adorned, beautified, set off, decked, elegant;
jewel, trinket;
cf. Պաճուճան.
· Calfa
Ոչ կարաց կուրացուցանել զքեզ սատանայ՝ առ ի տեսանել զպաճոյճսն, եւ ոչ պարզեցար ի տես յանցաւոր կանանց, որով որսաց սատանայ զորդիսն Ադամայ ի պաճոյճսն դստերս Կայենի, զարդարելով զնոսա համօրէն մեղօք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
defence, protection, guard, auspices, patronage, stay, support, favour;
apology, intercession;
service, office;
ընդ պաշտպանութեամբ օրինաց, under the aegis of the Law.
· Calfa
Պաշտպանութիւն՝ որ է ըստ պարզ տեսութեան սպասաւորութիւն. (Լմբ. սղ.։)
water-drinker, total abstainer, teetotaler.
· Calfa
ὐδροπότης aquae potor. Ըմպօղ զջուր պարզ. ջրարբ.
drinking water only, teetotalism;
watering;
water-drinking.
· Calfa
ὐδροποσία aquae potus. Ջրըմպու լինելն. ըմպելն զպարզ ջուր. եւ Ոռոգումն.
artlessness, ingenuousness, simplicity, candour, sincerity.
· Calfa
Ի պրս. ռուշէն. ուստի թ. ռուշանլըգ. Լուսաւորութիւն. պայծառութիւն. յոտակութիւն սրտի. պարզութիւն. պարզմտութիւն.
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
· Calfa
Ի սկզբան բառից նախ քան զայլ բաղաձայն՝ հասարակօրէն հնչէ ըս. զոր օրինակ, սագտանել՝ է ըստգտանել. ստանձնել՝ ըստանձնել. սթափ՝ ըսթափ, ստերջ՝ ըստերջ. սկիզբն՝ ըսկիզբն, որ գրի եւ իսկիզբն, եւ այլն։ Բայց ուր բուն բառն իցէ սու կամ սի վանկիւ, յայնժամ յածանցս իւր՝ որպէս եւ ի հոլովս՝ թէ եւ գրեսցի պարզ ս, հնչէ սը. զոր օրինակ սուգ, սգոյ՝ այսինքն սըգոյ, սգալ՝ այսինքն սըգալ. սուտ, ստոյ, ստել. սուր, սրոյ, սրել. սիկ, սըկանալ. սին, սնոտի, սնանալ, եւ այլն։ զբառսդ՝ սպանանել, սպիտակ, սկիհ, սքեմ, սփիւռ, սփռել, եւ այլն. լույս ուղիղ տեսութեան եւ համեմատութեամբ հայկական եւ օտարազգի արմատոց՝ պարտ է արտաբերել՝ ըսպանանել, ըսպիտակ, ըսկիհ, ըսքեմ, ըսփիւռ, ըսփռել. այլ ի տեղիս տեղիս արտաբերին, սըպանանել, սըպիտակ, սըկիհ, սըքեմ, սըփիւռ, սըփռել։ Որպէս եւ բառդ ոպայ՝ որ առ մեօք հնչի ըսպայ, ուստի եւ ըսպարապետ, ըստ այլ լեզուաց է սէպտ, սիբահի։
few in number, inconsiderable, moderate, small, slender;
"somewhat, less;
—, առ —, little by little, by degrees, by little and little, insensibly;
— անգամ, — երբեք, rarely, seldom;
ոչ —, many, much, not less;
— ինչ, —ս, առ — մի, few, not very, somewhat, rather, a little, cf. Փոքր մի, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի;
առ — մի, ի — ժամանակի, յետ —ուց, shortly, in a short time, for a moment;
յետ — միոյ, shortly after;
—ուք, with few attendants;
in few words, briefly, in short;
ոչ —ք ի նոցանէ, many of them;
ճաշակեցի — մի մեղր, I ate some or a little honey;
մարթի եւ ի —էն՝ — տալ, a little may be offered even of a little;
cf. Շատանամ."
· Calfa
Զոր ի սակաւուց (այսինքն ի կարճոյ, կամ սակաւուք) պարզաբանեսցուք ի պէտս լսողաց. (Ճ. ՟Ա.։)
dancing;
turn, revolution.
· Calfa
Յերկս աշխատասիրութեան լուսաւորացդ պարզութեան. (Արծր. յռջբ։)
to fill to overflowing;
to break, to burst.
· Calfa
Մարմինն սառի եւ պարզոյ հանդիպեալ՝ նախ իսկ լինի բովանդակն կապուտակ՝ մածուցեալ արեան. ապա պարպատէ։ Երակք պարպատեալք՝ ի ներքուստ խռովութենէն բեկեցելոյ չնչոյն. (Բրս. ՟խ. մկ. եւ Բրս. վաշխ.։)
cf. Պղտորումն.
· Calfa
Պարտի զպղտորութիւն աչացն, զաղտն եւ զբիժն ի բաց պարզել. (Եզնիկ.։)
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
· Calfa
Պարզեաց զինքն պորտ ի վեր՝ վասն ցաւոյն։ Կայր պարզեալ պորտ ի վեր. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Պտոյտք.
· Calfa
Զհաւատոցն առագաստն պարզ եւ անխոնարհելի ունիլ ի մեջ հերձուածողական պտույտից. (Լծ. կոչ.։)
to bind, to strain, to tighten, to tie tight, to pinion;
to stretch, to lengthen out;
cf. Յօն.
· Calfa
ՊՐԿԵԼ. Ձգտել, ուժգին ջգտմամբ պարզել. քաշքշելով երկնցնել.
warm, hot;
serene, calm, mild.
· Calfa
Ջերին. ա. εὕδιος serenus, tranquillus. որպէս ջեր՝ ըստ ՟բ. նշ. այսինքն պարզ. բարեխառն. հանդարտ.
Մրրիկ ասէ զայն, որ յետ պարզոյ եւ ջերին ժամանակի յանկարծակի երեւալ ի խստութենէ ամպոց եւ ի սաստկութենէ հողմոց։ Նաեւ ի պարզ եւ ի ջերին ժամանակի բազում ամպրոպք յառնեն. (Սարգ. յկ. ՟Ժ։ եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)
pure, clean, clear, polished, bright.
· Calfa
Զուտ երկնագոյն ջինջ։ Ի պարզ ժամանակի՝ յորժամ ջինջ երկին լինիցի։ Զերկինս սուրբ ասեմք, յորժամ ջինջ լինի յամպոց. (Ագաթ.։ Շիր.։ Ի գիրս խոսր.։)
ἁπηλίδοτος purissimus եւ այլն. մաքուր. զուտ. պարզ. յստակ. վճիտ. տնաղօտ. փայլուն. շողշողուն.
convener, assembler;
compound.
· Calfa
Մակբայիցս ոմանք պարզք են, եւ ոմանք ջոկադիրք։ Եւ են պարզք, վաղ, նախ. եւ ջոկադիրք են, վաղվա, նախավաղ. (Թր. քեր.։)
cf. Սփիւռ.
· Calfa
Լոյսն այն պարզ եւ սփիւռ է բնութեամբ։ Աստուած ասէ, պարզ եւ սփիւռ էութիւն է. (Սեբեր. ՟Զ. ՟Է։)
Օդ վասն նուրբ եւ պարզ եւ սփիռն (կամ սփիւռն) բնութեան իւրոյ։ Հուր ցանեալ է ընդ աշխարհս պէսպէս մասամբք՝ նուրբ եւ սփիռ բնութեամբ. (Վեցօր. ՟Դ։)
to spread, to disseminate, to disperse, to scatter, to strew, to sow, to propagate, to diffuse;
to pour out or forth, to open;
սփռել ծաղիկս, to strew with flowers.
· Calfa
σπείρω մանաւանդ διασπείρω spargo, semino, sero, dispergo σκορπίζω , σκεδάζω, ἑκτείνω extendo ἑκπετάζω expando, distendo. (սփռել, մանաւանդ ըսփռել. ի ձայնէս Սփիռ, սփիւռ. որպէս եւ ռմկ. փռել. յն. ըսփի՛ռօ. լտ. ըսփո՛ւռկօ, եւ այլն) Սփիւռ տարածել. ծաւալել. պարզել. ցրուել. ցանել. սերմանել.
iron-bar, cross-bar or crow-bar, tenon.
· Calfa
ἁγκωνίσκος parvus cubitus, catenatio, commissura, flexus brachii. Զօդ արմկաձեւ. ճարմանդ. աղխ պարզեալ, եւ որպէս բազուկ տարածեալ խոտորնակի. չափրաստ, գօլ.
to run swiftly, impetuously;
to leap, to bound, to spring or dart forward, to clear at a single bound;
to overstep, to surpass, to transgress, to trespass;
— սրտի, to flutter, to throb, to palpitate;
— զոմամբ, to revolt against;
to despise;
ի բաց —, to pass away, to fly away;
յօրէնսն —, to inveigh against the law;
վազեալ անցանել, to overpass, to cross, to leap over, to outleap;
յազատութեանն փառս, to lift up the horns against, to rebel, to rise in rebellion;
to get proud, to become presumptuous.
· Calfa
Ղա՛զարէ ե՛կ արտաքս. եւ ոգին ի վեր վազեաց յանդնդոց, եւ ել։ Վազեա՛ ի խորոյս ի բարձրն, ընտրեա՛ զերկնաւորն։ Կայթեն եւ վազեն։ Կայթիւք վազելով։ Յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս։ Մի՛ ի վերայ վազեսցեն պարզաբար ասացելոցս՝ բանորսակացն դրժութիւնքն. (Ճ. ՟Գ. Ճ. ՟Բ. Ճ. ՟Ժ.։ Ագաթ.։ Յհ. իմ. երեւ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
talent (weight);
talent, ability, parts, attainments;
— ոսկի, golden talent.
· Calfa
Քանքար եւ տաղանտ՝ հինգ հազար դահեկան։ Այլք ասեն լինել սովորաբար չաստուած թալէռ կամ ռիալ. եւ ըստ ատտիկեցւոց եւ բաբելացւոց, ռ։ Շիր. եւ Երզն. պարզապէս ասեն՝ ճիգ լիտր. որպէս եւ ի յն. լտ. բռ. գրի, ճիե լիպրա։
gentle breeze.
· Calfa
(լծ. ընդ ջերին). որպէս թէ Զովացուցիչ սրտի. Սիւգ. մեղմ օդ զովարար՝ իջուցիչ եղեման. պարզ.
dung of ruminating animals.
· Calfa
Ի հօտից կաթանէ զմազ եւ զսպտուր քամելով պարզեն. (Ոսկիփոր.։)
quickly, very fast, swiftly, rapidly.
· Calfa
Մակբայք՝ են պարզք, վաղ, նախ. եւ ջոկադիրք են, վաղվաղ, նախավաղ. (Թր. քեր.։)
place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.
· Calfa
ԸՆԴ ՎԱՅՐ. ա. որպէս Վայրապար. (ռմկ. փուճ տեղը ... ). ի զուր. ի նանիր. անխորհրդաբար. պարզաբար. եւ Նանիր. զուր. անպիտան, չնչին.
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
· Calfa
δωρεάν gratis εἱκῆ frustra ἀπλῶς simpliciter, sine causa, inconsulto ἑξάπινα repente ὠς ἕτυχεν indiscriminatim. Վայրաբար. ընդվայր. ի զուր. ի սնոտիս. ի նանիր. վարկպարազի. անխորհրդաբար. պարզաբար. վեր ի վերոյ. հարեւանցի. յանպատրաստից. ըստ դիպաց. անխտիր. փուճ տեղ.
curtain;
veil;
պատուհանաց, մահճաց, window-curtain;
bed-curtain;
— դրան, door-curtain;
թատրոնի, —, drop-scene;
— մետաքսեայ, silken curtain;
— ծալածոյ, զսպանակաւոր, roller-blind, spring-blind;
ձգել զ—, to draw the curtain, to draw down the blind;
բանալ զ—, to open or to draw back the curtain;
փակել զ—, to shut the curtain;
—աւ խօսել, to speak under a pretext.
· Calfa
ἑπίσπαστρον, καταπέτασμα , κάλυμμα, κατακάλυμμα velum, velamen, tegumentum, aulaeum, quod obtenditur, operimentum. Առագաստ. ծածկոյթ վերուստ ի վայր կամ ի վերայ ագուցեալ. պատրուակ. նուարտան. վիժակ. քօղ. սրահակ. սրսկապան. անջրպետ պարզեալ ձգեալ. քէրտէ, էօրթիւ, ճիպինլիք.
comb;
— նեղատամն, small-toothed comb;
— լայնատամն, large-toothed -;
— փղոսկրեայ, ivory -;
խոզանակ սանտեր, comb-brush;
քսակ սանտեր, comb-case;
— ոստայնանկաց, weaver's -;
— կանեփի, վշոյ, hatchel, flax comb, hemp comb;
— բրդոյ, card to comb wool.
· Calfa
Որպէս զբուրգ պարզեալ ի սանդրէ յստակեցից. (Եփր. ապաշխ.։) (Իսկ սանտր ոստայնակաց, ... pecten vel scapus textoris եւ այլն)։
very cold, icy, freezing.
· Calfa
Զմտաւ ածէր զբնուի աշխարհի, զի պարզ եւ սառնամանուտն էր, եւ զժամանակն՝ զի ձմերային էր. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Սառնասառոյց.
· Calfa
Սաստկասառոյց ձմերանն դառնութեան։ Գիշեր մի պարզ եւ ցուրտ՝ դառնաշունչ օդով սաստկասառոյց։ Սակաւ մի ժամանակ երեւի սաստկասառոյց, եւ ապա ապականի, եւ կորընչի. (Արծր. ՟Բ. 6։ Սիսիան.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
simply, solely, only;
horribly.
· Calfa
ἀπλῶς simpliciter. Սոսկաբար. սոսկ. լոկ. պարզապէս. վայրապար. եւ Իսպառ. տիրապէս.
cf. Շնորհք.
· Calfa
ՇՆՈՐՀ χάρις, χάρισμα gratia, beneficium եւ venustas, jucunditas. (գրի եւ ՇՆՈՀ. որպէս եւ Աշխարհն՝ Աշխարհ։ Արմատն է ի մեզ Շէ՛ն. իբր շէ՛ն օր, կամ շէն պահօղ՝ արարօղ. շէ՛ն օրհնութիւն. կամ շէնուոր, շինարար. շինօղ զտեսօղս. եւ այլն. ուստի ռմկ. շէ՛նք շնորհ՛ք. եւ եբր. խէն, է շնորհ) Ձիր. պարգեւ. ձրի տուրք. բարերարութիւն յառանձին եւ ի պարզ սիրոյ. երախտիք աստուծոյ, մանաւանդ գերբնական ձիրք՝ որ հաճոյ առնեն զմեզ աստուծոյ.
cf. Շնորհալից.
· Calfa
Զպարզամիտն եւ զանչարսն շնորհալի երեսօք երեւեալ տեսանեմք, եւ շնորհալից հոգւով. (Տօնակ.։)
empty, void;
hollow;
vain, useless;
idle, indolent, unoccupied, lazy;
— ինչ, in vain.
· Calfa
Ոչ եթէ առ երեւելոյ դատարկ ինչ. յն. անշուք, պարզ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ։)
uselessly.
· Calfa
Վայրապար. ի զուր. առանց խորհրդոյ. ... յն. ἀπλῶς պարզապէս. լոկ.
demon, devil, evil spirit;
gnome, spirit, genius.
· Calfa
Մերթ՝ պարզապէս Ոգի. հոգի.
bosom, cavity, hollow;
bottom;
— սրտի, ventricle.
· Calfa
Կուտելով յարդաժողովն խինձզպարզն եւ զվճիտն. (Ոսկիփոր.։)
to make case of conscience of, to scruple, to doubt;
ոչ ինչ խղճեմ, my conscience does not blame me;
երթ առանց իրիք —ոյ, go without scruple or hesitation.
· Calfa
Մի՛ ինչ վասն ազգին խղճիցէք. իմա՛ ոչ որպէս պարզապէս խղճալ, ցաւիլ, այլ որպէս վարանիլ, լքանիլ սրտցաւութեամբ։
fore-arms;
ծղիս ի վեր ամբառմալ, մարզել or պարզել, to turn up one's sleeves, to prepare oneself for.
· Calfa
to stretch ones self in bed, to lie down, to go to bed.
· Calfa
Զքսան ամ ոչ ընկողմնեցաւ։ Նստեալ ընկողմնեցաւ։ Ընկողմնեցան (կամ ընկողմեցան) դարձեալ ի մահիճս։ Ընկողմնեցաւ (կամ ընկողմեցաւ), եւ պարզեաց զձեռս. (Վրք. հց.։)
chosen, worthy;
fine, good;
civil, of good family, elegant, excellent, exquisite, nice, genteel, pretty, noble, polished, precious, pure, singular, sovereign, superb;
the best, the most excellent, the choice, the select, the flower, the cream;
զընտիր զարդուցն եդին ի հպարատութիւն, precious ornaments served to beget pride;
զ—ս Գաղղիոյ սատակեաց, he beat down the choice troops, the flower of France;
գումարել զ— նահատակս, զօրս, to reunite the bravest warriors, the picked soldiers;
— անասունք, very fast animals;
— յոյժ, best, first quality;
cf. Ընտրելագոյն;
— մատենագիր, classic author;
ընդ —ս հանել, to select, to make choice of, to elect;
յ— առնել, to give the choice, to permit the selection;
— առնել, to choose, to make choice of, to appreciate;
ընտրոյ տէր, he who has the choice, arbiter;
զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել, he left them the choice.
· Calfa
Ոչ աղաչեաց պարզաբար (գալ ի տուն իւր), այլ զնոսա թողացոյց ընտրոյ տեարս լինել. (Ոսկ. գծ.։)
to stammer, to stutter, to lisp;
to hesitate in speech, to have a difficulty in pronouncing words, to speak in a confused manner;
to give out-of-the-way answers;
— զդասն, to stammer out one's lesson.
· Calfa
Զոր ասաց պարզ եւ համարձակ, եւ ոչ կակազելով եւ երկիւղիւ. (Վրդն. ել.։)
lameness, hobbling.
· Calfa
Խօսեցաւ պարզ առանց կաղութեան (լեզուի). այսինքն անսայթաք. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
cf. Ըմբռնողութիւն.
· Calfa
Միտք՝ պարզաբար ըմբռնումն գոյիցն է. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)