to provide, to provision;
to furnish, to garnish, to store, to procure;
to take care of, to preserve with care, to keep, to husband;
to care, to mind;
— վասն ուրուք or զումեքէ, to grow or be anxious about, disquieted, uneasy, thoughtful, to trouble one's head or oneself about, to torment oneself, to fret about;
չ— վասն վաղուի, to take no thought for tomorrow;
մի՛ ինչ —այք, don't be uneasy, do not distress yourself.
· Calfa
dying, agonizing, expiring, at the last gasp, in the e pangs of death;
—ք, pangs, agony, death-struggle;
լինել ի —ս, to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death.
· Calfa
ՀՈԳԵՎԱՐ. ա. ἁγωνία angor, agonia. իբր Հոգեվարութիւն. տագնապ մահու. հոգի տալը.
spiritual;
devout, pious;
animated, lively, spirited;
—ք, spiritual things.
· Calfa
cf. Հոգիանամ.
· Calfa
ἑμψύχομαι animam acquiro, animor. իբր Հոգիաւորիլ. հոգի ստանալ՝ կենդանի կամ բանական.
to spiritualize, to purify;
to inspirit, to animate, to vivify, to reanimate, to give new life to, to raise the spirits of;
to restore to life.
· Calfa
Սրտացուցեր, իբրեւ հոգիացուցեր. (Նիւս. երգ.։)
vn. va. to open or extend the wings;
to cover with the wings.
· Calfa
ՀՈԼԱԹԵՒԵԼ. Բանալ եւ տարածել զթեւս. պատել իբր թեւովք. սփռել, սփռիլ.
to undress, to take off one's clothes, to bare, to strip;
to make known or evident, to reveal, to disclose.
· Calfa
ՀՈԼԱՆԵԼ, կամ ՀՈԼՈՆԻԼ, իբր Հոլովիլ. կամ հոլովմամբ մերկիլ ի մորթոյ.
cf. Հոլոնեմ.
· Calfa
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
to bring or gather together, to assemble, to collect.
· Calfa
Ժղորեալ հոլոնեալ էին արքն եւ կանայքն, իբրեւ զճճիս կայտռեալ խլրտէին։ Թագաւորն պապ հոլոնեալ, եւ յարուցեալ ի գահոյիցն՝ յերկիր իջանէր. (Ճ. ՟Բ.։ եւ Մեսր. երէց.։)
rolling, circular motion, circulation;
case;
— անուանց, oblique cases.
· Calfa
Ոչնչից հոլովք (իբր զշրջանս հողմոց) Նար. (՟Խ՟Ը։)
to roll, to turn;
to move, to change;
to decline.
· Calfa
Որ հոլովես զտարերս իբր զանցաւորս. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
իբր ձ. Առաւել կ. իբր ձ.
Գումարեցան ի մի վայր, եւ պնդեցան կարգեցան մածեան հոլովեցան յինքեանս, եւ եղեն իբրեւ զմի այր. (Արծր. ՟Գ. 4։)
Ծերն հոլովեալ է եւ զառանցեալ. իբր ռմկ. ընկած, ձգած. (Լմբ. ժղ.։)
to be condensed, to grow thick;
to fill, to be filled.
· Calfa
Զուխտս հոծեալս բանի. (Լմբ. պտրգ.) իբր լիապատար. եւ կամ ըստ յաջորդ նշ։
ՀՈԾԻԼ իբր Հոտիլ. կամ գարշ հոտ բուրել.
ՀՈԾԵԱԼ ԲԵՐԱՆ կամ ԲԱՆ, իբր Հոտեալ, կամ հիւծեալ.
hank of earth, embankment, mound, dike, dam, mole, break-water;
causeway;
rampart, intrenchment;
—ս կանգնել, to intrench, to fortify with trenches.
· Calfa
χῶμα, πρόσχωμα agger, tumulus. Բլուր հողոյ. հող կուտեալ իբրեւ զբլուր, թումբ. եւ Աւերակ.
to reduce or change to earth;
քաղաք —ուցեալ, a city built on a hill.
· Calfa
Զամենայն քաղաքս հողացուցեալս ի նոցանէ ոչ այրեաց. իմա՛ կառուցեալս իբր հողաբլուր ամուր ի բարձու. κεχωματισμένος in tumulo situs.
overthrown, fallen to the earth.
· Calfa
Զնա ինքն յերկիր հողեալ՝ շալակաւ շրջեցուցանէին. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 8.) (մի ձ. ընտիր, հոլեալ. իբրու հոլովեալ, տապալեալ) cf. ՀՈԾԵԱՄ։
weather-driven;
whirled about by the wind.
· Calfa
Եւ անտի ապա իբրեւ հողմավար փոթորկեալ յանկարծակի դիմէր գայր. (Յհ. կթ.։)
s. bot. celandine, swallow-wort.
· Calfa
χελιδώνιον chelidonia, mamiran. Անուն խոտոյ, որ լինի գեղ աչաց. յն. խէլիտօնիօն. իբրու ծիծառնական. յորմէ թ. գըռլանղըճ օթու, զէրդէլէօփ, մամիրան։ (Բժշկարան.։)
equivocally.
· Calfa
Սովոր է գիրք բազում անգամ հոմանունաբար կոչել զաչս եւ զերեսս. իբր զի ընդ յն. է աչք, եւ երեսք. (Լմբ. սղ.։)
cf. Իշխանակից.
· Calfa
Եղիցես ընդ իս միաբան բնակել հոմիշխան. (Պտմ. աղեքս. (այժմու յն. μονοκράτωρ իբր միահեծան. այլ ըստ յն. ὀμοκράτωρ ).)
grand, magnificent, superb, splendid;
great, excellent, eminent;
— քաղաք, topping, most eminent city;
— այր, a great man;
— իշխան, illustrious prince;
— բժիշկ, celebrated doctor.
· Calfa
ἕκκλητος, περιβόητος, ἑπαινετός inclytus, celebris, laudatus. (ի բառէս Խոյ, խոյկ, կամ հոյ, կամ հոյն. նմանութեամբ զօրաւոր եւ ահաւոր յատկութեանց) իբր Հրաշակերտ եւ ահեղ, մեծամուր, հռչակաւոր. փառաւոր. երեւելի. ականաւոր. շքեղ. գովելի. մեծանուն. անուանի (շինուած, կամ գործ, կամ անձն)
equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.
· Calfa
to show, to prove, to confirm;
to justify, to vindicate;
to certify, to assure;
to search into, to go to the bottom of, to sift, to investigate.
· Calfa
Վասն հաւաստելոյ՝ զլինելւոյն իբր զեղելոյ ասէ. (Մխ. երեմ.։)
faithful, loyal, honest, trusty, trustworthy;
confident;
true, sure, certain, real;
cf. Հաւատարմաբար;
— լինել, to be verified, confirmed, proved;
to be justified;
to be trusted, believed, adopted, or accepted;
— կալ, մնալ, to rest or remain faithful to;
— առնել, to prove, to justify, to verify, to accredit, to give credit to, to make credible;
— առնել զոք, to assure, to cause to believe, to persuade.
· Calfa
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ. իբր Աներկեւան. անքոյթ. հաստատուն. անպակաս.
ՀԱՒԱՏԱՐԻՄ ԼԻՆԵԼ. πιστόομαι, πιστεύομαι fide dignus reddor, fides mihi habetur, creditus sum, confirmor. Հաւատարմանալ. հաւատալի եւ վստահելի գտանիլ. ստուգիլ. հաստատիլ. ընդունելի լինել. եւ Աւանդիլ իբրեւ ի ձեռս հաւատարիմ անձին.
more faithful;
more faithfully.
· Calfa
Հաւաստեաւ յոյժ. հաստատագոյնս. իբր աներկբայ.
to make credible, to give to believe, to persuade, to convince;
to sanction, to certify, to confirm, to affirm, to assure.
· Calfa
Յառաջնում նուագին իբրեւ զհամամիտ գործակից եւ զեղբայր սիրելի հաւատարմացուցեալ իւր՝ ընդունէր զնա պատուով մեծաւ. (Յհ. կթ.) այսինքն հաւատարիմ երեւեցուցեալ, կամ հաւատացուցեալ։
bird-catcher, fowler;
bird of prey;
bird-call.
· Calfa
Որսալով որսացան զիս իբրեւ հաւորսք թշնամիք իմ. յն. իբրեւ հաւ, կամ զհաւ. (Ողբ. ՟Գ. 52։)
cf. Հօփալ.
· Calfa
ՀԱՒՓԱԼ φάττος, φάττα, φάσσα palumba, -bus, -bes եւ livia. գրի եւ ՀԱՒԲԱԼ, ՀՈԲԱԼ, ՀՈՎՓԱԼ, ՀՕՓԱԼ։ իբրու նոյն ընդ լտ. փալումպա. Վայրի աղաւնի, եւ որ ինչ նման է նմա.
curved, gibbous.
· Calfa
Յայտնէր զիւրմէ կարծիս տալ հնդրի խրախուսանօք, իբրու թէ ինքն իցէ տուիչ յաղթութեանն, եւ ոչ այլ ոք. (Պիտ.։)
ironical, sarcastic, derisive, taunting, mocking.
· Calfa
Հեգնական. ահա ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ. եւ այլն. (Երզն. քեր.։)
իբր Հենգնական. διασυρτικός cavillatorius, irrisionis. Ուր իցէ հենգնութիւն. եպերողական. որ ինչ լինի ընդ կատակս եւ այպն առնելով.
to quiz, to deride, to ridicule, to jeer;
to gibe, to despise.
· Calfa
Հեգնելով հեգնեաց զնա բանն աստուծոյ, ահաւասիկ ադամ եղեւ իբրեւ զմի ի մէնջ։ Հեգնեալ զադամ եւ զեւայ, հեգնեալ եւ զբանսարկուն. (Եփր. ծն.։ Կիւրղ. ծն.։)
soft, gentle, slow;
softly, gently.
· Calfa
ՀԵԶԱԳՆԱՑ իբր Հեզաբարոյ. միամիտ.
cf. Հեզութիւն.
· Calfa
Իբրեւ զանապատաւորս ամենայն հեզանաց հանդիսիւ ընդ կարգս աշխարհիս անցանէր. (Յհ. կթ.։ (Եթէ ընթերցցիս Հեզանոց, լինի իբր հեզական։))
sweetness of temper or disposition, mildness, gentleness, sweetness, affability, kindness, courteousness.
· Calfa
Ո՛վ կին, դու իբր ի դպրանոց տան հեզութեամբ ի տան քում բնակես. եւ կարօղ ես դու կալ հեզութեամբ. յն. իմաստասիրութիւն (այսինքն առաքինի քաղաքավարութիւն)։
heathen, pagan, paynim, gentile;
infidel, idolater, barbarian;
nation, people;
—ք, the heathen.
· Calfa
ՀԵԹԱՆՈՍ դնի ի մեզ երբեմն եւ իբրեւ Հելլենացի. այսինքն հին ազգ յունաց. եբր. էօն այսինքն յոնացի. յն. է՛լլին, իգ. էլլի՛ս ἔλλην hellenus, graecus.
heathenish, pagan, gentile.
· Calfa
Իբրեւ զհեթանոսական կամ իբրեւ զմաքսաւոր տեսանել. (Բրս. կանոն.։)
to mount, to ride;
— ի կառս, ի ձի, to mount or enter a carriage or vehicle;
to ride, to mount on horseback;
— ի նաւ, to go on shipboard, to embark;
անհամետ —, to ride bare-back;
յորս —, to go a hunting or shooting;
զհետ —, to chase, to give chase to, to persecute, to set off in pursuit of, to pursue;
յաւար —, to plunder, to pillage, to sack;
ապրեցաւ հեծեալ ձիով, he fled on horseback;
cf. Կառք.
· Calfa
Ստացեալ երիվարս երագեն նոցա հեծանելովն։ Եւ թագաւորքն հեծեալ (իբր յեցեալ) ի զօրութիւն իշխանութեանն՝ չարչարէին զնոսա. (Լմբ. ժղ.։) cf. ՀԵԾԵԱՄ։
cf. Հեծեծանք.
· Calfa
Զհեծեծումն քննութեան նախարարացն երեցունց. (Եղիշ. ՟Ը։ իբր վարանական հեծութիւն հծծելով ընդ միմեանս։)
cf. Հեծկլտամ.
· Calfa
ռմկ. հեծկլտալ. իբր λύζω singultio. Հեկեկալ. ի հեծելն եւ ի լալն ընդհատել զձայնն կամ զշունչն. հինինել.