to calm, to pacify;
to comfort, to soften, to alleviate.
cf. Անդորրացուցանեմ.
Ծովքն ընդարձակեցան անդորրեցան, զի բաւական իցեն ընդունել զայլ ջուրս. (Եփր. ծն.։)
tranquillity, calm, repose;
ease, comfort.
Կոչեաց զանուն նորա անդորրութիւն. ասէ, զի այժմ ընդարձակեաց մեզ տէր. (Ծն. ՟Ի՟Զ. 22։)
abyss, gulf;
precipice;
the infernal regions, hell, tartar.
Եւ զի՞նչ իցէ մեկնութիւն անդնդոցն, այլ ջուրքն բազումք ծովացեալք. (Վեցօր. ՟Ա։)
Վաղենտինոս յերեսուն աստուածս ձկտեաց (զաղանդ իւր), եւ ասէ անդունդս. զի վայել իսկ էր նմա՝ որ անդունդ չարեաց, յանդնդոց չարէ անտի սկիզբն առնել. (Կոչ. ՟Զ։)
from, since, as soon as, when;
radically, originally, naturally;
anew, afresh;
even then;
— ի մանկութենէ իմնէ, from my infancy;
— յարարչութենէ աշխարհի, from the creation of the world.
there;
beyond, on the other side;
yonder;
ի քաղաք —, to the city;
— քան, beyond, further than, on the other side of, over;
— քան զծով, beyond the sea.
ԱՆԴՐ. եւ ԱՆԴՐ ՔԱՆ. ἑπέκεινα. ultra, et superans. Աւելի. եւ ե՛ւս անդր. յառաջ քան. ի վեր քան. գեր քան. էւել, աւելի անդին. զիատէ, իւսթիւն, աշըրը, եվվել.
Փոխեցից զձեզ անդր քան զԴամասկոս։ Յազգ օտար եւ ի չար, զի ոչ եւս ոք իցէ քան զնա անդր. (Ամովս. ՟Ե. 27։ Ես. ԺԸ. 2։)
further.
Ահաւասիկ ի խորանի անդ է։ Ի ձախակողմն թեւի անդ։ Ի տաճարի անդ։ Ի պարտիզի անդ. եւ այլն։
retrogression;
reverberation, repercussion;
reflection;
rebound.
Ոչ ունելով առ հայր եւ որդի զանդրադարձութիւնն, որպէս առ իրեարս. (զի հայր ո՛չ է որդի, եւ ոչ որդի՝ հայր). (Վահր. երրորդ.։)
eldest, first-born.
Ռուբէն անդրանիկ իմ, սկիզբն որդւոց իմոց։ Զանունն անդրանկանն։ Անդրանկին իւրում։ Փոխանակ ամենայն անդրանկաց։ Ես եմ որդի քո անդրանիկ։ Անդրանկաւ եզին քո։ Յանդրանկէ անտի փարաւոնի՝ մինչեւ ցանդրանիկ աղախնոյ, եւ մինչեւ ցանդրանիկ ամենայն անասնոց։ Յանդրանկանէ անտի փարաւոնի. եւ այլն։
seniority, primogeniture, right of primogeniture.
Ի նոցանէ արդարութեամբ բարձաւ անդրանկութիւնն, փոխանակ զի ի խաչ հանին զտէրն անդրանկութեան. (Եփր. ծն.։)
statue;
bust;
— վիթխարի, colossus.
cf. Անդրուար.
Գրի եւ ԱՆԴՐՈՒԱՐ, ԱՆԴՐՎԱՐ, ԱՆԴՐԱՎԱՐ. վրիպակաւ՝ եւ ԱՆԴՈՒԱՐ. Զոյգք գրաստուց վարողաց զկառս. երիվար, գրաստ, ջորի, մանաւանդ ձգօղ զկառս գահաւորակի. եւ որ ինչ նման է սոցա. ի յն. է՛ զի զոյգք ջորւոց ասի, է՛ զի կառք, եւ այլն։
much embarrassed, much perplexed, inextricable, without escape;
— եւ անմուտ առնել, to hem in en all sides, to cut off all means of escape from;
— փողոց, blind alley;
street or court with only one entrance.
Փակեաց յանել գառագեղն. եւ յիրաւի ասացի անել եւ ամուր, քանզի չիք անդ տեղի փախստի։
Շունքն զինեւ պատեալ էին, անել ուտնմուտ զիս առնէին. (Շ. եդես.։)
uncreated, uncreate.
Արձակապէս անեղ եւ միշտ գոյ եւ ինքնակատար։ Արձակաբար անեղ ասի Աստուած. վասն զի ոչ ոք է նորա պատճառ. (Դիոն.) եւ (Մաքս.։)
to become father-in-law, brother-in-law.
Եւ զի մի՛ շնորհս արկանիցէ նմա ղաբան՝ սակս աներանալ ղաբանայ վասն նորա. (Եփր. ծն.։)
invisible, hidden, obscure;
ignoble;
invisibly.
Նա աներեւակ էր ... իսկ սա յոյժ երեւելի էր։ Ո՛չ միայն զերեւելիսն եւ զիշխանսն, այլ եւ զաներեւակ զաղքատսն. (Ոսկ. յհ.։)
invisible, vanished;
imperceptible, insensible;
—, յ—ս լինել, to vanish, to disappear, cf. Աներեւութանամ;
— լինելն, disappearance;
infinitive;
Աներեւոյթ, Յաներեւոյթս, աներեւութաբար, invisibly.
Երկիր էր աներեւոյթ։ Աներեւոյթ ընթացք, կամ տեսիլ, հարուածք, կամ աւանդք։ Եւ նա եղեւ ի նոցանէ աներեւոյթ։ Հետախաղաղ ծածկէին, զի ամենայն (կամ ամենեւին) տեղին աներեւոյթ լիցի։ Աներեւոյթք նորա ի սկզբանէ աշխարհի՝ արարածովքս իմացեալ տեսանին։ Յաներեւութից զերեւելիսս եղեալ։ Զաներեւոյթսն իբրեւ զտեսեալ համբերութեամբ համարեցաւ։ Որ է պատկեր աներեւութին Աստուծոյ. եւ այլն։
to vanish, to disappear.
disappearing, disappearance.
cf. Աներեւութիւն.
without iron, without chains.
ἁσίδηρος. carens ferro. Ուր չկայցէ երկաթ կամ շղթայ. տէմիրսիզ, զինճիրսիզ.
doubtless, indubitable, sure, certain, unquestionable, incontestable, indisputable;
doubtless, indubitably, certainly.
Ուր չկայցէ երկբայութիւն ինչ յանձին՝ եւ զիրէն. անկասկած. անվեհեր. անտարակոյս. աներկմիտ. աներկբայելի.
safe, free from danger;
bold, fearless;
certain, doubtless;
infallible, faithful;
safely, in safety;
certainly;
boldly, fearlessly.
safety;
confidence, security;
boldness.
fearless, bold, courageous, intrepid;
fearlessly;
courageously, intrepidly.
cf. Աներկիւղ.
Դադարեսցէ աներկիւղ յամենայն չարութենէ։ Եւ ոչ՝ որ ունէր զնոսա մութն, աներկեւղս պահեաց։ Տեսջի՛ք զիա՛րդ աներկիւղ լինիցի առ ձեզ։ Աներկիւղ զանձինս ճարակեն. (Առակ ՟Ա. 37։ Իմ. ՟Ժ՟Է. 4։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Զ. 10։ Յուդ. 12։)
state of any thing without ornament, disfiguration, despoliation.
to be bereaved of children
Զաւակաց կամեցան յարուցանել, զի աշխարհս մի՛ անզաւակեսցի։ Անզաւակեցան արգանդք նոցա յուղիղ ծննդենէն. (Եփր. ծն.։)
state of a person bereft of children;
barrenness.
rascally, knavish, roguish, wicked;
foolish, mad.
Անզգամ է՝ որ բանակաւն սխալէ, եւ զչարն հաճութեամբ որպէս զբարի գործէ։ Անզգամ վասն այնորիկ է, զի զոր գիտէ՝ կամաւ արհամարհէ, եւ չար կամացն իւր հետեւելով՝ արհամարհէ զգիտութիւնն Աստուծոյ. զի այս է տեսակ անուանդ զօրութեան. (Լմբ. առակ.) եւ (Լմբ. սղ.։)
Ատելի արարէք զիս՝ երեւելի անզգամ ամենայն բնակչաց երկրիս։ Մի՛ ոք համարեսցի զիս անզգամ։ Խրատիչ անզգամաց, վարդապետ տղայոց։ Անզգամաց արմատս ձգեալ։ Զանզգամ սպանանէ բարկութիւն։ Այր անօրէն եւ անզգամ գնայ զճանապարհս թիւրս։ Անզգամն անգոսնէ զխրատ հօր։ Անզգամն ծիծաղելով գործէ զչար։ Յականջս անզգամի ամենեւին մի՛ խօսիր։ Իբրեւ զմի ի կանանց անզգամաց խօսեցար. եւ այլն։
thunder-clap, thunder;
noise, explosion, crash, report.
Տեղաց ի մեզ զամպրոպ դառնութեան։ Ամպրոպ չարութեան զեղեալ շուրջ զեկեղեցեաւն Աստուծոյ։ Արեան, եւ ամենայն չար ամպրոպաց։ Մեծագոյն իմն ամպրոպ ի վերայ խրոխտայր հասուցանել։ Արժանի այնմիկ չար ամպրոպի զինքեանս վարկեալս. (Յհ. կթ.։)
more solid or strong, very durable, well fortified.
Որպէս զի ամրագոյն լինել իշխանութիւն նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։)
very secret, very private;
very intricately fortified;
protecting, sheltering.
Զխորհուրդն՝ որ ծածկեալն էր. չասաց վայրապար ծածկեալ, այլ՝ ամրածածուկ (զի յն. է բացածածկեալ. ἁποκεκρύμμενος) (Ոսկ. կողոս.։ Որպէս եւ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 6.)
Եւ զիս պահեա՛ ի հեղեղէ ... քո տապանաւ սուրբ խորանին՝ ամրածածուկ ընդ հովանին. (Յիսուս որդի.։)
inhabiting a fortified place;
guard of a fortress.
Լերին նմանեցուցանէ, զի զամրական զանառիկ (յն. մի բառ, ἁκαταγώνιστος inexpugnabilis միտսն յայտ առնիցէ. (Ոսկ. ես.։)
to establish one's self, to fortify one's self, to be intrenched, strongly posted.
ὁχυρόομαι munior, firmor, circumsepior, circumvallor Ամո՛ւր լինել. ամրութիւն զգենուլ. զինիլ. պնդիլ. զգուշանալ. պատիլ. յապահովիլ. ամըրնալ, պատրաստուիլ. գավիլէնմէք. միւհքէմ. եմին օլմագ. գուշանմագ.
to fortify, to garrison, to put in a state of defence;
to re-enforce, to strengthen, to confirm, to corroborate, to establish, to settle, to cement;
to encourage, to hearten, to animate, to embolden;
to prop, to support, to sustain, to stay, to keep up, to hold up;
to bar, to fasten, to shut, to stop up, to close.
to shut up strongly, to lock well, to preserve;
to fasten, to bar, to close.
Տնկագործն զծառն յամենայն կողմանց ամրափակէ քարամբք եւ փշօք, զի մի՛ յումեքէ վնասեսցի. (Ոսկ. գծ.։)
castle;
citadel;
fort, fortress;
redoubt, outwork.
Եւ ամրութիւն սպառազինութեան այրուձիոյ. րախթ. սիլահ փուսադ.
Քաջապինդ զօրութիւն ձիոյս՝ զիւրն պատրաստական ձիազէնս, եւ զամրոցս, եւ զսպառազինութինս զինուորին բառնալ զինքեամբ կարողացեալ. (Պիտ.։)
solidity, durability, strength;
re-enforcement, establishment, confirmation, settlement, corroboration;
fort, fortification;
redoubt, outwork.
gathered together, close, concentrated;
— ունել, to keep together, to hold collected.
Որդիք Աստուծոյ կոչեցան, զի ամփոփ էին կեանք նոցա. (Եփր. ծն.։)
ԱՄՓՈՓ. Անձուկ. նեղ. չափաւոր. փոքր. սուղ. տար. ճիւզի. ὁλίγος parvus, angustus
to assemble, to concentrate;
to enclose, to confine;
to fold, to furl, to tighten, to pack, to tuck;
to shorten, to restrain, to contract;
to straiten, to stint, to limit, to bound;
— զմիտս՝ զանձն, to recollect one's self, to collect one's ideas;
— զմեռեալն, to bury the dead, to inter;
— զսուրն, to sheathe a sword.
Երկամանակք ասին, վասն զի երբեմն ձգտին, եւ երբեմն ամփոփին. (Թր. քեր.։)
Իսկ ձեռքս զհիւանդացեալ հեզութեամբ (այս ինքն հեզիկ) իւրեանց մերձաւորութեամբն ամփոփեն. (Բրս. յուդիտ.։)
to contain, to be closed or shut up;
to draw closer, to be contracted, concentrated, to assemble;
to fold up;
to fall back;
to reflect.
Ինքն յո՞ մարթ էր ամփոփել, զի չէր ուրեք մարթ ամփոփելոյ։ Քանզի չգոյր ուրեք տեղի ամփոփելոյ. (Եզնիկ.։)
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.
Ամօթն է երկիւղ ի վատթար ինչ գործոյ. եւ այսու տարբերի խորշումն յամօթոյ. քանզի ոմն ամաչեաց՝ յորոց ինչ գործեացն, իսկ ոմն խորշեալ երկնչի՝ զի մի՛ անկցի յանփառութիւն ինչ. (Նիւս. բն. Ի։)
Բորբոքեսցին ամօթով իւրեանց։ Ամօթ կրեսցեն յուսացեալքն ի քաղաքս եւ յինչս։ Թշնամիք նոցա զգեցցին զամօթ։ Կրեսցեն զամօթ։ Ամօթ երեսաց իմոց ծածկեաց զիս։ Հեղեր զնովաւ զամօթ։ Արկցեն որպէս կրկնոց զամօթ իւրեանց զիւրեամբք։ Թշնամեաց նորա զգեցուցից զամօթ։ Ամօթ հօր որդի անմիտ։ Խայտառակեալ զամօթ եգիպտացւոցն։ Եղիցի ձեզ թիկունք փարաւոն յամօթ։ Զերեսս անանկաց լի առնէք ամօթով։ Պոռնկութիւն քո յամօթ լինիցի քեզ։ Ամաչեցէ՛ք զամօթ մեծ։ Գնասցեն ամօթով։ Զերեսս իմ ոչ դարձուցի յամօթոյ ընդ երեսս թքանելոյ։ Առ ամօթոյ ձերոյ ասեմ. եւ այլն։
Մեռելոց զի՞նչ փոյթ է վասն ամօթոյ. (Վրք. հց.։)
Ընդէ՞ր արարէք զիս յամօթի. (Վանակ. յոբ.։)
Բանալ զսրունս, զի յայտնեսցի ամօթ նորա։ Ի կարել զտերեւս թզենւոյն, որով ծածկել կարծէին զամօթս իւրեանց. (Արշ. ԻԷ։)
Որ ոք ամօթ համարեսցի զիս եւ զբանս իմ։ Ապա թէ ոք ամօթ համարեսցի վասն կուսին իւրոյ. (Մրկ. ՟Ը. 38։ ՟Ա. Կոր. ՟Է. 56։)
ՅԱՄՕԹ ԱՌՆԵԼ. ԱՄՕԹՈՎ ԱՌՆԵԼ. ԸՆԴ ԱՄՕԹ ՀԱՐԿԱՆԵԼ. αἱσχύνω, καταισχύνω pudefacio, pudore affico Ամաչեցուցանել. խայտառակել. ամչցնել, խպնեցնել, խաղք ընել. ութանտըրմագ. րեզիլեթմէք. (Առակ. ԻԹ. 15։ ՟Ա. Թագ. ԺԳ. 4։ Յովէլ. ՟Ա. 12։ Սղ. ՟Ժ՟Գ. ՟Խ՟Գ. ՟Ճ՟Ժ՟Ը։ ՟Ա. Կոր. ՟Ա. ՟Ի՟Է. եւ այլն։)
ՅԱՄՕԹ կամ ՅԱՄՕԹԻ ԼԻՆԵԼ. ԶԱՄՕԹԻ կամ ՅԱՄՕԹԻ ՀԱՐԿԱՆԻԼ. ԱՄՕԹՈՎ ԼԻՆԵԼ, ԿԱԼ. καταισχύνομαι pudefio, erubesco, pudore afficior Ամաչել. պատկառիլ. զգենուլ զամօթ. ամօթ կրել. խայտառակիլ. խպնիլ, խաղք ըլլալ. ութանմագ. րէզիլ օլմագ.
shameful, disgraceful, ignominious, scandalous.
αἱσχρός, τό αἱσχρόν turpis, deformis, inhonestus, probrosus Որ ինչ բերէ զամօթ. ամաչելի. արժանի ամաչելոյ, անվայել. անարժան. յոռի. զազիր. տգեղ. անպարկեշտ. գարշ. եւ գարշելի կամ անարգ ինչ. խպնելու բան. այըպ՝ ութանաճագ շէյ.
Ո՞վ ոք յամօթալեացն գործեաց, եւ ոչ զիւրն մարմին ձաղեաց. (Նար. ԻԹ։)
cf. Ամօթալի.
αἱσχύνης γέμος, αἱσχυντήλος, κατησχήμμενος pudoris ac ignominiae plenus Լի կամ լցեալ ամօթով. խայտառակ. նշաւակեալ. ամօթապարտ. խաղք խայտառակ. րէզիլ՝ ճառիս.
shame, confusion, abashment;
bashfulness;
parts of shame.
cf. Ամօթալիք.
vineyard, large extent of country planted with vines.
Խոտորեցաւ Սամփսոն յայգեստանն։ Դարանամուտ լերուք յայգեստանին։ Ելջի՛ք յայգեստանացն։ Մինչեւ ցյաբէղ այգեստանեացն։ Անգս եւ այգեստանս։ Յայգեստանի քում։ Եդին զիս պահապան այգեստանի։ Ի մէջ այգեստանեաց ենգադգայ. (Դտ. ԺԴ. 5։ ԻԱ. 20. 21։ ՟Ժ՟Ա. 33։ ՟Ա. Թագ. ԻԲ. 7։ Ես. ԺԶ. 10։ Երգ. ՟Ա. 5. 13։)
vineyard, land planted with slips of the vine;
անկել զայգիս, to plant the vineyard;
կթող այգւոյ, cf. Այգեկութ;
տէր այգւոյ, cf. Այգետէր;
պահապան այգւոյ, keeper or guard of the vineyard.
Թզենի մի էր տնկեալ յայգւոջ իւրում։ Ե՛րթ գործեա՛ յայգւոջ։ Այգի եղեւ սիրելւոյն. ցանգով փակեցի, տնկեցի որթ սորեկ. մնացի՝ զի բերցէ խաղող, եւ եբեր փուշ ... դա՛տ արարէք ընդ իս եւ ընդ այգի իմ ... զի՞նչ ինչ առնել էր այգւոյ իմում, եւ ես ոչ արարի նմա։ Նոյ տնկեաց այգի։ Տնկեցին զայգիս։ Տնկեցի ինձ այգիս։ Զանգ կամ զայգի։ Զընտիր այգւոյ իւրոյ տուժեսցի։ Անգոց եւ այգեաց։ Յառուամէջս այգեացն։ Զայգին իմ ոչ պահեցի։ Աղուեսունս ապականիչս այգեաց։ Այգի եղեւ Սողոմոնի։ Ետ զայգի իւր ցպահապանս. եւ այլն։
that, this, the.
Այդ՝ զի տեսերդ զիս, եւ հաւատացեր. (Յհ. Ի. 29.) յն. լոկ, զի. այս ինքն չէ՛ ինչ մեծ այդ, իբր զի ... եւ այլն։