cf. Փետրալից.
· Calfa
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպ.։)
Յանապատի բնակելով յովհաննէս՝ ոչ հաց ունէր, եւ ոչ գինի, եւ ոչ կակուղ փետրալից անկողինս. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
well-feathered, covered with feathers, plumy;
պաղլեղ —, plumeallum;
— մօրուս, wattled.
· Calfa
Փոխանակ փետրալի հեշտոցացն, եւ ոսկէթել գահոյիցն. (Ուռպ.։)
Յանապատի բնակելով յովհաննէս՝ ոչ հաց ունէր, եւ ոչ գինի, եւ ոչ կակուղ փետրալից անկողինս. (Բաբիղ. ի յհ. մկ.։)
moving, touching.
· Calfa
Ի տրտմութենէ եւ ի փղձկալի արտասուաց դադարեցարուք. (Պտմ. աղեքս.։)
full of thorns or briars, thorny, braky, prickly, briery.
· Calfa
Թուփդ այդ փշալի ծաղկեալ փթթի վարդուք. (Պտմ. վր.։)
Փշալից լինին ձեռք արբեցողի. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 9.) (յն. փուշք բուսանին ի ձեռս )։
Ի տնկոյն գոմորացւոց այգին փշաբեր՝ փշալից եղեւ. (Մծբ. ՟Ե։)
Փշալից արար զամենայն անդս մտաց եւ անդամոցն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Երկիր փշաբեր փշալից՝ փոխանակ դրախտին փափկութեան. (Եփր. ծն.։)
Փշալից երկիր եղեալ ժառանգորդ. (Ասող. ՟Ա. 2։)
Կորդացեալ եղեւ այն ըստ փշալից անտառի։ Փշալիցն այն տունկ. (Վրք. հց. ՟Ը։ Երզն. լս.։)
Իբրեւ յառապարի փշալից եւ արիւնըռուշտ շրջիմ. (Խոսր.)
Փշալից բրօք, փշալից գաւազանաւ հարկանել. (ՃՃ.։)
Գուցէ այնպիսի գաւազանաւ փշալից տանջելոց է զամենեսան։ Զփշալից գաւազանն հրեղէն, եւ զդառնագոյն շղթայսն բոցեղէն. (Վրդն. ծն.։ Ոսկիփոր.։)
pressing, important, desirable.
· Calfa
Այն ինչ՝ յոր լինի կամ պիտի փոյթ ունել, եւ փութալ. ցանկալի կամ ճեպելի. հավես ընելու, ուզելու, ետեւէ ընկնալու.
Մինն փութալի, եւ միւսն արհամարհելի։ Փութալի է մեղացն աղքատութիւն։ Որ վախճան ունի, ոչ է յոյժ փութալի։ Ոչինչ ամբառնայ զիս՝ որք միանգամ վայելչականք այլոց են փութալիք։ Ոչ մի ինչ ընդ աշխարհիս փութալիս զբաղել (կամ շաղել ) նոցա։ Մի յաշխարհիս ճեպելեացն է ամուսնութիւն, մանաւանդ թէ սկիզբն եւ արմատ ամենայն սնոտի փութալեացն. (Նիւս. սքանչ. եւ Նիւս. կուս.։)
backgammon, tricktrack.
· Calfa
Մարգարէ զարդարի՞, մարգարէ տապալի եւ յոգի (վէգ) խաղա՞յ. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 18։)
to be fallen down, overthrown, to fall or go to ruin;
to roll, to tumble;
գելոյր տապալէր երկդիմի մտօք, he tortured himself with uncertainty;
տապալեալ անկաւ երիվարն, the horse fell, was broken down;
տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա սիսարա, Sisera rolled under her feet.
· Calfa
beating down, overthrowing, ruining.
· Calfa
Հեղեղ հիմն ի վեր տապալիչ։ Չարին արմատոյ տապալիչ տապարք. (Արծր. ՟Գ. 9։ Շ. տաղ.։)
desirable, wishful;
kind, dear, beloved.
· Calfa
Արժանի նշոյլ տարփալի։ Սիրասնունդ սիրամարգ սխրալի, նրբափայլ ոսկեթել տարփալի։ Փողէր կանաց տարփալին։ Տարփալիլ վերնականզ վեհիցն. (Նար. կուս.։ Շ. տաղ.։ Երզն. լս.։)
cf. Տրտմալից.
· Calfa
Բարձեր զանէծսն տրտմալի։ Ոչ յուրախալիսն հեշտանալ, եւ ոչ ի տրտմալիսն վշտանալ. (Շար. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Յայսմ տրտմալից պանդխտական կեանս. (Խոսր.։)
Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)
Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
full of affliction, doleful, sorrowful, sad, unhappy.
· Calfa
Բարձեր զանէծսն տրտմալի։ Ոչ յուրախալիսն հեշտանալ, եւ ոչ ի տրտմալիսն վշտանալ. (Շար. Սարգ. ՟ա. պ. ՟Բ։)
Յայսմ տրտմալից պանդխտական կեանս. (Խոսր.։)
Ժամանակս այս գիշեր խաւարին եւ տրտմալից է առ հաւասարութիւն ժամանակին այնորիւ պայծառութեան։ Յաւելու զեւ՛ս տրտմալիցսն. (Իգն.։)
Գիշեր տրտմալից էր, է խաւար խոր, եւ աղջամուղջ հոգւոց։ Թէպէտեւ տեսակն նորա տրտմալից է, սակայն արդիւնքն նոցա ուրախարարք են. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ. եւ ՟Ը։)
desirable, to be wished for, longed for, much sought after, amiable, dear;
— պարզութիւն, amiable simplicity;
— է ինձ, I desire, I wish for, I would that, I dream of nothing but;
· Calfa
Գանձ ցանկալի։ Անօթս ցանկալիս։ Ցանկալի սպասուք տանն տեառն։ Զերկիրն ցանկալի։ Զտունս ցանկալի։ Այգիս ցնակալի։ Զցանկալի ապարանս։ Զվիճակն իմ ցանկալի։ Տիրեսցէ ի վերայ ամենայն ցանկալեացն եգիպտացւոց։ Ցանկալի էր տեառն անձն նորա։ Ցանկալի է նա քան զոսկի։ Եթէ մեծութիւն ցանկալի է ի կենաց ստացուածս.եւ այլն։
Ետուն զցանկալի ցանկալի ինչս իւրեանց կերակրոց. (Ողբ. ՟Ա. 6) յն. այլազգ։
Այր ցանկալի ես դու. (Դան. ՟Թ. 23) ըստ յն. այր ցանկութեանց. այլ Սիմաքոս դնէ, այրդ ցանկալի։
Այր ցանկացող իմաստից ես դու, եւ դարձեալ՝ ցանկալի ես աստուածեղէն հոգւոյն. (Վրդն. դան.։)
Այր ցանկալի հոգւոյն Աստուծոյ, եւ դարձնի գերւոյն՝ եւս եւ ուսման ցանկացող. (անդ։)
Ապականեմ զգեղ քո ցանկալի։ Ծաղիկ ցանկալի ուսման մերում։ Ցանգալի այրն այն. (ՃՃ.։)
Քաղաքացն եւ աւանացն ցանկալեաց։ Քնով ցանկալւով Երանելիս արար, եւ ցանկալիս. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։ Սարգ.։)
Ցանկալիք աչաց։ Զցանկալիս որովայնի նոցա։ Զամենայն ցանկալիս դստեր սիոնի։ Զձեռն իւր ձգեաց նեղիչն ի վերայ ցանկալեաց իմոց.եւ այլն։
ἑπιθύμητος, θυμαδέστερος, ἁρέστος desiderabilis, desideratus, gratus, placitus, acceptus, acceptissimus. Արժանի ցանկալոյ, կամ ցանկացեալ. փափաքելի. տենչալի. տարփալի. ախորժելի. սիրելի. հաճոյական.
whatever is pleasing, desirable or dear;
— աչաց, that which is pleasing to the sight.
· Calfa
painful, doleful, grievous, sad.
· Calfa
Ցաւալից են անդամք մարմնոց մերոց. (Եղիշ. միանձն.։)
Ոչ սիրեն զլոյս աչք ցաւալիցք. (Ճ. ՟Բ.։)
Ցաւալից կենաց մարդկան զօրեղ բժիշկ։ Ցաւալից կենօք, եւ խաւարային բանտիւք. Ի ցաւալից եւ ի բազմածուփ կենցաղս յայս։ Ի ցաւալից վշտացայ յանցաւ եւ յանախտ փառս էած. (Շար.։ Շ. տաղ.։ Խոսր.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Տխրալից.
· Calfa
- ՏԽՐԱԼԻ ՏԽՐԱԼԻՑ. Լի կամ լ ցեալ տխրութեամբ. եւ Արժանի տխրութեան. տխրեցուցիչ. տխրագոյն. սգալի. սգալից.
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
Գձուձ եւ տխրալից կարօտանօք զկենցաղս անցուցանեն։ Խաւար խոր եւ գիշեր տխրալից էր ի վերայ բնութեանս մերոյ մեծուցեալ. (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
full of sadness or affliction, greatly dejected, oppressed with sorrow.
· Calfa
- ՏԽՐԱԼԻ ՏԽՐԱԼԻՑ. Լի կամ լ ցեալ տխրութեամբ. եւ Արժանի տխրութեան. տխրեցուցիչ. տխրագոյն. սգալի. սգալից.
Սեաւք խոշորագոյնք եւ յոյժ տխրալիք զտեղին փոխաբերեցին։ Մաքրել հոգւոյն ջուրբք զտխրալի նսեմութիւն ախտից. (Արծր. ՟Դ. 12։ Շ. մտթ.։)
Գձուձ եւ տխրալից կարօտանօք զկենցաղս անցուցանեն։ Խաւար խոր եւ գիշեր տխրալից էր ի վերայ բնութեանս մերոյ մեծուցեալ. (Պիտ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
cf. Տերեւալից.
· Calfa
Տեսեալ զթզենին՝ խիստ տերեւալին. (Գանձ.։)
Ետես թզենի մի ի բացուստ տերեւալից ... ոչինչ եգիտ՝ բայց միայն տերեւ. (Մրկ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Ոչ ծառս տերեւալից՝ պտղաբեր քաղցրահամ՝ բերովք. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
Ծառս տերեւալից՝ ունայն ի պտղոց։ Տերեւալից լինել, եւ պտղատու ի ժամու։ Ոչ ունելով ոստ տերեւալից. (Նար. ՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Շ. բարձր.։)
full of leaves, leafy.
· Calfa
Տեսեալ զթզենին՝ խիստ տերեւալին. (Գանձ.։)
Ետես թզենի մի ի բացուստ տերեւալից ... ոչինչ եգիտ՝ բայց միայն տերեւ. (Մրկ. ՟Ժ՟Ա. 13։)
Ոչ ծառս տերեւալից՝ պտղաբեր քաղցրահամ՝ բերովք. (Ոսկ. ի յհ. մկ.։)
Ծառս տերեւալից՝ ունայն ի պտղոց։ Տերեւալից լինել, եւ պտղատու ի ժամու։ Ոչ ունելով ոստ տերեւալից. (Նար. ՟Թ։ Լմբ. սղ.։ Շ. բարձր.։)
desirable, enviable;
dear.
· Calfa
Առեալ զտենչալի նշխարս սրբոյն։ Յանդիման տենչալւոյս (դրախտի)։ Տենչալի տուրք ... Տումար տենչալի։ Տենչալի տեսլեամբ տո՛ւր ինձ յագենալ։ Յոյժ տենչալի էր ինձ եւ փափաքելի ոչ՛ այլոց զիս, եւ ոչ զայլս ինձ լինել ի թշնամութեան. (Փարպ.։ Պիտ.։ Նար.։ Ժմ.։ Յհ. իմ. երեւ.։)
Տենչալի կուսին. (Ճ. ՟Ա.։)
ἑρατός desiderabilis, amabilis, optandus, blandus. Փափաքելի. ցանկալի. տարփալի. անձկալի. բաղձալի. սերտիւ սիրելի.
full of stones, stony;
— առնել, to fill or block up with stones.
· Calfa
Զուռուցիկ տիկսն մեծամեծս՝ քարալիցս, աւազալիցս. (Կաղանկտ.։) քարալից առնել. Քարամբք լնուլ. (յն. խճիւք խլել)
Քարալից արար զատամունս իմ. (Ողբ. ՟Գ. 16։)
sleepy, overcome with sleep.
· Calfa
Տե՛ս զայս, թէ որք զբաժակն եւ զգինին զայն (հոգեւոր) ըմպեն՝ յայս քնալից կեանս, որպիսի՛ արթուն միտս ստանան. (Նար. երգ.։)
Ծերութիւն, գիւրագիւտ չար, քնալից ծաղր. (Պիտառ.։)
cf. Քրտնալից.
· Calfa
Վարք առաքինութեանց քրտնալի (կամ քրտնալիր) է, եւ մեծ աշխատութեամբ առլցեալ։ Հնդետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն։ Այսպիսի ջան վաստակոց քրտնալից աշխատութեամբ անձամբ անձին մատուցանել. (Նար. երգ.։ Լաս. ՟Ժ։ Ագաթ.։)
cf. Քրտնալից.
· Calfa
Վարք առաքինութեանց քրտնալի (կամ քրտնալիր) է, եւ մեծ աշխատութեամբ առլցեալ։ Հնդետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն։ Այսպիսի ջան վաստակոց քրտնալից աշխատութեամբ անձամբ անձին մատուցանել. (Նար. երգ.։ Լաս. ՟Ժ։ Ագաթ.։)
full of sweat, in a profuse perspiration.
· Calfa
Վարք առաքինութեանց քրտնալի (կամ քրտնալիր) է, եւ մեծ աշխատութեամբ առլցեալ։ Հնդետասանամեայ քրտնալիր աշխատութեամբն։ Այսպիսի ջան վաստակոց քրտնալից աշխատութեամբ անձամբ անձին մատուցանել. (Նար. երգ.։ Լաս. ՟Ժ։ Ագաթ.։)
Եթէ պարգեւես, ամենալի ես։ Ընձեռեա՛ մեզ ձեռն ամենալի. (Նար. ՟Հ՟Զ. ՟Ղ՟Բ։)
Ի նա ոչինչ յաւելու ամենալին, այլ ի մեզ յոյժ մեծութիւն եւ շնորհ աստուածեղէն. (Եղիշ. ծն. առ Մխ. ապար.։)
Սեղան ամենալի. (Յիսուս որդի.։)
Ամենալի բուրաստան. (ՃՃ.։)
Իբրեւ զծառ մեծ, եւ ամենալի բազմանկար պատկեր է բոլոր նիստ երկնից եւ երկրի. (Ոսկիփոր.։)
Հնձեալ որայս ամենալիս. (Յիշատ. ի Լմբ.։)
cf. Ամենալի.
Կատարեցեր զառեցեալն ընդ ամենալիր աստուածութեանդ. (Նար. ՟Ձ՟Ը։)
Ամենալիր բարութեամբք. (Ագաթ.։)
Սեղան ամենալից՝ խորտկօք։ Երկիր է սեղան ամենալից, եւ հանդերձ եւ կերակուր։ Վայրք ինչ բազում, եւ ամենալիցք։ Զքաղաք մի մեծ եւ ամենալից։ Երկինք են սենեակ, եւ երկնից առագաստքն ամենալիցք. (Ոսկ.։)
Անդաստան ամենալից. (Եղիշ. դտ.։)
Իբրեւ զդրախտ ամենալից. (ՃՃ.։)
Հալածական յամենալից տեղւոջէ (դրախտին). (Պիտ.։)
Կերակուրս ամենալիցս. (Իգն.։)
Զնմանութիւն խաչին ամենալից բերէ (խոյն Սաբեկայ). (Եփր. երաշտ.։)
Յայրարատեանց յամենալից գաւառին։ Յայրարատեան գաւառն եւ յամենալից աշխարհն, որ նման է դրախտին Աստուծոյ ամենալից ամենայն պտղովք. (Մեսր. եր.։)
Յօրինէ ի նմա փողոցս վաճառոց ամենալիցս եւ բաւականս. (Արծր. ՟Ա. 11։)
Ամենալից պարգեւօք իւրովք. (Յճխ.։)
Ամենալից բարութիւն. (Պիտ.։)
Զամենալից շնորհս. (Նար.։)
Ընդ անգնալի ճանապարհս ընթանամք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
Զայս ճանապարհ, որ ախտից եւ չարութեանց է անգնալի. (Փիլ. իմաստն.։)
Ամենեցուն զանգնալի ընթացս պատրաստեաց. (ՃՃ.։)
Անգնալի խորութեամբն. (Պիտ.։)
Այն տեղի՝ ամենայն չարեաց անմերձենալի է եւ անգնալի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։)
Անգնալի միշտ չարութեանն. (ՃՃ.։)
Նախ քան զգալն Քրիստոսի անգնալիք էին առաքինութիւնք, (Գէ. ես.) հայի ի կրկին նշ։
Չորքոտանին վաճառեալ՝ մի՛ գողօնն իցէ, եւ մի՛ անգնալի ի կամրջի, եւ մի՛ հարկանօղ. (Մխ. դտ.։)
Անդնդալից աղջամղջով լի։ Փոփոխումն յանհուն անդնդալից ծովէն ի նաւահանգիստն։ Հատաք անցաք զանդնդալից ծովուն զլայնութիւնն. (Ոսկ. ղկ. եւ Ոսկ. ես.։)
Աստօսրալիր ողբովք. (Եղիշ. ՟Ա. (այլ ձ. արտասուալից)։)
Արտօսրալիր հայցուածք. (Լմբ. պտրգ.։)
Փոխանակ արտօսրալից ողբոցն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 29։)
Աչք արտօսրալիցք լինին. (Խոսր.։)
ԲՕԹԱԼԻ ԲՕԹԱԼԻՑ. Լի գուժիւ. տխրական. սգալի.
Բօթալի աւետիք. (Ճ. ՟Ա.։)
Բօթալից աւետիք. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
Ծաղր եղէ հրէից՝ յօրս այս բօթալից. (Գանձ.։)
spot, stain, blemish;
vice, fault, defect;
sign, natural mark;
blot, disgrace;
յ— հայել, to regard amorously or indecently.
· Calfa
μῶμος, σπίλος, πάθος, αἱτία macula, vitium, nota, labes Նիշ տգեղ. բիծ. սպի. ախտ. պնկասութիւն. կեղտ. պատճառ բասրելի. ամօթալի ինչ.
action;
work, deed;
an act of theatre.
· Calfa
Սորին գիտութեան արարուածոյ (տալի է) զարդարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
drunkenness, intoxication, inebriation;
— ախտից, intoxication of the passions;
— հրճուանաց, transport of joy;
զմայլել արբեցութեամբ, to enjoy drunkenness.
· Calfa
Մինչեւ յե՞րբ կայցես յարբեցութեան։ Անկեալ դնէր յարբեցութեան իւրում։ Բարի է երթալի ի տուն սոգոյ՝ քան ի տուն արբեցութեան։ Զգինի եւ զարբեցութիւն մի՛ արբցէ։ Տո՛ւք զարբեցութիւն արտմեցելոց, եւ այլն։
perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !
· Calfa
Իցէ՞ արդեօք թէ տեսից։ Իցէ՞ արդեօք յուսալի։ Արդեօք լուա՞յց, ա՛րդեօք տեսի՞ց։ Առ թագաւորութիւնս աշխարհի՞ արդեօք. (Նար.։)
cf. Արդիւնաբեր.
· Calfa
Առատ պտղաբերութեամբ. յուռթի. պտղալից. բազմարդիւն.
Զուարճացոյց զնոսա ծաղկալից եւ արդիւնաշատ վարդապետութեամբն. (Գէ. ես.։)
sun;
light;
life, day;
յ—ու գալ, to come in broad, day-light, to come before the sun sets;
յ—ն երգնուլ, to swear by one's days or life;
զքաղցր —ն յաչաց հանել, ղրկել յ—է, to deprive of light, to blind;
յ—է արկանել, զ— հատանել, to murder, to kill;
to lose one's life;
ի մտանել —ու, the setting of the sun;
յելանել, ի ծագել —ու, the rising of the sun;
ըմպել յ— ուրուք, to drink to the health of some one, to toast;
մուտք, ելք —ու, sun set or – down, sun rise.
· Calfa
Յիսուս Քրիստոս իմանալի արեգակն՝ ընդ հօր, եւ ընդ հոդւոյն՝ որ արեւ է նորա. (զի է) հոգին լոյս երեսաց որդւոյն. (Վրդն. սղ. ՟Հ՟Ա։)
redundant, superfluous, excessive;
trascendent;
more, rather;
too much;
— եւս, more, over and above, besides, so much, the more, cf. Աւելի, cf. Առաւելապէս, cf. Առաւելագոյնս, cf. Մանաւանդ;
— քան, more than;
— քան զ—, —ագոյն, more and more, too much;
— եմ, լինիմ, գատնիմ, cf. Առաւելում.
· Calfa
Հօր սքանչելւոյ որդիք զարմանալիք առաւել քան զառաւել։ Խնդրեմք առաւել քան զառաւել տիրել ձեզ։ Ճգնէին առաւել քան զառաւել. (Խոր. ՟Բ. 77։ ՟Գ. 5. 49։)
to establish, to fix, to constitute.
· Calfa
Ամենայն դառնալի (այսինքն որ ինչ շրջանակի՝) մինչեւ ոչ բախեսցի ումեք ընդդէմ անկելոյն, ո՛չ առկայի. (Ոսկ. յադամ.։)
to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.
· Calfa
Արար զջուրն գինի։ Արարին զվիճակն իմ ցանկալի աննապատ անկոխ. եւ այլն։
to receive, to take, to accept, to admit, to collect, to welcome;
to reap, to derive, to gather;
to have, to occupy;
to take away, to carry off, to ravish, to rob;
— վերստին, to retake;
— ապտակո, to receive a box on the ear;
— զատամունս, to set the teeth on edge;
— արմատ, to take root;
— զդրունս, to surround, to enclose;
- երգս, to sing;
ի մէջ —, to encompass;
խորհուրդ —, խորհուրդ ի մէջ —, to consult, to deliberate;
ի միտ —, to conceive, to comprehend, to understand;
to learn by heart;
խումբ —, to assemble;
մեղս —, to sin, to be culpable;
ի բաց —, to substract, to take away;
to remove;
սուգ —, to mourn, to be afflicted;
առիթ —, to take the opportunity, to profit by it;
— ընդ կատակս, to take a thing in jest;
կասկած —, to suspect;
— ի կին, ի կնութիւն, to marry;
— ողչոյն հրաժարական, to take leave of, to bid adieu to;
— օրինակ, to take example;
շունչ —, to breathe;
զէն —, to take arms, to arm one's self;
մարմին —, to incarnate, to be incarnate;
ծագումն —, to take birth, to shoot out;
առնոյր առնէր ոք, how I should wish that some one had done it !
· Calfa
Ոչ յայն միտս իմանալի է, յոր մարկիոնն առնու. (Եզնիկ.։)
Առ այս առցես ինձ եւ զմիւռոնն սուրբ։ Զայս անմարթ էր ի վերայ զգալի թռչնոցս առնուլ. (Լմբ. ատեն. եւ Լմբ. սղմ.։)
watering, sprinkling.
· Calfa
Զոր օրինակ աղբիւրն՝ որ ոռոգանէ զդրախտ, այսպէս եւ հոգին սուրբ ներգործէ իմանալի առոգմամբն ի զանազան հասակս մարդկան։ Զառոգումն ջուրցն ունելով։ Որպէս եւ մարմինս յառոգմանէ ջրրոյս. (Լմբ.։)
privately, apart, separately.
· Calfa
Տեղի առաշոգ, հովանոց, ամրանոց. ամարանոց. զուարճալի եւ հով վայրք.
to say, to express, to speak, to relate, to recite, to tell, to recount, to declave, to pronounce, to utter, to dictate;
— յառաջագոյն, to foretell;
— վերստին, to repeat;
բարիս՝ չարիս — զումեքէ, to speak well, badly of a person;
ասա՜ ինձ, tell me;
պարտ է —, one must say;
որպէս ասացաք, as we have said;
համառօտ —, briefly, in one word;
չգիտեմ զի՞նչ —, I know not what to say;
զի՞նչ ասիցեն զքէն, what will they say of you ? անհիմն է զոր ասեսդ, what you say is without foundation;
չգիտէ զոր ինչ ասէ, he does not know what he says;
ցանգ զնոյն —, to repeat always the same thing;
— զկարծիս իւր զիմեքէ, to give one's opinion on some thing;
սուտ —, to tell falsehoods or lies;
— զճշմարտութիւն, to speak the truth;
այո՝ ոչ —, to say yes, no;
զի՞նչ կամիցի — այս, what does that mean ? այլ զի՞նչ ասեմս, but what do I say ? ըստ ասելոյ իւրաքանչիւր, as every one says;
— ընդ միտս, to say to one's self;
զայս իրրեւ ասաց, when he has said that, at these words;
զայս ասացեալ, that said.
· Calfa
Ի հակառակսն Մովսէսի, զկորխայ ասեմ եւ զաբիրոնէ։ Աղէ հայեցարո՛ւք, ո՛չ զգալի ասեմ երեսօք, այլ խոհականապէս. (Պիտ.։)
here, in this place;
— է, he or it is here;
— եւ անդ, here and there, this way, that way.
· Calfa
Աստ մտեալիցէ. յն. իջեւանեալ իցէ. (Գծ. ՟Ժ 18։)
sure, infallible, constant.
· Calfa
Զաստեւոր եւ ըզզարմանալին տեսին ծնունդ (մովսեսի). (Պիտ.։)
to graduate;
to ascend gradually, to go by degrees.
· Calfa
Աստիս (այս ինքն աստի կեանք) է ձիր եւ շնորհ։ Զոր յաստիս կրեն մարդիկ։ Յաստիս տալիով եւ այլով. (Լմբ. էր ընդ եղբ. եւ Լմբ. սղ.։)
theology.
· Calfa
Հրաշալի աստուածաբանութեամբ սրբոյն ստեփաննոսի. (Շար.։)
Կատարեաց ի հրաշալի աստուածաբանութիւն. (Խոր ՟Գ. 65։)
where God dwells.
· Calfa
Խորանաց աստուածաբնակաց։ Խորանի աստուածաբնակի։ Յաստուածաբնակ յայս ելանել իմանալի լեռան. (Նար. ՟Լ՟Ա. եւ Նար. յիշ. եւ Նար. երգ.։)
adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.
· Calfa
λῆμμα. lemma, sumtum, propositio, apophthegma. Առեալ ի մէջ բան ինչ. որպէս առակ, վճիռ, զրոյց հասարակաց իբրեւ սկիզբն ըստ ինքեան ծանուցեալ, կամ որպէս առակ եղեալ սովորական. եւ ի սուրբ գիրս ՝ Պատգամ տեառն, սպառնալիք. յայտնութիւն. գուշակութիւն. տեսիլ.
s. pl. ignominy;
private parts, nakedness.
· Calfa
Ծածկեա՛ զնախատինս զազրալի առականաց իմոց. (Բենիկ.։)
to allegorize, to make use of parables;
to confront, to compare, to resemble;
to expbse to public censure.
· Calfa
παραδειγματίζω, ἁποκαλύπτω. ignominiae expono, gtarduco. Խայտառակել. մերկանալ զամօթալիս. նշաւակել յանդիման առնել ի նշաւակ.
without, except, save;
— իմ, without me.
· Calfa
Առանց իմ ոչինչ կարէք առնել։ Առանց թագաւորի, առանց իշխանի, կամ պատարագաց, յայտնութեանց։ Առանց երկիւղի, կամ նենգութեան։ Առանց մեղաց, եւ առանց գայթագղութեան։ Այր առանց պաճուճանաց (այսինքն անպաճոյճ)։ Առանց թագաւորի է մարախ. (յն. անթագաւոր)։ Քսակս առանց հնանալոյ (այսինքն անհնանալի)։ Մշակ առանց ամօթոյ։ Առանց անցանելոյ ունի զքահանայութիւնն։ Առանց ողորմութեան մեռանէր։ Ամենայն ոգիք՝ Առանց կանանց (այսինքն թո՛ղ զկանայս)։ Առանց արանցն կարգեցելոց. կամ առանց ընծայից ձերոց (այսինքն բաց ի) եւ այլն.
proposition, proposal;
first-fruits.
· Calfa
Պանծալի անուամբք իշխանութեան եւ առաջաւորութեան ծածկելով ազւազակութիւնն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
prep. adv. before, in presence of, in front of, opposite;
forward;
— իմ, before me, in my presence;
գնալ —, to go before, to precede;
— առնել, դնել, արկանել, to propose, to assert, to project, to offer, to represent, to produce to decree, to exhibit, cf. Յառաջարկել, cf. Յառաջադրել, cf. Առարկանել, cf. Մատուցանել;
to explain, to declare;
— կալ, to present one's self, to appear, to resist, to oppose, cf. Դիմադրել, cf. Տոկալ;
— կայ, v. imp. which is or are in front, forward, before;
որ —ս կայ խրատ, the present maxim;
կամքն — կան ինձ, I have the will before me;
ինձ չարն — կայ, the ill is near me;
զոր ասել կայ մեզ —, what we have to say;
ամենեցուն մեզ յանդիման լինել կայ —, it is necessary for us all to appear before.
· Calfa
Առաջի ամենակալին ընդվզեցաւ. (Յոբ. ԺԵ. 25։)
present;
near, close;
assistant;
— տարի, the current year;
— ամիս, present month;
յ— շաբաթու, in the next week;
— լինել, to be present, to interpose;
յերեսուն — ամսեան, the thirtieth inst.;
յ—սն for the future, henceforth.
· Calfa
ԱՌԱՋԻԿԱՅ προκείμενος, παρών. propositus, praesens. որ ասի եւ ԱՌԱՋԱԿԱՑ. Առաջի եդեալն. մերձակայ, եւ ներկայ. եւ Ապագայ. այնինչ՝ զոր ունի ոք տեսանել, կամ առնել, կամ ասել. առջեւի, առջեւը, առջեւը ելածը, առջեւը կեցածը՝ եղածը, ըլլալիքը, ըսելիքը. Որպէս Մօտաւոր. ներկայ. զոր օրինակ.
belonging to a prelate;
that conducts, that regulates.
· Calfa
Իշխանական առաջնորդականն ի ներքս ի դրաստին է (յոգւոջ)։ Այժմ ի մարմնիս իմում իշխանական առաջնորդականն ըստ գոյացութեան է, իսկ ըստ զօրութեան յիտալիա, կամ ի սիկիլիա. (Փիլ. այլաբ.։)
romantic, fabulous.
· Calfa
Առ որովք ասեն լեալ զարմանալի ինչ առասպելականք (յն. առասպելաբանեալք). (Եւս. քր. ՟Ա։)
abundance, plenty, superabundance, exuberance, copiousness;
fulness, repletion;
fertility, fecundity;
անչափ —, profusion.
· Calfa
Ցօղագին կամ ցօղալից առատութեամբն (անձրեւաց). (Ագաթ.։)
to strike, to beat;
to shock, to knock;
to touch;
to scourge;
—ի քարի զոտս, to strike one's foot in a stone;
— հողմոց զտուն, raging of the wind against the houses;
— զգուռն, ի գրան, to knock at the door;
— զկուրծս, to beat one's breast;
— զքնար, to touch a cithern, harp, lyre;
— ճառագայթից զաչս, to dazzle the eyes;
բախեալ արտասուօք, burst into toars.
· Calfa
Բախեցին զնա ալիք, եւ ոչ լուծաւ քակտեցաւ նաւ նորա. (Եփր, ծն։)
consonance.
· Calfa
Լսօղ լինել աղերսալի իմոցս բանից, եւ բաղաձայնութեան խրատու. (Յհ. կթ.։)
stone-bow;
crossbow;
catapult;
dart, arrow;
small dagger.
· Calfa
Կանգնեցին մանգղիոնս եւ մենքենայս, եւ բալիստր՝ նետաձիգ աշտարակս. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 51։) cf. ՆԵՏԱԿԱՄ։
Բալիստր խոցոտիչ՝ լեզուք նոցա. (Երեմ. ՟Թ. 8։)
to coujoin, to be united.
· Calfa
Մարմնոյս աչս, եւ լոյս արեգական յորժամ ընդ միմեանս բաղկակցին, ապա զմեզ զգալի լուսոյս ընդունակ առնեն։ Երկուցս պա՛րտ է բաղկակցել. (Լմբ. սղ.։)
consistency, composition, conjunction.
· Calfa
Զիմանալի ներգործութիւն հոգւոյն բաղկացութեամբ մարմնական ընթացից երեւելի առնէ. (Լմբ. սղ.։)
to constitute, to compose.
· Calfa
Որ զիմանալի աշխարհն բաղկացոյց. (Մովս. քերթ. եկեղ.։)
Սկիզբն առնէ բաղկացուցանել զայս զգալի եւ զնիւթական աշխարհս. (Զքր. կթ.։)
cf. Փափաք.
· Calfa
ἴμερος, ὅρεξις desiderium, cupiditas, appetentia Ուժգին ըղձանք. իղձ. բերումն ըղձից. ձկտումն սրտի առ ցանկալին. սէր. տենչ. յօժարութիւն. կամք. փափաք, կարօտ.
thing;
cf. Բան.
· Calfa
ՆՈՅՆ ԲԱՆ Է. ՆՈՅՆ ԲԱՆՔ ԵՆ. Զնոյն իմանալի է կամ ասելի է. եւ զզնոյն համեմատութիւն իմա՛։
"speech, word, term, saying, dictate, expression, oration, discourse, language, history;
proposal, treaty, promise;
thing;
reason, intellect;
understanding, intelligence;
oracle;
the Word;
ի —ի առնել, to interpose, to employ;
ընդ բանիւ առնել, to excommunicate, cf. Բանադրեմ;
— առ —, word for word;
միով —իւ, in a word;
զբանիւք առնել, to converse, to speak;
ի բանս արկանել, ի —ի առնել to persuade, to convince, to gain;
զ—իւք անկանել, to converse with, to hold a conversation;
ի բանս հրապուրանաց արկանել, ի —ս ելու առնել, to charm or to allure with one's words;
—ս ընդ իրեարս դնել, ի բանի լինել ուրուք, —ունել ընդ ումեք, — կապել առ ոք, to understand, to be understood, to come to an understanding;
ըստ իմունս —ի, որպէս իմ —ս է, according to me;
ի — տանել, արկանել, to employ, to serve one's self;
—ել, կալաւ, it is said;
զոյզ ընդ —իցս, at these words;
ասել — չարութեան զումեքէ, —ս բարեաց խօսել վասն, to speak ill or well of some one;
զի՞նչ է —ս այս, what is this ?
— տալ, to promise, to give one's word, cf. Խոստանամ;
թողէք ի բաց զ—երդ, leave these things;
—ի գործ առնել, to begin to speak;
վախճանել զբանս իւր, to finish one's discourse;
— վճարել, to do some thing;
ոչ եւս ընդ —ս ինչ ածեալ, without any hesitation;
— ինչ է ինձ ընդ քեզ, I have a word to say to you;
ըստ —ի ամենեցուն, according to every body;
վասն քո բանիդ, upon your word;
ըստ —ի քո, according to what you have said;
գիտես ընդ ում է —դ, you know well with whom you have to do;
մինչգեռ —քն ի բերան նորա կային, hardly had he spoken;
—ք ինչ են իմ ընդ ունեք, I have a suspicion of some one;
I have intrigues or connections with some one;
—ք ինչ ոչ էին, ոչ գոյին նոցա ընդ ումեք ի մարդկանէ, they have neither society nor commerce with other men;
առանց —ի պոռնըկութեան, except for cause of adultery;
բան առնել՝ կապել՝ ունել, cf. Ուխտ դնել."
myrobalan (fruit, tree and oil);
acorn (fruit).
· Calfa
ՆՈՅՆ ԲԱՆ Է. ՆՈՅՆ ԲԱՆՔ ԵՆ. Զնոյն իմանալի է կամ ասելի է. եւ զզնոյն համեմատութիւն իմա՛։
reasonable, endowed with reason, discursive, intelligent;
logical.
· Calfa
Բանական եւ իմանալի բնութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
poet;
յոռի or զձուձ —, poetaster, rhymer.
· Calfa
Նախ քան զմեզ քաջք եւ բանաստեղծք, արք հոյակապք եւ զարմանալիք զարժանի բան պատմութեան արձանագրեցին. (Յհ. կթ.։)
that has much provision, well provided with necessary things.
· Calfa
Ներսէս տօնօղ տօնից տէրունականաց ... բազմահամբար պատրաստութեամբ ըստ իմանալի մտաց փայլման. (Սկեւռ. լմբ.։)
that sighs much, lamentable, grievous.
· Calfa
Կամ Արժանի բազում հառաչանաց. ողբալի.
very unhappy, distressful, pitiful, unfortunate.
· Calfa
Որոյ բազում են աղէտք. գորովալից.
that has many joints;
false;
Piecemeal.
· Calfa
Ուր իցեն բազում յօդք կամ յօդուածք, եւ զօդմունք. որոյ բազում են խաղալիք անդամոց. բազմամասն. խաղերը կամ կապը շատ.
trembling;
mutable.
· Calfa
Ի տեղւոյ ի տեղի շրջին բազմաշարժ աչօք՝ շուրջ հայեցուածովք խնդրեն զտենչալին. (Ոսկ. ի զաքէոս.։)
that does many favours, that gives bountifully;
that abounds in favours.
· Calfa
ԲԱԶՄԱՇՆՈՐՀ. Բազում շնորհօք ճոխացեալ. շնորհալի. պէսպէս շնորհաց ընդունօղ կամ պարունակիչ.
cf. Բազմաչեայ.
· Calfa
Յաճախք ի գիտութիւն իմաստալից ըստ բազմաչեան գոլոյ։ Բազմաչեան գոլ, եւ ի թիկանց կուսէ ունել զաչս. (Շ. հրեշտ.։)