot;
cf. Խստոր.

· Calfa

NBHL (1)

Մի մի զոտից իւեանց կախեալ լինէին, եւ ի վեր ի բարջու մեքենայիւք տանջեալ լինէին մերկ պճղով (այժմու յն. մարմնով) (Եւս. պտմ. ՟Ը. ց։)


Պճնայօրէն

cf. Պճնազարդ.

· Calfa

NBHL (1)

Պատուար պճնայօրէն՝ ի զանազան մաքրազարդ ականց յարմարեալ. (Նար. կուս.։)


Պնակիտ, կտի

s.

writing-tablet, table-book;
— ծոցոյ, tables, memorandum-book;
— նկարչի, painter's pallet;
— գրաշարի, galley, composing galley, pan.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ պարտ է մարմնաւոր կենօքս վաստակել ի դպրոցի պնակըտօք՝ արարածովքս։ (Ենովս) գրեաց զայս, զի պահեսցին ի պնակիտսն. ի ջրոյն՝ պղինձն մնայ ասէ, եւ ի հրոյն՝ թրծեալ աղիւսն խեցեայ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)


Պնդակազմութիւն, ութեան

s.

robustness, stoutness, vigour;
consistence, density, solidity, hardness.

· Calfa

NBHL (1)

Զպնդակազմութիւն մարմնոյն իւրոյ ամբողջ եւ անարատ պահելով (Վրք.ոսկ.։)


Պնդեմ, եցի

va.

to affirm, to fortify, to consolidate, to confirm, to strengthen;
to tighten, to strain, to restrain, to draw closer, to bind faster, to tie tight;
to constrain, to enforce, to press;
to invigorate, to corroborate, to encourage, to inspirit, to remove one's fear;
to persist, to insist, to urge, to be bent upon, to pretend, to maintain;
— զմէջ or գօտի ընդ մէջ, to gird up one's loins;
to arm or prepare oneself;
— զանձն, to refrain oneself, to keep with in bounds, cf. Ժուժկալեմ;
— զանձն ընդդէմ, to provide against;
— զհաւատս, to confirm the faith.

· Calfa

NBHL (1)

Երկիր ի բազմակոխութենէ անտի պնդեալ, եւ դժուարավաստակ։ Նշանակէ ոսկրն (ոչ բեկեալ՝) զպնդող եւ զծածուկ աստուածութիւնն ի մարմինն. (Բրսղ. մրկ.։)


Պողիպոդ, ի

s.

polypus.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ պինդ մարմինս ունին, այլ թոյլ, այսինքն պողիպոդք։ Պողիպոգէս յամենայն քար կամ խարակ՝ յորում հասանէ ի մէջ ծովուն, զնորուն գոյն առնու. (Վեցօր. ՟Է։)

ՊՈՂԻՊՈԴ ՊՈՂԻՊՈԴԷՍ. πολύπος, -πόδος polypus. Ազգ կաղամար ձկան՝ թափանցիկ մարմնով ի մէջ ջրոյ, վասն որոյ եւ պէսպիսագոյն եաեւեալ.


Պոպզակ

s. bot. St. John's wort, hypericum.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπέρικον hypericum. իտ. ipirico, perforata, erba di S. Giovanni. Խոտ ռետնահոտ՝ կարմրահոյղ իբր արիւնակաթ. հիբէրիքուն ... (Գաղիան.)


Պոռնկոց

cf. Պոռնկանոց.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմին, ասէ, ոչ պոռնկոց է, այլ տէրն ընդունարան։ Արդ քրիստոսի մերձաւորք՝ մի լիցուք պոռնկոցք. (Ոսկ. ՟ա. կոր.։)


Պուտուկ, տկաց

s.

pot, small pot, saucepan.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ պուտկունս ոք զի արկանէ հրով, զմարմինն այնպէս կծուակից առնէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)


Պտղաբերիմ, եցայ

vn. va. to fructify, to bear fruit, to bring forth, to produce;
to offer;
to render fertile;
to profit.

· Calfa


Պտղալի

cf. Պտղալից.

· Calfa

NBHL (1)

Կանաչազուարճ ձիթենի, արմաւենի պտղալի. (Տաղ.։)


Պտղակորոյս

adj.

fruitless, unfruitful, sterile, barren.

· Calfa

NBHL (1)

Ոստաքանց եղէ ես որպէս զարմաւենի, պտղակորոյս որպէս ձիթէնի. (Շար.։)


Պտոյտ, տուտի, տուտից

cf. Պտոյտք.

· Calfa

NBHL (1)

Մի ընկլցեն զիս պտոյտք ջուրց։ Ի կարմիր ծովուն ճանապարհ անխափան, եւ դաշտ ծաղկաբեր ի պտուտից բռնութեանն. (Սղ. ՟Կ՟Ը. 16։ Իմ. ՟Ծ՟Բ. 7։)


Պտռեմ, եցի

va.

to excavate, to hollow or dig out;
to seek for, to investigate.

· Calfa

NBHL (1)

Բրէին պտռէին, եւ բազում որթս արմատտքի խլէին. (Ճ. ՟Ա.։)