to cut the throat, to behead, to slaughter, to kill;
— զմիմեանս, to cut each other's throats.
θύω, κατασφάζω, ἰερεύω macto, jugulo, trucido, sacrifico, caedo, occido, interficio ἁναιρέω tollo, aufero. (լծ. թ. պօղազլամաք եւ ... ). Զփողիցն ունելով սպանանել. խողխողել. խոշոշել. զոհել. զենուլ. գլխատել. ի սպանդ վարել. խեղդել. կարճել ի կենաց. ճիտը՝ շլնիքը զարնել, գլուխը կտրել, մորթել, խղդել.
Հրամայեաց փողոտել ի ջրհոր անդր ի ներքս։ Զնա, եւ զապողոփանէս ի նոյն գուբ փողոտեցին. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 19։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 37։)
Եւ զայնոսիկ զորա յանկողինսն եգիտ, փողոտէր։ (Փիլ. իմաստն.։)
Զորդիս նորա փողոտեցին. (Մանդ. ՟Բ։)
Նման անասնոյ փողոտէին յանխնայ։ Իբրեւ զոշխար ի սպանդ վարեալ՝ փողոտէին. (Փարպ.։ Յհ. կթ.։)
Սովաւ փողոտեաց զթշնամին. (Շ. բարձր.։)
Ի գօգ մօրն փողոտեցին սրով զմանուկն. (Կաղանկտ.։)
Յետոյ փողոտեցան նոքա. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
Սով մեծ լինէր.. . ապա ձեռնամուխ լինէին ի հարճս եւ ի ծառայս՝ փողոտել եւ ուտել. (Ղեւոնդ.։)
cut-throat.
Որ փողոտէ սպանօղ.
Նաբուգոդոնոսոր արիւնահեղ, եւ անհամար փողոտիչ մարդկան. (Եփր. զղջ.։)
murdering.
Արգելցէ զփողոտումն. (Փիլ. իմաստն.։)
cf. Ագուգայք.
street;
մանր —, narrow-street, alley;
—ք վաճառաց, mercery, mercer's shops;
—ք գնացից ջրոյ, water-pipe, water-conduit;
ի —ի, in the open street;
— տալ, կտրել, կազմել, թողուլ, to open a way, to fray a way, to cut a road through the enemy.
Ընդ ամենայն փողոցս քաղաքին։ Ընդ փողոցս եւ ընդ հրապարակս։ Առ դուրս արտաքոյ ի փողոցի անդ։ Շուրջ զտաճարաւն փողոցս։ Ի փողոցս նորա ողբացէ՛ք.եւ այլն։
Ի մէջ փողոցաց եւ հրապարակաց։ Ընդ շինամէջ փողոցաց քաղաքին։ Մօր փողոցաց։ Ընդ արձակ փողոցիւք։ Ի գռեհս եւ ի փողոցս. (Եւս. պտմ.։ ՃՃ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։ Խոր. ՟Ա. 15։ Խոսր.։)
Յօրինէ ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս. (չարղը բազար. ) (Արծր. ՟Ա. 11։)
Աղքատաց, որք ընդ մանր փողոցսա յածեալ շրջիցին. (Ոսկ. եբր. ՟Ժ՟Ա.) իբր նրբափողոց. στενωπός angiportus.
Փողոց տուեալ սմբատ յաջ թեւն, եւ վարազ յահեակն։ Փողոցս տուեալ պատերազմին դրունս ութ։ Ի դիմի հարեալ՝ կտրեցին փողոց, անցին ի ներքս. (Մամիկ.։)
Փողոցս թողեալ պատերազմին դրունս երկու։ Զօրքն սկսան կաղմել փողոցս թագաւորին. (Զենոբ.։)
Ոսկի փողոց կայր ի վըզին, եւ բաց ի բաց էր իւր ագին. (սիրամարգն. ) (Շ. առակ.։)
street-shaped.
Որ է ի ձեւ փողոցի. հանգոյն պողոտայի.
Պատառէր զխորս անդնդոց կարմիր ծովուն, եւ փոսահերձ փողոցաձեւ ճանապարհ յօրինեալ առնէր բանակին հեբրայեցւոց. (ՃՃ.։)
middle of a street.
որ եւ ՄԷՋԱՓՈՂՈՑ. Միջավայրք փողոցի. պողոտայ. հրապարակ.
Իփողոցամէջս համբարանոցացն. (Ագաթ.։)
Ոչ ի հրապարակի, եւ ոչ ի փողոցամիջի, այլ յանկեան միոջ. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Քարշեալ ընդ փողոցամէջ կամ ընդ փողոցամէջսն։ Ընկեցին զնա ի փողոցամէջս քաղաքին։ Ի փողոցամիջի անդ. (ՃՃ.։)
furnished with corridors.
Յարդարեալ փողոցիւք կամ սրահիւք.
Դնելով ի նմա ապարանս փողոցայարդարս. (Արծր. ՟Դ. 11։)
neck-cloth, neckerchief.
cf. Ագուգայ;
pipe;
— շնչողական, suction-pipe;
— փախստի, blast-pipe, eduction-pipe.
ՓՈՂՐԱԿ որ ըստ ձձ. գրի եւ ՓՈՂՈՐՈԿ. Ջրանցք փողաձեւ կամ պարանոցաձեւ. առուակ ստորերկրեայ. խողովակ.
Զջուր խողովակով եւ փողրակով պնդէ եւ հաւաքէ. . . Նոյնպէս եւ զմիտս տղային իբրեւ ի խողովակն եւ ի փողրակք յամենայն կողմանց պնդէ Աստուածային օրինացն ուսմամբ. (Կանոն.։ Եւ Ոսկիփոր.։)
Ոմանք քահանայք տան ջուր մարդկան եւ պարտիզին ի բազում օգտուի, եւ ինքեանք կան անծաղիկ եւ անպտուղ որպես ջրտար փողրակն. (Մխ. ապար.։)
Շինեաց ընդ ամենայն փողոցսն քաղաքին փողրակ կամարակապ ի ներքոյ գետնին. (Մարթին.։)
Ա՛ռ երկու հատ երկայն փողրակ. եւ յետ ջրելոյն՝ զփողրակի բերան գոցէ, որ մեջն բան չլըցվի. (Վստկ.։)
Ցնցուղն փողրակնէ, եւ կամ քամոցն. (Լծ. նար.։) (Այլ է ԽՈՂԵՐԱԿ՝ իբր շնչափող։)
woven, furnished with fringes or trimmings, fringed.
to play in the light, to shine, to glitter, to sparkle, to gleam, to sheen, to blaze, to twinkle, to scintillate, to coruscate;
to trim, to adorn with fringes;
to cause to shine, to emit rays.
with hollowed streets.
Փորածոյ փողոցիւք.
Եւ ապա զաշտարակն, հիմն լայնամիջոց, սերտաշէն, աշտիճանաձեւ ելանելեօք, փորոփողոց, լուսանցոյց պատուհանօք. (Վրդն. ծն.։)
amorous, loving, fond;
desirous, covetous.
Որ լաւաբարութեանն էր տարփօղ։ Հրավառէ զտարփողս անթիւրելի հաւատոյն։ Սէրն՝ տարփողին օտարանայր յաչաց. (Փիլ. իմաստն.։ Խոր. վրդվռ.։ Շ. տաղ յար.։ Որպէս եւ Նեղոս. ձ։ Մխ. առակ. ՟Ճ՟Գ. ՟Ճ՟Ի։)
to announce loudly, with shouts and cries, to cry aloud, to shout;
to celebrate, to publish.
Իբր յն. διασαλπίζω divulgo, pervulgo (velut tuba). Ի տար փողել. քաջահնչօղ ձայնիւ ազդել. քարոզել. աւետարանել. հռչակել իբրու փողով.
Տեսեալ զքերոբէն ... տարփողելով սրբուհւոյն. (Շար.։)
Ձայնէր ի վիմին հրեշտակապետն այսօր, տարփողէր կանանցն զուարթ, յարեաւ խաչելեալն. (Շ. տաղ.։)
Տարփողելով հրեշտակին՝ ձայնէր. (Գանձ.։)
back-bone.
Օծցէ զմէջքն ի վերայ տափողինն. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Վաճառանոց.
cf. Վաճառանոց.
Ընկեցեալ կայր ո՛չ ի վաճառափողոցս, ո՛չ ի գռեհս, եւ ո՛չ ի ճանապարհս, այլ առ դրան մեծատանն. (Ոսկ. ղկ.։)
Միշտ ընթեռնուս յեկեղեցւոջ, ի վաճառափողոցին՝ լուծեալ, ոչ ոտս ունէր, եւ ոչ ձեռս։ Ի վաճառափողոցին վաճառէր զձեռագործն իւր. (Վրք. հց. ձ։)
Ի վաճառափողոցս շրջին ի տուրեւառութիւն վաճառաց։ Ի վաճառափողոցս եւ ի հանդէս տօնից. (Շ. ընդհանր.։ Լմբ. իմ.։)
widestreet.
ophicleide.
nostrils.
Հոտոտելիք յերկուս ըռընգունս բաժանեալ, ըստ իւրաքանչիւր քթափողաց շրջեալ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 5։)
Քթափողք արձակ եւ ի բաց։ Ընդ բերանն եւ ընդ քթափողքն խմցո՛ւր. (Վստկ.։)
published or that publishes throughout the world.
Գոչէին միախումբ աշխարհագոչ փողովք. (Խոր. վրդվռ.։)
that causes a country to nourish;
blooming, in bloom.
Կայր նըկանակ մի գեղապանծ (լուսինն), աշխարհաշէն փռան (յարեգակնէ) եփած. ի յեփողէն իւրմէ խոռած, եւ ի նմանէ դարձեալ լըցած. (Շ. յառակս.։)
deep & spacious in the center;
concave.
Արձակահիմն, խորամէջ, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)
to snore;
to snort, to rattle in the throat;
to roar, to bluster (sea).
ῤέγχω ronchisso, sterto. իտ. russo. Հնչել ձայն խոշորընդ հագագ փողի եւ ընդ քիթն ի քուն. իբր ի խորոց ձայնել. կամ հանել զձայն խորդոյ. խռկալ, խռալ, ֆշալ.
to emit a gurgling sound;
— շանց, to howl.
Խոշոր ձայն հանել ընդ խռչափողն. խռխռալ.
Այլք ընդ փողւցն զենեալք կիսամեշք գոլով՝ դժուարաւ խռնչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
shout of encouragement or incitement, encouragement, comfort, incitement;
encouraging, animating;
exhorting;
— տալ՝ մատուցանել, to encourage, to give heart to or inspirit, to rouse, to excite, to urge on;
— բառնալ՝ հարկանել, to shout encouragingly;
— առնուլ, to take heart, to cheer up, to take courage.
cf. Խափանուած.
Ո՛չ յանկեան ուրեք խափանմամբ փողէ, այլ ընդ ծագս տիեզերաց անարգել ճայթմամբ աւետարանէ. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.
ԽՈՂԽՈՂԵՄ ἁποκτείνω, παρακλείω neco, occido, interficio, jugulo . որ եւ ԽՈԽՈՂԵԼ. (ի ձայնէ զենման արդեօք առեալ. որ եւ ռմկ. խըխ ընել) Զենուլ. սպանանել սրով. փողոտել. չարաչար մեռուցանել, եւ մահուչափ տանջել. Կիսամահ առնել. սպաննել. մորթել. մահուան դուրսը հասցընել.
pipe, tube, canal, conduit;
— ջրոյ, spout.
ԽՈՂՈՎԱԿ σωλήν tubus, canalis αὑλών convallis. (գրի եւ ԽՈՂՈՒԱԿ. եւ իբր ռմկ. յուղղականն Խողովակի) ջրանցք. ագուգայ. ուրդ. փողերակ. եւ Երակ. եւ Ծործոր. փողրակ. ջրորդան.
Զջուր յականէ ոք կանի ի պէտս տանել, խողովակով եւ փողորակով պինդ է եւ հաւաքէ, զի մի՛ ճապաղեսցի. (Կանոն.։)
witchcraft, sorcery.
Ուռութս ուսանին, եւ գրել պահարանս. եւ ի փողս ցաւածիցն արկանեն, եւ ժաժմուկս մտացածին բանից. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)
hour;
time, moment;
proper time, precise time;
loisure-time, opportunity, occasion;
canonical hours, divine service;
season;
horoscope, nativity, ascendant;
*church;
Վրան or Խորան ժամու, Tabernacle;
միջին —, mean -;
աստեղական —, sideral —;
արեւային —, solar -;
ճշմարիտ —, true -;
հնչել երկրորդ —ու, to strike two;
քանի՞ են —ք, what o'clock is it ? what's o'clock ? — է երկրորդ, it is two o'clock;
—ք երկու եւ վայրկեանք տասն, it is ten minutes past two (o'clock);
երկու —ք եւ քառորդ մի, it is a quarter past two;
—ք երկու եւ վայկեանք քսան, twenty minutes past two;
—ք երկու եւ կէս, half past two;
—ք երկու քառորդաւ ընդհատ, a quarter to three;
—ք երկու եւ վայրկեանք քառասուն, twenty minutes to three;
զերրորդ —ու, about three o'clock;
առաջին — եւ կէս, an hour & a half;
կէս —, half an hour;
քառորդ մի —ու, a quarter of an hour;
ի վեցերորդ —ու առաւօտուն, at six (o'clock) in the morning, or at six AM.;
յեօթն —ու յետ միջօրէի, at seven in the afternoon, or at seven PM.;
ի սմին իսկ —ու or պահու, just now, now;
յամենայն —ու, յորում եւ է —ու, every hour in the day, at every moment;
ի նշանակեալ —ու or պահու, at the appointed time;
ամենայն —ուց են նորա գործք, every hour of his time has its appointed task;
ի —ս պարապոյ իմոյ, in my leisure hours;
— առնուլ, գտանել, to take occasion, to find time, or opportunity;
— բարեպատեհ, favorable moment;
—ու, ի —ու, ի դէպ —ու, in time, in good time, at the proper time;
— առնել, դնել, տալ, to appoint an hour, a time, to fix a day, cf. Ժամադրեմ;
յորժամ — լինիցի, when the opportunity arrives;
— է, it is time, it is the fitting moment;
այլում —ու եւ ժամանակի սպասել, to wait better times, or for a more favorable occasion;
զում —ս ընդ իմն հանել, to stay some hours with;
— հարկանել, to ring the bell;
— առնել, to pray;
to say the mass;
յամենայն —, at all times, always;
— ի —, from hour to hour;
— ի — առնել, սահմանել, to put off from time to time, to spin out, to prolong;
— ի —է, —է ի —, at every moment, hourly, from hour to hour;
առ — մի, ընդ —ս, առ —ս, at present, for the moment, now, provisionally;
—ս —ս, ընդ —ս —ս, —ս ընդ —ս, from time to time, now and then, sometimes;
յառաջ քան զ—ն, out of time, before the time, too soon;
եկեալ հասանէր —ն, the moment had arrived;
— ճաշոյն, dinner-time, the dinner hour;
— ճաշոյն է, it is dinner-time;
ըստ —ուն պիտոյից, according to circumstances, seasonableness;
զօգուտ —ս, ի բազում —ս, —ս ձիգս, ցմեծ —ս, for hours together, whole hours, hours at a time, a long time;
ի —ու եւ տարաժամու, seasonably and unseasonably;
հասանել —ու կնոջ, to be near delivery or childbirth;
to be near her time;
յետին —, dying hour, hour of death, last moments;
time.
Ժամքն (լուսանալոյ տուընջեան) են այսոքիկ. Այգն, ծայգն, զայրացեալն, ճառագայթեալն, շառաւեղեալն, երկրատեսն, շանթակողն, հրակաթն, հուր փայլեալն, թաղանթեալն, առաւօտն, արփողն։ Ժամք գիշերոյն. Խաւարակն, աղջամուղջն, մթացեալն, շաղաւօտն, կամաւօտն, բաւականն, խօթափեալն, գիզակն, լուսաճեմն, առաւօտն, լուսափայլն, փայլածուն. (Տօմար.։)
rattle;
bell-ringer.
Ազդարարն ժամահար (կամ ազդարարութիւն ժամահարին) նախ ի փառաւորութիւն աստուծոյ է բոլորից հրաւիրակ, եւ դարձեալ հրեշտակական փողոյն հնչումն նշանակիչ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
the eleventh letter of the alphabet and the fifth of the vowels;
twenty, twentieth.
հասանէին ձնյնք փողոցն իբաց յառաջացեալք, եւ սաստկացեալք յոյժ. (Ել. ԺԲ. 19։)
audible;
that hears;
— առնել, to cause to hearken to, to cause to grant;
— լինել, to be heard or listened to;
to be hearkened to;
— եղեն աղօթք քո, your prayers have been heard;
— եղեն դից մաղթանք նորա, the gods grant him.
Իբրեւ զձայն փողոյ լսելի եղիցի. (Ես. ՟Ժ՟Ը. 5։)
to change one's prince or king.
միշտ իշխանափողք լեալ են, եւ տիրատեացք. (Փարպ.։)
tongue, epiglottis, uvula;
— գործեաց, index.
Փողերակքն եւ Խռչափողքն.. . եւլեզուակն. (Նիւս. բն.։)
bran;
— ձկանց, scale;
— գլխոյ, scurf of the head, dandruff;
քերել զ—ս ձկան, to scale.
ԹԵՓ. Արտաքին կեղեւանք մարմնոյ ձկանց դիւրաթափ, որպէս փողոշուկ կամ թիթեղն բոլորշի. փուլ, փուլէք.
cf. Թնդամ;
to resound, to boom, to make a noise or uproar, to echo;
to shake, to agitate violently;
to stun, to stupify with noise, to deafen.
Ի սաստկութենէ փողոցն ձայնից հնչեալ երկիրն թնդէր. (Փարպ.։)
whose cheeks are full, puffy, bloated.
Իսկ փողն (ասել՝) միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով, փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)
rhubarb.
Ըստ ոմանց նոյն ընդ Զրեւանդ. զերավենտ. որ եւ ՍԱՂԱՆԳ. ազգ ցմախի՝ դեղ օգտակար տղայաբերաց։ Այլգուցէ լաւ եւս է իմանալ Ռեւանդ, ռէվէնտ. այն է Գաբ՝ զոր կախեն ի փողս խաշանց. եւ այն լինի դեղ մաքրողական։
indistinctly, inarticulately;
not clearly audible, indistinct, confused;
— հնչել, to give an uncertain sound;
to utter confused cries;
— շշունջ, confused murmur.
Խառն եւ շփոթ կամ անյայտ ձայնիւ. Եթէ խառնաձայն արձակիցի փողն. յն. զանյայտ տայցէ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 8։)
player;
dancer;
game, play, toy, plaything;
trifle, trifling amusement, foolery;
gewgaw, bawble;
laughing-stock, butt;
— լինել, to become the laughing-stock of;
— առնել, to make game of;
— եղեւ բախտին, he was fortune's plaything, or the sport of fortune, fortune mocked him;
հողմոց եւ ալեաց —, at the mercy of winds and waves.
Առեալ ապողոնի (գուսանի) զփողսն եւ զխաղալիկսն՝ այրեաց. (Հ=Յ. դեկտ. ԺԶ.։)
gargle, gargling;
— առնել, to gargle.
Ընկուզի շաբաթ օգտէ փողացաւի, երբ խաղաջ առնեն. (Բժշկարան.։)
gristle, cartilage.
Որ մերձ ի պարանոց է խաղճախուղճն, զձայնն առարգեալ՝ գոչաւորագոյն զհնչումն գործէ։ Ոսկերք, եւ խաղճախուղճ, երակք, խռչափողք. (Նիւս. կազմ.։)
before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
Առաջի՝ պղնձիս հարկանելով փողս. (Խոր. Բ. 57։)
cf. Առժամանակեայ.
Առժամեայ քաղցրացաւ տարփողին. այսինքն առ ժամն. (ՃՃ.։)
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
Եւ թէ դաւիթ ոչ առնոյր զբերանոյն եո զփողից առիւծուց, ոչ կարէր հեղձուցանել. (Վրք. հց. ձ։)
at home, at one's house;
domestic, belonging to the house;
familiar;
— ուսուցանել, to teach at home;
— անկարգութիւնք, family discords;
— պատերազմ, civil war;
— ճաշել, to dine at home;
— իրք, domestic affairs;
— հանդերձ, house dress;
morning-gown.
Կցորդս ասելով ի փողոցս, եւ առտնին։ Առտնին կատարել զպաշտօն կարգեալ ժամուցն. (Փարպ.։)
after, since;
behind, hack, backward;
after, since, then, afterwards, hereafter, underneath, behind, one after another, next to, subsequently;
Տրայիանոս կալաւ զինքնակալութիւնն — Ներուասայ, Trajan was emperor after Nerva;
— միմեանց, զմիմեանց կնի, մի զմիոյ կնի, one after the other, subsequently, blow upon blow;
— երկուց ամաց, two years ago;
— ոչ բազում աւուրց, some days after;
— ապա, at length;
զերիս ամս ամ զամի —, during three successive years;
եկայք — իմ, follow me;
որ զմեր կնի ոչ շրջի, who is not of us;
զդուռն ձգել — իւր, to shut the door behind or after one;
մի զմիոյ կնի կցեալ, one tied to another;
linked;
եւ որ ինչ — այսորիկ, եւ որ —, and so on, & etc.;
— բնութեանս, suitable or according to the nature, natural, like nature;
— գալ, գնալ, երթալ, ընթանալ —, to follow;
— պնդիլ, մտանել, լինեմ, to pursue, to follow up, to hunt, to persecute;
— խոտորիլ, to be allured;
to be carried away;
մոլորիլ — խրատու, to be swayed by bad advice;
— կամաց իւրոց ածել զոք, to make the slave of one's will.
Երկրորդել ... զկնիսն։ Ամենեցունց՝ որ առ իւրովքն էին ժամանակօք՝ նախանձելի, եւ զկնեացս ըղձալի՝ ինքն եւ ժամանակ իւր։ Առաջի պղնձի հարկանելով փողս, եւ զկնիսն՝ ձայնարկու գուսանք սեւազգեստք։ Այլ միայն (պատմեսցուք) զորս հաւաստին գիտեմք, զկնիսն (այսինքն յետոյ յիւրում կարգի). (Խոր. Ա. 2. 23։ Բ. 47. 57. 61։)
army, guards, soldiery, militia;
soldier, militiaman;
soldierlike, military;
strong, robust, valorous.
Զօրական երկչոտ սարսէ ի փողոյ։ Զօրական երկչոտ լքանէ զձեռս ի պատերազմի. (Նեղոս.։)
wrestler;
athletic;
—ք, wrestling.
Ըմբշամարտքն ի փողոցսն սրակոտորք. (Լաստ. ՟Ժ՟Ե։)
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
Ընդ արեւելս. ընդ արեւմուտս. ընդ հիւսիս, ընդ հարաւ. ընդ տիեզերս, ընդ հանուր. ընդ փողոցս, ընդ հրապարակս. եւ այլն։
to cause to leap or recoil;
to shake, to move;
to impel, to push, to spur on, to thrust;
to awaken, to excite.
Բանս, ձայնիւ փողոյ անբանս, որք զիմ զինուորն ոչ ընդոստուցանեն ի հոգեւոր պատերազմն. (Ածաբ. կարկտ.։)
according to, in relation to, as for, conformably with, agreeably to;
proportionably, at the rate of;
after;
near, relatively;
for, as for;
on;
of;
out;
— իս, — իմումս կարծեաց, according to me, in my opinion;
— իւրում կարի, according to capacity, to the best of one's ability;
այր — սրտին Աստուածոյ, a man after Gods own heart;
կին իցէ քո — միտս, if thou hast a wife after thine own heart;
— բախտի եղեալ նորա, fortunately;
— պատկերի մերում եւ — նմանութեան, in our image and likeness;
— հիւսիսոյ Կխրնոյ, north of Erzeroum;
— անձին, upon one's back;
wearing upon, — the shoulders, — the body;
— ճանապարհին, about the streets;
— հրապարակս գնալ, to pass through, or to wander about the public places;
— բնութեան բարի, naturally or essentially good;
ի չափու կալայց զանձն — օրինակի նորա, I shall be governed by his example;
ելանել — քաղաքն, to go out of town;
այր — առնէ, one after the other;
ամ — ամէ, annually, every year;
օր — օրէ, daily, every day;
— նախահօրն յանցանաց, for the sin of the first father;
— չափու եկամտիցն, in proportion to his income;
— աչս դատել, to judge from the appearance;
— իրետրս պատշաճեալ, well proportioned, symmetrical;
— տեղիս տեղիս եւ — աշխարհս աշխարհս, according to the various places, and different provinces;
— տունս ազգացն՝ ոչխար — երդ, a lamb for every family and every house;
հրաժարել — նմանութիւն, to have no equal, unique;
անցանել — ասհմանս քո, to pass through your confines;
— բանս անցանել, to be inexpressible;
— միտս անցանել, to be beyond understanding, to be past finding out, inconceivable, incomprehensible;
անցանել — չափ, to go beyond;
— ակն լինել յումեքէ, to be far from the sight of, alienated;
— ինքեան, of one's self;
naturally, essentially;
— ամենայնի, totally, in all, entirely;
— այնմ, as is said;
as they say;
— իրիք, — իմիք, in some part, in a certain sense, in some way, or manner;
in part;
— որում, as;
since;
therefore;
— որում..., — նմին, or նոյնպէս, or այսպէս, as..., as;
so..., as;
— օրէն, like, after the fashion of;
— նմանէ, after him;
— այսմանէ, like this, similarly, equally;
եւ որ — այսմանէ.
Ոմանք ըստ հրապարակս, կամ ըստ լայնափողոցս, եւ կամ ըստ նրբափողոցս յարձակեալ գնան. (Նիւս. բն. ՟Ժ՟Ա։)
quarter, ward, district;
part;
neighbourhood.
κώμη vicus, regio, plagae. իտ. contrada Կողմն եւ կողմն քաղաքի՝ զատուցեալ փողոցիւք որպէս շէն կամ գիւղ փոքրիկ.
theatre, play-house;
drama, play;
the audience, the spectators.
Զանազան թատերք մոլութեանցն ի փողոցս քաղաքացն երեւութանան. (Նանայ.։)
cf. Յերիւրեմ.
Ձայն է բացակատարումն գանչեցելոյ ի մեզ հագագի, եւ երիւրեցելոյ ընդ խոշոր շնչափողն». յն. անցելոյ կամ ուղեւորելոյ. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)
agriculture, tillage, culture.
Թռչունքս փողք են երկրագործութեան. (Ագաթ.։)
colour, hue, dye;
fashion, form.
Շողն երփն առ երփն, շող երփն առ երփին փողով (իմա՛, փողելով, հիւսմամբ), հովիտ շուշանի. (Նար. տաղ յար.։)
uvula.
Իբր զանգակիկ. Մակալեզու. ներքին լեզուակ ի փողս. պզտի լեզու.
passage, transition;
— առնել, to pass, to omit, to skip, to leave, to neglect, to fail;
— լինել, to be wanting, to fail;
— առնուլ, to flee, to run away.
Ի ձեռն փողոյն ելեալ ձայնն՝ աճառապատ արտուղութեանն զանցիւք. (Նիւս. կազմ.։)
sensibly.
Առ նա զգայապէս (կատարի), եւ ի մեզ իմացականապէս։ Զիջեալ Աստուած նոցա՝ զգայապէս երեւէր նոցա փողովք, հրով։ Զգայապէս տեսութիւն բանիս յայտ է։ Առ ի փորձել զնա զգայապէս։ Դնեմք առաջի զմարմնոյ նորին նշանակ հօրն զգայապէս։ Անասնեղէն աչացս ծանոյց զինքն զգայապէս. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. ժող.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
organ;
— հարկանել, to play on -.
ὅργανον organum որ եւ ԵՐԳԵՀՈՆ, ՂԱՆՈՆ. Բառ յն. օ՛րղանօն. այսինքն Գորի նուագաց. նուագարան. որ առ ննախնիս էր որպէս մըսխալ, այսինքն սրինգ բերանով փչելի բազմաթիւ եղեգամբք աշտիճանաբար. եւս եւ բազմափող ջրահնչակ. եւ առ յետինս շինեցաւ մեքենայ հողմաբեր օդով բքոց՝ հանդերձ բաշխմամբ մատանց.
Որպէս եւ յերգիոնն արուեստապետն ընդ մի բերան փչէ, եւ բազմութիւն փողոցն հասարակ գոչեն, ոմն սոսկ, ոմն թաւ ... ըստ ձեռին շարժողին ընտրութիւն ձայնիցն երեւին, եւ գործին մի է. (Մամբր. ի ղզր.։)
oath;
սուտ —, perjury, false oath;
— դնել, տալ, to take an oath, cf. Երդմնեցուցանեմ;
— տալ հավատարմութեան, to take the oath of fidelity, to swear fidelity;
ստել զ—, to take a false oath, to break an oath;
անհաստատ —, an unstable oath, a drunkards oath;
ձակել յերդմանէ, to unbind, to liberate from an oath, to release from an engagement.
Երդումն ուտել անձամբ վասն միոյ փողոյ, եւ սուտ. (Զքր. ծործոր.։)
Որի՛շ է երդումն ուտել անձամբ վասն միոյ փողոյ, եւ սուտ, եւ որիշ՝ երդումն տալ առաջնորդաց եւ դատաւորաց վասն ճշմարտութեանն հաւատալոյ. (Զքր. ծործոր.։)
every three hundred.
Գոչեցին երեքհարիւրեքին փողքն եղջերեայք. (Դտ. ՟Է. 22։)
to be sacrificed or immolated.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω, καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
to slaughter, to kill;
to immolate, to sacrifice.
ԶԵՆՈՒՄ եւ կր. ԶԵՆԱՆԻՄ. θύω, θυσιάζω , καταθύω, σφάττω, σφάζω macto, jugulo, occido, victimam offero, sacrifico Հատանել զպարանոցս կենդանեաց. փողոտել, խողխողել, սպանանել սպանդս. մանաւանդ առ ի նուիրել Աստուծոյ. զոհել. մորթել.
kettle-drum;
գոսերս գոչել, to beat the kettle-drum.
glebe, clod.
Եթէ ցանէ ոք զգետինն, եւ ի հետ փորչով գայ եւ ծեծէ եւ զգուղձքն մանրէ, եւ զսեմն ծածկէ նա այն է լաւ։ Յակնբցելն՝ զքուցն մանրել պարտ է անհնար. զի գղձան փողին սնըցնօղ է եւ մեծցնօղ կուզին եւ պտղին։ Զփոշին՝ որ ի փորչէն եւ ի գղցանն ի մանրելոյն ելանէ. եւ այլն։ (Վստկ. ՟Լ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Ա.)
cf. Գուղձ.
Եթէ ցանէ ոք զգետինն, եւ ի հետ փորչով գայ եւ ծեծէ եւ զգուղձքն մանրէ, եւ զսեմն ծածկէ նա այն է լաւ։ Յակնբցելն՝ զքուցն մանրել պարտ է անհնար. զի գղձան փողին սնըցնօղ է եւ մեծցնօղ կուզին եւ պտղին։ Զփոշին՝ որ ի փորչէն եւ ի գղցանն ի մանրելոյն ելանէ. եւ այլն։ (Վստկ. ՟Լ՟Գ. եւ ՟Ծ՟Ա.)