bromine.
bromic (acid).
bromoform.
bromate.
bromide, metallic -.
bromhydric acid.
venom, virus.
• «թոյն». մի մի անգամ ունին Մադ. և Տաթև. ամ. 516. գրուած է ժահռ ձևով և «թոյն» նշանակութեամբ՝ էֆիմ. 288։-Բառ. երեմ. էջ 123, ինչպէս և ՀՀԲ ժահր մեկնում ևն «յոյժ աղտեղի, գարշ և նեխեալ հեղուկ ինչ, որպիսի է կղկղանքն մարդոյ ևն». այս նշանակութիւնը պատկանում է նախորդ ժահ բառին։
• = Պհլ. պազենդ. zahr (իմա՛ zahr), պրս. [arabic word] zahr, քրդ. zahr, zair, zar, աֆղան. բելուճ. zahr «թոյն», որոնց նախնականն է զնդ. *ǰaϑra-=սանս. *hatra-«սպանիչ (դեղ)», արմատը զնդ. ja-, gan-, սանս. hāh «զարնել, սպանել»։ Իրանեանից են փոխա-ռեալ նաև ասոր. [syriac word] ︎ zahra. թրք. zehir, ուշ ժամանակի հյ. փոխառութեամբ զահր «թոյն» (Կոստ. երզն. 154)։-Հիւբշ. 156։
• ԳՒՌ.-Մկ. ժmհր, Ոզմ. Շտ. ժmհրի. Մ. ժար «թոյն». -ուրիշ իմասաներով տես վերը ժահ.
(լծ. թ. զեհր) Թոյն. մահադեղ. աղու.
Յորժամ աղեքսանդրոս զմահացուցիչն կամէր արտաքսել դարձուցանելով կրկին թեւոյն թաթախեալ ի ժահր՝ սպանութեանն եղեւ փութացուցիչ. (Մագ.։)
transitory, temporal.
Որ հարեւանցի համբոյր իմն տուեալ ժամուց եւ աւուրց՝ սահեալ գնայ. անցաւոր։ (Հին բռ.։)
rattle;
bell-ringer.
Ազդարարն ժամահար (կամ ազդարարութիւն ժամահարին) նախ ի փառաւորութիւն աստուծոյ է բոլորից հրաւիրակ, եւ դարձեալ հրեշտակական փողոյն հնչումն նշանակիչ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ազդէր փայտն օրհնութեան ժամահարին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
Ի փայտն երջանիկ բարեբաստութեան ժամահարին խորհրդածութեան. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
Հնչեցուցանել զձայն ժամահարին. (Ասող. ՟Գ. 43։)
Խաչիւ եւ ժամահարաւ բարձրաձայնութեամբ ի վերայ պարսպացն զաստուած աղաչէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
Ի ձայն ժամահարի (կամ ժամահարոյ, եւ րոց). (Վրդն. պտմ.։)
clock-work.
punctual, exact to the time appointed, watchful, vigilant;
— լինել, to seek, to look out for, to spy, to watch, to be on the watch, to keep watch;
— դարանակալ լինել, to lie in wait for, to be on the watch for.
Զգուշութեամբ պահօղ կամ դիտօղ ժամուց իրաց. եւ Զգուշաւոր պահպանութիւն.
Վասն այնօրիկ ասեն ժամապահ գիրք մուծանեն միանձնութեան. (Վեցօր. ՟Բ։)
Քանզի ժամապահ եղեն գիրք յայտնել զմնաձնութեան հոդւոյն. (Վրդն. ծն.։)
Ժամապահ դարանակալ լինի, թէ ե՛րբ ելցէ ոստրէոսն ի խորոցն երթալ յեզրն. (Վեցօր. ՟Է։)
(Սատանյ) անսայ եւ ժամապահ լինի. (Մծբ. ՟Զ։)
Յորս անկեալ ժամապահ լինէր. (ՃՃ.։)
cf. Ժանգակեր.
Արծաթ ձեր եւ ոսկի ժանգահար. եւ ժանգ նոցա լիցի ձեզ ի վկայութիւն. (Յկ. ՟Է. 3.) յն. բայիւ, κατιόομαι rubigine consumor ἱοθείς rubigine obductus.
ԺԱՆԳԱՀԱՐ. որդնահար. ճճեկեր. ապականեալ. փուտ.
Ի խորշակէ եւ ի ժանգահար լինելոյ.. . զերծեալ, յարդիւնս գայ սերմանողաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17։)
Անձրեւն զորայն ժանգահար գործէ. (Լմբ. առակ.։)
Նիւթ մոմոյ եւ կապարի յոյժ նուաստագոյն է.. . նոյնպէս եւ մեք երբեմնաք երախայ ժանգահար եւ վատանիւթ. (Զքր. կթ.։)
rustiness, oxydation.
of a harsh taste, crude, sour, bitter.
կողովն երկրորդ ժանտահամ թզոյ, որ ոչ ուտիսցի ի ժանտութեան իւրմէ. (Երեմ. ՟Ի ՟Դ. 2. յն. յոյժ չար թզոյ։)
of an evil countenance, stern;
malignant, malicious.
infected, plague-stricken;
pestiferous.
infection.
Ինքն ժանտահարութեամբ սատակեալ լինի. (Միսայէլ խչ.։)
cf. Ժահահոտ.
δυσώδης, ὅδωστης graviter olens, foetidus Ժանտ հոտով. որ բուրէ զհոտ ժանտ. ժահահոտ. գարշահոտ. հոտած.
Դու խաւարին եւ ժանդահոտ ես։ Յորժամ խաւարին եւ ժանդահոտ ետես զնա. (Եզնիկ.։)
Եթէ դիցուկ սպաս ինչ լինել ի յափշտակութենէ, առաւել քան զէչ մեռեալ՝ լինէր ժանդահոտ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)
Անուշահոտք կամ ժանտահոտք շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի ժանտահոտ եւ ի դառնաճաշակ ծովէ. (Երզն. լս.։)
cf. Ժահահոտութիւն.
Ժանտահոտիլն. եւ հոտ ժանտ. ժահահոտութիւն.
Որ տիղմդ ես, եւ ժանտահոտութիւն բուրես. (ՃՃ.։)
Յորմէ բուրէ եւ բուրի սաստիկ ժանդահոտութիւն. (Մանդ. ՟Թ։)
Զջուրս՝ զոր հանապազ ըմպեմք, եւ զանուշութիւն նոցա ի ժանդահոտութիւն ի փորի մերում դարձուցանեմք. (Եզնիկ.։)
Ընդէ՞ր փոխանակ քաղցրաշունչ օդոյս զնշխար ժանդահոտութեան սփռես ի վերայ իմ. (Պիտ.։)
մեռեալն ըզտասն օր միայն հոտեցավ, եւ սա մեղօք զամենայն աւուրս կենաց բուրէ ժանտահոտութիւն։ Ածուխ եւ մոխիր եկ գազախ է, եւ անհնարին ժանտահոտութեան ծանօթ. (Ոսկ. մտթ.։)
cf. Ժանտախտ.
(Դաւիթ) հարկաւ յանձն առնու զմահն ժանդամահ զերից աւուրց. (Սեբեր. ՟Բ։)
cf. Աղկիոն.
Է հաւ մի որ կոչի ժրահավ. ի ծովու բնակէ, եւ բռնադատ ծնունդ առնէ, եւ բազում աշխատութեամբ հանէ ձու մեծագոյն, եւ տանի բունէ յատակ ծովու ովկիանոսի։ Հաւն այն ժրահաւն հազիւ ելանէ եւ հանէ զձագն յանդնդոց. (Եպիփ. բարոյ.։)
full of wisdom, sensible, prudent;
ingenious, skilful.
Լի հանճարով բազմահանճար. իմաստուն.
Թողլով իւր որդի բազմահարուստ եւ լիահանճար յիրս եւ ի բանս. (Յհ. կթ.։)
extensive, spacious, vast.
Ընդարձակ սահմանաւ. որ իցէ շարունակեալ անընդհատ.
Ընդարձակ եւ մակագաւիթ կանոնաւ սփիռ տարածէր լիասահման եւ անխտրոց. (Նար. յիշ.։)
white haired.
Երեւալ աստուած հայր՝ նմանեալ առն սրբոյ պատուականի, եւ լուսահեր ծերունւոյ. (Պիտառ.։)
of happy memory.
surrounded with light, splendid, bright, luminous.
որոյ սահմանն կամ բոլոր իսկութիւնն է լուսալից. ընդունարան լուսոյ աստուածութեան. աստուածընկալ.
Յորում աճեցոյց զբոյսն օրհնութեան ի լուսասահման անդաստանին անարատութեան. (Նար. կուս.։)
cf. Լուսնոտ.
հարեալ ի լուսնոյ՝ որպէս այսահար. cf. ԼՈՒՍՆՈՏ. σεληνιαζόμενος lunaticus.
Թէպէտեւ լուսնահար ոք իցէ, ցոյց նմա զօրինակ պահոցն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)
Լուսնահար յայսոյ պղծոյ. (Ճ. ՟Գ.)
ոմանք յարակայ մոլին, զոր լուսնահարն կոչեն. (Կանոն.։)
meddling, fussy, busy;
factotum, busy-body, meddler.
յանդգունքոմանք եւ իրահամարձակք վերնագրեցին զդաւթին երեմիայի եւ անգէի. (Նախ. սղ.։)
Ի ստոց ոմանց եւ յիրահամարձակաց արանց իշխի ասել աշակերտ յոհաննու աւետարանչի գոլ արտեմոն. (Սարկ. հանգ.։)
egotist, that thinks only of self;
— շահասիրութիւն, self-interest.
ապաշխարօղ իցէ նքնադատապարտեալ խորհուրդ, եւ անհոգ իւրահոգ։ (Վրք.հց. ՟Դ։)
broken by sighs and sobs, groaning, moaning, wailing.
Ողբային լալահառաչ բառաչմամբ. (Սիսիան.։)
of a great wit.
corselet, habergeon, cuirass, breastplate.
ԼԱՆՋԱՊԱՀ ԼԱՆՋԱՊԱՆ. եւ ԼԱՆՋԱՊԱՆԱԿ. περιστήθιος, -ον pectoralis, -le. Պահպանակ լանջաց զնուորական. զրահ կրծոց.
Լանջապահ պղնձի տախտակացն։ Զիւրեաւ տախտակափակ լանջապահս. (Յհ. կթ.։ Արծր. ՟Ա. 5։)
latinizing, or romanizing Armenian.
right-minded, equitable, good-hearted.
Ուրախութիւն աստուածասէր բարեսիրացն, եւ ողջախորհուրդ մտաց լաւահայեցաց. (Փարպ.։)
having the tongue cut out.
Աստուած մեր անյաղթ է, որպէս տեսեր եւ զիս անարժանս լեզուահատ խօսելով. (ՃՃ.։)
to cut out the tongue.
γλωσσοτομέω linguam amputo. Լեզուահատ առնել. կտրել զլեզուն.
լեզուահատէ զփիլոմելա, զի զայնպիսի զանօրէն գործ մի՛ պատմեսցէ. (Նոննոս.։)
of a bitter taste.
Լեղահամ եւ դառն իսկ է զմուռսն. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)
Այգի խաղողադառն, լեղահամ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
surrounded by mountains;
mountainous, alpine
Լեռնահոլով եւ կարծրախարիսխ գաւառին մոկաց. (Նար. խչ։)
cf. Լերդակից.
կիրակոս մօրըս լոյս աչաց, լերդահատոր սիւն յիմ սրտաց. (Գանձ.։)
haruspex, augur, diviner, soothsayer;
— լինիմ, to examine or consult the entrails, to prognosticate like an augur.
հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
soothsaying, (divination by the entrails of victims);
augury, omen.
հարցումն հարցանել ի դրօշելոյ, լերդահմայ լինել. (Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 21։)
Լերդահմայութիւն, եւ մտադիւրութիւն։ Զլերդահմայութիւն ի ձեռն առեալ. (Նչ. եզեկ.։)
sour-tasted.
ԹԹուահամ ճաշակ. (Երզն. լս.։)
body guard, life-guardsman, yeoman of the guard, satellite;
guard, guardsman;
—ք, lifeguards, body-guards.
Պահպանիչ թիկանց կամ ի թիկանց. պահապան անձին թագաւորի՝ ի պատերազմի կամ ի պալատան.
Թիկնապահս իւր (կարգէ) զինու հանդերձ ի զաւակացն խոռայ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Եւ Զէն պահպանակ թիկանց.
Ի թիկնապահ եւ լանջապահ պղնձի տախտակացն. (Յհ. կթ.։)
Տախտակապահ լանջապահս, թիկնապահս, զանգապանս. (Արծր. ՟Ա. 5։)
to despise.
very dark, very gloomy, very foggy (sky or weather).
paper-knife.
keeper of the rolls;
notary;
chancellor.
Առաքեաց եւ պատրիարգն զթղթապահն իւր. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Գ.։)
drummer.
Թմբկահարք, քնարահարք. (Բուզ. ՟Ե. 32։)
Կանխեցին իշխանք ի մէջ օրիորդաց թմբկահարաց. (Ոսկիփոր.։)
the drum-beat, beat of drum.
Գեղեցկապէս փութով փոխեցէ՛ք զմարմնաւոր թմբկահարութիւնս ընդ հոգեւորսն. (Թէոդոր. ի կոյսն.։)
cf. Թին.
life;
being, days, existence;
health;
conduct, behaviour, manners, habits;
subsistence, living, nourishment;
means, circumstances, property, substance, goods, patrimony, inheritance, wealth, possessions, fortune;
the world;
ցկեանս, for -;
ի կեանս իմ, in all my -;
երբէք ի կեանս իմ, never in my -;
զամենայն աւուրս կենաց իմոց, formy whole lifetime;
յաւիտենական, հանդերձեալ —, eternal —, the — to come, the next world;
ընթացք՝ վախճան՝ երկարութիւն կենաց, the course, the duration & the end of -;
մեկին or ամփոփ, անշուք or աննշան —, a. retired -;
obscure —, — of obscurity;
խստամբեր դժոխըմբեր՝ վտանգալից՝ բազմավրդով՝ վատ՝ չարակեաց՝ անգործ՝ ունայն —, an austere, frightful or insupportable, perilous or hazardous, checkered, base, wretched, unoccupied or idle, useless -;
— զերծ ի հոգոց եւ ի կրից, a — free from passion, uneasiness or anxieties;
անպաճոյճ՝ սակաւապետ՝ շինական՝ վաստակասէր՝ ժիր՝ զգաստ —, a simple, frugal, rural, laborious, active, sober -;
անարատ՝ բարեկարգ՝ չափաւոր՝ տեսական՝ անհոգ —, a pure, regular, moderate, contemplative, careless —;
անդորրաւէտ՝ խաղաղաւէտ՝ փափկասուն՝ հեշտալի՝ զուարճալից —, a quiet or tranquil, peaceful, delectable, effeminate or luxurious, agreeable —;
սոսկական՝ անզբօս՝ հովուական վարել կեանս, to lead a private, serious, pastoral -;
վարել, անցուցանել զկեանս, to pass one's life;
հասարակաց վարել կեանս, to live in common;
բելրկրալից վարել կեանս, to lead a happy, comfortable —;
դողալ ի վերայ կենաց ուրուք, to tremble for another's — or days;
կեանս պարգեւել, to grant — to;
շահել զկեանս, to gain one's living;
ի վտանգ արկանել զկեանս, to imperil, to hazard or expose one's — to danger;
ազատել կամ կորուսանել զկեանս, to save or lose the —;
ի կենաց արկանել՝ զրաւել՝ կարճել՝ լուծանել՝ բառնալ, to deprive of —, to put to death, to kill;
ընդ մէջ կենաց եւ մահու լինել, to be a question of — or death;
ի կենաց անկանել՝ պակասել, to lose one' s life, to die;
հրաժարել ի կենաց, to renounce -;
փոխիլ ի կենաց աստի, to make one's exit from this world;
ելանել ի կենաց, to depart this -;
սուղ են —, — is short;
ի վտանգի կան — նորա, his — is in danger;
ընդ կեանս եւ ընդ մահ, half alive & half dead;
տալ տաց զկեանս իմ վասն նորա, I would lay down my — for him or her;
ի կեանս եւ ի մահու, in — & — death;
ժամանակն է ոստայն կենաց or որ հինու զկեանս, time is the stuff that — is made of;
ընդ կենաց եւ վախճանն, people die as they live.
Կոչեաց զանուն կնոջ իւրոյ կեանս, զի նա է մայր ամենայն կենդանեաց։ Ծառ կենաց։ Զամենայն աւուրս կենաց քոց։ Զկեանս եւ զմահ։ Օրհնեցից զտէր ի կեանս իմ։ Ի կեանս իւրում։ Այսու կեանօքս։ Ի կեանսն յաւիտենականս, կամ յաւիտենից։ Կենաց ի կեանս դարձուցանէ։ Ստուէր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Խաղաղութեամբ եւ հանդարտութեամբ վարեսցուք զկեանս մեր եւ այլն։ Կեանքն կենդանեաց։ Կեանքն կենսատու ծնեալ։ Ամենեցուն կեանք եւ կեցուցիչ։ Կեանք եւ կենդանարար։ Որ զկեանքն անմահարար եւ այլն. (Յճխ. ՟Ա։ Ածաբ.։ Շար.։)
Զայս կեանքս՝ որ ընդ արեգակամբս։ Ի մարմնոյս կեանքն։ Ի կեանքս մարմնոյ։ Կենօք, եւ յետ մահու. (Լմբ.։)
living, alive;
vivifying;
մահկանացու ես դու եւ ոչ —, thou shalt die & not live;
բանք —ք, words of health, of life.
Հրաման տուր վասն տանն քոյ, զի մահկանացու ես դու, եւ ոչ կենդանացու. յն. մեռիս, եւ ոչ կեցցես. (Կոչ. ՟Բ։)
living, alive;
animated, lively, vivid, vivacious, sprightly;
vital, vivifying, vivificative;
animal, beast;
կենդանեաւ՝ կենգանեօք, in one's lifetime, during one's life;
— լինել, to be alive, to live;
— առնել, to give new life to, to reanimate, to vivify;
— պահել զոք, to save anothers live;
երդուաւ ի —ն յաւիտենից, he swore by the living God, by the Eternal;
— է Տէր եւ — է անձն քո եթէ, as the Lord lives, as thy soul lives...;
— է անձն քո, արքայ, թէ գիտիցեմ, as thy soul lives, o king, I cannot tell;
— է Տէր եթէ մեռանիցի, I swear by the Lord he shall not die.
Աստուած կենդանի։ Երգուաւ ի կենդանին յաւիտենից։ Դու ես որդի աստուծոյ կենդանւոյ։ Կենդանի եմ ես, եւ կենդանի է անուն իմ։ Զի՞նչ խնդրիցեն վասն կենդանեաց ի մեռելոց անտի։ Տակաւին կենդանի՞ իցէ հայրն ձեր։ Զամենայն մարմին կենդանի, եւ եղեւ մարդն յոդի կենդանի։ Հանցէ երկիր շունչկենդանի։ Հանչեն ջուրք զեռունս շնչոց կենդանեաց Յերկիրն կենդանեաց (այս ինքն անմահ հրեշտակաց կամ հոգւոց). եւ այլն։
Նմանութեամբ իբր Կենսառիթ, զովացուցիչ յագեցուցիչ, (հոգւայ կամ մարմնոյ), անսպառ, զուարդարար, անմահական, եւ այլն.
Կենդանի բանական կամ բանաւոր. այս ինքն մարդ. (Սահմ. Ա։)
Դժուարին կենդանի է մարդս առ ի սովորելն սննդեամբ ըստ հարկաւոր սահմանին. (Պղատ. օրին. Զ։)
Ոչ յետ մահու հօրն իւրոյ, այլ առ նորա կենդանեօք. (Կիւրղ. ծն.։)
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.
ԽՕՍԵԼ ՀԱՒՈՒ. φωνέω vocem edo vel emitto, canto. Ձայն արձակել աքաղաղի ի սահմանեալ ժամու. Խօրօզին կանչելը. (Մտթ. ՟իզ. 34. 74. 75։)
cf. Ծխահանք.
cf. Ծխահանք.
cf. Թաթահերձ.
Նոյն ընդ Կճղակաբաշխ. կճղակահերձ.
cf. Թաթահերձ.
Թաթահերձ եւ կճղակաբաշխ. (Օր. ՟Ժ՟Դ. 6. եւ 7. 8։)
Կճղակահերձ իցէ, կամ ոչ իցէ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Ա. 4. 26։ Օր. ՟Ժ՟Դ. 7։)
Կճղակահերձացն՝ որ խառն ընդ այլսն, եւ վարք սծբոցն որիչ են ի պղծոց։ Կճղակահերձն առանց որոճելոյ պիղծ է, եւ որոճողն առանց նորա. (Մեկն. ծն.։)
balance;
steel-yard, weighing machine;
weight, heaviness, ponder-ousness;
equilibrium, poise;
equivalent, equal value, counterpoise;
proportion;
parallel, comparison, likening;
trial examination, ponderation, judgment;
equal, just, tantamount, equivalent, proportional;
equally, justly, exactly, proportionately;
perpendicularly, directly over, vertically;
ծանրոցք կշռոյ, counterpoise, the weights of a steel-yard or beam;
— դահեկանաց, money-scales;
— անօթոց, tare, tare & tret;
— հաւասարութեան, equilibrium, counterpoise;
— տեսակարար, յարաբերական, բացարձակ, specific, relative, absolute weight;
— քաղաքական, balance of power;
— տաղաչափական, the scan or measure of verses, prosody;
— գտակաւ, exactly, precisely;
— վերուստ ի վայր, in equilibrium;
perpendicularly, vertically;
կշռով, by weight;
զնոյն կշռով, as much, equally, of like measure or weight;
պաշտօնեայ կարգեալ յուղղութիւն կշռոց, officer appointed to mark weights & measures;
սահմանել զ—ս, to stamp with the public mark;
— արդար, correct balance, scales;
just weight;
— նենգութեան, false weight;
— ստութեան առնել, to falsify weights or scales;
զմէտ կշռոյն անայլայլակ ունել, to hold the balance evenly;
to counter-balance, to counter-poise, to counter-vail, to equipoise, to equilibrate;
դնել ինչ ի — ոսկւոյ, to pay exceedingly dear for, or at an extravagant rate;
դնել զգլուխ իւր ի կշիռս, to risk oneself, to incur danger, to run into jeopardy, to expose oneself to death, to carry one's life in ones hand, to encounter danger or death;
ի — մտանել, to be weighed, carefully pondered or considered;
ի — դնել զոք ընդ ումեք, ի — ընդ միմեանս արկանել, to compare with;
ի — բերեալ համեմատել, ի — համեմատութեան բերել ընդ ումե, to be compared with, to compare oneself with;
զ—ն ընդունել, առնուլ անդրէն զ—ն, to receive the equivalent, or in exchange;
կորուսանել զ— կայից, to lose the balance or equilibrium;
— հաշուի, balance, balance-sheet;
առնել զ— հաշիւ, to strike the balance;
— առնել զհաշիւ, to balance or settle an account;
Libra, the Balance.
Կշռելով դարձուցանել զարծաթ, կամ ուտել, կամ տալ զհաց, կամ զամենայն կարգել։ Կշիռ գնդացն, կամ զրահից, աշտանակաց, սեղանոց, պղնձոյ, ամենայն անօթոց, համարոյ, հողմոյ.եւ այլն։
Պահապանք կշռոյ, կամ պահպանեալք կշռով. են դռնապանք. բարապանք. ըստ համաձայնութեան յն. սդաթմօ՛ս. (՟Դ. Թագ. ՟Ի՟Գ. 4։ ՟Ի՟Ե. 18.)
Որ պահէին զդուռնն։
ԿՇԻՌ. ա. ἵσος aequalis, par. Հաւասար. համեմատ. զուգական. զուգակշիռ. համաչափ. ուղիղ. միջասահման.
Արդարութիւնն սահման ունի՝ կշի՛ռ կալ ի մէջ բարւոյն եւ չարին. (Լմբ. ժղ.։)
Լուսին յորժամ կշիռ դէպ արեգական պատահիցէ, յայնժամ խաւարի (մեզ) արեգակն. (Եզնիկ.։)
Ի կշիռն պահեաց զբնութիւնս (քրիստոս). որպէս թ. վէզնինտէ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Խ՟Է։)
Լծակցեա՛ ընդ խոնարհութեան զժուժկալութիւնն, զի մինն միւսոյն կշիռ տալով՝ զքեզ յանքոյթն ածցէ նաւահանգիստ. (Կլիմաք.։)
indisposition, ailing, illness, sickness, infirmity, disease, complaint, disorder, malady, distemper;
passion;
թեթեւ, դժնդակ, վտանգաւոր, մահացու, ծանր —, slight, painful, dangerous, serious, fatal illness;
հիւանդանալ —, անկանել ի —, to catch, to contract a disease;
ախտանալ — անբուժելի, to be seized with an incurable malady;
զայրացուցանել կամ մեղմացուցանել զ—, to increase, to alleviate pain or sickness;
բժշկալ զ—, to cure;
անցուցանել զ—, բժշկիլ, կազդուրիլ ի —թէնէ, to get well, to be cured, recovered from illness;
կեղծել զ—, to feign sickness;
cf. Թօթափիմ, cf. Հինօրեայ.
Գուցէ պատահիցէ նմա հիւանդութիւն։ Զամենայն անկողինս նորա դարձուցանէ ի հիւանդութեան նորա։ Եթէ կեցցե՞մ ի հիւանդութենէ աստի իմմէ յայսմանէ։ Յանհնարին հիւանդութեան։ Անկայ ի հիւանդութիւն դժուարին։ Բժշկէ զամենայն հիւանդութիւնս քո։ Բժշկէր զամենայն հիւանդութիւնս, եւ զամենայն ախտս ի ժողովրդեանն.եւ այլն։
Չա՛ր է նախանձ. ի հիւանդութենէս յայսմանէ լի են դատաստանք դատաւորաց։ Մերժել զհիւանդութիւնս այնոցիկ, որք զտունս պայծառս շինեն։ Հիւանդութիւնս այս (կոծոյ) առաւել յաղթահարէ զկանայս. քանզի պարծանս համարին զլալիւնս եւ զաղաղակս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18. եւ 16։)
Յորում ժամու հիւանդութիւն նախահօրն պատմի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Հողահարկ.
Ի լինել շեղջ ցորենոյն, եւ անդ երկիւղ է ի հողամասն անիրաւ պահանջողաց. (Եփր. պհ.։)
to taste, to try, to relish;
to eat, to feed;
to drink;
to experience;
— զմահ, to die;
— զաշխարհ, to enjoy the world or its pleasures;
— զքաղցրութիւն խաղաղութեան, to taste the sweets of peace.
Ճաշակել ի շիկաթանէ։ Ոչինչ ճաշակեմ։ Ոչ ճաշակեաց հաց։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս։ Ճաշակելով ճաշակեցի սակաւ մի մեղր։ Ճաշակեաց զջուրն գինի եղեալ։ Ճաշակեցին յերկնաւոր պարգեւացն։ Ոչ ճաշակեսցեն զմահ.եւ այլն։
Ճաշակել զահրուածս, կամ զցաւս. (Մանդ.։ եւ Ոսկ.)
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
κίνδυνος periculum, discrimen praelii ἁγών certamen (stadii) ἅσκησις exercitatio եւ այլն. Ճիգն. ճգունք. նեղութիւն. վիշտ. տագնապ. կիրք. չարչարանք. քիրտն. վաստակ. երկ, եւ երկունք. կամաւոր ճնշումն. մրցանք. նահատակութիւն. կրթութիւն. ջան. ժուժկալութիւն միանձանց, մարտիրոսաց, եւ ամենայն առաքինի համբերողաց՝ հանգոյն մրցողաց ի ստադին կամ ի մարտի. լծ. թ. t
Որ ի հանդէս քո ճգնութեան։ Խարազնազգեաց ճգնութեամբ։ Ընդ ճգնութիւն սրբոց վկայից։ Ճգնութեամբ սրբոց մարտիրոսաց։ Նահատակեալք ճգնութեամբ ի փորձ զանազան տանջանաց։ Ճգնութիւնք սրբոց քոց քրիստոս. եւ այլն. (Շար.։)
Մարտիրոսական ճգնութեամբ վկայեցին։ Ճգնութիւն համբերութեան։ Պահոց եւ աղօթից ճգնութեան. (Արծր.։ Յճխ.։ Մաշտ.։ Վրք. հց. եւ այլն։)
Պարապեալքն այսպիսում ճգնութեանց դիւանագիրք մատենից։ Ի սաստիկ ճգնութեան պահել (զշինօղսն պարսպաց). (Խոր. ՟Ա. 2. 15։)
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
θάμβος stupor ἕκστασις extasis κατάπληξις obstupefactio, terror, attonitum esse. Հիանալն. հիացումն. սքանչացումն. կարի զարմացումն՝ հանդերձ ահիւ. պակուցումն. ապշութիւն. թմբրութիւն. եւ Արհաւիրք. եւ Հիանալի իրք.
Արկ հիացումն ի վերայ ադամայ, եւ ի քուն արար։ Քուն ըստ ինքեան առանձինն հիացումն է։ Հիացումն անկաւ ի վերայ աբրահամու. (Փիլ. լին.։)
assembly, meeting;
academy, body, company, society;
— բանասիրաց, academy of belles-lettres;
ակմբահոյլ դիցն —, Olympus.
Կաճառք երջանկաց, կամ մահազինաց։ Կաճառից նահապետաց։ Երախտեաց կաճառս. (Նար.։)
cf. Ճահիճ.
to predestine, to destine, to doom, to fate;
յանմահութիւն —գրեալ, born or destined to immortality.
ՃԱԿԱՏԱԳՐԵԼ. Սահմանել ըստ ճակատագրի հեթանոսաց.
Յանմահութիւն ճակատագրեալ. (Խոր. ՟Գ. 15։)
cf. Քաջահաւ.
cf. Մեկնահանդերձ.
Ունօղ զմի եւեթ ձորձ. միահանդերձ.
cf. Պահեմ.
Տ. պահել (ըստ ամենայն նշ).
cf. Պահք.
cf. Պարտահատոյց.
Վճարօղ կամ վճարելով զպարտս. պարտահատոյց.
to harden, to grow tough;
to insist, to sustain, to be obstinate;
to pretend;
to run, to go quick;
cf. Զկնի;
cf. Զհետ;
ի պահս —, to be rigorous in fasting.
պնդին եւ ճգնին սրբութեամբ։ Ի պահս պնդեսցուք յաղօթս պարապեսցուք. (Մանդ. ՟Գ. ՟Ժ՟Զ։)
Թէ գիտէին բազումք զօրհաս մահու իւրեանց, ընդ այն ժամանակս եւեթ պնդէին. (Երզն. մտթ.։)
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
Տքնութիւն քո, պահք պնդութեան քո. (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Համարձակահայեաց.
cf. Համահայր.
cf. Հանդարտահետ.
solid, stable, firm;
strong, robust;
thick, coarse, large;
—, —ք, stability, firmness, hardness, steadiness;
կալ ի —ի, to stand firm;
ի —ոջ պահել, to hold fast;
ի —ոջ ունել, to preserve, to keep.
Ոտքն ի հաստի կայցեն։ Ի հաստոջ պահեաց. (Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ. եւ մ. ՟Բ. 25։)
Բոլորավիճակ հաստիւք պահեալ զնա. (Կիւրղ. գանձ. ՟Զ։)
Գան հարին զնա ուժգին հաստ գաւազանօք, կամ հաստ մահակօք, հաստ բրօք։ Անձամբն կարճ, եւ հաստ. (Հ=Յ. մարտ. ՟Է. Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Գ. Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
cf. Հարկահան.
Որ ժողովէ զհարկ արքունի. հարկահան.
to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.
Հարկանել գաւազանաւ զջուր, զգետ, զհող, զվէմ, զէշն. եւ այլն։ Հարկանել զոք քարիւ կամ բռնցի կամ գաւազանաւ, կամ զակն. կամ հարկանիցէ ցուլ։ Հարկանել սրով, երկաթեղէն կամ փայտեղէն անօթով։ Առ քինալ հարկանիցէ։ Մահու մեռցի՝ որ եհարն։ Զթիկունս իմ հարին մեղաւորք։ Հարկանել զծառայակիցս։ Ո՞վ է՝ որ եհարն զքեզ։ Որ հարկանէ զծնօտ քո։ Եհար զքահանայապետին ծառայ։ Դադարեցին ի հարկանելոյ զպօղոս։ Հարկանել զբերան նորա. եւ այլն։
Եհար զդդմենին, եւ ցամաքեցաւ։ Հարայ ես որպէս խոտ։ Եհար կարկուտն յամենայն երկիրն եգիպտացւոց։ Հարից զամենայն սահմանս քո գորտիւ։ Հարցէ զքեզ տէր կեղով։ Հարին կուրութեամբ կամ շլացութեամբ։ Հարի զքեզ ապականութեամբ։ Հար կարկտիւ զայգիս նոցա։ Եհար տէր զմանուկն։ Հարաւ այս չար յաստուծոյ ի վերայ սաւուղայ։ Հա՛ր հարուածովք քով։ Ի մեծամեծ հարուածս հարկանէին զհեղիոդորոս։ Արագ արագ եհար զիս ի ծնունդս.եւ այլն։
Պահօք եւ քաղցիւք հարկանեն զանձինս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Գ)
ՀԱՐԿԱՆԵԼ. ի բառէ անտի Հարկ, ըստ ՟Բ նշ. որպէս Սպասահարկել. ծառայել. պաշտել. առնել. կատարել. վարել.
Այսպիսի ծառայութիւն քեզ քահանայն հարկանէ. (Մանդ. ՟Թ։)
to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.
ռմկ. զարնուիլ, սիրահարիլ .... որպէս Յարիլ ի սրտէ. զառածանիլ. անձնատուր լինել. մոլիլ. տռփալ. հակամիտել.
Որք ունին սիրտ հարեալ զագահութեան (կամ զագահութեամբ). (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 14։)
Ի շահս կամ ի գնօղս հարկանել (իլ). (Սարգ. յուդ. ՟Բ. որ ասի եւ ՀԱՏԱՆԻԼ։)
Ցաւ հարկանի որովայնիս։ Ցաւք երկանց ինձ հարկանին։ Յորժամ ահեղ արհաւիրք հարկանիցին. (Շ. եդես.։ Եփր. խոստ.։ Մանդ. ՟Զ։)
horror, great fear, trembling, shuddering, terror, dread, dismay, fright, apprehension;
— հերաց, bristling up of the hair;
դողումն եւ — կալաւ զբանակն, a panic spread through the army;
— պատահեաց ինձ, I was seized with horror;
— ածել, բերել, to terrify, to strike with horror, to make one's hair stand on end.
φρίξ, φρίκη, φρικασμός, θραυσμός horror περίφριξις refrixio, frigor. Սոսկալն. դողումն. սարսափումն. քստմնութիւն. ահ. ահաւիրք. եւ Սարսռումն ի ցրտոյ. ահուդող.
Դողումն եւ սոսկումն պատահեցին ինձ։ Յափշտակեաց ի վկայութիւն զսոսկումն իւր։ Սոսկումն սրտի, եւ լքումն ծնդաց։ Ահ եւ երկիւղ, եւ սոսկումն մարմնոյ. (Յոբ. ՟Դ. 14։ Ամովս. ՟Ա. 11։ Նաւ. ՟Բ. 10։ ՟Բ. Մակ. ՟Գ. 17։)
cf. Սպասահարկութիւն.
Սպասահարկութիւն.
cf. Վահանափակ.
ՍՊԱՐԱՓԱԿ ԱՌՆԵԼ. Ասպարօք փակել. վահանափակ առնել.
Սպարափակ արարեալ պահել։ Սպարափակ արարեալ երիզացւովքն զտեղի կռուոյն. (Ագաթ.։ Փարպ.։)
of four days;
the fourth day;
— տենդ, quartan, quart ague;
— տենդ թեթեւ, slight quartan-ague;
— տենդ սաստիկ, very bad quartan-ague;
չորեքօրէիւք պահել, to fast four days;
կերեկրիլ զչորեքաւուրբք միանգամ, to eat once in four days.
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. (եւ չորեքօրիւք) (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
Կերակրէր՝ երբեմն զերկու աւուրբ, եւ երբեմն զչորեքաւուրբք միանգամ։ Թո՛յլ տուր ե՛ղբայր. եւ չորեքօրիւք (այս ինքն չորեքօրէիւք) պահեցի. (Վրք. հց. ՟Բ. ՟Ժ՟Ա։)
to scare, to affright, to terrify, to strike with terror, amazement or stupor, to astound, to dismay;
to chill, to make one's blood run cold, to dispirit, to damp the courage;
— ահիւ, to chill with horror.
Ձայն ի միջոյ՝ որ յերկնուստ ծորեցաւ հրոյ, հիացուցեալ պակուցանէր։ Կնոջն ի սկզբանն պակուցող, իսկ ի կատարածի՝ առնն ահագին երեւեցաւ (հրեշտակն). (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. սամփս.։)
Ահս իմն պակուցանողս զմիմեամբք՝ շահատակելովն՝ արկանէին ... Ահս պակուցանողս ի վերայ նոցա հեղուին. (Յհ. կթ.։)
cf. Չարահնար.
Գտիչ չարեաց. չարահնար. չարիմաց.
cf. Չարամահ;
slaying or killing barbarously;
murderous.
Չարաչար մահուամբ մեռեալ. չարամահ.
cf. Սանձահարեմ.
ՍԱՆՁԱԿՈԾ ԱՌՆԵԼ ԼԻՆԵԼ, ՍԱՆՁԱԿՈԾԵՄ ՍԱՆՁԱԿՈԾԻՄ. ἠνιοχέω, ἡνωχεύω habenas teneo, aurigo, moderor, rego. Կոծել եւ վարել սանձիւ զերիվարն. սանձահարել, նուաճել. ըմբերանալ.
Զստահակ ծովու բռնութիւն խաղաղութեան օրինիւ սանձկոծէր. (Երզն. մտթ.։)
cf. Սերմանահան;
drill, sowing machine, corn-drill.
σπείρων seminans. ցանօղ զսերմն կամ զսերմանիս. սերմանահան.
shadow;
shadow, figure, sign;
—ք, shade, manes, ghost, spectre, spirit;
սին —, vain shadow;
—ք մահու, shades of death;
the dark grave;
—ք գիշերոյ, the shades of night;
— երեկորին, the evening shades;
— եւ լոյս ի նկարս (լուսաստուեր), light and shade in painting, chiaro-oscuro;
— արկանել ի նկարս, to shade a drawing;
իբրեւ զ— անցանել, to pass away like a shadow;
իբրեւ զ— են կեանք մարդոյ, life is but a fleeting shadow.
որ եւ Շուք. յն. սքիա՛. σκιά umbra. Մթագին նիշ դիմահար մարմնոյ խափանողի զլոյս. նսեմութիւն պատճառեալ ի մարմնոյ ընդ մէջ անկելոյ. հովանի. եւ Ուրուական տեսիլ. աղօտ նմանութիւն. երեւոյթ.
Զստուեր լերանցն տեսանես դու իբրեւ զմարդիկ։ Ստուեր են կեանք մեր ի վերայ երկրի։ Ի մէջ ստուերաց մահու։ Որ նստէին ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու։ Զստուեր հանդերձելոց բարեաց ունէին օրէնքն.եւ այլն։
Թուի՝ եթէ ստուեր բռնամահին է, եւ խաբէ զմեզ. (Ճ. ՟Ա.) իմա՛, առասպելեալ ուրուականն մեռելոց. νέκυς manes
tomorrow, next day, the following day;
—, ի —, ի — անդր, the morrow, the day after, on the morrow, tomorrow;
ի — անդր յետ մահու նորա, the day after his death;
վասն երկիւղի վաղուեանն, for fear of the future;
զկնի վաղուին, after tomorrow;
ի միւս —ն, ի միւսում —, the day after tomorrow;
վաղուենէ ի — առնել, to put off from day to day.
αὕριον, ἑπαύριον, ὅρθρος mane, cras, crastinus, dies. Օրն լուսանալի զկնի այսր աւուր. վաղորդայն. յաջորդ առաւօտ. այգն կամ լուսանալն նորա. վաղուան՝ եգուց օրը, առտուն. եարըն սապահ, եարընքի կիւն.
cf. Վաղահասուկ.
cf. Ջնարահար.
behind, backward;
walking backwards;
— — չոգան, they fell back;
— ընդդէմ, backward;
in an opposite sense, in the contrary directions, against the grain, in a wrong sense or way, contrariwise;
contrary, against, opposite, inverse;
ձախողակի — ընդէմքն պատահեաց նմա, every thing went wrong with him;
fortune was against him;
— or — ընդդէմ դառնալ, to turn back, to retrace one's steps, to return, to go or come back;
կապել զձեռս —, to tie the hands behind one;
cf. Ձեռն;
— կալ, կասել, to cease, to stop;
to abandon, to leave;
— կացուցանել, to hinder, to deter, to divert from;
— հարկանել, to reject, to refuse, to confute, to disprove;
— ընկենուլ, to reject, to contemn, to despise;
— տանել, to abandon, to leave;
— ունել, to hinder, to impede, to divert from;
ձեռս —, with the hands tied behind.
Ձախողակի յետս ընդդէմքն պատահեաց նմա։ Մեք ըստ յետս ընդդէմ գնացից մերոց զձախողակի հատուցումն ընկալաք. (Եղիշ. ՟Ը. եւ Եղիշ. խաչել.։)
remembrance, recollection, memory;
reminiscence, commemoration, mention;
memorial;
monument;
—աց արժանի, worthy of memory, memorable;
— ննջեցելոց, commemoration of the dead;
— սրբոց, Saints' days, commemoration days;
զոհ —ի, sacrifice or oblation in memory of;
հաց —ի, bread for a memorial;
—աց դպիր, amanuensis, secretary;
ի —, in memory of;
առ իմոյ —ի, for my sake, in remembrance of me;
աղօտ —, a confused recollection of;
—աւ, by the memory of;
առ ի —է, in memory of;
as a memorial;
— առնել, to mention, to make mention of;
ածել ի —, to recall, to recall to mind;
to remind of, to recall to the memory of;
պահել զ—, to keep or treasure up the memory of;
պրծանիլ ի յուշոյ —աց, to have forgotten, to have no recollection of, not to recollect more.
Այս է անուն իմ յաւիտենական, եւ յիշատակ ազգաց յազգս։ Եղիցի ձեզ արիւնդ այդ ի յիշատակ։ Զոհ յիշատակի, զոհ յիշատակելոյ զմեղս։ Դիցէ քահանայն զյիշատակ նորա ի վերայ սեղանոյն։ Հանցէ ի զոհէն զառ ի յիշատակէ նորա։ Հանցէ քահանայն զառ յիշատակէ նորա, զի պտուղ Տեառն է։ Եղիցին ի հաց յիշատակի զառաջաւոր Տեառն։ Զայս արասջի՛ք առ իմոյ յիշատակի.եւ այլն։
cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.
προκαθηγοῦμενος praesedens, antistes. praesul. Նախագահ. գահերէց. առաջնորդ. գլխաւոր. վերագոյն բարձիւ եւ աւանդութեամբ։
Նախաթոռացն եւ առաջնորդաց։ Խրատս տայ մնալ ի նախաթոռացն սահմանադրութիւնս. (Լմբ. առակ.։)
Զոր շնորհն աստուծոյ ընտրեաց նախ ի քահանայութիւն, նա է նախաթոռ յեկեղեցւոջ. (Կանոն.։)
ՆԱԽԱԹՈՌՔ գ. πρωτοκαθεδρία prima sedes, primus in concessu locus. Առաջին աթոռ. յառաջագահք.
Ի պատիւ նախաթոռացն յաջորդեսցիս։ Ուղղածեցար ի յաջորդումն նախաթոռոցն ազգապատիւք քահանայապետութեամբ. (Պիտ.։ Յիշատ. ոսկ. յհ.։ (որք հային եւ ի ՟ա. նշ)։)
cf. Նահապետ.
Նախահայր. patriarcha եւ princeps. Նահապետ. (որպէս յօրինակս ինչ Ելից. ՟Զ. 14. եւ այլն).
Անուանք կանանց նախապետացն (այս ինքն նախահարց). (Ոսկիփոր.։)
cf. Նախագահ.
Նստեալն յառաջին բարձի եւ ի պատուի. նախագահ.
unexpected, unforeseen;
—, —ում or —ում ժամու, unexpectedly, unawares;
suddenly, all at once;
—ում պահու ի վերայ հասանել, to surprise, to take by surprise.
եւ ա. ՅԵՂԱԿԱՐԾ ՅԵՂԱԿԱՐԾՈՒՄ. եւ այլն. ἑξαπιναίως praeter opinionem vel expectationem, ex improviso, subito ἑξαπίναος inopinatus, inexpectatus, subitaneus. Յանկարծ. յայլակարծուց. յանակնկալ պահու. չիկարծած ատեն, անգուման.