chief shepherd;
Jesus-Christ;
pontiff, archbishop.
· Calfa
Յերեւել հովուապետին ընդունիջիք զանթառամ փառաց պսակն. (՟Ա. Պետ. ՟Ե. 4։)
valley-shaped, valleyed;
concave.
· Calfa
Ելեալ ի հովտաձեւ տափարակն. (Ճ. ՟Բ.։)
near, nigh, close, adjacent;
near, close to, by, by the side of;
—, ընդ —, — ընդ, — առ —, ի հպոյ, near, close, at hand;
by and by, shortly, soon, very soon, in a short time;
— լինել, երթալ, մատչել, to be near, to approach, to draw near, to go or come near to, or towards, to go closer to;
to touch.
· Calfa
Ամբակում (էր) հուպ առ դարձիւն (ի գերութենէ). (Նախ. ՟ժ՟բ. մարգ. (այսինքն շուրջ, իբրու մօտ ի դարձի ժամանակն)։)
pride, arrogance, haughtiness, vain-glory, superciliousness;
cf. Իջանեմ.
· Calfa
Բարձից ի նոցանէ զհպարտութիւն պարծանաց նոցա։ Արս արդարակորովս, որ ատիցեն զհպարտութիւն։ Խորտակեցից զհպարտութիւն ամբարտաւանութեանց ձերոց։ Կոխան լիցի պսակն հպարտութեան։ Հպարտութիւնք, ամբարտաւանութիւնք, խռովութիւնք։ Զհպարտութիւն զամենայն ի բա՛ց ընկեսցուք.եւ այլն։
cf. Համբաւ;
exultation, rejoicing;
solemnity, pomp;
—աւ, solemnly, pompously;
— հարկանել, cf. —եմ;
— լինել, to be heard, published, divulged;
— հարկանիլ, to be spread the fame of;
եւ երթայր — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս, and the fame of him went out into every place of the country round about;
— ընթանայ, it is reported, there is a report, they say;
the report is spread;
it is rumoured.
· Calfa
Երթայր հռչակ զնմանէ։ Հանին զտապանակն տեառն հռչակաւ. (Ղկ. ՟Դ. 37։ ՟Բ. Թագ. ՟Զ. 15։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 28։)
ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.
· Calfa
Հրաբուղխ եւ կայծակնատարած ցոլացմամբ կիզանօղ լեզուացն. (Նար. յովէդ.։)
heaping up fire.
· Calfa
Հրադէզ զօրութեամբն յաղել պնդել։ Ահեղ որոտմամբ փայլակնաբորբոք հրադէզ զօրութեամբ. (Ագաթ.։ Խոր. վրդվռ.։)
mixed with fire.
· Calfa
Արբեալք եւ զմայլեալք ի շնորհաց հոգւոյն սրբոյ՝ զնոյն հրախառն բաժակն մատռուակեցին տիեզերաց. (Նիւս. երգ.։)
producing fire.
· Calfa
Որ ծնանի զհուր, կամ ի հրոյ. փայլակնացայտ. շանթառաք. հրացայտ. հրալից. հրեղէն.
pyramid;
cf. Հրակերպ.
· Calfa
Առաւել քան զարեգակն հրաձեւ ցուցեր. (Շար.։)
Հրաձեւ փայլակնացայտ լոյս, կամ կոզ քո. (Շար.։ Գանձ.։)
to command, to order, to enjoin, to impose, to prescribe;
to permit, to allow, to authorize;
to establish, to settle, to dispose;
ոչ —, to forbid, to prohibit, to proscribe, to interdict.
· Calfa
Հրամայեա՛ աստուած զօրութեամբ քով։ Գործոցն՝ զոր հրամայաց աստուած առնել։ Որպէս հրամայեաց նմա հրեշտակն, կամ մովսէս, կամ փարաւոն։ Եղեւ զոր հրամայեցերն։ Հրամայեա՛ ինձ գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Հրամայեաց նմա ռոճիկս յիւրոց խորտկացն։ Քահանայքն յերուսաղէմ հրամայեսցեն ի ծախս տեառն։ Հրամայեաց շրթամբք իւրովք։ Աստուած իմ, որ հրամայեցեր զփրկութեանցն յակոբայ։ Որպէս օրէնքն հրամայէին։ Հրամայեցաք, զի եւ այլն։ Լսել զամենայն՝ որ հրամայեալ է քեզ ի տեառնէ.եւ այլն։
courier, messenger;
envoy, ambassador.
· Calfa
Զհռչակեալ հրեշտակն (զյհ. մկ), զաստուածպաշտութեան հրամանաբերն. (ՃՃ.։)
igneous, fiery, pyric, ardent.
· Calfa
Լուսինն խոնաւ է, եւ արեգակն ջերմ. ոմն զօդ գիճին որպէս զառէջս մանէ նուրբ, եւ այլ ոմն հրային ազբամբ զնոյն յարմարեալ՝ պատմուճան զգեցուցանեն կենդանեաց որպէս որդեկաց զտուրեւառ շնչոցն կենդանութեան. (Լմբ. սղ.։)
of a fine figure, of charming aspect, of wonderful grace, of singular beauty.
· Calfa
Իբրեւ զհրաշադիտակն սիրամարգ. (Պիտ.։)
wonderful, marvelous, worthy of admiration, surprising, amazing.
· Calfa
θαυμάσιος, θαυμαστός mirus, mirificus, miraculosus, stupendus. Սքանչելի. արժանի հրաշանալոյ, եւ հրաշիւք լի. սխրալի. գերագոյն. աննման. վսեմ. եւ Անակնունելի. խիստ զարմանալի, խելքէ վեր.
s. bot. balsamine, balsam.
· Calfa
Ո՞ւր է իմ ծնեալ որդեակն այն հրաշածաղիկն. (Տաղ.։)
cf. Սքանչելատեսիլ.
· Calfa
Զլոյսն զյստակն եւ զհրաշատն էարկ յաման արեգական. (Վրդն. ծն.։)
fire-eyed.
· Calfa
Հրաչեայ. սա կոչի վասն առաւել պայծառերես եւ բոցակնագոյն իմն լինելոյ. (Խոր. ՟Ա. 21։ Յհ. կթ.։)
cf. Կրակապաշտ.
· Calfa
Եթէ ոչ ակն առեալ էր իմ սրբուհւոյդ նունեայ, կրէիր դու զպատուհասն հարց քոց հրապաշտից։ Քո՛ է տէր յաղթութիւն, եւ ո՛չ հրապաշտից եւ ամբարտաւանից. (Պտմ. վր.։)
place, spot, ground;
public or market-place, market, exchange;
town-hall, town-house;
concourse of people, assembly, the public, crowd;
court, tribunal;
good cheer, feast;
արտաքին —ք դրանց, porch, portico, atrium, vestibule;
տիեզերական, ահեղ —, last judgment;
— մեհենից, gymnasium;
cf. Ըստ, ընթացք, թատր;
ի —ս, ի —ի անդ, —աւ, in the public places, in public, publicly, notoriously, evidently, frankly, plainly, openly;
— դնել, to consult, to deliberate;
— առնել, cf. Հրապարակեմ.
· Calfa
Հրապարակ քաղաքի։ Ընդ հրապարակս քաղաքիս։ Յանկիւնս հրապարակաց։ Ի հրապարակէ մտեալ (ի տուն)։ Ոչ պակասեացի հրապարակաց նոցա վաշխ եւ նենգութիւն։ Կայ ի հրապարակի անդ մեռեալ։ Ձգեցին ի հրապարակն առ իշխանսն։ Խնդրէին ածել ի հրապարակ.եւ այլն։
pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.
· Calfa
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍ ԼԻՆԵԼ. ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍԵԼ. δημηγορέω concionor. Խօսել հրապարակաւ կամ առ հրապարակն. ատենախօսել.
fire;
pyre;
funeral pile;
fire, ardour;
Mars;
—ս արկանել, հարկանել, to kindle, to light, to set on fire.
· Calfa
Մոլորականացն՝ հրատն, հերակլեայ իսկ եւ արեսի ասացեալն։ Արեգակն ի տարին, իսկ հրատն ի կրկնապատիկ ժամանակին. (Արիստ. աշխ.։)
emitting flames;
shining, sparkling, glittering;
— աչք, fire-flashing eyes;
—ք, fire-works.
· Calfa
Եկն կայծակն հրացայտ. (Ճ. ՟Ա.։)
to inflame, to set on fire, to burn;
to make red hot, to ignite.
· Calfa
Հրացուցեալ, եւ չայլայլեալ զհրեշտակն ի մորենւոջն. (Եզնիկ.։)
to burn, to kindle, to set fire to.
· Calfa
Յակինթս հրդեհեալս ծծմբով. յն. յակնթայինս եւ ծծմբայինս։
adb. resembling an angel, like an angel.
· Calfa
Հրեշտականման փոխումն, կամ երեսք։ Հրեշտականման ակն, կամ վարք, պարաւորութիւն. (Փարպ.։ Հ. կիլիկ.։ Վրք. ոսկ.։ Պիտ.։)
inheritance;
legacy, bequest, gift by will, endowment;
— առնել, to bequeath.
· Calfa
Զշարժուն ինչ կամ զհրիտակ, որում իշխան է՝ թէ օտարի տայ։ Առցէ զհրիտակն. (Մխ. դտ.։ Կանոն.։)
heir;
legatee.
· Calfa
Եթէ հրիտակատարն ոչ առցէ զհրիտակն, ստիպեսցեն ազգականց կտակագրին. (եւ այլն. Մխ. դտ.։)
five thousand.
· Calfa
Հինգհազար ոգի։ Մարդիկին թուով իբրեւ հինգհազար։ Օրհնութիւնք հինգհազար։ Տաղանդս կամ խոյս հինգհազար։ Ո՞չ յիշէք զհինգ նկանակն ի հինգ հազարսն.եւ այլն։
old, aged, in years;
inveterate;
— հիւանդութիւն, chronic distemper.
· Calfa
Հինօրեայ ծերն սպասէր հինաւուրցն ակնկալութեան փրկութեանն. (Ճշ.։)
to weave;
to plait;
to braid;
to twist, to enlace, to entwine, to intertwine;
to knit;
to compose, to write;
— զնենգութիւն, to hatch wickedness, to frame or get up a plot, to machinate, to devise.
· Calfa
Զանճառ պսակն, զոր հիւսեցին մատունք հզօրիդ. (Բենիկ.։)
Զանապական պսակն հիւսեսցէ քեզ։ Հիւսէ ընդ բանիս եւ զղովտ յարացոյց. (Շ. ՟ա. պ. ՟Հ՟Թ։ եւ Շ. ՟բ. պետ. ՟Ի։)
talisman, amulet, phylactery;
cf. Հմուտ.
· Calfa
Ոչ գոյր ընդ այն ժամանակն հեծեալ այնչափ հմայեակս եւ բռնի իբր զհռոմայեցւոցն. (Մարթին.։)
well versed, erudite, learned;
practised, expert, experienced, skilful, skilled.
· Calfa
Զնամակն թագաւորական առաքեաց ի ձեռն հմտից ճանապարհին. (Ժող. հռոմկլ.։)
adj. s. five;
fifth;
the fifth part.
· Calfa
Բաշխեաց յերկուս հնգեակս։ Տասնեակն լաւագոյն է քան զհնգեակն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։ Երզն. ՟ժ. խորան.։)
Կնքէ զառաջինն հնգեակն։ Յետին է առաջին հնգեկին. (Վրդն. ել.։)
Յօդեալ ի հնգեակն զգայական եւ պահպանական. (Մագ. լ։)
Զմիոյն հնգեակ աւուրբք, եւ զհնգեակն զնմանութիւն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զգլուխն, եւ զհնգեակն հատուսցեն ի տեարսն. (Նախ. թուոց. եւ Նախ. ղեւտ.։)
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
· Calfa
vn. va. to sound, to resound, to boom, to echo;
— պղնձոյ, to toll, to ring, to gingle, to tinkle;
— ծովու, to murmur, to roar;
— հողմոց, to blow, to whistle, to rustle;
— հրացանի, to whizz, to whistle;
— հրետի, to boom;
— բանից, to announce, to spread abroad, to publish;
— զբառս, to pronounce;
ոչ բարւոք — ականջաց, to grate upon, to offend the ear;
— դրամոց, to chink.
· Calfa
Յորդագոյն հնչէր, քրիստոնեայ եմ. վազէր ընդ բանակն, կանչէր հնչէր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
to sound, to resound;
to ring, to toll;
to divulge, to publish, to make public.
· Calfa
Հնչեցոյց տէր ի բանակն ասորւոց շաչիւն կառաց. (՟Դ. Թագ. ՟Է. 6։)
cf. Հոգելից.
· Calfa
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
cf. Հոգելից.
· Calfa
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
full of the Holy Spirit.
· Calfa
Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես հոգելից։ Ըստ հոգելից բանի իմաստնոյն. (Նար. ձ. եւ լ։)
vn. va. to open or extend the wings;
to cover with the wings.
· Calfa
Արեգակն ի հասարակահոլովն ժամանեալ ժամանակ՝ զմէջս երկնի եւ երկրի հոլաթեւէ. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
· Calfa
ՀՈԼԱՆԵՄ եւ ՀՈԼԱՆԻՄ. ἁποκαλύπτομαι revelo, retego me. Հոլանի առնել. լինել. բանալ զծածկոյթն, զքօղն, զպատրուակն. մերկել. մերկանալ ի վերարկուէ. cf. ՀՈԼՈՆԵՄ.
cf. Հոլոնեմ.
· Calfa
Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
· Calfa
Յընթրիսն հերովդի ... յանդգնեալ եւ հոլոնեալ՝ առաջի ամենեցուն հայցէր. (յն. զպատրուակն ընկեցեալ, բացաւ գլխով)։ Զկանայս պոռնիկս հոլոնեալս (յն. անպատկառս) տեսանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։ եւ Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)
rolling, circular motion, circulation;
case;
— անուանց, oblique cases.
· Calfa
Զիւրն ծագէ (զլոյս արեգակն) ի հոլովս ինքնաքարշ ուղեգնացութեամբ հսկայն այն. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
· Calfa
Շինեաց զհողաբլուր բարձրաւանդակն յափն գետոյն. (Արծր. ՟Դ. 11։)
cf. Հողանիւթեայ.
· Calfa
Որ այն հողանիւթ մարմինն (տապանակն) ծածկեցաւ յէէն փառաց. (Տաղ.։)
certitude, assurance, good authority, best source;
demonstration, token, testimony, proof;
— բարձր ակնածութեան, assurance of the highest regard;
ընդունել զ—իս մեծարանաց, to be assured of his highest esteem.
· Calfa
mild, meek, gentle, affable;
calm, tranquil, still;
softly, gently.
· Calfa
Հեզ դու ակնարկեա՛ ի մեզ գթութեամբ. (Տաղ.։)