exactly alike, the same;
painted from nature;
painting from life.
Պատկերագործք նմանահանք ճշգրտագործք. (Ագաթ.։)
Նկարագրել զքարինսն ճշգրտագործ նմանահանութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 8։)
truth;
exactitude, punctuality;
correctness, precision;
likeness, naturalness.
Ճշգրտութիւն գործոյ, կամ վարուց, կամ պահպանութեան, կամ պատուիրանին, կամ բանից եւ իրաց. (Բրս. հց. ՟Ե. ՟Ի՟Ա. ՟Լ՟Դ։ Լմբ. սղ.։ Աթ. ՟Ը։)
Նմանահան ճշգրտութեամբ. (Արծր. ՟Ե. 8։)
beating down the price, haggling, cheapening, driving a hard bargain.
Որպէս ճշդագնօղ շնորհացն՝ համարս պահանջես. (Լմբ. պտրգ.։)
to spare, to be saving, to economize, to be parsimonious, stingy;
to settle, to adjust;
cf. Ճշգրտեմ.
φείδομαι parceo συνέχω contineo, retineo. Ճիշդ գտանիլ ի տալն. խնայել. անխայել. զնդալ. ռշդութեամբ եւ ժլատութեամբ վարիլ. պինդ պահել.
Ճշդէ զցորեանն շահավաճառութեամբ։ Ճշդեն առաւել քան զյայտնի ցորենավաճառ. (Համամ առակ.։)
Ապա թէ ճշդէք ի վերայ մեր զտեսիլն սրբոյն սահակայ. իմա՛, ճգնիք ստուգել իսպառ, կամ խստիւ մեկնէք։
justly, exactly, strictly, precisely, punctually;
rigorously, austerely, scrupulously, sparingly, savingly, stingily, niggardly, scantily, frugally, meanly, miserably;
— գտակաւ, exactly, to a little, to a farthing, to the point, rightly, accurately, punctually, in all its details.
Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)
Ի ճշդով պահանջումն սատերն սակի. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
cf. Ճշդիւ.
Ճշդիւ հաւաքել զտասանորդն. կամ պահանջել. կամ նշանակել զժամանակն. կամ հասանել համարոյ ժամանակաց. կամ ճշդիւ լինիցին մրցութիւնք, կամ քննութիւնք, կամ համարք. (Գէ. ես.։ Խոսր.։ Սարգ.։ Եւս. քր.։ Եզնիկ.։ Մանդ.։)
Ի ճշդով պահանջումն սատերն սակի. (Նար. ՟Խ՟Ե։)
cf. Ճշմարտաբան.
Քահանայ ճշմարտախօս եւ իրաւաբան. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Ճշմարտիւ.
Ճշմարտապէս անմահ գոլ հոգի. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)
love of truth, veracity, sincerity, equity.
Վասն ճշմարտասիրութեան եւ արդար իրաւանց գալ եւ մարմին զգենուլ, եւ զսոյն արդար երեւեցուցանել, եւ մահուամբն իւր փրկել. (Լմբ. սղ.։)
preaching truth.
Նահատակեալք ճշմարտաքարոզ վարդապետութեամբ. (Երզն. լուս.։)
cf. Ճշմարտեցուցանեմ.
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
κατανίσταμαι insurgo, consurgo. Ճոխաբար կամ իշխանաբար վարիլ. զօրանալ ի վերայ. կամիլ հարստահարել. ի վերայ յարձակել. պանծանալ. նազիլ.
to enrich, to make wealthy, to endow, to gift, to adorn;
— զոք պարգեւօք, to load with kindness, to heap up benefits, presents, honours upon one, to overwhelm with gifts.
Թագաւորական հրահանգաց հանդիսիւ ճոխացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
to take off the hair, to depilate;
to arrange or play with the beard.
Մազ ի հերոյ ճողեմք. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե։)
to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.
Անսահմանութիւն աստուածային բնութեանն, որ նախ քան զունելն ճողոպրէ, եւ յառաջ քան զիմանալն ի բաց փախչի. (Լծ. ածաբ.։)
rope, cord;
halter.
Ճոպան ի փողս եդեալ խեղդամահ արարին զնա. (Բուզ. ՟Գ. 14։)
riding;
horsemanship, equitation;
հանդերձ հեծելութեան, riding habit;
կրկէս հեծելութեան, manege;
raceground, course;
hippodrome;
մարզիչ եւ մարզարան հեծելութեան, riding-master, riding-school.
ἰππασία equitatio. Հեծանելն յերիվար. ձիավարելն, երթ ի պատերազմ ձիաւորեալ. շահատակութիւն.
sob, hiccup, hiccough;
— մահուան, death-sob.
the fork, the seat of a horseman.
Արձակեաց զնետ իւր, եւ հարկանէր զնա ի հեծուկն ի խոց մահու. (Ուռհ.։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
Յետ երկնասահանացն հեղեղաց. (Յհ. կթ.։)
inundated, overflowed, flooded.
Զհեղեղամած մարդիկն ջրահեղձոյց դարին. (Ագաթ.։)
dried bed of a torrent.
Սահմանս լքեալ, հեղեղավայրս կնիւնոյ. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
cf. Հեղեղեմ.
Որպէս յորդահոսանք բազմութեան ջրոց, որ հեղեղատեն զերկիր եւ անցանեն. (Փարպ.։)
to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.
Գետովք մեղանաց արեան հեղեղիմ։ Զմէջ յատակի յարկին հեղեղեալ (արտասուօք)։ Յուղխիցն հեղեղեցին։ Ցորեանս հեղեղեալ (յանձրեւաց յորդելոց)։ Զաղբերց հեղեղեալ (այսինքն յորդեալ) մշտահոսութիւն. (Նար.։)
cf. Հեղձումն.
Գարշութիւն մարդկան, ուստի մահ. յաղագս որոյ հե՛ղձ արար, վասն որոյ անձրեւ բոցակէզ. (Տօնակ.։) (Կամ ընթերցի՛ր, հեղեղ հեղձարար, այսինքն հեղձուցիչ։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
Հեղձեալ եւ մղձկեալ. ի տագնապ մահու անկեալ իբր հեղձմամբ. շնչասպառ. խեղդեալ. խեղդղդած, խըղդըւած, շունչը գոցուած, աքախան եղած, սիրտը ճաթելով.
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
Զսիրտ իմ անսահման հեղի յուրախութիւն. (Լմբ. ժղ.։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
Զսիրտ իմ անսահման հեղի յուրախութիւն. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Բեւեռեմ;
to write, to compose.
Ի գործարանի մահուն նշանի խաչին հեղուսեր. (Նար. ՟Լ՟Զ։)
Միայն ի փայտ խաչին հեղուսայ։ Մատունքն հեղուսեալ ի խաչն. (Լմբ. համբ. եւ Լմբ. սղ.։) Եւ Կցել. պատուաստել զհիւսուած բանի. շարահիւսել.
cottage, hut.
(իբր անեղ՛) Հիղ. հիւղ. խուղ կամ տաղաւար մրգապահաց. կամ Պահպանութիւն մրգաց.
Յորժամ պտուղն քաղի, հեղքն անպիտանանայ։ Առաջնորդաց վերակացութիւն հեղք եւ պահապան է ի վերայ ժողովրդեան զանազան պտղոց։ Մնաց հեղք վերակացութեանն ունայն եւ թափուր ի գործոյն. (Լմբ. սղ.։)
tractable, docile;
mild, complaisant, condescending.
Նորա խնդրուածոցն հեշտալուր եղեւ։ Ծանեաւ զնա հեշտալուր եւ արագահաս։ Զի թէ ոչ գիտէի զքեզ հեշտալուր, ոչ յուսայի. (Լմբ. սղ.։)
effeminate life, voluptuousness.
Զհոգւոյ աչս կալեալս ի մարմնական հեշտախտութեանցն. (Սահմ. ՟Ի՟Ա։)
easy;
delicious, delightful, pleasing;
—ք, pleasures, delights.
Հեշտական հանդերձք, կամ ցանկութիւնք, կամ մահ, կամ յոյս. (Կանոն.։ Մանդ.։ Ոսկ. կողոս.։)
convenience, ease, leisure;
pleasure, amusement, sport;
voluptuousness.
Բազում յամենայն կողմանց շահիցիմք հեշտականութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)
voluptuousness, sensuality, lewdness.
Հեշտասիրութեամբ, եւ ագահութեամբ, եւ այլն. (Իգն.։)
delicate, soft, effeminate;
— գրգարան, paradise of delights.
easily, with ease, naturally;
conveniently, comfortably.
Մարդ մահկանացու, որ ոչ գիտէ, եթէ օ՞րն արդարեւ հեշտեաւ կատարի ի վերայ նորա, կամ գիշերն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
easy to comprehend, obvious, plain, intelligible, clear, evident;
pleasant, commodious.
Հեշտընկալ եւ դիւրահաս տխմարագունիցն, կամ հեշտընկալք եւ դիւրահասոյցք տխմարագունիցն լինիցին. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)
Հեշտընկալ եւ խաղաղասէր մատուցմամբ իւրոց շահից. (Պիտ.։)
soft or downy place of repose;
stuffed chair;
spring sofa, feather bed.
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպել.։)
living far off, remote, distant.
Ի հեռաբնակ սուրբս անջրելի քինապահութեամբք գրգռեալ. (Պիտ.։)
cf. Հեռաւոր.
Թէպէտեւ հեռաձիգ ժամանակաւ կրէր զմահն. (Նանայ.։)
to remove, to go away or far, to leave, to swerve, to deviate, to depart, to start;
to absent oneself;
to withdraw;
cf. Սիրտ.
Հեռանալ ի կենաց, եւ փափագել խաւարի եւ մահու. (Մանդ. ՟Ա։)
remote, removed, distant, far off;
absent.
Յազգս հեռաւորս։ Ի մերձաւորացն քոց կամ ի հեռաւորաց։ Հեռաւորն մահու վախճանեսցի, եւ մերձաւորն սրով անկցի։ Ի հեթանոսս հեռաւորս։ Յիշեցէ՛ք զտէր հեռաւորքդ։ Եղբօր կամ հեռաւորի (ըստ ազգակցութեան).եւ այլն։
cf. Հեռաւորութիւն.
Վառէին ուժգին հեռութեամբ ընդ քահանայս եւ ընդ մոնոզոնս եւ ընդ պաշտօնակիցս նոցին. (Ղեւոնդ.։)
Կամ որպէս Խեռութիւն. ստահակութիւն.
cf. Հեստիմ.
Հեստէին (կամ հեստ էին) ասէ սահակայ եւ հռեբեկայ կանայքն եսաւայ. իսկ ասորին չասէ՝ թէ հեստէին, այլ թէ չէին հաճոյ. (Կիւրղ. ծն.։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
Ո՞յր է հետ այդ։ Տեսանեմ հետ արանց, կանանց, եւ մանկտւոյ։ Զտեղի հետոց ոտից իմոց։ Ոչ գոյ զհետսն գտանել։ Ի ծովու հետք քո ոչ եւս երեւին։ Իբրեւ զհետս ամպոց։ Հետք անդնդոց։ Հետք տեառն։ Կաղալ յերկուս հետս։ Երթալ ընդ հետս հաւատոց աբրահամու։ Ձեզ եթող օրինակ, զի զհետ երթայցէք հետոց (կամ զհետոց) նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
pursuing, hunting;
eager, forward, aspiring or longing for;
candidate, competent, concurrent;
rival, emulous;
— լինել, to pursue, to run after, to chase, to give chase to, to follow close;
to aspire, to aim at, to concur, to compete;
— լինել թշնամւոյն, to fall upon the enemy.
Հալածէք դուք, եւ հետամուտ լեալ էք նոցա մինչեւ ի մահ. (Եւս. պտմ. ՟Դ. 13։)
Հետամուտ լեալ՝ դիմեալ գային յաշխարհս մեր։ Պատահեաց աւազակաց, եւ փախստեայս արարեալ՝ հետամուտ լինէր. (Խոր. ՟Բ. 13։ ՟Գ. 40։)
syllogism.
Ոչ է կարողութիւն հիւսել զհետեւաբանութիւն, եթէ ոչ նախ ուսանիմք, զի՛նչ է հետեւաբանութիւն, եւ ուստի՛ եղանի. (Սահմ. ՟Բ։)
Ասէ նախ զհետեւաբանութիւն ուսանել, զի՛նչ է, եւ ուստի՛։ Ամենայն իրք հետեւանք ունի. մարդոյն հետեւանք է սահման իւր ... զի՛նչ սահմանել կամիս, նախ զհետեւանքն գիտեա՛։
consequently, in consequence, of course.
Յառաջին քահանայապետէն քրիստոսէ, եւ ի նորին աթոռոյն ժառանգաւորաց հետեւաբար։ Բայց այս վատթար (է), եւ զղջումն ունի հետեւաբար. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Նախ քահանայապետիցն զարդ (կարգ), ապա քահանայիցն, եւ ապա հետեւաբար սոցա՝ պաշտօնէիցն, Հետեւաբար օրինակին եւ աստուածայնոյն։ Հետեւաբար ասացելոցն։ Հետեւաբար ամենայն նախաճառելոցն։ Ի նոսա հետեւաբար (այսինքն որպէս անկ է նոցա). (եւ այլն։ Դիոն.։)
ambulatory.
Հետեւական զօրօք. (Վահր. ոտ.։)