administrator, manager;
steward, provider, victualler;
dispenser, distributor;
— վանից, cellarer.
· Calfa
, ի-ա հլ. «վերակացու և պաշտօնեալ կերակրոց, խոհարարապետ». փխբ. «տնտես, հազարապետ տան եամ աւ-րիշ պաշտօնեայ» ՍԳր. Եւս. պտմ. որից մատակարարել ՍԳր. Ոսկ. մ. գ. 24. մատա-կարարութիւն Կոչ. մատակարարումն Փարպ. մատակարարաբար Փիլ. ևն.
σιτοποιός, ἁρχισιτοποιός pistor, princeps pistorum. Վերակացու եւ պաշտօնեայ կերակրոց. պետ խոհակերոցին. եւ լայնաբար կամ նմանութեամբ՝ Տնտես. կոնոմոս. հազարապետ տան. եւ որպիսի՛ եւ է պաշտօնեայ. (որպէս թէ մատակարարն իցէ մշակօղ, մշակարար. տե՛ս Մշակել) διάκονος, ὐπηρέτης minister, administrator οἱκονόμος procurator domus, dispensator
Յանցեաւ տակառապետ, եւ մատակարար։ Բարկացաւ ի վերայ տակառապետին, եւ մատակարարին. (Ծն. ՟Խ. եւ ՟Խ՟Ա։)
Կոչեաց զմատակարար եւ զհոգաբարձու տան հօր իւրոյ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Զմատակարարդ եւ զսպասաւոր մեծս խորհրդոյ։ Արարողին բանին խօսակիցք, մատակարարք կամակատարք. (Նար. կուս. եւ Նար. առաք.։)
Զի ոչ եթէ անձանց, այլ մեզ մատակարարք լինէին նոցին. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 12։)
Որք ի սկզբանէ ականատեսք եւ մատակարարք լեալ էին բանին. (Եւս. պտմ. ՟Գ։ 4։)
administrative.
· Calfa
Սեպհական մատակարարութենան. տնտեսական. տնօրինական.
Որ զմատակարարականն յերուսաղէմ կատարեաց զփրկութիւն. (Կիւրղ. թղթ. առ կոստանդ.։ (յն. տիեզերական։))
Եւ Որ առնէ զգործ մատակարարութեան.
to administer, to manage;
to distribute, to dispense;
to victual, to provide, to stock, to store, to furnish;
— զսուրբ խորհուրդս, to administer the sacraments.
· Calfa
Որ մատակարար ամենայնի զամենայն։ Ի միմեանս զնոյն մատակարարել։ Ձերովք հաւատովքն մատակարարեսջիք (կամ րիջիք) զառաքինութիւնն. (՟Բ. Մակ. ՟Ա. 25։ ՟Ա. Պետ. ՟Դ. 10։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 5։)
Հաւատարիմ կոչէ, զի չխորեաց ինչ. եւ իմաստուն, զի գիտաց յօգուտ մատակարարել. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 24։)
Իմաստութեամբն մատակարարէ զերկնաւորս եւ զերկրաւորս։ Այս ամենայն յանհաս իմաստութենէ արարչին մատակարարի ի յարարածս. (Յճխ. ՟Ա. 6։)
Նոքօք մատակարարէր ի մարդիկ զպահպանութիւնս. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հոգւոյն խնամակալութեամբ ամենայն ինչ մատակարարեալ լինէր. (Իգն.։)
administration, management;
economy;
stewardship;
dispensation, distribution.
· Calfa
Ոչ քաղաքավարութիւն եւ ոչ մատակարարութիւն ի վերայ սոցա (մրջման եւ մեղուի) ասելի է։ Ոչ ստգտանել զմատակարարութիւնն (աստուծոյ). (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Զամենայն շնորհս եւ զամենայն գործոց մատակարարութիւն ընկալան ի քրիստոսէ. (Իգն.։)
Ուստի՞ ունիցի (յոբ) զմատակարարութիւն բանից. հոգին մատակարարութէ. (Իսիւք.։)
Բազում են դրունք բացեալ մատակարարութեանցն. մի՛ ոք բնաւ ամենեւին ի մէնջ ստգիւտ եղեալ կործանեսցի. (Կոչ. ՟Ջ՟Ե։)
Գտէք զխորհուրդ մատակարարութեանն, որ եղեւն ի մարդիկ, թէ ո՞յր աղագաւ արար տէր. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
store, deposit;
warehouse;
purveyor;
երկինք նմացօղոյ, the heavens shall drop down dew.
· Calfa
«շտեմարան» Օր. լգ. 28. Իփր. ծն. 128. Մծբ. 229. «մատակարար, կե-րակրիչ» Մծբ. էջ 229, 369 (տե՛ս Վարդա-նեան ՀԱ 1913, 301-2). որ և ամբարակ «շտեմարան» Կանոն. էջ 51։
Համբարակ. մատակարար կամ սպասաւոր։
chiliarch, chief of a thousand men, colonel;
governor, prefect, lord lieutenant;
steward, agent, major-domo, controller, intendant;
house-steward, manager.
· Calfa
, ի-ա հլ. «հազար զինւորի գլուխ. 2. իշխան, նախարար. 3. տնտես, թագաւորական տան մատակարար, քսակա-կալ» ՍԳր. Եղիշ. Եփր. համաբ. և ա. կոր. 58, (ըստ Մանանդեան, Տեղեկ. ինստիտ. 1, 16 հարկային և շինարարական գործերի վերա-կացուն կամ գլխաւորը). որից հազարապե-տութիւն ՍԳր. Կորիւն։
evil genius, evil spirit, demon, devil;
genius, spirit, ghost, apparition;
goblin, imp, sprite, hobgoblin, familiar, elf, fairy;
tempest, storm;
thundering noise, hurly-burly.
· Calfa
Հողմ ուր կամի ասէ, շնչէ, այս ինք է՝ որ յամենայն մարդիկ մատակարարէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to this degree, in this quantity, so great;
so much, so.
· Calfa
Առ այսչափաց մատակարարութիւն՝ բազում ժամանակ լինի ի վերայ։ Արդ այսքանից եւ այսչափաց արկածից չարեաց ի վերայ արկելոց եւ այլն. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7 եւ Իմաստն։)
to be benumbed;
to be stunned;
to be astonished.
· Calfa
Ոմանք ընդ պիտանացուն մարդկան արմանան, եւ ոմանք ընդ մարգարէութիւնս արմանան։ Զհրեշտակական մատակարարութիւնն արմանամ։ Արմանայ, եթէ եւ այլն։ Որոց զհետ են, եւ արմանան, որք առանց խրատու են (որպէս պչնուլ, յարիլ)։ Ահա արմացայ ընդ դէմս քո եւ ի վերայ բանիս աղսորիկ. (որպէս հայել յերեսս, ակն առնուլ). (Փիլ. յովն. եւ Փիլ. սամփս. եւ Փիլ. լին.։)
to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.
· Calfa
Աջովս մատակարարեմ, եւ ահեակ կողմամբս աւերեմ. (Նար. ՟Հ՟Ա։)
free, independent;
cf. Անտերունչ.
· Calfa
Ոգին անտէր է եւ ինքնիշխան՝ ինքեան կամօք եւ ինքնակալութեամբ մատակարարեալ։ Անտէր իրք են առաքինութիւնդ, եւ կամաւոր. Անտէր է առաքինութիւնն, եւ կամաւոր, եւ յամենայն հարկաւորութենէ ազատ. (Նիւս. կազմ. ՟Է. ՟Ժ՟Ը. եւ երգ։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
footman, groom, waiter;
servant;
— մոլորակի, satellite.
· Calfa
πρύτανης administrator, ὐπουργός minister, προαγωγός perductor, ἁκόλοωθος pedissequus, ὐπήκοος subditus Յարբունս հասել սպասաւոր ժիր. որ եւ կոչի մանուկ, պատանեակ. համբակ. սպասեակ. ծառայ. պաշտօնեայ. որպիսի եւ է սպասահարկու. գործօնեայ. գործակալ. գործակից. կամարար. կամակատար. մատակարար. հպատակ. հետեւօղ. առիթ. միջնորդ.
just, equitable, upright, innocent.
· Calfa
Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.
valiant, courageous;
virtuous, honest.
· Calfa
(Իսահակ) մարմնով գեղեցիկ, եւ հոգւով առաքինի։ Առաքինի քաղաք օրինօք ասի մատակարարիլ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
occasion, opportunity, accurrence;
subject, cause, matter, motive, convenience, conjuncture, object.
· Calfa
πρύτανις. princeps, praeses, dispensator եւ այլն. Պատճառ գլխաւոր. սկզբնապատճառ. տնօրէն. մատակարար. յաջողիչ. արարօղ, (որպէս թէ Առիթն իցէ առնօղ) գործօնեայ. գրգռիչ. հրապուրիչ. սկիզբն, եւ գործակից.
abundantly, superabundantly, copiously, plentifully, liberally, greatly, nobly, richly, splendidly;
profusely;
fruitfully.
· Calfa
Առատապէս մատակարարել, կամ ծաւալել. (Ագաթ.։) (Շար.։)
given much or abundantly.
· Calfa
Առատութեամբ մատուցեալ՝ մատակարարալ՝ տուեալ.
adj. s. all, total, whole;
each, every;
all, every thing;
— ոք, every one;
who ever, whosoever, whatever, whatsoever;
— ինչ, every thing, whatever;
ամենայնիւ, յամենայնի, altogether, entirely, quite;
— ուստեք, from all sides, from all parts;
— ուրեք, ընդ — տեղիս, every where, in all places;
զգիշերն —, all the night;
զ— աւուրս, every day;
յառաջ քան զ—, before all;
յետ —ի after all;
պատրաստ լինել —ի, to be ready for every thing;
ի վեր քան զ—, above all or every thing.
· Calfa
Ամենայն՝ որ սպանանէ։ Ամենայն որ լսէ զբանս իմ։ Յամենայնէ՝ որ լսէ զբանն արքայութեան. Ընդ ամենայնի ամենայն եղէ։ Որ յաջողէ զամենայն յամենայնի։ Որ մատակարարէ ամենայնի զամենայն։ Դու Տէր ամենայնի, աննիազ յամենայնէ, լի ամենայնիւ։ Սահեալ ի ներքոյ երկնից, եւ շրջեալ ընդ ամենայն. եւ այլն։
without importunity, without intrusion.
· Calfa
Զայլ ստացուածսն ետ ի քաղաքին մատակարարսն՝ վասն անթախանձ լինելոյ նմա ի հարկէ դիմոսական պահանջմանէն. (Վրք. ոսկ.։)
not envious;
liberal, generous;
without envy;
generously, abundantly.
· Calfa
Աննախանձաբար հաղորդ առնել, կամ հաղորդեցուցանել, մատակարարել, ցուցանել, վայելել. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Վրդն. երգ.։ Սկեւռ. աղ.։)
without being consumed.
· Calfa
Զպէտս պաշտօնէիցն անծախաբար մատակարարէր. (Ճ. ՟Ա.։)
freewill, choice, free agency, independence.
· Calfa
Կարգեցաւ մատակարար, եւ ոչ անձնիշխանութեամբ տիրօղ. (Լմբ. տնտես.։)
left, on the left side;
the left hand, the left;
յաջմէ եւ յահեկէ, right and left, on both sides.
· Calfa
Աջովս մատակարարեմ, եւ ահեակ կողմամբս աւերեմ. (Նար.։)
to distribute, to share, to part, to divide, to dispense, to assess;
to disseminate.
· Calfa
διανέμω, ἁπονέμω, μερίζω, μεταδίδωμι distribuo, impertior, νέμω tribuo, χορηγέω suppedito, subministro, largior Բաշխ կամ բաժին տալ իւրաքանչիւր ումեք ըստ արժանեաց, կամ ձրի որպէս պարգեւ. բաժանելով տալ. մասնաւորել զբարիս, զուտելիս, եւ այլն. մատակարարել. տնտեսել. պարգեւել, շնորհել. բաժնել.
s. pl. gift, present, gratuity, donation.
· Calfa
χορηγία suppeditatio Բաշխք. պարգեւք բաշխելիք. տուրք. մատակարարութիւն.
to go astray;
to dote, to rave, to muse.
· Calfa
Եւ ապա յիրս իրս անցեալ զառանցեալ ժամանակաց մատակարարեալ զմեզ. (Յհ. կթ. յռջբ։)
admirable, astonishing, surprising, miraculous, wonderful, bewitching, incredible, extraordinary, excellent;
—ք, wouder;
miracle;
admiration;
—ք առնուլ զոք, to be astonished.
· Calfa
Քո են զարմանալիք անճառից բարեաց միա՛յն հրաշագործ։ Զարմանալեօք հրաշագործութեամբ (թեան) մատակարարիլ մեզ պատրաստեցեր. (Նար. ՟Ձ՟Է. ՟Զ՟Գ։)
governor of a province, prefect;
agent, manager;
— միմանձանց, provincial.
· Calfa
autocracy, monarchy, empire.
· Calfa
ԻՆՔՆԱԿԱԼՈՒԹԵԱՄԲ. իբր մ. ըստ յն. αὑτοκρατικῶς sicut imperator. Անձնիշխանաբար. եւ Ձեռներեցութեամբ մատակարարեալ. (Նիւս. կազմ.։)
to go, to walk, to repair;
to abandon;
to behave one's self, to conduct one's self;
to flow, to flow away;
to be in circulation;
to act, to prevail;
to run, to overflow;
— զկնի, զհետ —, to follow, — ճանապարհ, զճանապարհաւ, ընդ ճանապարհ, զկողմամբք, to walk;
— ի վերայ ջրոց, to swim;
— ի չորս, to go on hands and feet, to grope;
որ գնայ ի ձեռս or ի վերայ ձեռաց, that walks on its hands, or who walks on his hands;
յապականութիւն անցեալ —, to be corrupted;
ի բաց —, to go away;
to depart;
— յաշխարհէ, to die;
ոչ ինչ գնան առ նոսա բանք սպառնալեացն, the threats make no impression on them;
ընդդէմ —, to resist;
— արուեստի, to be in use, vogue or fashion;
գործք գնացեալք, things that are past;
ի գնացելում աւուր, yesterday, the other day;
գնացեալ, deceased.
· Calfa
Որ մատակարարիցէ զինչսն ըստ հրամանի գնացելոյն. (Շ. ընդհանր.։)
cf. Դաշտական.
· Calfa
Ըստ կարգի մատակարարեալ (աստուծոյ) զլեռնայինս եւ զդաշտայինս. (Մխ. առակ.։)
bounty, beneficence, obligingness.
· Calfa
Երախտաւորութիւն առ իմս տկարութիւն զնորայն իմանամք մատակարարութիւն. (Մագ. ՟Կ՟Ե։)
to calumniate, to be censorious;
to slander.
· Calfa
Զառաքինութեանն մատակարարութիւնն խաբէութիւն եւ պատրանս կոչեն զրպարտողք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 206։)
sovereignty, principality, lordship;
authority, faculty;
empire, dynasty, sway, rule, dominion, domination;
abselute power;
dignity;
right, privilege;
government, command, power, jurisdiction;
free will, liberty;
licence, exclusive permission;
place, post;
diocese;
—ք, principalities (tho third order in the celestial hierarchy);
հոգեւոր՝ ժամանակաւոր, spiritual and temporal power;
առաւելազանց —, too much authority;
յ— հասանել, to rise to dignities;
to get into office, or power;
տալ ումեք զամենայն —, to empower, to give carte-blanche, or full powers to;
լինել ընդ իշխանութեամբ ուրուք, to be in the power of some one, or dependent on some one;
այս ի վեր քան գիմս է —, that is beyond my power, that surpasses my capacity.
· Calfa
Զլուսաւորն մեծ՝ յիշխանութիւն տուրընջեան, եւ զլուսաւորն փոքր՝ յիշխանանութիւն գիշերոյ։ Յիշեաց զիշխանանութիւն տակառապետին, եւ զիշխանութիւն մատակարարին։ Ինձ տալ հասանել յիշխանութիւն, եւ նմա կախել զփայտէ։ կացուցես ի վերայ քո իշխան. եւ եղիցի յորժամ նստցի յիշխանութեան իւրում։ Ծածկոյթ աստուծոյ իշխանութեան։ Տուաւ նմա իշխանութիւն, եւ իշխանութիւն նորա իշխանութիւն յաւիտենարան։ Եդաւ հրամանս այս ընդ ամենայն իշխանութիւն թագաւորութեան իմում։ Ո՛չ իշխանութիւնք, եւ ո՛չ զօրութիւնք. եւ այլն։
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
· Calfa
Շնչափողն ի ծածուկ ի ներքս ամրացեալ՝ զիա՞րդ անդադար ունի զօդոցն եւ զշնչոց տալ եւ առնուլ զմատակարարութիւն։ Ի մենակ հողոյ լինել ոսկերացն կարծրութիւն, եւ շնչափողոյն փափկութիւն. (Կոչ. ՟Դ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Շտեմարանապետ.
· Calfa
ταμίας promus, cellarius, dispensator. Շտեմարանապետ. մառանապետ. մատակարար. եւ հանդերձապետ.
warehouse-keeper, store-keeper;
butler;
cellarman;
the Supreme Master.
· Calfa
Շտեմարանապետն շնորհաց հոգւոյն, որ իմաստութեամբ մատակարարէր յընդունօղս զբանն աստուածային. (Պրոկղ. յոսկ.։)
ταμίας questor, promus, condus, arbiter, dispensator եւ այլն. Պետ կամ պահապան շտեմարանաց. տանուտէր. եւ անտես. մատակարար. հազարապետ. գանձապետ. առաւել նմանութեամբ, որպէս Տնօրէն, եւ տէր կենաց եւ մահու. եւ Մատակարար շնորհաց, եւ այլն. ... եւ այլն.
to sacrifice, to celebrate mysteries;
to consecrate, to offer.
· Calfa
τελετουργέω perficio, initio, consecro, sacrifico. Կատարել զնուէրն մատուցեալ. կատարողապետել. օրհնել զնուիրեալն. ձեռնադրել. սրբազանել. սրբել. մատակարարել զխորհուրդս.
cf. Չմարթուն.
· Calfa
Ոչ տայր զստացուածսն կերակուր ցեցոյ, որպէս առնեն չմարթու մատակարարք. (Վանակ. յոբ.։)
incapable, awkward, clumsy, bungling.
· Calfa
Ոչ տայր զստացուածսն կերակուր ցեցոյ, որպէս առնեն չմարթու մատակարարք. (Վանակ. յոբ.։)
nourishment, care, or education of children.
· Calfa
Առ ծնողս զծերատածութեանցն մատակարարէ խնամս, եւ առ տղայս զմանկասնութեանց։ Ընդ որով ծերատածութիւնքն աճեն, եւ խաղաղ մանկասնութիւնքն զարգանան. (Պիտ.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
· Calfa
cf. Հոգաբարձու.
· Calfa
Ղեկավար, հոգեբարձու, հարկաւոր իրաց մատակարար. (Եփր. աւետար.։)
flowing abundantly, copious, abundant.
· Calfa
Հոսեալ յորդաբուխ արտօսր։ Այսքանեաց յորդաբուխ մատակարարութեանց. (Պիտ.։)
predicted, foretold, prophesied;
— քարոզութիւն, prediction, foretelling, prophecy.
· Calfa
Մարգարէից բանք նախաճառ. (Նախաճառ մատակարարութիւն մարգարէիս. Շար.։ Լմբ. ատ.։)
prescience.
· Calfa
Կատարեալ ի մեծութեան, կատարեալ յառաջգիտութեան։ Զորս ընտրեցեր յառաջգիտութեամբ զփրկութիւն Հայաստանեայց սկզբնաւորեալ։ Որ մատակարարէ յառաջգիտութեամբ զհատուցմունս։ Մինչ չեւ արարեալ էր զարարածս, ի մտի իւրում ունէր յառաջգիտութեամբ զպայման կազմածոյ արարածոց. (Կոչ. ՟Զ։ Շար.։ Եղիշ. ՟Ա։ Եզնիկ.։)
cf. Մշտախաղաց.
· Calfa
Յաւէտախաղաց բարութեանց մատակարար։ Որպէս ի յաւէտախաղաց իմն աղբերէ։ Զյաւէտախաղաց արգասիս։ Հոսելով յաւետախաղացս վտակս. (Պիտ.։)
to cultivate, to till, to plough, to manure;
to cultivate;
to administer, to furnish, to supply;
to serve, to wait on.
· Calfa
ՄՇԱԿԵԼ. Մատակարարել. տնտեսել. (որպէս թէ մատակարարն իցէ նոյն ընդ մշակարար, ըամ արբանեկօղ եւ մատուցանօղ, եւ այլն)
cup-bearer;
butler.
· Calfa
ՄԱՏՌՈՒԱԿ οἱνοχόος pocillator, pincerna. գրի եւ ՄԱՏՐՈՒԱԿ. Մատուցօղն ըմպելեաց (իբր առուաց). վերակացու եւ մատակարար գինւոյ. բաժակատու. արբուցիչ. տակառապետ.
to hold out, to stretch forth, to tender, to offer, to present;
to heap up, to accumulate;
— զձեռն, to stretch forth the hand;
ձեռն, ձեռն օգնականութեան — ումեք, to offer a helping hand, to lend assistance, to help, to succour;
— զմիտս, զխօրհուրդսի, to fix one's mind on, to contemplate intently.
· Calfa
Կարկառել զձեռսն, կամ զշնորհս։ Զիմաստնոյն զթագաւորութիւն կարկառէ աստուած (այս ինքն մատակարարէ). (Փիլ.։)