chamber;
cabinet, closet;
cf. Հարսն;
concubine;
— միանձանց, cell;
— հարսին, nuptial bed, thalamus;
— ուսման, study.
Զկուսանս ուսո պահել զինքեանս որպէս սենեակս քրիստոսի. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
chamberlain.
Ե՞րբ էիր դու սենեկապետ ղազարու, զի երթաս զարթուցանես զնա ի քնոյ. (Մամբր.։)
Lord High Chamberlain.
Ե՞րբ էիր դու սենեկապետ ղազարու, զի երթաս զարթուցանես զնա ի քնոյ. (Մամբր.։)
as one's own, — propriety.
appropriation;
propriety;
attribute, attribution;
nobility.
Զծննդեանն ազատ սեպհականութնիւ (որդւոյ)։ Գիտել, թէ զինչ է առանձին սեպհականութեամբ հոգին սուրբ. զի անուանեալ կոչին բազում հոգիք. (Սեբեր. ՟Դ։ Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
generally, universally.
Անուանեալ է սեռաբար էրէ։ Օդեաց, այծից, խոզից՝ սեռաբար անուն է պատրուճակ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
generic;
general, universal;
genitive.
Մասնաւոր իմանալիք, սեռական իմանալին. մասնաւոր զգալիք, սեռական զգալին։ Սեռականն՝ ամենայն, իբրու զի կատարեալ է։ Մեծ գետն՝ որոյ չորք վտակք եղեն, սեռական առաքինութիւն. իսկ տեսականքն չորքն ի սեռականէն. (Փիլ. այլաբ.։)
ՍԵՌԱԿԱՆ ՀՈԼՈՎ՝ ըստ քերականաց. γενική (πτῶσισ) genitivus (casus). Նշանակ սեպհական գոլոյ ազգի իրաց կամ անձանց. ստացական. իւրական. արաբ. զիւրիյէ.
axle, axis, pivot.
Օրինակաւ քրայի հալոցաց երկաթոյ. զի կակուղն որիշ իջանէ, եւ սեռն որիշ. եւ հուրն յերկոսին նմանապէս է. (Ոսկիփոր.։)
clean, pure, clear, limpid;
sincere, true, simple.
Օրինակաւ քրայի հալոցաց երկաթոյ. զի կակուղն որիշ իջանէ, եւ սեռն որիշ. եւ հուրն յերկոսին նմանապէս է. (Ոսկիփոր.։)
producing seeds.
Որ մատուցանէ զիւր հասունացեալ սերմանիս.
gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.
Ամրացոյց քսսավ, զի մի լիցի դիւրին սերմանաքաղ թռչնոց առնուլ ինչ ի նմանէ. (Վեցօր. ՟Է։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
Սերմանել սերմն։ Որոյ սերմն յիւր ի նմին։ Պտուղ սերման։ Սերմն եւ հուձք։ Տուր սերմն, զի սերմանեսցուք։ Առէք ձեզ սերմանս։ իբրեւ զսերմն դնձոյ սպիտակ։ Սերմն բարի։ Փոքրագոյն է քան զամենայն սերմանիս.եւ այլն։
Զորդի աղախնոյդ արարից յազգ մեծ, զի սերմն քո է։ Սերմն ժանտ, որդիք անօրէնք. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 13։ Ես. ՟Ա. 4։)
Ի մարմնոյ ծնողիցն ժողովեցեր զծննդական սերմունսն, եւ մածուցեր զիս յարգանդի մօրն իբրեւ զպանիր ի տիպս. (Իսիւք.։)
large, great, voluminous;
thick, dense;
strong, lusty;
harsh, close;
— գունդ, բանակ, numerous, powerful army;
— ծանրութիւն, great weight.
Հարկանել զնա բրօք ստուարօք։ Բասան ստուարս եւ երկայնս ունի կաղնիս։ Ստուար ծանրութիւն բեռանցս մեղաց։ Ստուար տէգ զինու մխելոյն ի կող ստեղծչին ադամայ. (Ճ. ՟Բ.։ Գէ. ես.։ Նար. ՟Ծ՟Ը. ՟Կ՟Զ։)
to thicken, to enlarge;
to augment, to increase;
to magnify.
Սովոր են գիրք ստուարացունել զիրս (սպառնալեաց). եւ յորժամ խնդութեան իրք իցեն, դարձեալ զայն ստուարացուցանէ. (Կիւրղ. թագ.։)
to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.
ἁκριβολογούμαι accurate loquor, minutatim recenseo. Ստոյգ եւ ճշգրիւ խօսել՝ ճառել. ճշդել զբանն. մանրախուզիւ քննել՝ խտրել.
Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ սպանախ (որպէս թէ) սպա՛ն նախ, զի սպանանել արժան է նախ, եւ ապա զնա տալ կերակուր (հիւանդի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Բ։)
Են բազում անուանք առ մեզ ընտանեգոյն յայլոց լեզուաց եւ ի մերձակայից, որք ոչ ստուգաբանին. եւ եթէ կամեսցի ոք, ոչ ուղիղ թեւակոխեսցէ, այլ՝ խորթս ստեղծանէ. եւ ո՛չ է բազմաց զսա գիտել, բայց իմաստնոց։ Եւ ի պարսկաց բազում ինչ հասարակորդ է լեզուիս մերոյ, սոյնպէս եւ մեր առ նոսա. զոր եթէ ստուգաբանէ ոք, մեծապէս սխալէ. քանզի բազում անգամ մեր իսկ տեսեալ է ստուգաբանել մերոցս զայսպիսիս, որք այլոց լեզուաց են, որք իմաստունք կարծեցեալ էին, եւ այն յանհմտութենէ լեզուաց։
truthfulness, veracity;
etymology.
Յայտ է եւ ի ստուգաբանութենէն, քանզի նախայօժարական է՝ մին քան զմիւսն յօժարականն. (Նիւս. բն.։)
etymologically.
truly.
certainty, verity, assurance, verification.
shadow;
shadow, figure, sign;
—ք, shade, manes, ghost, spectre, spirit;
սին —, vain shadow;
—ք մահու, shades of death;
the dark grave;
—ք գիշերոյ, the shades of night;
— երեկորին, the evening shades;
— եւ լոյս ի նկարս (լուսաստուեր), light and shade in painting, chiaro-oscuro;
— արկանել ի նկարս, to shade a drawing;
իբրեւ զ— անցանել, to pass away like a shadow;
իբրեւ զ— են կեանք մարդոյ, life is but a fleeting shadow.
Ստուեր ասի, զոր մեք շուք կոչեմք, որ անկանի ի մարմնոյ՝ եթէ՛ կենդանւոյ, եւ եթէ յայլ ինչ իրէ։ Որ են ստուերք հանդերձելոցն, այլ մարմին քրիստոս է. զի ուսցի ի քրիստոսէ անկեալ զստուեր օրինացն. եւ ծանիցես՝ թէ ո՛րչափ ինչ ի մէջ է ընդ ստուեր, եւ յորմէ ստուերն անկանի. (Խոսր.։)
sketch, delineation, outline;
sciagraphy.
Տէրն ի կրկին գուբ եմուտ, զի ոչ թողաւ ոգի նորա ի դժոխս, եւ ոչ մարմին նորա ետես զապականութիւն ... որոյ ստուերագրութիւն էր դանիէլին (կրկին գուբն). (Վրդն. դան.։)
sciamachia.
to be covered with shadow, immersed in shade, darkened, obscured;
to grow cloudy, dark.
to cover with shadow, to shadow, to shade, to darken, to obscure;
to hide, to veil, to overshadow;
to give shade.
Ստուերացուցանել զիրս չէ հնար, զի երեւելի նշան եղեւ ի ձեռն դոցա։ Մի՛ երկնչիր, եթէ պարտ է լռութեամբ ստուերացուցանել զյանցանսն. (Ոսկ. գծ.։ Բրս. ծն.։)
falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.
Խնդրէք զստութիւն։ Բորբոքէ զստութիւն վկայ անիրաւ։ Յուսացեալ իցեն զուր ի ստութիւն։ Ուրախ արարին ստութեամբ իւրեանց զիշխանս։ Պաշարեաց զիս ստութեամբ եփրեմ։ Քաղցրացաւ առն հաց ստութեան։ Եթէ ճշմարտութիւնն աստուծոյ յիմում ստութեանն առաւելաւ.եւ այլն։
cf. Ստախօս;
adulating.
Յանդիմանեաց զիս իբրեւ սըտուկ. (Մեսր. երէց.։)
not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.
general's tent, habitation, or quarters, head-quarters.
Շինեաց յիշատակ իւր զասացեալն ստրատիգին. Քանզի ի նմա զպատերազմականսն յօրինեաց կազմութիւն. (Խոր. ՟Բ. 85։)
to spin round.
Երկի՛ր պագ, զի ստրոփիցէ զքեզ. (Եօթնագր.։)
to repent, to regret, to rue, to be seized with repentance, touched with contrition.
Ստրջացաւ աստուած, զի արար զմարդն։ Ստրջացաւ իսահակ։ Ստրջացաւ յերեսաց տեառն, կամ իմոց. (Ծն. ՟Զ. 7։ ՟Ի՟Բ. 38։ ՟Լ՟Դ. 7։ Ղեւտ. ՟Ժ. 4։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 27. 19։)
repentance, regret, concern, sorrow, grief, remorse, compunction.
armed with sharp weapons;
— կառք, chariots armed with scythes.
Սրով, եւ սո՛ւր գործեօք զինեալ. գերանդաղէն.
fencer;
cf. Զինախաղ.
cf. Ստոյիկեան.
Ստոյիկեանք կոչին սրահականք. զի ստոյին սրահ լսի. (Ոսկիփոր.։)
to be pointed, sharp, to end in a point;
to pass rapidly, to fly, to go quickly, to fleet away, to rush on, to precipitate, to rush on headlong;
to be soured, exasperated, to chafe at;
ի բաց —, to disappear, to fly away, to vanish.
moving quickly, rapid, swift, impetuous, violent.
Գնացեալ սրավար նաւակօք ամրացան ի սեաւն կղզի. (Ուռպ.։)
having the throat cut;
with one's throat cut.
to sing the Trisagium, to sanctify, to hallow, to laud.
sacred;
His HoliNess, His Grace.
calm and gentle, clear and sweet.
offered piously, with reverence.
Աստուածային սրբամատոյցն ողջակիզի. (Պիտ.։)
to have a pure heart or mind.
Հոգին սուրբ աղաւնակերպ իջանէ, զի ուսուսցէ տեսողացն՝ սրբամտելով առ աստուած մերձենալ. (Ագաթ.։)
to be holy, sacred, consecrated or set apart, to consecrate or devote oneself.
Քանզի ետես զահն եւ զերկիւղն մեծ, սիրեաց նա եւ սրբանալ. (Եփր. ել.։)
holily, without stain, chastely.
fit for saints.
Սրբավայելուչ գործ եղիցի եւ հաճոյ աստուծոյ։ Տե՛ս, զիա՛րդ սրբավայելուչ հեզութեամբ լի է իրս. (Պրպմ. ՟Լ՟Ա։)
sacred asylum, sanctuary;
temple, church;
sanctifying, expiatory.
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
Օրհնեաց աստուած զօրն եօթներորդ, եւ սրբեաց զնա։ Յիշեսջի՛ր զօր շաբաթուն սրբել զնա։ Սրբեսցես զղեւտացիսն։ Քահանայքն՝ որ մերձենան առ աստուած, սրբեսցին։ Սրբել զտուն։ Բարապան տանն սրբէր ցորեան։ Սրբէր զենջակաւն։ Սրբէ զնա (զուռն), զի առաւել եւս պտղաբեր լիցի։ Ո՞վ իցէ՝ որ ձգիցէ զձեռն իւր յօծեալ տեառն, եւ սրբիցի։ Զի որ սրբէն՝ եւ որ սրբին, ի միոջէ էին ամենեքին։ Սրբեցէ՛ք զձեռս մեղաւորք։ Որով կամօք եւ մեք սրբեցաք։ Միով պատարագաւ կատարեաց զսրբեալսն ի մշտնջենաւորս.եւ այլն։
abstaining from meats.
Կերօղ զսուրբ անասունս եւ զիրս եւեթ. սրբապահ. չորակեր.
to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.
Սրելն (եղջերաց) աստ՝ տկարագոյնսն առնելն է. քանզի որ ինչ սրի, անօսրանայ. (Նախ. զքր.։)
cf. Սրովբէախումբ.
Կամ որպէս գ. Գունդ կամ բազմութիւն սերովբէից։ Որպէս եւ ի տեսլեան եսայեայ թէպէտեւ երկուք երեւեցան յայտնապէս՝ ասէ սուրբ լուսաւորիչն, այլ յաներեւոյթս համագունդ կային անդէն. զի այս է ասելն.