cf. Կետոս;
point, period, full stop;
moment, instant;
end, aim;
— նպատակի, aim, end, scope, object, goal;
ի — մահում, at the point of death.
· Calfa
Աշխարհագրական եւ տոմարական՝ նշանակեալ ըստ հայեցուածոյ երկնից կամ արեգական. Կէտքն են այսոքիկ, կէտ երկնամիջակ, կէտ ժամադիտակ, կէտ եթերական, կէտ սուզական։ Կէտ երկնամիջակն գարնանային. կէտ ժամադիտակն ամառային. կէտ եթերական աշնանային. կէտ սուզական ձմեռային. մոքա են շրջանք բարձրութեան եւ խոնարհութեան արեգականն. (Տօմար.։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
· Calfa
Հնգեակն ունի եւ զարականն եւ զիգականն եւ չէզոք. եւ լուծ կիսակիւ միակին չէզոք. (Մագ. ՟Ձ՟Դ։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
· Calfa
Կնդրուկք. եւ օտարական խունկք. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
cf. Ճռուողեմ.
· Calfa
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.
· Calfa
Որպէս ճուաղանց է ճարակ ճռուողել ի գիշերի յանկողինսն։ Ի փողսն տրոհեալ՝ զօրէն ճարտարականն ճռուողել. (Մագ. ՟Ի՟Դ. ՟Հ՟Ա։)
foreign, stranger.
· Calfa
ἕποικος advena, inquilinus. Որ չէ՛ բուն բնակ, այլ՝ եկ. օտարական եկեալ եւ բնակեալ.
knowledge, erudition, science.
· Calfa
Որ զնաւավարականն միայն ունիցի մակացութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
ՄԱԿԱՒԱՍԱՐ ԱՆՈՒՆ. ἑπίκοινον nomen epicoenum. ըստ յն. քերականաց՝ է բառ անխտիր յարականն եւ յիգականն ըստ յանգի.
renunciation, renouncing, relinquishment;
abdication;
resigning, resignation;
denial, refusal;
leave of absence;
dismission, discharge;
permission;
parting, leave;
farewell, adieu, good-bye;
— առնել, տալ, cf. Տալ հրաժարական ողջոյն;
to renounce, to give over, to relinquish, to resign;
to retire from, to leave off;
to bid adieu or farewell;
ի —ի կացուցանել, to dismiss, to discharge, to send or turn away;
առնուլ — անդարձ, to bid an eternal farewell, to bid adieu for ever.
· Calfa
decay, decline, dwindling away, leanness, marasmus, consumption.
· Calfa
Մաշարական (կամ մաշարայական) ախտիւ ջերմացեալ հիւծմամբ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։ Խոր. ՟Գ. 46։)
bird-catcher, fowler;
bird of prey;
bird-call.
· Calfa
Հաւորսաց, կամ որսական թռչնոց արականք, կանդ, ճուռակ. (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
remote, removed, distant, far off;
absent.
· Calfa
μακρός, ὀ μακράν longinquus, longus, qui est procul. Որ է հառի. բացակայ. տարաշխարհիկ. օտարական. օտար. եւ Երկար. հեռու, երկան.
s. mus. an Armenian note.
· Calfa
Խազ շարականի. իբր ձ, կարճ, կոր եւ կրճատ. (Ոսկիփոր.։)
equitation.
· Calfa
ἴππευσις, ἴππευμα, ἰππασία equitatio. Ձիավարելն. արհեստն ձիավարական. ընթացուցանելն զերիվար. հեծելութիւն. եւ Երթ ձիով կամ կառօք ի պատերազմ.
out of one's mind, extravagant, mad.
· Calfa
σκαιός stupidus, perversus. Ոյր կորուսեալ է զմիտս. մտաթափ. խելացնոր. խելագար. խորհրդակորոյս. եւ Յիմարական կամ կորուսիչ մտաց.
of good comprehension, intelligent.
· Calfa
Բազում մտառու եւ յօժարական փութով զնորին աղօթսն յօգնականութիւն կոչեսցուք. (Պրոկղ. ոսկ.։)
declaratory;
distinctive, characteristic;
demonstrator;
denominator;
exponent.
· Calfa
Յայտարարական գրով դրոշմել։ Յայտարարական բերմամբ առ հանճարեղութիւն կատարելագործէին. (Արծր. ՟Ա. 1։ ՟Դ. 4։)
Ցուցանէ յիւրումն յայտարարական մատենին. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
acceptable, worth accepting or taking;
voluntary, avowed, accepted;
— պատուիրան, positive precept.
· Calfa
Հայցեմք ի ձէնջ զերկու իրս. զոմն հրաժարական, եւ զոմն յանձնառական։ Այսոքիկ յանձնառականք, յորոց ունիմք հնար շեղիլ. (Վրդն. պտմ.։)
commission, order;
recommendation;
mission;
delegation;
solicitation.
· Calfa
Յանձն առնելն. ապսպարումն. ընծայութիւն. եւ Թուղթ յանձնարարական.
alienation of mind, craziness, folly, madness;
fatuity, silliness, simplicity;
fury, intoxication;
հոգի յիմարութեան, spirit of infatuation.
· Calfa
Յիմարն յիմարութիւն խօսեսցի. այսինքն բանս յիմարութեան կամ յիմարականս։
stone-horse, stallion;
colt.
· Calfa
Արականք են եւ ձիոց՝ յովատակք (կամ յովտակք), նժոյգ, փահլ, երիվար։ Բազէի արական՝ ճուռակ (յն. իէ՛ռագս), որպէս յովատակն (կամ ի յովտակ՝ ակն) է արական։ Թէպէտեւ ակն յերկբարբառ (կամ յերկուս բարբառս) յանգինն նշանակէ, մատակ, ճակ, յովատակ (կամ յովտակ). (Մագ. քեր. եւ Երզն. քեր.։)
cf. Յորդորիչ.
· Calfa
προτρεπτικός, παραινετικός, παρακλητικός exhortativus, adhortativus, suasorius, consolatorius. Կարգեալ եւ դիպօղ ի յորդորել. յորդորիչ. մխիթարական. շարժիչ սրտի. եւ Յորդորամիտ.
eager, ready to, disposed to;
eagerly;
—ք հակառակութեամբ, contentious, litigious, quarrelsome.
· Calfa
Յօժար եւ փոյթ. յօժարական փութով.
predisposed, willing.
· Calfa
προαιρετός, προαιρετικός spontis, spontaneus, volens, lubens. Յօժար. յօժարական. նախայորդոր. ինքնայորդոր. յօժարամիտ. նախահոգակ. ընտրողական.
retreat, rout, defeat;
bissextile;
— ամ, leap-year.
· Calfa
Առնեն զագոնն (ոլոմպիադաց) ի հինգերորդ ամին, յորժամ դ լնու, եւ ե սկսանի. եւ այս է նահանջն, որով տոմարական արուեստն յառաջանայ ի ժողովումն. (Վանակ. տարեմտ.։)
humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.
· Calfa
Նաւաստական իրիս արուեստ զնա՛յ տառին (այսինքն զխոնաւ տարերն) ճանապարհորդութիւն քան զյերկիրն գնացս եւ՛ս դիւրագոյնս կազմէ։ Զերկուս անջատեալ ազգ մարդկան՝ միջնակայութեամբ նա՛յ տառիդ ի միաբանութիւն յարմարական սիրոյ ածիցէ. (Պիտ.։)
adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.
· Calfa
Զյաջողակ (կամ զաջողակ) խրատուցն կարգաւորութիւնս յարմարական. (Պիտ.։)
cf. Յարեցուցանեմ.
· Calfa
Այր մի օտարական եւ անաշխարհիկ եկիր յարեցար ի մեզ։ Թողցէ այր զհայր եւ զմայր իւր, եւ յարեսցի ի կին իւր։ Իւրովք զօրօք, եւ այլովք սիրելովք յարեցելովք յինքն։ Չա՛ր է ամբարհաւաճութիւն, եւ որ ի նոյն յարին ախտք հոգւոց։ Յարի այս եւ յամենայն ոք որ ի վիշտսն իցեն. (Ագաթ.։ Խոր. ՟Բ. 70։ Իգն.։ Նախ. սղ.։)
cf. Միայնակեաց.
· Calfa
Բազմաց ի մէնջ մենակեաց բնակութիւն հաճոյ թուի. (Վեցօր. ՟Ը. յն. հրաժարականն եւ առանձնականն։)
bullock, young bull, sturk, steer.
· Calfa
Արջառն ոչ նշանակեաց զարականն եւ զիգականն եւ զչէզոքն (իմա՛ զհասարակն), թէ ոչ ասեմք, եզն, եւ կով, եւ մոզի. (Երզն. քեր.։ (ռմկ. մոզի. յոքն. մոզկներ, է առաւել արու որթ տարեւոր։))
cf. Մոլի.
· Calfa
ἑμμανής, μανικός furiosus, insanus եւ այլն. Մոլի. մոլեգնեալ. մոլեգին. մոլեգնոտ. վայրենի. կատաղի. խելագար. այսահար, ցնորեալ. եւ Խելագարական. այսահարական. ցնորական.
nonsensical, foolish.
· Calfa
Յիմարական. եւ Նախատական, որպէս յասելն՝ վա՜հ քեզ մո՛րոս.
Վա՛հն ոտնահարական է, եւ մորոսական. (Երզն. քեր.։)
ingenious.
· Calfa
Այն որ արուեստաւն ներգործէ, եւ այն՝ որ ընդունի զմարթական եւ զհանճարական զայս զներգործութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.
· Calfa
ՄԱՐՄՆԱՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. ասի ռամկօրէն՝ եւ Պատահական շարժուած ինչ ո՛ր եւ է մասանց մարմնոյ. կոչեցեալ նաեւ Մարմնախաղաց։ Զորմէ կայ յիմարական գրուած ուրումն տգիտի յետնոյ։
to emaciate, to become extenuated.
· Calfa
Բառ անստոյգ, որպէս յն. ἁπολεπτήνομαι extenuor, premor. որպէս թէ Սղիլ, սղանալ, բարականալ, կամ տափակիլ. կծկիլ որպէս զմսեալն. (թերեւս գրելի է, Մռողիլ, ի բառէս Մռուղ. զոր տեսցես)
intent, intention, resolve;
criminal attempt.
· Calfa
Աւա՛ղ յիմարական մտաբերութեանն. (Արծր. ՟Ա. 1։)
kiss, embrace;
*buss;
sweetness, affability, familiarity;
union, joint, joining together;
spondee;
sweet-tempered, affable, benign, gentle, mild, meek;
propitious, favourable;
agreeing, unanimous;
— ձեռաց, hand-kissing;
յուդայի, մատնչի, a traitor's kiss;
— տալ ումեք, to embrace, to kiss;
to buss;
տալ միմեանց — խաղաղութեան, to give the kiss of peace;
ի — ածել, to familiarize, to tame, to domesticate;
հաշտ եւ — առնել, — յարդարել, to appease, to calm, to pacify, to reconcile;
գալ ի —, to get or grow tame, familiar, to be tamed;
— եւ կամակ բարս ստանալ, to be good-tempered, gentle, amiable.
· Calfa
Յարմարական է եւէթ ստուգաբանութիւն Լմբ. պտրգ. իբր համաբիւր, այսինքն միութիւն բիւրուց. զի ասէ.
resembling one's father.
· Calfa
Հայրանման որդիք նահատակին գրիգորի։ Հայրանման կամսարականն ներսէհ։ Հայրանման սեպուհն մամիկոնէից գրիգոր. (Փարպ.։)
vn. va. exercise, to prove oneself.
· Calfa
Ես եկի այսր հանդիսել ո՛չ զձիավարականն. (Պտմ. աղեքս.։)
full of wit, of ingenuity, of sense, witty, ingenious, intelligent, wise, sensible, clever, clear-sighted, judicious, prudent, right-minded;
—եղ այր, a genius, man of great parts, of rare talent;
—եղք, men of wit.
· Calfa
Կամ իբր Հանճարաւոր. հանճարական.
foolish, senseless, inconsiderate, extravagant, rash, absurd;
— առատութիւն, profusion;
— մանկութիւն, imprudent youth;
ընդ —, ground-lessly, wildly, inconsiderately.
· Calfa
(որպէս հեղ մտօք, կամ խելայեղ) Անմիտ. անբան. եւ Յիմարական.
cf. Խօլ;
— ախտ, extravagant desire or inclination;
— երկիւղ, a panic;
— խնդութիւն, extravagant joy, sportiveness, wantonness;
— ցնորք, nocturnal phantoms or spectres.
· Calfa
Անբանական. յիմարական. որ եւ ԽՕԼ ասի. խենդումենդ.
senile.
· Calfa
Ծերոյն ծարական ջերմութիւն (կամ ջերմ լուացումն) առտուելով։ Ծերական ներխոհեմ խաղալիկս մինչեւ աստանօր հասաւ այժմիկ խաղացեալ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
axle-tree;
whirl put to a spindle;
shin or shin-bone, the tibia.
· Calfa
Ողնայարական ուղղաւն ի սմանէ լսռունք ստեղծեալ. (Պղատ. տիմ.։)
humility;
deference, submission, humiliation, abasement;
baseness, lowness, inclination, declination.
· Calfa
ԽՈՆԱՐՀՈՒԹԻՒՆ. ըստ քարականաց՝ Լծորդութիւն, կամ պէսպէս փոփոխութիւն բայից.