Definitions containing the research ական : 10000 results

Նախիմաց, ից

adj.

knowing, acquainted with beforehand;
prescient, provident.

· Calfa

NBHL (2)

Նախիմա՛ց լեր զտէրունական օրինադրութիւն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

προεννοῶν, πρόνοος, προνοητικός qui praesagit, praescius, providus. Յառաջիմաց. կանխաւ իրազեկ՝ գիտակ. նախագէտ. նախագիտական. նախախնամ.


Նախիմացութիւն, ութեան

s.

prescience, foreknowledge;
presentiment.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրաքանչիւր ոք յեղելոց կատարելոցն՝ նախ իմացութեամբ խնամոց, եւ առաքինաւոր հանճարով լինի։ Զի՞ (այսինքն զիա՞րդ) նախիմացականն առանց նախիմացութեան լինի եւ իմաստունն առանց իմաստութեան. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)


Նախծին

cf. Նախածին.

· Calfa

NBHL (1)

Աբորիգինացիք (լտ. ապօռի՛ճինէս, հին հռովմայեցիք) թարգմանին իշխանք ազգապետք, կամ նախածինք, կամ թափառականք. (անդ։)


Նախկին

cf. Առաջին.

· Calfa

NBHL (3)

πρῶτος, -τερος, -τιστος primus, anterior, prior, potior, primarius եւ այլն. որ եւ ՆԱԽԿԻ. Առաջին. հին. նախնի. նախգոյն. առաւելագոյն. գլխաւոր. սկզբնական. առջի.

Նախկին (կամ առաջին) գոյացութեան զինչ ինչ լիցի ներհական։ Նախկին է ամանակին եւ վերջին։ Մինն նախկին է ի թուել՝ երկուց (այսինքն քան զերկու)։ Զգալին՝ նախկին քան զգայութիւն։ Յաղագս նախկընի։ Նախկնին յեղանակք այս են. (Արիստ. ստորոգ.։)

Դասիւ նախկինք՝ սկզբունք։ Ոսկի քան զարծաթ բնութեամբ ոչ նախկին, իսկ պատուական սովորեաց ասիլ. եւ ի զգեստս պարկեշտն քան զգեղջուկն նախկին սովորեաց ասիլ. (Անյաղթ ստորոգ.։)


Նախնի, նւոյ, նեաւ

adj. s. adv.

first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.

· Calfa

NBHL (1)

ἁρχαῖος antiquus, pristinus πρῶτος primus πάτριος patrius προγονικός avitus. Նախն. առաջինն. նախնական. նախկին, հին. հայրենի. գլխաւոր. աւագ. բուն.


Նախուստ, ի

adv. adj.

anciently, formerly, ab antiquo;
first, ancient.

· Calfa

NBHL (1)

Զնախուստ նուիրականն։ Հռովմայեցւոց նախուստ գտեալք։ Որք ոչ նախուստ կրեալք են։ Պատուի նախուստ ի դրախտին փայտն կենաց։ Չարին, որ նախուստ պատճառն է ամենայն չարութեան։ Ի նախուստ իսկ խնդրէ ի մէնջ, քննեցէ՛ք զգիրս, եւ գտէ՛ք զիս. (Մագ.։)


Նահանջեմ, եցի

va.

recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.

· Calfa

NBHL (1)

Պղատոնական գիրն զիմս նահանջէր զյարձակումն. (Սահմ. ՟Ը։)


Նահապետութիւն, ութեան

s.

patriarchate;
principality;
family house.

· Calfa

NBHL (1)

Ունիցին պատիւ նահապետութեան վեհքն. (Փիլ. տեսական.։)


Նահատակիմ, եցայ, եա՛ց, եա՛

vn.

to take one's chance, to expose oneself, to attack, to be foremost in the battle, to charge the enemy;
to fight, to struggle, to wrestle, to wage war;
to make great efforts, to take much trouble, to persist;
to exercise oneself, to practise;
to devote oneself, to become a martyr;
ի ճգնութեան վարս —, to lead an ascetic life.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ զօրէն քաջացն ըմբշական բազկամրցութեամբ նահատակին. (Պիտ.։)


Նահատակութիւն, ութեան

s.

bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.

· Calfa

NBHL (1)

Յողոմպիական նահատակութիւնսն. (Տօնակ.։)


Նաճակ

cf. Նաչախ.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ այլազգ. նաճագ, նաճուխ. որ եւ ՃԻԿՌ, կամ ՃԿԻՌ. Սակր կամ տապար պատերազմական.

Պողովատ նաճակովն հականէր զերկաթի դուռն քաղաքին, եւ պատառեալ զերկաթն՝ յայն գեհն անցուցանէր. (Ուռհ. ՟Խ՟Ը. (ուր գրեալ էր՝ նճկռովն. իսկ հա, գրի ճկռովն)։)


Նամակակիր

s.

letter-carrier, postman, messenger, courier, post.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակ զոմն նամակակիր ի սեպհականն իւր հայրենական գաւառն առաքեաց. (Նար. խչ.։)


Նայելիք

s.

eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանելիք. ականողիք. աչք.


Նայեցած, ի

cf. Նայեցուած.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)


Նայեցողութիւն, ութեան

s.

cf. Նայեցուած.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)


Նայեցուած, ոյ

s.

look, sight, aspect.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ սակաւ մի նայեցուած փայլական. (Նար. ՟Հ՟Դ։)


Նանրախոհութիւն, ութեան

s.

vain thoughts.

· Calfa

NBHL (1)

Զմիտս մոլորական՝ նանրախոհութեան. (եւ այլն. Սկեւռ. աղ.։)


Նաւագնաց

cf. Նաւագնացիկ.

· Calfa

NBHL (2)

Զնաւագնացն (տանջէ) նաւական մեծութիւն ի բաց գնացեալ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

ՆԱՒԱԳՆԱՑ ա. ՆԱՒԱԳՆԱՑԻԿ. Որ ինչ հայի ի նաւագնացութիւն. նաւական.


Նաւագնացիկ

adj. s.

sea-faring, navigating, travelling by sea;
navigator;
voyager;
— լինել, to navigate;
to go by sea, to voyage;
—ք, navigable waters.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՒԱԳՆԱՑ ՟Ա. ՆԱՒԱԳՆԱՑԻԿ. Որ ինչ հայի ի նաւագնացութիւն. նաւական.


Նաւագործութիւն, ութեան

s.

ship-building, naval construction;
կայարան, աւազան նաւագործութեան, navy yard;
dock, wet-dock, dock-yard.

· Calfa

NBHL (1)

ναυπηγία, ναυπηγησία naupegia, navium fabricatio ναυτική nautica. Շինութիւն՝ կազմութիւն նաւուց. նաւակառութիւն. եւ Արուեստ նաւական. ...


Նաւակալ, աց

s.

remora, echineis, suck-fish, achandes.

· Calfa

NBHL (1)

Ձկնիկն մի փոքրիկ, որ անուանեալ կոչի էքինէիս, որ այսպէս թարգմանի անուն իւր՝ նաւական, այսպէս դիւրաւ ունի զմի ի մեծամեծ նաւաց (այս ինքն նաւակաց). (Վեցօր. ՟Է։)


Նաւահանգիստ, գստից, գստաց

s. fig.

port, haven, harbour, sea-port;
the port of salvation;
cf. Նաւակայք;
ընդարձակ, անքոյթ, գեղեցիկ —, a spacious, safe, fine harbour or port;
— գետոյ, wharf, quay;
հրամանատար — գստից, harbour-master;
դիւրամերձենալի —, port accessible at any time of the tide;
դժուարամուտ —, harbour with a bar;
մտանել, հասանել, իջանել ի —, to harbour;
(նաւ) to sail into or enter harbour;
(շոգենաւ) to steam into harbour;
հասանել ողջամբ ի —, to get safe into port;
to arrive safe;
նաւաբեկ լինել ի —գստեան, to be wrecked in port.

· Calfa

NBHL (2)

Փոխանակ երկրաւոր նաւահանգստիս՝ հրեշտակական եւ երկնաւոր նաւահանգիստքն եկին ի քեզ. (Կիւրղ. ի կոյսն.։)

Ժամանեսցուք յանքոյթ եւ ի խաղաղ նաւահանգիստ յաւիտենական ի կեանսդ. (Ժմ.։)


Նաւամարտիկ, տկաց

adj. s.

fighting at sea;
naval fight;
— լինել, to fight a battle at sea;
— տորմիղ նաւաց, fleet, army.

· Calfa

NBHL (1)

ναυμάχης, ναυμάχος navali praelio decertans. Մարտիկ նաւաւ ի վերայ ծովու. նաւամարտ, եւ նաւամարտական.


Նաւամարտութիւն, ութեան

s.

naval engagement;
mock sea-fight, naumachy.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ է նաւամարտութեամբ յաղթել ումեք, եթէ ոչ նաւական զօրութիւն իցէ ի նաւին. (Նիւս. երգ.։)

ναυμαχία navalis pugna, navale praelium. Նաւական մարտ՝ պատերազմ. նաւակռուութիւն.


Նաւաչու

s. adj.

way, passage, ferry;
cf. Նաւագնաց.

· Calfa

NBHL (1)

ՆԱՒԱՉՈՒ. ա. որպէս Նաւաչուական. նաւագնաց.


Նաւապետ, աց

s.

captain, commander.

· Calfa

NBHL (2)

Նաւորդքն ընդ նաւավարս, ընդ նաւապետսն ղեկավարք։ Որպէս նաւի զօրագլխականի. զի թէպէտեւ ոչ իցէ անդ նաւապետն (առաջին), պէտք լինին մի ըստմիոջէ նաւապետացն. (Փիլ.։)

Որպէս իմաստուն նաւապետ ուղղելով զնաւ մարմնոյս ի ծովածուփ աշխարհական ալեացս. (Յճխ. ՟Ժ։)


Նաւապետութիւն, ութեան

s.

command, steering, working, piloting a vessel.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւապետութիւնք, մշակութիւնք, վաճառականութիւնք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 16։)


Նաւաստութիւն, ութեան

s.

profession of a sailor;
seamanship;
steering of a ship;
piloting;
navigation.

· Calfa


Նաւավար, աց

s.

navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.

· Calfa

NBHL (2)

Գտաւ անդ նաւավար մի։ Ասէ նաւավարն, կամիմ առագաստ վերացուցանել։ իբրեւ լուաւ նաւավարն զհրամանն թագաւորական, եւ այլն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)

ναύκληρος nauclerus. Վարօղ զնաւ. որպէս Նաւաստի. նաւապետ, կամ նաւիշխան. մանաւանդ յեզականն.


Նաւատորմ, ի

cf. Նաւատորմիլ.

· Calfa

NBHL (4)

Նաւի զօրագլխականի՝ նաւատորմին զարդու։ Զնաւատորմիլն տեսեալ՝ խոստովանէ զնաւաստին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)

Նաւատորմիղ նաւօք անցանել. իմա՛ ածակ. իբր տորմիղական։

Նաւատորմիլ. ձիակ, կամ ձիական նաւ. երեւի իմանալ նաւ որպէս տրմուղ։


Նաւատորմիղ

cf. Նաւատորմիլ.

· Calfa

NBHL (4)

Նաւի զօրագլխականի՝ նաւատորմին զարդու։ Զնաւատորմիլն տեսեալ՝ խոստովանէ զնաւաստին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)

Նաւատորմիղ նաւօք անցանել. իմա՛ ածակ. իբր տորմիղական։

Նաւատորմիլ. ձիակ, կամ ձիական նաւ. երեւի իմանալ նաւ որպէս տրմուղ։ (cf. ՏՈՐՄԻՂ. որ է լծ. ընդ հյ. Տող, թել. ընդ յն. սդօլօս. եւ ընդ լտ. դու՛րմա, որ է ամբոխ)։


Նաւարկեմ, եցի

vn.

to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.

· Calfa

NBHL (1)

Նաւարկելով անխռովական՝ ընդ ծով կենացս այս հիւթական. (Շ. տաղ ի մեծն ներսէս.։)


Նափորտանի

s. pl. copes.

· Calfa

NBHL (1)

Ըզպատուական նափորտանին, զեմիփորոն սուրբ խորհրդին. (Շ. եդես.։)


Նգոտիմ, եցայ

vn.

to grow mouldy, to get spoiled.

· Calfa

NBHL (2)

Ցո՛յց արեգական զնգոտեալ տեղիսն. (Բրս. սղ.։)

ՆԳՈՏԻԼ. εὕρωτάω cariosus sum, situ obsitus sum, marceo. (ռմկ. մգլոտիլ ). Բորբոսիլ. նեխիլ. եբր եւ ապականութիւն կրել. փտիլ.


Յանցուցանեմ, ուցի

va.

to cause to transgress or to sin, to induce to crime.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղանչական կիրքն ի յանցուցանողին գլուխն դարձցի։ Երեւեսցին մարդիկք անպարտ ի յանցանելն, եւ յանցուցանօղն պարտական. այն է սատանայ. (Լմբ. պտրգ.։ Սկեւռ. ես.։)


Յաշտածին

adj.

born through a sacrifice.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդէ՞ր ոչ յաղթեաց յաշտածին ծնունդն, եւ եղեւ արգել յերկուական ծննդեանն (այսինքն արհմնի). (Եզնիկ.։)


Յապահով

adj. s.

sure, safe, secure, out of danger, assured;
security, safety;
place of safety, shelter;
—ս լինել, to be in security, safe, sheltered;
— or —ս առնել, to assure, to secure.

· Calfa

NBHL (1)

Յապահով հանդարտութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)


Յապաւեմ, եցի

va.

to retrench, to curtail, to diminish, to cut;
to mutilate, to castrate;
to cut off, to abridge;
to suppress;
— զաւելորդ ուղէշս, to prune, to lop, to trim, to cut;
— զծառս, to detruncate;
— զթեւս, to clip a bird's wings;
— զհերս, to shear, to clip;
to shave;
— զականջս, to crop ears.

· Calfa


Յաջողակ, աց

adj.

adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.

· Calfa

NBHL (1)

Զյաջողակ (կամ զաջողակ) խրատուցն կարգաւորութիւնս յարմարական. (Պիտ.։)


Յաջողեմ, եցի

va.

to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.

· Calfa

NBHL (1)

Յաջողել՝ զձեռն տալն եւ զօգնական լինելն ասէ. (Խոսր.։)


Յաջողութիւն, ութեան

s.

success, prosperity, good luck or fortune, thriving, happy state of affairs;
efficacy, virtue;
convenience, leisure, ease;
opportunity, occasion;
—ք, achievements, exploits, heroic acts;
յաջողութեամբ, successfully, with success;
— ի դէպ գալ ումեք, to be favoured, befriended;
— ըստ բաղդի լեալ նմա, fortune befriended him, he had the fortune to;
cf. Ըմպեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծամեծ զօրութիւնք եւ յաջողութիւնք կատարէին ի ձեռն զօրականին. (Եղիշ. ՟Գ։)


Յաջորդեմ, եցի

va. vn.

to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զապականութեանն յաջորդեալ վիճակ. (Պիտ.։)


Յաջորդիմ, եցայ

vn.

to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.

· Calfa

NBHL (2)

Արտաբերական բանիցն զկնի եւ գործն յաջորդի. (Պիտ.։)

Ամենայն հարքն՝ որ յաջորդեցան յառաքելական կանոնացն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)


Յառաջ

cf. Յառաջս.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ։ Որ հրաբորբոք ծաւալմամբ յառաջ խաղացեալ. (Շար.։)


Յառաջաբանութիւն, ութեան

s.

cf. Յառաջաբան;
the being the first to speak;
prediction.

· Calfa

NBHL (1)

Յիրս յառաջաբանութեանս ծախել զժամանակս։ Այսոքիկ բաւականացեալ յառաջաբանութիւն. (Յհ. կթ.։)


Յառաջաբերեմ, եցի

va. vn.

"cf. Յառաջ բերել;
" to be produced;
to advance, to progress.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ ճգնաւորական հանդէս յիշատակաւ յառաջաբերիւր. իմա՛ յիշատակիւր։


Յառաջագահ

adj. s.

placed in the chief seat, seated in the highest place;
president;
—ք, precedence, primacy, the first, highest or most honourable place.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն տալոյ սմա տեղի ի հայրական խնամոցն յառաջագահ դասուն. (Մաշտ.։)


Յառաջագէտ

adj.

foreknowing, prescient;
instructed beforehand;
forewarned.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ բաւական զանձն վարկադրէի յառաջագէտ լինել յատենագրութիւնս նորս իսրայէլի. (Յհ. կթ.։)


Յառաջագոյն

adj. adv.

anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.

· Calfa

NBHL (1)

Զկնի եկեալն յառաջագունացն ծանօթական լինելոյ. (Ագաթ.։)


Յառաջագուշակ

cf. Նախագուշակ.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջագոյն գուշակօղ եւ գուշակողական. նախագուշակ. եւ Նախագուշակութիւն.