Definitions containing the research ական : 10000 results

Իմաստուն, տնոց

adj. adv.

wise, learned;
intelligent;
prudent, judicious, discreet, sensible;
skilful;
sentimental;
philosopher;
— առնել, cf. Իմաստնացուցանեմ;
—, —ս, cf. Իմաստութիւն

· Calfa

NBHL (6)

Ի սիրտ ամենայն իմաստիոց ետու զիմաստութիւն, եւ արասցեն զխորանն, եւ այլն։ Կին իմաստուն եւ բարեպաշտօն օրհնեսցի։ Իշխանք տայանու իմաստունք խորհրդականք թագաւորի։ Ո՞վ է այր իմաստուն՝ եւ ի միտ առցէ զայս։ Սերգեայ պօղոսի առն իմաստնոյ։ Կորուսից զիմաստութիւն իմստնոց։ Յաւուրս զաքարիայ իմաստնոյ։ Ամենայն ղեւտացի՝ որ ոք էր իմաստուն նուագարանօք երդոցն։ Որ իմաստունն է՝ ի ժամանակին յայնմիկ լռեսցէ։ ամենայն ինչ ուղիղ է իմաստնոց.եւ այլն։

Խնդրեա՛ այր մի իմաստուն եւ խորհրդական։ Ետու քեզ սիրտ իմաստուն եւ հանճարեղ քան զամենայն իմաստնոց եգիպտոսի։ Որ ետ որդի իմաստուն դաւթի։ Դարձուցանէ զիմաստունս յետս։ Մի՛ լինիր իմաստուն յաչս անձին քո։ Այր իմաստուն զլռութիւն սիրէ։ ծԾառայեսցէ անմիտն իմաստնոյն։ Խնդրեսցեն զհանճար առ յիմաստնոց դիւրաւ.եւ այլն։

σοφός sapiens. ունօղ իմաստութեան. մտաւոր. գիտուն. խելացի. ... որպիսի լինի միայն իմացական եւ բանական արարած, յետ աստուծոյ աղբերն իմաստութեան.

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. νοήμων intelligens. Խելամուտ. խորհրդական. հանճարեղ. ուշիմ. խելացի, բան հասկըցօղ, խելք բանեցընօղ.

ԻՄԱՍՏՈՒՆՆ. սապհականեալ անուն Սողոմոնի. որպէս եւ գիրք իմաստութեան նորա համարեալ, եւ է ի բերանոյ նորա.

ԻՄԱՍՏՈՒՆ. որպէս Իմաստնական, խոհական, իմաստաւոր.


Իմաց

cf. Իմացութիւն;
— առնել տալ, cf. Իմացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (4)

Լցեալ զնոսա աստուածայնովք լուսափայլութամբք, եւ կատարեալ ամենասուրբ հանճարով աստուածապետականացն իմացից. (Դիոն. եկեղ.։)

Ի խաղաղական կարգաւորութեան խաղան իմացք աստուծոյ. (Նեղոս.։)

Զսիրտն ունին, որ հոգւոյն իմացքն, եւ մտաւորական տեսութիւն. (Երզն. մտթ.)

Նախ իմա՛ց լեր (կամ նախիմաց լեր) զտէրունական օրինադրութեանսն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Իմացողութիւն, ութեան

s.

cf. Իմացութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Իմացումն. իմանալն. հասողութիւն. եւ Ըմբռնումն, կամ ըմբռնողութիւն. իմացական կարողութիւն. Վերածելն զմիտս ամենեցուն առ իմացողութիւն լուսոյն։ տեսին զաստուած դասք քահանայիցս իմանալի հայեցողութեամբ ձեռօք. (Լմբ. պտրգ.։)


Իմացուած, ոց

s.

intellect, understanding;
sense, sentiment;
cenception;
meaning, sense, signification;
thought, design.

· Calfa

NBHL (2)

ԻՄԱՑՈՒԱԾ. νόος, νοῦς intellectus, mens. Իմացական զօրութիւն. միտք.

ԻՄԱՑՈՒԱԾ. φρόνησις prudentia. Խոհականոկթիւն. իմաստութիւն.


Իմացութիւն, ութեան

s.

intelligence;
intellect, understanding, comprehension, perception;
sentiment, opinion;
thought, design, project;
—ք, the celestial intelligences, the angels.

· Calfa

NBHL (5)

Կամ յոքն. իմացութիւնք, իբր Հրեշտականք, որ միտք են բոլորովին. իմանալիք. հոգեզէնք.

իմացութիւնս կոչեն եւ յունաց իմաստունքն զիմանալիս եւ զհրեշտակականս զօրութիւն. (Մաքս. ի դիոն.։)

Պարք վերնական իմացութեանց հպագոյնք առ աստուած հանդիմանելով. (Անան. եկեղ։)

Մի՛ թողուր զիս ի զգայարանականս իմացութիւն. (Լմբ. սղ.)

ԻՄԱՑՈՒԹԻՒՆ. νόημα, νόος, νοῦς intellectus, mens, ingenium Իմացական զօրութիւն. միտք. Ոչ չափին բանիւք կամ իմացութեամբք շնորհեալքն ի նոցանէն զնոյն տկարութիւն իմացութեան նոցա. (Նար. երգ.։)


Իմացումն, ման

s.

cf. Իմացութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Իմացականացն ի ձեռն մտացն լինի իմացումն. (Նիւս. բն.։)

Ետուն տանել զթուղթն լի թունիւք սատանայական իմացմամբ. (Արծր. ՟Գ. 61։)

ԻՄԱՑՈՒՄՆ. Իմացական կարողութիւն. միտք.


Ի միասին

adv.

together, at once;
conjointly;
altogether, wholly, totally, completely, entirely;
գալ —, to assemble;
— էական, consubstantial.

· Calfa


Իմն, իրիք, իմիք, իւիք

adv.

adj. s. some, a, an;
somewhat;
really, in effect;
մեծ — է ինձ, it is a great thing for me;
կամէի —, I could wish;
I would.

· Calfa

NBHL (5)

τις, τι quis, quid, aliquis, -qua, -quod չէզոք նմասնական անուանս Ոմն, եզակի եւեթ եթէ հոլովականն եւ եթէ անհոլովն. ինչ. ինչ մի. մի. մի ինչ. իր ինչ. մէկ բան մը. իք մը.

Ահեղ իմն է տեղիս այս։ Այլք այլ իմն աղաղակէին։ Եթէ վասն այլ իրիք խնդիր իցէ։ Վասն խռովութեան իրիք եղելոյ։ Առանց իրիք յանցանաց։ Ի Նազարեթէ մարթ ի՞նչ իցէ բարւոյ իմիք լինել։ Միթէ կարօտացա՞յք իմիք։ եւ ո՛չ իմիք։ Ազնուականի իմն (այսինքն իմիք իրի) ցանկացեալ են։ Բարկութեամբ իմն (այսինքն իւիք) հասեալ ի տեղի անդր։ Եւ ոչ միով իւիքհանգիստ գտաւ.եւ այլն։

Հուրն՝ ցօղ իմն է զովական. (Նար. ՟Ծ՟Գ։)

Ճշտիւ պահանջէ իբր ի պարտականէ իմեմնէ. (Խոսր.։)

Ի հրէականէն իւրիք իւիք կարի իսկ այլակերպ է (Եւս.քր.։)


Իննուտասներորդ

cf. Իննեւտասներորդ.

· Calfa

NBHL (1)

Իննտասներորդ հարստութիւն եգիպտացւոց։ Յիննուտասներորդումն (ամի) ցասումն արարեալ զօրականաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Իննսներորդ, աց

adj.

ninetieth.

· Calfa

NBHL (1)

Յամին չորեքհարիւրերորդի իննսներորդի եօթներորդի (թուականութեան հայոց), որ էր երկրորդ ան գերութեան մերոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Ինչ, ընչի

s.

thing, something;
ունիմ — ասել քեզ, I have something to tell you;
յ— ածել, to create;
ամենայն որ — իմ է՝ քո է, all that I have is thine.

· Calfa

NBHL (3)

Անհոլով, որպէս մասնական անուն իմն. որոյ եւ մուրացածոյ հոլովքն անկ են եւ սմին. τις, τι quoddam, aliquid, aliquot;
ullus, -a, -um. մէկ, մը, իք մը, քանի մը.

(Քան զոր ի՞նչ այլ ամբարշտութիւն վնասօղ եւ դաժանական.) (Լմբ. հանգ.։)

ԻՆՉ 3 ա.մ. հրց. τί;
quid? ո՞ր. որպիսի. նէ՞. Ուղղական է առաւել ռմկ. իսկ նախդրիւէ ըստ գրոց.


Ինքնաբար

adv.

by himself, spontaneously, voluntarily, of one's own accord.

· Calfa

NBHL (1)

ինքնօրէն. ինքնին. ինքայօժար. եւ Տիտական.


Ինքնաբաւ

adj.

self-sufficient.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս եւ սրբոցն բաւական է առ ի գովութիւն, եւ յոժարեցելոցն յառաքինութիւն ինքնաբաւ ելեալ յօգտակարսն. (Բրս. գորդ.։)

αὕταρκης, αὑταρκέστατος (իբր ինքեան հերիք). sibi sufficiens, contentissimus ինքն բաւական ինքեան. իբրեւ շատացեալ. անկարօտ այլում յո՛ր եւ է կարգի.


Ինքնաբոյս

adj.

self-produced, natural;
that produces naturally.

· Calfa

NBHL (1)

Առյուծ ոչ ուսանի, զի ինքնաբոյս ունելով զինքնիշխանական կամս. յն. բնավորեալ. (Դամասկ.։)


Ինքնաբուղխ

adj.

that flows or takes its rise naturally;
self-produced;
spontaneous, natural.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնաբուխ ամենեցուն եւ բաւական առ պէտսն ջուր մատուցանի. (Բրս. հց.։)


Ինքնաբուն

adj.

natural, innate;
— բարի, naturally good.

· Calfa

NBHL (1)

ԻՆՔՆԱԲՈՒՆ αὑτοφυής nativus, innatus, naturalis, proprius որ եւ ԻՆՔՆԱԲՆԱԿ ասի. Բնածին. ընդաբոյս. բու՛ն. բնական. սեպհական. յատուկ. բնիկ.


Ինքնագոյ

adj.

self-existent;
natural.

· Calfa

NBHL (2)

αὑτοεῖναι ipsum esse, qui est per se ipsum որ ինքնինեւ ինքեամբ միշտ գոյ. անեղ. անստեղծ. սեպհական ստորոգելի աստուծոյ.

Կամ իբր Ինքնագոյական. անեղական. արարչական. աստուածահրաշ.


Ինքնագործ

adj.

self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ Ինքնին եղեալ. բնական կամ անպատճառ.

Եւ Անաշխատ. պատրաստական.


Ինքնագործութիւն, ութեան

s.

own work, sole agency, own action, own composition.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս սովորական գոլ գօտւոյն պետք, իբրեւ զհանդերձեալ յինքնագործւթիւն հարկ է զսպեալ լինել. (Բրս. հց.։)

ԻՆՔՆԱԳՈՐԾՈՒԹԻՒՆ. ἱδιοπραγία propria actio. Սեպհական եւ յատուկ գործ եւ գործողութիւն.


Ինքնադէպ

adj.

fortuitous, casual.

· Calfa

NBHL (1)

συμβεβήκος accidentalis σύμβαν accidens. Ըստ դիպաց եղեալ, ինքնին դիպեալ. յանկարծադէպ. դիպուածական.


Ինքնադիմաբար

cf. Ինքնադէմ.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքելական գնդին, առ որս ինքնադիմաբար խոսելով երանելի ձայնիւ կենարարն մեր քրիստոս, եւ այլն. (Կիւրղ. աղ.։ Կիւրղ. խչ.։)


Ինքնազարդ

adj.

self-adorned, simple, natural;
— շնորհք, ingenuous grace;
— բանք, unaffected words

· Calfa

NBHL (1)

ինքեամբ զարդարեալ ի բնէ. բնական.


Ինքնաթոյն

adj.

of a venomous nature.

· Calfa

NBHL (1)

տնկեցի յոգիս՝ խոտս խայթողականս ինքնաթոյնս. (Նար. ՟Ձ՟Գ։)


Ինքնախաղաց

adj.

which flows of itself.

· Calfa

NBHL (1)

Վտակային ջուր ինքնախաղաց. (Փիլ. տեսական.։)


Ինքնախօս

adj.

that speaks to himself;
that soliloquizes.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԻՆՔՆԱՍԱՑ. Յիւրմէ անձնէ՝ իւրով բերանով բարբառեալ. կամիւրական գրութեամբ ճառեալ.

Ինքնախօս բանիւք յորդորականօք զամենեսեան ջահեցուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)


Ինքնակալ, աց

s. adj.

autocrat, monarch, emperor;
self-depending, independent, absolute, free;
— կամք, free will.

· Calfa

NBHL (3)

Յանտըւչական փառս էականին՝ ինքնակալ եղեալ վայելիցեն. (Ագաթ.։)

ԻՆՔՆԱԿԱԼ. ա. իբր Ինքնաալական. թագաւորական.

Ինքնակա պետութիւնք իշխանականք. (Նար. առաք.։)


Ինքնակալութիւն, ութեան

s.

autocracy, monarchy, empire.

· Calfa

NBHL (2)

Արքայազունք են, եւ իխանականք ինքնակալութեանց, որդիք զօրութեանց. (Նար. ՟Լ՟Է։)

անձնիշխան գոլով մարդիկ՝ ի մէջ երկուց զօրութեանց արգելեալ կամք. եթէ խորհուրդացուցանեմք զինքնակալութիւն կամացս ի յաջակողմն, պատրաստական ձեռնտւ ըստ այնմ գործոց գտանեմք զաստուած. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։)


Ինքնակամ

adj. adv.

voluntary, spontaneous, willing;
wilful, self-willed;
capricious;
voluntarily, willingly, spontaneously;
— կրօնք, superstition;
— անձնիշխանութիւն, free will

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնական կամօք. (Խոր. Նոննոս.։)

αὑθαίρετος voluntarius, ultronius, sui arbitrii, liber. Որ ինչ լինի կամօք ւրովք. կամաւոր. ազտական. ինքնայօժար. ուզելով եղածը.


Ինքնակամութիւն, ութեան

s.

spontaneousness, voluntariness, free will.

· Calfa

NBHL (3)

Ունելն սեպհական կամս, եւ Սեպհական կամք. Անձիշխանութիւն. ազատութիւն կամաց. կամաւորութիւն. յօժարութիւն. դիւրաշարժ բերումն.

ինքնակամութիւն ստեղծուածոյն, եւ պատրանք բանսարկուին զմահն եւ զապականութիւնի մերումս յարդարեանց բնութեան. Յորպիսի եւ յորքանս յինքնակամութենէն սայթաքեալ եկն յանարգութիւն. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Ի յիշատակական համապատուութենէ ինքնակամութեաբբ ի բաց վրիպեալ. (Նիւս. կազմ.։)


Ինքնակատար

adj.

perfect, complete, absolute.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնակատար իմաստութիւն (աստուծոյ)։ Ինքնակատար պետութիւն, եւ ամենայն քահանայապետութեան պատճառ։ Զպարգեւեալս նոցա միշտ աստուածագործականսն գիտութիւնիս յինքնակատարէ եւ իմաստագործութենէ աստուածապետութենէ։ Ոչ ինչ է ինքնակատար, այլ կարօտ բոլորովին կատարման, բայց միայն արդարեւ անկարօտն եւ նախակատարն. (Դիոն. երկն.։)

Ցուցանէր զինքնիւրական եւ ինքնակատար փառօքն Ճ. (՟Գ.։)


Ինքնակիր

adj.

own, proper, natural, innate;
primary.

· Calfa

NBHL (1)

յիւրմէ կերեալ. յանձին բերեալ. ինքնագործ. սեպհական. իւրոյին.


Ինքնակոչ

adj.

uninvited, self-invited;
— լինել, to come without invitation;
— բազմական, parasite, smell-feast.

· Calfa


Ինքնահալած

adj.

fugitive, that flies of his own accord;
— լինել, to take to flight.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτόμολος sua sponte fugitivus. եւ բայիւ αὑτομολέω transfugio. Ինքնին հալածական, անձամբ փախստեայ առանց վարելոյ ուրուք.


Ինքնահաճոյ

cf. Ինքնահաճ.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր ինքնահաճ, եւ ինքնահաճական.


Ինքնահրաման

adj.

self-acting, independent, spontaneous.

· Calfa

NBHL (1)

Իբր Ինքնին. ինքնակամութեամբ. եւ ձեռներեցութեամբ. առանձնական իշխանութեամբ.


Ինքնաձեռն

adj.

voluntary;
powerful;
self-sufficient;
— լինել, to take too much liberty, too great a latitude;
— լինել յիմն, to dare to undertake something, to attempt, to dare, to presume;
— լինել յիւր որդիս, to kill one's children with one's own hands;
— խեղդամահ սատակիլ, to strangle, or choke one's self, to commit suicide

· Calfa

NBHL (1)

αὑτόχειρ qui sua manu facit. Որ իւրով ձեռամբ առնէ, անկարօտ օգնականութեան այլոց, կամ գործեաց. եւ ԻՒրովի. ինքնին.


Ինքնամատոյց

adj. s.

self-devoted;
that produces naturally, natural;
favorable;
accident, fate, destiny;
— դիմագրաւել, to expose one's self, to devote one's self;
— տալ զօրինակն, to give an exemple easily imitated.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτομάτως φέρων sponte sua ferens αὑτόματος sponte promanans. ինքնին մատուցօղ, յառաջ բերօղ. եւ Ինքնին մատուցեալ, յառաջ բերեալ. ինքնեկ. դիւրագիւտ. պատրաստական.


Ինքնամեռ

adj.

that dies a natural death;
— լինել, to die a natural death.

· Calfa

NBHL (1)

Որ Ինքնին մեռանի օրհասաւ իւրով՝ առանց բնական մահուան.


Ինքնայորդոր

adj.

voluntary, spontaneous, prompt, ready, inclined;
— լինել, to crave, to have a longing for, to desire, to want, to long;
— յորդոր յօժարութեամբ, of one's own freewill, willingly, cheerfully, voluntarily.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնին յորդորեալ. նքնայօժար. դիւրապատրաստ. պատրաստական. կամակար.


Ինքնաշարժ

adj.

self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.

· Calfa

NBHL (5)

Վասն զի զգայականն յոլովագոյն է քան կենդանին, բաժանեմք զնա յինքնաշարժն եւ յանշարժն. (Անյաղթ պորփ.։)

եւ առաւել զբանական կենդանւոյ, եւ զիմացական բնութեանց. որք ունին զհոգի անձնիշխան եւ անմահ.

Նախախնամութիւն իւրաքանչիւր բնութեան ապրեցուցանողական՝ ինքնաշարժն որպէս ինքնաշարժ նախախնամութենէ. (Դիոն. ածայ.։)

Հուր ... մշտաշարժ, ինքնաշարժ, շարժօղ այլոց. պատուական՝ անպարունակ. (Դիոն. երկն.։ Դիոն. երկն.։)

αὑτοκίνητος qui per se vel ipse movetur, aut motu proprio, vel libere;
suapte natura mobilis. Որ ինքնին շարժի. ինքն զինքն շարժօղ. իւրեւ շարժուն, որպէս կենդանի, եւ ոչ որպէսհուր անզգայ. վասն որոյ ասի զշնչաւորաց, ըստ որում ունին ոգիզգայական շարժիչ ՛ն ներքուստ.


Ինքնապարսաւ

cf. Ինքնանախատ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ ինքնապարսաւ ամբաստանութեանցս բժշկականն ի վերայ դիցես սպեղանիս. (Սկեւռ. աղ.։)


Ինքնատէր

adj.

one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.

· Calfa

NBHL (1)

Զմնաս զայս հասարակաբար առ ամենեսեան տուեալ ... որում ամենայն ոք ինքնատէրեւ բաւական է. (Իգն.։)


Գերակատար

adj.

supreme, highest, greatest;
s. gr. preterpluperfect.

· Calfa

NBHL (1)

ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ Ժամանակ բայից ըստ քերականաց՝ է Անցեալ կատարեալն արդէն իբրեւ ի վաղուց. զոր օրինակ, գործեալ էր իմ. որ ըստ յն. ὐπερσυντελικός praeteritum plusquam perfectum բայց մեկնիչք հյ. ոճով վերածին ի պարզ կատարեալ, գործեցի, կոփեցի, կամ ի նորահնար ձեւ անպէտ, է գործեցի, էկոփեցի։ (Թր. քեր.) եւ մեկնիչք նորա։


Գերամեծար

adj.

very honourable, — respectable;
very reverend.

· Calfa

NBHL (1)

Յոյժ մեծարոյ, պատուական, պատկառելի.


Գերանաձեւ

adj.

in the shape of a beam.

· Calfa

NBHL (1)

Նկատեա՛ ճշդիւ զգերանաձեւ մեղսդ ի քում ականդ։ Զանձին գերանացեալ մեղս ոչ տայ տեսանել. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)


Գերանանամ, ացայ

vn.

to become a beam, to make one's self a beam.

· Calfa

NBHL (1)

Նկատեա՛ ճշդիւ զգերանաձեւ մեղսդ ի քում ականդ։ Զանձին գերանացեալ մեղս ոչ տայ տեսանել. (Խոսր. ժմ. եւ Խոսր. պտրգ.։)


Գերաշխարհ

adj.

celestial, divine, supernatural, extraordinary;
excellent, rare, peculiar.

· Calfa

NBHL (2)

ԳԵՐԱՇԽԱՐՀ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱԳՈՅՆ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱԿԱՆ ԳԵՐԱՇԽԱՐՀԱՅԻՆ. Որ ոք կամ որ ինչ գեր ի վերոյ է քան զկարգ աշխարհի եւ աշխարհականաց. եւ գերաշխարհիկ. չնաշխարհիկ. գերազարդ.

Միւսն առաւել գերաշխարհագոյն (կամ գերաշխարհական). (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Գերաշխարհիկ

cf. Գերաշխարհ.

· Calfa

NBHL (3)

Երրորդութիւն թագաւորական, փառակից, գերաշխարհիկ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)

Զխորհուրդն անապական եւ գերաշխարհիկ՝ զփրկութեան մերոյ գրաւական. (Սարկ. հանգ.։)

Առ ստրուկս եւ ներքոյ անկեալս, առ սեպուհս եւ գերաշխարհիկս (ազատս, կամ ազնուականս աշխարհի). (Նար. ՟Գ։)


Գերապանծ

adj.

glorious, illustrious, superb, excellent.

· Calfa

NBHL (1)

Ի գերապանձ կրօնից քրիստոնականաց. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Գերապատիւ

adj.

very honourable, most reverend.

· Calfa

NBHL (1)

ὐπερτίμιος honoratissimus, magni pretii Գերագոյն պատուոյ արժանի. նախապատիւ. յարգի. պատուականագոյն. մեծագին.