Definitions containing the research ամ : 10000 results

Ինքնագլուխ

adj. s.

independent, absolute, free;
autocephalus.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτοκέφαλος autocephalus որպէս ռմկ. ինքիր գլխուն .... Ոյր գլուխն չէ անկեալ ընդ այլոյ իշխանութեամբ. եւ Որոյ հայրապետն ձեռնադրի յիւրոց եպիսկոպոսաց. ազատ. ինքնիշխան.


Ինքնագոյ

adj.

self-existent;
natural.

· Calfa

NBHL (6)

Որպէս ռմկ. ինքը. Ինքն. մանաւանդ յորժամ կայցէ այլ յօդ՝ ս, դ.

αὑτοεῖναι ipsum esse, qui est per se ipsum որ ինքնինեւ ինքեամբ միշտ գոյ. անեղ. անստեղծ. սեպհական ստորոգելի աստուծոյ.

Կամ իբր Ինքնագոյական. անեղական. արարչական. աստուածահրաշ.

ԻՆՔՆԱԳՈՅ. ըստ փիլիսոփայից՝ իբր Ըստ ինքեան կամ յնքեան ենթակայացեալ. որ եւ ԻՆՔՆԱՍՏՈՐԱԿԱՅ. որպիսզի է գոյացութիւն. ուր Պատահումն ի գոյացութեան եւեթ գոյ՝ այսինքն ենթակայանայ.

Սովորութիւն է արիստոտելի զբնութիւն ըստ ինքեան անուանել, որպէս ինքնագոյ ինքն յիքեան գոլով. (Դամասկ.։)

Զի ինքնագոյ է գոյացութիւն, ի գոյացուցչէն յիրաւի նախադասեցաւ քան զամենայն եկամուտսն, որ է պատահումն. (Ոսկիփոր.։)


Ինքնագործ

adj.

self-created;
self-acting, that makes or works for himself, or by himself.

· Calfa

NBHL (8)

Որ յանէից գոյացոյց զբոլոր եղեալքս ամենայն, ինքնագործ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)

Ամենայն ժողովուղդն քահանայութեամբ է պատուեալ (ի պասեքն հրէից). քանզի ամենեքին ինքնագործ լինին ի պատարագագործութիւն. (Փիլ. ել. ՟Ա. 10։)

Կամեցաւ ինքնագործ չարեօքնշիջուցանել զճրագն իսրայէլի. (Պիտ.։)

կործանեալ ի քումդ ինքնագործ հակամիտութեանց. (Նար. ՟Խ՟Դ։)

Կամ Ինքնին եղեալ. բնական կամ անպատճառ.

Գաղթէին մարդիկ յամրոցս ինքնագործս, եւ ապա սկսան շինել բերդքն. (Վրդն. պտմ.։)

ԻՆՔՆԱԳՈՐԾ. αὑτουργός qui per se operatur, sibi operans. Որ գործէ ձեռօք իւրովք զգործ պաշտաման, կամ զպէտս կարեւորս աշխատասէր. փոյթ. անձանձրոյթ.

Որպէս համակարգ եւ ինքնագործ ժողովոյն նուիրագործութեան. պարտի լինելհամագործ կամ նոյնագործ. որպէս յն. ταυτουργός ejusdem operationis.


Ինքնագործեմ, եցի

va.

to make by himself, to produce.

· Calfa

NBHL (5)

αὑτουργέω per me, vel manu mea facio. Ինքնին գործել. անձամբ կամ ձեռամբ իւրով առնել զոր ինչ եւ է.

Զիա՞րդ ինքնագործէ. (պխ). զօրութեամբ իւրով առնէ զամենայն. (Աթ. ՟Ը։)

Զինագործեալն ի մեզ բարեվայելչապէս նախախնամութիւն ոչ մերժէր. (Դիոն. եկեղ.։)

Ինքնագործողն լինել ի մեզ նախախնամութեան որդւոյն յայտ էր. (Մաքս. ի դիոն.։)

Նախամուտ ինքնագործել ըզմեղս. (Մաշկ.։)


Ինքնագործութիւն, ութեան

s.

own work, sole agency, own action, own composition.

· Calfa

NBHL (6)

Որ ինչ եւ իցէ յաշխարհիս յայսմիկ՝ ի նմանէ կատարեալ լինի յաստուծոյ. սակայն ոչ ինքնագործութեամբ ըստ աշխատաւոր կենդանւոյս վաստակելով, այլ զօրութեամբ վարէ անաշխատ. (Արիստ. աշխ.։)

Շնորհեալ ազգին ամենայնի ըստ ամենայն տարւոյ (ի պասեքի՝) ինքնագործութիւն զենլի պատարագացն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)

Խափանեն զկամս մարնոյ՝ զինքնագործութեան շօշափելեօք զաղտեղի շարժմանցն զհոսմունս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)

Նմա իւր լաւագոյն քան զամենայն սրբազանս կարգս՝ զինքնագործութիւնն տայ բաժին աստուածայինն օրինադրութիւնս զաստուածագոյնս սրբազանագործութիւնս. (Դիոն. եկեղ. իմա՛ իբր բու՛ն գործ, եւ պաշտօն անձին. որ հայի եւ ի յաջորդ նշ։)

Սահման արդարութեանէ՝ առաքինութիւն բաշխման ըստ արժանաւորութեան, կամ ինքնագործունեութեան հոգւոյն մասանց. (Մաքս. ի դիոն.։)

αὑτουργία per se ipsum facere. Գործելն ինքնին, կամ ձեռամբ իւրով. այլազգ յաստուած, եւ այլազգ յարարածս.


Ինքնադիմաբար

cf. Ինքնադէմ.

· Calfa

NBHL (3)

Յաւետարանն ինքնադիմաբար ընդ մեզ խօսեցաւ տէրն։ Երեւեցաւ մեզ ոչ առակաւ եւ նմանութեամբ ի մասունս որպէս մարգարէիցն, այլ ինքնադիմաբար էութեամբ եւ բնութեամբ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։)

αὑτοπροσώπως in, vel sub sua persona, coram. անձամբ իւրով դիմաւ. ինքնին դէմ յանդիման. երես առ երես. դէմ առ դէմ.

Զկատարեալ պարգեւս ինքնադիմաբար ընձեռէր աշակերտացն ասելով, զխաղաղութիւն իմ տամ ձեզ. (Ոսկիփոր.։)


Ինքնադսրով

adj.

that blames himself.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինքն զինքն դսրովէ, անձամբ յանձնէ դսրովեալ. անձնանախատ.


Ինքնազարդ

adj.

self-adorned, simple, natural;
— շնորհք, ingenuous grace;
— բանք, unaffected words

· Calfa

NBHL (1)

ինքեամբ զարդարեալ ի բնէ. բնական.


Ինքնազօր

adj.

absolute, supreme, sovereign.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնիշխան. (ինքնիշխան, ինքնազօր, ամենազօր. Շար.։)

Անքնին ինքնազօր ձայնիւ հրամայեալ. (Նանայ.։)


Ինքնալոյս

adj.

of a luminous nature, bright, shining.

· Calfa

NBHL (1)

Զուարճացիր մարիամ, կանթեղդ ինքնալոյս. (Ճ. ՟Գ.։)


Ինքնալուր

adj.

auricular, that has heard with his own ears;
that only takes counsel of himself, or only obeys himself.

· Calfa

NBHL (2)

αὑτήκοος suis auribus audiens. Ինքնին լսօղ կամ տեղեկացեալ. եւ Մտադիր ունկնդիր. եւ Անձին իւրում լսօղ՝ քան այլոց.

Մի՛ քում (կամ ընդդէմ քո) բանիցն ինքնալուր լինել իբրեւ ծառայի չարի. (Ածաբ. ժղ.։)


Ինքնախորժ

adj.

desired by himself, voluntary.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնայօժար. ինքնակամ. յոժարակամ.

Չարչարեալն ինքնախորժ հօր հաճութեամբ նորոգէ զաշխարհ. (Զքր. կթ.։) (կամ Չարչարեալն ինքն. ախորժ հօր հաճութեամբ)։


Ինքնախօս

adj.

that speaks to himself;
that soliloquizes.

· Calfa

NBHL (2)

որ եւ ԻՆՔՆԱՍԱՑ. Յիւրմէ անձնէ՝ իւրով բերանով բարբառեալ. կամիւրական գրութեամբ ճառեալ.

Ինքնախօս բանիւք յորդորականօք զամենեսեան ջահեցուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)


Ինքնախօսութիւն, ութեան

s.

soliloquy, monologue.

· Calfa

NBHL (3)

Ինքնախօս կամ ինքնասաց բան, կամ ճառ. եւս եւ Բնախօսութիւն.

Աւետարանն փրկութեան ինքնախօսութեամբ որդոյն աստուծոյ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Յասելն պղատոնի ի տիմէի տրամաբանութեանն, յորում ինքնախօսութիւն առնէ վասն արարածոցս. (Լմբ. յանառակն։)


Ինքնածին

adj.

self-begotten, self-born;
innate, natural.

· Calfa

NBHL (2)

Հուր ինքնածին ի պէտս ժամու. (ՃՃ.։ ըիտանիք թշնամիք ինքնածին բուսեալք. Նար. ՟Է։)

Առ մարիամու ոչ հայր ոք հարկատրեաց, այլ կոյս ինքնածին. (Եփր. աւետար.։)


Ինքնակալութիւն, ութեան

s.

autocracy, monarchy, empire.

· Calfa

NBHL (5)

Յութերորդ ամի ինքնակալութեան կոստանդեայ. (Խոր. ՟Գ. 8։)

Թագաւորեցուցանէին յինքնակալութեան իմն պայմանի պատուոյ զնա համարեալ. (Յհ. կթ.)

անձնիշխան գոլով մարդիկ՝ ի մէջ երկուց զօրութեանց արգելեալ կամք. եթէ խորհուրդացուցանեմք զինքնակալութիւն կամացս ի յաջակողմն, պատրաստական ձեռնտւ ըստ այնմ գործոց գտանեմք զաստուած. (Շ. ՟բ. յհ. ՟Ժ՟Ա։)

ԻՆՔՆԱԿԱԼՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. ըստ յն. αὑτοκρατικῶς sicut imperator. Անձնիշխանաբար. եւ Ձեռներեցութեամբ մատակարարեալ. (Նիւս. կազմ.։)

Առանց պարտապանութեան իսկ, եւ ինքնակալութեամբ տիրեսցէ քաղաքին. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Ինքնակայ, ից

adj.

that subsists by itself.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնակայ զաշխարհս ասեալ, եւ առանց նախախնամութեան. (Ասող. ՟Գ. 1։)


Ինքնակայութիւն, ութեան

s.

distinct substance, hypostasis.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքնագոյութիւն բնութեամբ, սա աստուած ծանուցեալ եւ երկրպագեալ. (Պիտառ.։)


Ինքնակատար

adj.

perfect, complete, absolute.

· Calfa

NBHL (4)

αὑτοτελής per se vel absolute perfectus, sibi sufficiens. Ինքնին կան ինքեամբ եւ ըստ ինքեան ի բնէ կատարեալ ամենայնիւ, ապենիազ. ինքնաբաւ.

Ինքնակատար իմաստութիւն (աստուծոյ)։ Ինքնակատար պետութիւն, եւ ամենայն քահանայապետութեան պատճառ։ Զպարգեւեալս նոցա միշտ աստուածագործականսն գիտութիւնիս յինքնակատարէ եւ իմաստագործութենէ աստուածապետութենէ։ Ոչ ինչ է ինքնակատար, այլ կարօտ բոլորովին կատարման, բայց միայն արդարեւ անկարօտն եւ նախակատարն. (Դիոն. երկն.։)

ԻՆՔՆԱԿԱՏԱՐ. կատարեալն իւրով մասամբ. որպէս էակ հոգեղէն, եւ բան ինչ ամբողջ.

Բան է հետեւակ բառի շարադրութիւն զտրամախոհութիւն ինքնակատար յայտնելով. (Թր. քեր.։)


Ինքնակաց

cf. Ինքնակայ.

· Calfa

NBHL (3)

Յայտնի ցուցանէր՝ եթէ ոչ նքնակաց ինչ իցեն, այլ է ոնմ՝ որ ունի եւ վարէ զամենայն։ Զի մի՛ ի յորինակեալ ընթացիցն ինքնակաց նչ կարծիցեն զարարածս. (Ոսկ. ես.։)

Երկու արմատս բարւոյ եւ չարի ասէ. եւ զայն ոչ յղութեամբ եւ ծննդեամբ, այլ ինքնակացս։ Ամենայն ինչ որ չէր եղեւ, արարած է, եւ ոչ ինքնակաց պատճառ ամենայնի. որոյ ոչ յղումքէ եղեալ, այլ ինքն ինքնակաց առաջին գտեալ. (Եզնիկ.։)

ԻՆՔՆԱԿԱՑ. որպէս αὑτόματος sponte agens, fortuito eveniens. ինքնակամ. ինքնին շարժեալ կամ ի վեր երեւեալ, կացեալ յեղակարծուց.


Ինքնակերպ

adj.

in his own form, in proper form.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ հանդերձեալ է ինքնակերպ կալ (կամ գալ), եւ տեսանել զնա մարդիկ. (Ճ. ՟Գ.։)


Ինքնակոչ

adj.

uninvited, self-invited;
— լինել, to come without invitation;
— բազմական, parasite, smell-feast.

· Calfa

NBHL (2)

αὑτόκλητος per se vocatus. Ոչ կոչեցեալ յայլմէ, այլ՝ անձամբ անձին. Ինքնակամ.

Բինտէս (կամ բիաս մին յեօթեանց իմաստնոց), քանզի մահ կոչէր ոմն ի կորուստ որդւոյ իւրոյ, ասէ. ո՛ դու, ընդէ՞ր կոչես զիր այնպիսի, զոր թէ սակայն ոչ կոչես, ինքնակոչ լինի. (Ոսկիփոր.։)


Ինքնակործան

adj.

self-destroying;
self-destroyed, self-ruined.

· Calfa

NBHL (1)

Անձամբ անձին կործանիչ, կամ կործանեալ. այն ինչ որով ոք ինքն կործանեցաւ նախ.


Ինքնահալած

adj.

fugitive, that flies of his own accord;
— լինել, to take to flight.

· Calfa

NBHL (1)

αὑτόμολος sua sponte fugitivus. եւ բայիւ αὑτομολέω transfugio. Ինքնին հալածական, անձամբ փախստեայ առանց վարելոյ ուրուք.


Ինքնահաճ

adj.

self-admiring, self-conceited, self-pleasing, presumptuous, arrogant;
capricious, whimsical;
affected.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնահաճ կամք. (Լմբ. ժող.։)

αὑτάρεσκος sibi nimis placens. Անձնահաճ. անձամբ անձին հաճոյ. ինքնահաւան. ամբարտաւան. իրէն հասնօղ.


Ինքնահաճոյ

cf. Ինքնահաճ.

· Calfa

NBHL (5)

Յինքնահաճոյ եւ յամբարտաւան մարդկանէ. (Պտմ. աղեքս.։)

Որ ինչ ըստ հաճոյից անձին գործիցի. ըստ մտի եւ ըստ կամի եղեալն. քէֆինէ.

Ինքնակամ. ինքնայօժար. կամակար.

Ոչ տալ ինքնահաճոյ կամաւ զանձն ի փորձութիւն. (Շ. մտթ.։)

Որպէս եւ հայր (հաճեցաւ), նոյնպէս եւ նա ինքնահաճոյ կամօք ի պէտս փրկութեան մերոյ ախորժեաց զմարնանալն. (Լմբ. պտրգ.։)


Ինքնահաճիմ, եցայ

vn.

to be arrogant, presumptuous, conceited.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնահաճ լինել. մեծամտիլ. աբարտաւանիլ. հպարտանալ.

Յորժամ յայն սկսաւ ինքնահաճել, մատնեցաւ ի փորձութիւն խորհրդոցն։ Այդ աստուծոյ շնորհ է. եւ յաստուծոյն ընդէ՞ր իբր ի քո ինքնահաճիս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Ինքնահաճութիւն, ութեան

s.

self-admiration, self-conceit, presumption, vanity, arrogance.

· Calfa

NBHL (5)

Ոմանք զսնափառութիւն եւ զամբարտաւանութիւն ինքնահաճութիւն կամին սահմանել. (Կլիմաք.։)

Որ ըստ իւր ցանկութեանն ընտրեսցէ զգործն. ամբաստանութիւն զինքենէ բերէ՝ նախ առաջին զինքնահաճութիւն. (Բրս. հց.։)

Մերթ թուի նշանակել՝ Ինքնակամ յօժարութիւն. բայց մարթի բերիլ եւ ի ՟ա. նշ. յասելն.

Իսկ եթէ ի կողմանէ աղջկանն առանց օրինացն սահմանի ինքնահաճութեամբ փորձի ոք դարձուցանել. (Մխ. դտ.։)

αὑταρεσκεία sibi ipsi placere Ինքնահաճն լինել. ինքնահաւանութիւն. ամբարտաւանութիւն. հպարտութիւն.


Ինքնաձայն

adj.

vowel;
that has a sound by itself.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ ոք էր, որ տեսլեան բնութեան, կամ ինքնաձայնին բարբառոյ ժուժեալ կարէր. (Ագաթ.։)

αὑτόφωνος sua voce utens. Յինքենէ այսինքն յաստուծոյ անտի ձայնեալ, կամ Ինքնին ձայնօղ. ինքնախօս. ինքնասաց.


Ինքնայօժար

cf. Ինքնայորդոր.

· Calfa

NBHL (8)

Արդ զհամբերութիւն չարչարանաց բաժակին ինքնայօժար խոնարհութեամբ. (Ագաթ.։)

Ինքնայօժար ընտրութեամբ ատել զմեղս. (Լմբ. սղ.)

Կամաւոր եւ ինքնայօժարկամ աստուած յարարածոցս պաշտօն առնել. (Վրք. սեղբ.։)

Ինքնայօժար կամօք ընկալաւ զչարութիւն. (Շ. ամենայն չար.)

Որք ի չարիս ինքնայօժարք լինին, եւ անձամբ զանձինս իւրեանց մղեն ի կորուստ։ Զի ի պէտս սրբոցն եւ կարօտելոցն ինքնայօժարք եղիցին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։ եւ Ոսկ. ՟բ. կոր.։)

ԻՆՔՆԱՅՕԺԱՐ մ. Ինքնին իւրով յօժարութեամբ. կամաւորապէս.

Մարդ՝ կենաց մաշիչ, ինքնայօժար յամենայն։ Կին՝ առն մխիթարութիւն, ինքնայօժար ի կոխ (անձին կամ այլոց)։ Նաւավար՝ ալեաց ճանապարհորդ, ինքնայօժար ի մահ. (Պիտառ.։)

αὑτομόλουν se se conferens ἐκούσιος voluntarius. Ինքնին յօժար կամ յօժարեալ. յօժարակամ. մտադիր. կամաւոր.


Ինքնայօժարութիւն, ութեան

s.

spontaneity.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքնայօժար լինելն. կամաւորութիւն.

Ոչ Ինքնայօժարութեամբ ի չարն դրդուեալ, այլ ի պատրանաց օձին։ Ոչ կամելն նոցա ոչ ինքնայօժարութեամբ խոտորեցաւ զհետչարին. (Լմբ. սղ.։)


Ինքնանախատ

adj.

self-upbraiding, self-reproving.

· Calfa

NBHL (2)

Ինքն ինքն նախանձօղ. պարսաւադիր անձամբ անձին.

ինքնանախատ կշտամբութիւն. (Նար. ՟Ձ՟Է։)


Ինքնանուէր

adj.

that offers his services, that gives himself, voluntary, free, self-devoted.

· Calfa

NBHL (1)

ինքն զինքն նուիրօղ. անձամբ յանձանէ նուիրեալ կամ պատարագեալ սիրով ի սէր արարչին.


Ինքնաշարժ

adj.

self-moving, automatic;
presumptuous;
forward.

· Calfa

NBHL (6)

Նախախնամութիւն իւրաքանչիւր բնութեան ապրեցուցանողական՝ ինքնաշարժն որպէս ինքնաշարժ նախախնամութենէ. (Դիոն. ածայ.։)

Եւ գերագոյն օրինակաւ ասի զաստուծոյ՝ իրօք եւ մնանութեամբ.

ԻՆՔՆԱՇԱՐԺ. որպէսդիւրաշարժ. նքնայորդոր. դիւրպատրաստ. ինքնակամ.

Կռուելոյ ոչ ունիս կարիս հրամանի, զի ինքնաշարժ ես ի բազմաբանութիւն. (Շ. թղթ.։)

Ոչ յառաջել կոչմամբ քոյին, այլ ինքնաշարժ փառամոլին. (Յիսուս որդի.։)

որք ինքնաշարժ ախտիւք, եւ բռնակալաց աշխարհի համանօք զանձինս իւրեանց յայս աստիճան հոգեւոր բարձրութեան ձգեն. (Շ. ընդհ.։)


Ինքնապանծ

adj.

self-glorious, boastful.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս իմանամբք ի վերայ ինքնապանծամբարտաւան բանսարկուին՜ Թշնամին յինքնապանծ (կամ յինքնապարծ) զօրութիւն յուսացեալ՝ եւ զնա անգօսնէ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. սղ.։)


Ինքնապատիրութիւն, ութեան

s.

self-deceit, self-deception.

· Calfa

NBHL (2)

Անձամբ զանձն պատրելն. անձաամբ ղանձնէ խաբիլն.

Մարդն ինքնապատիրութեամբ ի մեղս հակամիտելով. (Խոսրովիկ.։)


Ինքնապատում

adj.

that relates himself;
related by himself.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ընդ բայի. Ինքնին պատմօղ, ճառօղ. կամ Անձամբ պատմելով, ճառելով.


Ինքնապարսաւ

cf. Ինքնանախատ.

· Calfa

NBHL (3)

Ուր իցէ անձամբ անձին պարսաւ. ինքնակմ պարսաւադիր ընդդէմ անձինն. ինքը զինքը վար զարօղ.

ինքնապարսաւն կշտամբութեամբ։ Ինքնապարսաւսն խոնարհութեան. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)

Ըստ ինքնապարսաւ ամբաստանութեանցս բժշկականն ի վերայ դիցես սպեղանիս. (Սկեւռ. աղ.։)


Ինքնասահման

adj.

unbounded, illimited, immense, infinite.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ինքեամբ եւեթ սահմանի անսհանելի գոլով յայլոց.

Կամ ըստ իմստասիրաց՝ Այն, որ կարօղ է անխտիր սահման յօրինակել եւ նքնեան որպէս այլոց.

Սահման, եւ ինքնասահման, վասն զի եւ զինքն ընդ այլս սահմանէ. եւ զոր օրինակ մարդ սահմանելով զմարդ, ասէ՝ թէ մարդն է կենդանի բանաւոր ... ոչ միայն զամենայն մարդ սահմանէ, այլ եւ զինքն. (Սահմ. ՟Գ։)


Ինքնասաց

adj.

said or pronounced by himself.

· Calfa

NBHL (1)

Զքստմնելի պտգամս ինքնասաց աւետարանին. (Կանոն.։)


Ինքնասէր

adj.

self-loving, selfish, egotistical.

· Calfa

NBHL (1)

Եկեաց նա ի քաղաքին աւուրս վեշտասան, որպէս ինքնասէր (կամ ինքն ասէր). (Վրք. հց. ՟Բ. ձձ։)


Ինքնասիրութիւն, ութեան

s.

self-love;
egotism, selfishness.

· Calfa

NBHL (2)

վասն որոյ ինքնասիրութեամբ պատրաստեաց զլեզուն իւր սուսեր սատակիչ: (Խոր. ՟Գ. 64։)

Վասն իւր հոգալ ինքնասիրութեան մեղադրանք. իսկ վասն պատուիրանացնհոգալ եւ գործել՝ քրիստոսասէր եւ եղբայրասէր կամց գովութւն. (Բրս. հց.։)


Ինքնաստորակայ

adj.

subsistent, existing by itself.

· Calfa

NBHL (1)

Որ յինքեան կամ ըստ ինքեան, այլ ի գոյացութեան ենթակայանայ, վասն որոյ եւ Այլաստորակայ ասի.


Ինքնատես, աց

cf. Ականատես.

· Calfa

NBHL (5)

ԻՆՔՆԱՏԵՍ. Որպէս Ինքնատեսօղ. Ինքնին տեսօղ մտօք. խելամուտ. քաջիմաց.

Ո՞վ զնա յայսպիսի խոստովանութիւն զարթոյց, եթէ ոչ ինքնատես գիտութիւն։ Յարեաւ ինքնատես գիտութեամբն. (Մաշկ.։)

ԻՆՔՆԱՏԵՍ. αὕτοπτος ipse visus et deprehensus. Ինքնին երեւեալ դէմ յանդիման. անձամբ տեսանելի եղեալ.

Զոր ամենայն ուրուք ինքնատես եղեալ, եւ ոչ առ յընկերէ պատմեալ. (Կորիւն.։)

Ոչ առնէ զհոգին յառաջ քան զմարմնն, զի մի՛ եղիցինքնատես եղելոցն. (Ոսկ. յադամ.։)


Ինքնատէր

adj.

one's own master, absolute, independent;
— եմք գործոց մերոց, we are masters of our own actions.

· Calfa

NBHL (5)

Տէր անձին իւրոյ. անձնիշխան. ազատ կամօք.

Իբրեւ զազատս եւ զինքնատետրս անձնիշխանութեամբ վարիլ յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Զմնաս զայս հասարակաբար առ ամենեսեան տուեալ ... որում ամենայն ոք ինքնատէրեւ բաւական է. (Իգն.։)

Մեք անիշխան ստեղծեալք յարարչէն՝ ինքնատէրն ախտից եւ խորհրդոց, եւ տէր յերկաքանչիւրս հակամիտութեանն, առաքինութեան ասեմ, եւ չարութեանն. (Ածաբ. մակաբ.։)

Շրջին ըստ մտի իբրու զինքնատեարս։ Յամբարտաւանութիւնդ ձեր պարծիք իբրու թէ ինքնատեարք էք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։)


Գերակայութիւն, ութեան

s.

eminence, height, pre-eminence, superiority.

· Calfa

NBHL (2)

Գերակայութիւն սիրոյ, կամ քահանայութեան. (Խոսր.։)

Գեղեցկապէս ի նմանէ գահընկեալ, վայելչապէս գերակայութեամբ. (Յհ. կթ.։)


Գերակատար

adj.

supreme, highest, greatest;
s. gr. preterpluperfect.

· Calfa

NBHL (7)

ὐπερτέλειος, ὐπερτέλεος, ὐπερτελής plusquam perfectus Ամենայնիւ կատարեալ. գերազանց. գերածայրեալ. ծայրագոյն. եւ Վերամբարձ.

ԳԵՐԱԿԱՏԱՐ Ժամանակ բայից ըստ քերականաց՝ է Անցեալ կատարեալն արդէն իբրեւ ի վաղուց. զոր օրինակ, գործեալ էր իմ. որ ըստ յն. ὐπερσυντελικός praeteritum plusquam perfectum բայց մեկնիչք հյ. ոճով վերածին ի պարզ կատարեալ, գործեցի, կոփեցի, կամ ի նորահնար ձեւ անպէտ, է գործեցի, էկոփեցի։ (Թր. քեր.) եւ մեկնիչք նորա։

Գերակատար է եւ կատարողապետ որդի, որպէս պետ ամենայն կատարելութեան։ ԶՅիսուս զմեր աստուած եւ փրկիչ, զմիշտն կատարեալ եւ գերակատար. (Մաքս.։)

Գերակատար փառք, կամ մտածութիւն, կամ իմաստունք. (Անան. ի յովնան.։ Մագ. ՟Ժ՟Ե։ Շ. ատ.։)

Գերակատար գագաթն, կամ գերանք. իբր բարձրակատար. (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)

Գերակատար ըստ փարիսեցւոյն. այսինքն փքացեալ, բարձրամիտ. (Բրս. հց.։)

Գերակատար գոյիցս։ Գերակատարդ իմաստից (կամ իմաստնոց)։ Սրբազանդ եւ գերակատար բոլոր ճեմարանի։ Երկնային դասու եւ զօրութեանց գերակատար գտեալք. (Մագ.։)


Գերահռչակ

adj.

very celebrated, famous, renowned.

· Calfa

NBHL (4)

ὐπερεύφημος supercelebratus Հռչակեալ յոյժ, մեծահամբաւ.

Զպաշտելի եւ զգերահռչակ եւ ամենահռչակ աստուածապետութիւն. (Դիոն. երկն.։)

Գերահռչակ առաքինութիւն, կամ գլուխ տօնից. (ՃՃ.։)

Գերահռչակ ուխտ (այսինքն վանք), կամ քաղաք հռոմայեցւոց. (Շ. թղթ.։ ՃՃ.։)


Գերահռչակեմ, եցի

va.

to celebrate, to praise publicly, to render famous.

· Calfa

NBHL (2)

Բարեհամբաւել յոյժ հռչակաւ մեծաւ. ներբողել. գովել, քարոզել.

Զանհամեմատ քո մեծութիւնդ, կամ զարժանապատիւ ձեր տէրութիւնդ գերահռչակել։ Գերահռչակեալ ես։ Չքնաղապէս գերահռչակի. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)


Գերահրաշ, ի, ից

adj.

astonishing, surprising, marvellous, very admirable, miraculous.

· Calfa

NBHL (2)

Գերահրաշ զօրութեամբ։ Ո՛վ գերահրաշ ծաղիկ. (Շար.։)

Պօղոս գերահրաշիւք յափշտակեալ. (Ճ. ՟Ա.) իբր գերագոյն հրաշիւք, կամ ի հիացման մտաց։