Definitions containing the research դեղ : 688 results

Շնխաղող, ոյ

s.

night-shade, morel, solanum;
tithymalus, milk-thistle.

· Calfa

NBHL (1)

ՇՆԽԱՂՈՂ χαρακίος, τιθυμαλίς characius, tithymalis. որ եւ ՇԱՆԽԱՂՈՂ, ՄՈՐՄ. Պտուղ վայրենի թփոյ եւ խոտոյ՝ ի պէտս դեղոց, մանրահատ՝ սեւորակ կամ կարմրորակ, եւս եւ դեղին եւ սպիտակ. իթ՝։ (Վստկ. յժգ։ Բժշկարան.։)


Շնորհաշուք

adj.

graceful, handsome, charming, genteel, pretty, nice.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ շնորհաշուք դեղով՝ պաճոյճ փաղփաղեալ։ Շնորհաշուք մօրն սիովնի. (Նար. կուս. եւ Նար. մծբ. (յորս լինի իմանալ եւ արկօղ զգլխով իւրով զշուք շնորհալի)։)


Տանձիկ

s.

small pear or pear-tree.

· Calfa

NBHL (1)

Կարող էաք ասել զտանձիկն իգական, եւ զդեղձուկն չէզոք. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)


Դարմանեմ, եցի

va.

to nourish, to sustain, to feed;
to fodder;
to cherish, to foment;
to physic, to dress, to heal;
to repair.

· Calfa


Դէմք, դիմաց

s. pl. aspect, sight, visage, front;
face, presence;
air, mien, countenance;
manner, fashion, form;
regard, consideration;
person, hypostasis;
— բայից, the persons of verbs;
— գերանուանց, the persons of pronouns;
ի դիմաց, in front, before;
ասա նմա ի դիմաց իմոց, tell him from me;
ի դէմս ածել, to represent, to remonstrate;
to reproach, to object;
դեղնեալ or այլագունեալ՝ առոյգ տխուր՝ զուարթ ou զուարթատեսիլ՝ խոժոռ՝ խորշոմ —, pale, florid, sad, serene, severe, wrinlded, livid, disfigured countenance;
դիմիւ ելանել, to run up to one;
յամենայն դէմս, thoroughly.

· Calfa


Դէպ, դիպի, դիպում

adj. prep. adv.

fit, proper, suitable, decent, convenient;
accident, case, incident, hazard, chance;
ի — լինել, to suit, to be proper or fit;
ի — ժամանակի, in due time;
— լինել, to chance, to happen, to fall out accidentally;
ի — գալ՝ ելանել՝ պատահել, to agree, to suit, to be convenient;
to succeed, to happen;
ի — է, it is hecoming, necessary;
— է, it is possible;
— թուիլ, to appear suitable;
եթէ — տացէ, if by chance;
— եղեւ ընձ, it has happened to me;
— եղեւ ի միում աւուրց, it happened one day;
towards, with respect to, in the place where;
to the side of;
— եւ —, very suitable;
properly;
—ու —, fixedly, attentively;
— նկատել, to look at with surprise or astonishment.

· Calfa


Խաւարծիլ

s. bot. rhubarb plant;
the tendrils of the vine.

· Calfa

NBHL (1)

ῤεόν βαρβαρικόν rheum barbaricum. գրի եւ իբր ռմկ. Խավարծիլ. Խաւրծիլ, Խօրծիլ, Խործովիլ, Խործուիլ, Խործիլ. Գաբծիլ. գաբն. բոյս խաչնդեղի. ռավէնտ, ռէվէնտ։ (Գաղիան.։)


Խիւս, ի

s.

hasty-pudding;
gruel;
paste;
starch.

· Calfa

NBHL (2)

Բժիշկքն ի խիւսէ եւ ի դեղոց զոր կազմեն հիւանդաց, նախ ինքեանքն ճաշակեն. (Տօնակ.։)

(յորմէ ռմկ. խաւիծ) Փոխինդ. Փափուկ ուտելի զանգեալ յալերէ ընդ իւղոյ եւ մեղու, եւ այլն. եւ ամենայն կերակուր, կամ դեղ բաղադրեալ. ... յն. ἅλευρον , ալիւր. եւ բայիւ ψωμίζω իբրու պատառս գործել.


Ծծումբ, ծծմբոյ

s.

sulphur, brimstone;
պտաել, օծանել ծծմբով, to dip in, or to mix with sulphur.

· Calfa

NBHL (1)

ԾԾՈՒՄԲ գրի եւ որպէս ռմկ. ԾԾՈՒՄ, ԾՐԾՈՒՄ. θεῖον sulphor հանք դեղին՝ գարշահոտ, լուցկիք հրոյ, դիւրաւառ, եւ դժնդակ բոցով. ... եբր. կաֆրիթ.


Ծրտեմ, եցի

va.

to mute, to guano, to dung as burds;
— ձկանց, to spawn.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղուքն ծրտեն ձնի երեսն դեղին դեղին. (Վստկ.։)


Ընդձեռեմ, եցի

va.

to give, to put into ones hands, to grant;
to take away, to appropriate to one's self.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդձեռել դեղ, բուժումն, կերակուր, շնորհս, ձիր շնորհի. կամ Վկայ քեզ ընդձեռել. (Սհկ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Մագ.։)


Խնկողկուզիկ

s. bot. marjoram.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԻԿ կամ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԱԿ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶՈՒԿ. πόλιον polio, polium, canutola. որ եւ ԽՆԿԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ ողկուզաձեւ բազմահատ ի մի փունջ դեղին եւ անուշահոտ կամ խնկահոտ անթառամ. մարեմ խոտ. (Բժշկարան. Գաղիան.)


Խնձոր, ոյ

s. bot. apple;
apple-tree.

· Calfa

NBHL (3)

ԽՆՁՈՐ կամ ԽՆԾՈՐ. μῆλον malum, pomum. Պտուղ գեղեցիկ՝ սովորական ընդ ամենայն տեղիս հասարակօրէն բոլորշի, դեղին եւ կարմիր, անուշահամ եւ անուշահոտ (որպէս թէ խնկածոր, կամ խանձելի, ադամայ պտուղկարծեցեալ) խնծոր.

ԽՆՁՈՐ ՎԱՅՐԻ. ռմկ. ալոճ, հալըճ։ Բժշկարան.։ որ է իբրմանր խնձոր թթուաշ եւ անոյշ, է՛ որ դեղին, եւ է՛ որ կարմիր. տ. hypomelis. իտ. lazzeruolo, -la.

ԽՆՁՈՐ. նմանութեամբ. Այտք. (թ. շեֆթալի, այսինքն դեղձասի համբոյրն)


Խնձորակուլ

s. med. lozenge.

· Calfa

NBHL (1)

Անուն դեղոյ՝ իբր ուտելի կամ կլանելի հանգոյնխնձորոյ։ (Գաղիան.)


Խոնարհամիտ

adj.

humble, meek, modest.

· Calfa

NBHL (1)

Է դեղ ամենայն վիրաց չարաց խոնարհամիտ՝ լե՛ր առ ընկերն բարեմիտ. (Շ. այբուբ.։)


Կախարդ, աց

s.

charmer, enchanter, sorcerer, wizard, conjurer, magician.

· Calfa

NBHL (1)

φαρμακός, φαρμακεύς fascinator, praestigiator, veneficus γόης incantator եւ այլն. Դիւթ. կիւս. վհուկ. մոգ. սուտ եւ խարդախ մարգարէ. դեղատու. թովիչ. խաբօղ լսելեաց եւ աչաց դիւական գործակցութեամբ. Տե՛ս (Ել. ՟Է. 10։ ՟Թ. 11։ ՟Ի՟Բ. 17։ Երեմ. ՟Ի՟Է. 9. Նաւում. ՟Գ. 4։ Յայտ. ՟Ի՟Ա. 8։)


Կախարդագիտութիւն, ութեան

s.

fairy or magic art or power, witchcraft, demonology.

· Calfa

NBHL (1)

Զանազանի մոգականն ի կախարդութեան, եւ կախարդագիտութիւն ի դեղագիտութեան. (Նոննոս.։)


Կախարդութիւն, ութեան

s.

charm, enchantment, spell, fascination, sorcery, magic, witchcraft, theurgy.

· Calfa

NBHL (1)

φαρμακεία, φάρμακον veneficium, fascinatio ἑπαιοιδία incantatio γοητεία praestigiae μαντεία divinatio. Կախարդական արուեստ, գործ, եւ գործիք. կախարդանք. խարդավանք. պատրանք. մոգութիւն. հմայութիւն, թովչութիւն, վհկութիւն, դիւթութիւն. դեղատուութիւն. բժժանք. Տե՛ս (Ել. ՟Է. 11. 22։ ՟Ը. 7. 18։ Ես. ՟Խ՟Է. 9. 12։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 4։ ՟Ժ՟Ը. 13։ Միք. ՟Է. 11։ ՟Դ. Թագ. ՟Բ. 22։)


Կակժիրակ, ի

s. med. cassia;
conserve of cassia;
cassia-tree.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱԿԺԻՐԱԿ կամ ԿԱԿԾԻՐԱԿ Որպէս Կասիա ի պէտս դեղոյ. զի ի բառս Գաղիանոսի դնի որպէս յն. κάσσια σύριγξ cassia siliquae. ռմկ. խիարշէմպէ. այն է դեղ մաքրողական թթուաշ զովացուցիչ՝ ի պտղոյ ծառոյ, նման պտղոյ եղջերենւոյ, բայց բոլորշի երկայն։ ( ի Բժշկարանի կոչի եւ Սալիխա. եւ մեկնի.


Կակուղ, կղոց

adj. fig.

soft, tender, delicate;
supple, flexible, pliant;
sweet, mellow;
mild, soft, gentle, meek, affable;
— մետաղ, soft metal.

· Calfa

NBHL (1)

Կակուղ բնութիւն ջրոյն, կամ հող, պատառ, դեղ, պատմուճան, անկողին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Պիտ.։ Նար. ՟Ղ՟Գ։ Նեղոս.։ Ածաբ. կարկտ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Կաղանշան

s. bot. euphorbia, spurge, tithyma, milk thistle.

· Calfa

NBHL (1)

Կաղանչանան՝ ազգ ինչ (բուսոց) առանձինն սպանօղ է. եւ խառնեալ ընդ այլ դեղոյ՝ մաղձադեղ է, լուծիչ ի մահուանէ. (Եզնիկ.։)


Կաճ, իւ

s.

felt;
—ակուռ թաղիք, compact felt.

· Calfa

NBHL (1)

πίλημα lana coacta, pileus. որ եւ ԿԱՅՃ. թ. քէջէ. Թաղիք. հանդերձ կամ գլխարկ թաղեայ. խիտ գործուած բրդեղէն, կամ մազեղէն բրդոտ. ցփսի.


Կամակ, աց

adj. adv.

agreeable, sweet, pleasing, delicious;
agreeably, pleasingly;
— լինել ի, to be disposed or inclined to;
s. pl. —ք, pleasures, delights;
dainties.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղցր եւ հմուտ եւ իմաստուն բժիշկ, դեղ եւ կամակ հոգւոց մերոց, լինի գոյակ. եւ ածակ. (Մարաթ.։)


Ընդաբուտ

adj.

fed with pulse.

· Calfa

NBHL (1)

(ի բառէս Ունդ, ընդոյ. հունտ). Ընդով բտեալ, բուծեալ. ընդեղինօք սնեալ.


Խստութիւն, ութեան

s.

hardness;
stiffness;
roughness, harshness, asperity, austerity, rigidness;
rigour, severity, cruelty, inclemency, inflexibility;
— սրտի, obduracy, hardness of heart;
— բարուց՝ օրինաց, severity of customs, of laws;
— կարծեաց, too great austerity of morals, puritanism;
— որովայնի, tightness of the bowels, costiveness, constipation.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խստութենէ դեղոյն (այսինքն ի ժանտութենէ մահադեղոյն) քակտեալ ցրուեցաւ մարմինն յօդ յօդ. (Ոսկիփոր.։)


Զլանամ, ացայ

va.

to deny, to retract, to refuse, to deprive, to rocain.

· Calfa

NBHL (1)

Զլանան զմարդեղութիւնն Քրիստոսի. (Շ. ՟բ. յհ.։)


Ցմախ, ի

s. bot. water-parsley, apium palustre;
white hellebore, veratrum.

· Calfa

NBHL (1)

Թուփ անպտուղ՝ բարակ եւ նրբին տերեւովք, որ են դառն յոյժ (իբր թ. սապր ) եւ սատակիչ թոչնոց եւ ճճեաց եւ մնոց խաշանց. վարի եւ ի դեղորայս.


Փաթանք

s.

cf. Փաթեթք.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբեցէ՛ք ի ձէնջ զկանացի փաթեթսն (այլ ձ. փաթանսն), եւ զկախարդասար դեղատուութիւն. (Ճշ.։)


Փաթեթք

s.

packet, bundle, fagot;
envelope;
amulet.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբեցէ՛ք ի ձէնջ զկանացի փաթեթսն (այլ ձ. փաթանսն), եւ զկախարդասար դեղատուութիւն. (Ճշ.։)


Փաղաքշեմ, եցի

va.

to caress, to fondle, to coax, to wheedle, to cajole, to flatter, to fawn, to adulate.

· Calfa


Փաղերութիւն, ութեան

s.

frothy whiteness.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանել զանսեղանն. . . զգունոյն դեղնութիւնն, զփաղերութիւնն. (Ոսկ. ի բէթհեզդա.։)


Փանաքի, քւոյ, քեաց

adj.

weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ կամեցայ սեւադեղով դրոշմել, որ կարի իմն փանաքի է եւ դիւրաջնջելի. (Սարգ. ՟բ. յհ.։)


Փսխեցուցիչ, չի, չաց

adj. med.

vomitive, emetic;
դեղ —, puke, puker.

· Calfa


Փրկական, ի, աց

adj.

redeeming, salutary;
wholesome.

· Calfa

NBHL (1)

Երգ եւ բան՝ առողջական եւ փրկական դեղք բժշկութեան են։ Զօրութիւնք՝ փրկական, եւ ապականարան. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. ել.։)


Փրկաւէտ

cf. Փրկական.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ բժիշկ՝ քարբի թունօք ի փրկաւէտ դեղսցն կազմութիւն վարեցեալ. (Բրս. չար.։)


Քածբոր

s. med. mange, dog-itch.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ թէ բոր, կամ քածբոր, կամ երք լինիս, օգտէ այն դեղերն՝ որ վասն ոչխարացն գրեցաք. (Վստկ.։)


Քամահեմ, եցի

va.

to despise, to scorn, to disdain, to slight, to set, at nought, to take no heed of, to take no account of.

· Calfa

NBHL (1)

Ե՞րբ զդեղ երեսաց կարասցուք քամահել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Վերերեւութիւն, ութեան

s.

appearance;
superficies, surface.

· Calfa


Վէր, վիրաց

s.

sore, wound;
ulcer;
—, հիւթ վիրի, sanies, matter, pus, gore;
կեղեւ վիրաց, scab, scurf;
cf. Պատրոյգ;
— սրտի, heart-sore, heart-ache, heart-break, heart-burn;
—ս առնել, —ս ի վերայ դնել, to wound, to cover with sores, to ulcerate;
—ս ընդունել, to be wounded;
դարմանել զ—ս, to dress, to cure a wound;
ցաւ վիրին խստանայր, the pain caused by the wound became insupportable;
տայ —ս եւ ինքն ոչ առնու, he wounds others but receives no hurt.

· Calfa

NBHL (1)

Որք դեղս վիրացն խնդրեն, վէրս եւս ի վերայ յաւելումք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)


Փափագ

cf. Փափաքանք.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԱՓԱԳ ՓԱՓԱՔ. πόθος, ἕρως desiderium, amor ἵαμα sanatio, remedium. Պապակ եւ պասքումն ոգւոյ. տենչ. բաղձանք. կարօտ. սէր. յօժարութիւն. ախորժ. հասրէթ, արզու, հավէս, իշտահ. եւս եւ Փարատումն, կամ դեղ եւ լրումն փափաքանաց. եւ ըստ այսմ ասի.


Փեգանայ

cf. Փեգենայ.

· Calfa

NBHL (1)

ՓԵԳԱՆԱՅ ՓԵԳԵՆԱՅ. Նոյն է եւ յն. փի՛ղանօն. πήγανον ruta. Բոյս մանրատերեւ՝ մշտադալար, ծանրահոտ եւ դառնորակ, ստէպ ի կիր արկեալ ի դեղ. սատաք. .... վայրենին կոչի մախմուր չիչեյի.


Փեճոկ, ի, ոյ

s.

shell, husk;
— պտղոց, rind, peel, paring;
— ծառոց, bark;
— ընկուզի, nut-shell;
— ձուոց, egg-shell;
— ընդեղինաց, pod, cod, husk;
— խեցեմորթից, oyster-shell or tortoise-shell;
scale;
— արեւելեան, coculus Iudicus, fisher's berry.

· Calfa


Փշատի

s. bot. zizyphus lotus, seedra.

· Calfa

NBHL (1)

Ծառ փշատ պտղոյ, ունօղ երեւելի փշոց յոստս. այլ ծաղիկ նորա դեղին անուշահոտ յոյժ՝ սիրելի մեղուաց. իյտե աղաճը։ (Բժշկըն։)


Փոխատրութիւն, ութեան

s.

restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդեղութեանդ քո.. . անփոփոխ փոխատրութեամբ։ Ոչ փոփոխմամբ, այլ փոխատրութեամբ. (Նար. ՟Կ՟Գ. եւ Նար. կուս.։)


Տապաստ, ի

s.

mat, carpet.

· Calfa

NBHL (1)

Ասեն զշանագլուխ խոտն դեղ տապաստի. (Եզնիկ ըստ Լեհ.։)


Տարած, ից

adj. s.

spread out, extended, stretched out;
extensible;
—, —ածք, extent, extension;
volume, bulk, size;
show, display.

· Calfa

NBHL (1)

Լոյծ եւ տարած տարր (ջուրն)։ Զթոյլ եւ զտարած բնութիւնն օդոյ։ Զգալի լոյսն պարզ եւ տարած։ Զլոյսն տարած եւ ցան՝ ժողովէ յանօթս օդեղէնս։ Հուր իւրով տարած բնութեամբն. (Պիտ.։ Սարգ.։ Արշ.։ Տօնակ.։ Վեցօր. ՟Դ։)


Տարակուսութիւն, ութեան

s.

cf. Տարակուսումն.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանելով զչքաւորութիւն եւ զտարակուսութիւն պատապանին։ Ելոյծ զնորա տարակուսութեան տխրութիւն։ Ըստ երկրաւորս դեղատութեան. առ որս միշտ է վրիպութիւն, եւ ամենասխալ տարակուսութիւն։ Տեսանելով զտարակուսումն եւ զվրիպումն բժշկացն. (Մանդ. ՟Զ։ Ճ. ՟Գ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։ Վրք. ոսկ.։)


Տարակուսումն, ման

s.

cf. Տարակոյս;
argument, objection.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանելով զչքաւորութիւն եւ զտարակուսութիւն պատապանին։ Ելոյծ զնորա տարակուսութեան տխրութիւն։ Ըստ երկրաւորս դեղատութեան. (առ որս միշտ է վրիպութիւն, եւ ամենասխալ տարակուսութիւն։ Տեսանելով զտարակուսումն եւ զվրիպումն բժշկացն. Մանդ. ՟Զ։ Ճ. ՟Գ.։ Նար. ՟Խ՟Գ։ Վրք. ոսկ.։)


Տեառնագիր

adj.

ordered by Jesus;
signed with the sign of the cross.

· Calfa

NBHL (1)

Զգայական դիմօք սքողելովք, եւ տեառնագիր երեսաց մեր դեղովք. (Նար. խչ.։)


Տեղական, ի, աց

adj. med.

local;
topical;
— դեղ, topic.

· Calfa