Definitions containing the research խոյ : 916 results

Ընթացակցութիւն, ութեան

s.

concurrence;
accompanying;
concomitance;
retinue;
coincidence.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջնորդացն ընթացակցութենէ ոչ խոտորեցան։ Պահեն զարդարս եւ զմեղաւորս ընթացակցութեամբ գլխոյն իւրեանց Քրիստոսի. (Լմբ. պտրգ.։)


Ընծայ, ից

s.

present, gift, offer, offering;
— առնել՝ տալ՝ մատուցանել, to give, to make a present.

· Calfa

NBHL (1)

Երթային ընծայքն յառաջ քան զնա։ Ընկա՛լ զընծայսն ի ձեռաց իմոց։ Մատուցին նմա զընծայսն՝ զոր ունէին ի ձեռս իւրեանց։ Ետ ամենայն Յուդա ընծայ Յովսափատայ։ Ի մթերից իւրեանց արկին յընծայսն Աստուծոյ։ Զոհ նաշհւոյ եւ գինի ի նուէր, ընծայ ի հոտ անուշից Տեառն։ Դիցէ զձեռն ի վերայ գլխոյ ընծային (որ ունի լինել ողջակէզ)։ Այց արարից ընծայից ձերոց (այսինքն երախայրեաց).եւ այլն։


Ընկճեմ, եցի

va.

to oppress, to humble, to bring down, to debase, to throw down, to subdue, to humiliate;
to blunt.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ սպառնաս, ընկճիմ։ Յամբարձումն գլխոյ՝ ընկճի։ Ընդ ընկճեալսն, եւ հաստատեալս։ Ի գուբն ինձ փորեալ ինքեանք ընկճեսցին. (Նար.։)


Ընկողմանումն, ման

s.

going to bed;
the hack of a chair.

· Calfa

NBHL (2)

ԸՆԿՈՂՄԱՆՈՒՄՆ. ἁνάκλιτον recubitorium Յենարան գլխոյ յաթոռն, կամ թիկանց ի գահոյս.

Ոմն սիւն, եւ ոմն խարիսխ լինի, եւ միւսն առ ի գլխոյն մասին (որ) ընկողմանումն անուանի. (նիւս. երգ։)


Ընտասուն

adj.

familiar, brought up in the house;
cf. Ընդասուն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ընդ անձեռնընտելսն հաւասարէ (աղաւնին), եւ ո՛չ ընդ ընդասնունդսն դեգերեալ՝ ծխոյ աղտեղութեամբ ներկանի. (Պիտ.։)


Զգենում, գեցայ

vn.

to clothe, to dress one's self, to put on one's back, to put on, to wear, to put on clothes;
— հանդերձ սգոյ, to put on mourning;
— հանդերձս ուրախութեան, to put on garments of gladness;
մի զգեցցի այր զգեստ կանացի, man shall not put on the garments of woman;
բարւոք զգենու, he dresses well, with taste;
մարմին —, to incarnate, to take on himself human nature;
— զարգարութիւն, to clothe one's self with justice;
to do good works;
փառս եւ պատիւ —, to clothe one's self with glory and honour;
զօրութիւն —, to clothe one's self with strength, to gather strength;
— զպատկեր ուրուք, to assume the appearance of another person, to resemble;
զգենում բանին զմարմին, cf. Մարմնանամ, cf. Մարդանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեցցին խոյք մաքեաց. (Սղ. ՟Ի՟Դ. 14. որպէս ռմկ. բրդլախ ըլլալ։)


Զեղում, ղի

va.

to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.

· Calfa

NBHL (1)

Միշտ զեղուն բարիքն ի յուշոյս իմ տեսութենէ. այսինքն ի դուրս թափին։ Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ։ Որ ի մեզ զեղեալ յառաւելութենէ։ Խնդութեամբ զեղեալ եպիսկոպոսն. (Նար.։)


Զեղում, եղայ

vn.

cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.

· Calfa

NBHL (1)

Միշտ զեղուն բարիքն ի յուշոյս իմ տեսութենէ. այսինքն ի դուրս թափին։ Ի գլխոյ անտի ի մօրուսն զեղեալ։ Որ ի մեզ զեղեալ յառաւելութենէ։ Խնդութեամբ զեղեալ եպիսկոպոսն. (Նար.։)


Խնդիր, դրոց

s.

question;
interrogation, inquiry, demand;
discussion, examination;
perquisition, search, quest;
visit, inquisition;
proposition, thesis;
litigation, contest, dispute, debate, quarrel;
request, requisition;
խօսեսցուք զայսր խնդրոյ, let us discourse on this chapter;
խնդիր առնել, ի խնդիր երթալ, գալ, ելանել, շրջել, անկանել, արկանել, to seek, to look for, to search for or after, to make inquiries, to investigate, to examine, to inquire into;
ի խնդիր լինել ուրուք, to trace, to be in search of, to follow the track of;
խնդիր ի մէջ առնուլ, to commence an argument;
խնդիրս յուզել, to raise a doubt, to create a discussion;
խնդիր եղեւ, there arose a question;
a dispute was raised;
խնդիր ի միջի կայ, the question is;
խնդիր է ինձ ի քէն, խնդիր մի ունիմ ի քէն, I have a favour to beg of you.

· Calfa


Խնդրանք

s.

demand, request.

· Calfa

NBHL (1)

Մրտաքնախորհուրդ հեթանոսաց հռետորաց հանճարախոյզ խնդրանաց՝ յիմարութիւն. (Նար. խչ.։)


Խոլային

adj.

tumorous;
— մարմին, tumour.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ինչ է իբրեւ զխոյլ. այտուցեալ որպէս պալար. խուլի պէս բշտած՝ ուռած.


Խոլխեցգետի

s. med. cancer, malignant sore.

· Calfa


Խոճոճ

s.

thought.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ Հին բռ. Խորհուրդ կամ փորձանք (այսինքն փորձ եւ խոյզ) մտաց։


Կախաղան, աց

s.

gibbet, gallows;
հանել ի —, to hang by the neck, to hang up a criminal;
արժանի —ի, that deserves hanging;
criminal;
գործ —աւ, hanging, suspended or pensile work.

· Calfa

NBHL (1)

Արար երկուս եւս վանդակս՝ ծածկել զերկրորդ խոյակն, գործ կախաղանաւ։ Նռնաձեւ պղինձս ի վանդակապատսն՝ գործ կախաղանաւ. (՟Գ. Թագ. ՟Է. 17. 18։)


Կախեմ, եցի

va.

to hang, to suspend;
to hang on, to attach to;
to hang up, to hook, to clasp;
— զբեւեռաց, to hang from a nail.

· Calfa

NBHL (1)

Վարսք գլխոյն կախելով՝ վերջկոյս զուսովքն մարմնոյ. (Պիտ.։)


Կաղամբ, ից, աց

s.

cabbage;
— ընդաւոր, cauliflower;
— խոպոպի, savoy cabbage;
— վայրի, colewort, rapeseed;
—ի տակ, — stalk, — stump.

· Calfa

NBHL (1)

թ. քէլէմ, քալամ, քէրնէպ, քէրէմպ. յն. գռա՛մվի. լտ. գռամպէ. κράμβη cramba, brassica, caules. իտ. cavoli. Բանջար պարարտ՝ խիտ եւ խոշոր տերեւովք, որ կապէ գլուխ մեծ. լախանա, լահանա . այլ ասի եւ զայլոց համանման բանջարոց՝ յորոց ոմանք փոխանակ գլխոյ տան զունդ ուտելի նախ քան զծաղկիլն. (Գաղիան.։ Բժշկարան.։)


Կաղանդ, ի

s.

calends, first day of month or year;
new-year's day;
շնորհաւոր -! a happy new-year to you, & many of them.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. գալանտէ, (ի գալէ՛օ, կոչել). լտ. գալէնտէ. καλάνδαι calendae. Ժամանակ կոչելոյ զժողովուրդն ի տօն եւ ի հանդէս ինչ. մանաւանդ Ամսագլուխ. ամսամուտ. յորմէ ի մեզ եւ Տարեմուտ։ Իբրեւ Տարեգլուխ, տե՛ս ի Տօմար. ս. եւ Յայսմաւ. ի վարս սրբոյն բարսղի ։ Այլ իբրեւ Ամսագլուխ, տե՛ս Պրպմ. ՟Ի՟Թ։ ՃՃ. եւ այլն։ Յորս որպէս կաղանդք ասի ՟ա օր ամսոյն, նոյնպէս ՟բ, ՟գ, ՟դ եւ այլն, կաղանդաց ասին՝ նախընթաց աւուրք ամսագլխոյն, իմա՛ յետախաղաց հաշուով. զոր օրինակ երկրորդն կաղանդաց յունվարի է դեկտ. ՟լա. երրորդն՝ դեկտ. ՟լ. ութերորդն՝ դեկտ. ՟ի՟ե, եւ այլն։


Ըմբշամարտիկ, տկաց

s.

athlete, wrestler.

· Calfa

NBHL (1)

Մերկեա՛ց իբրեւ զըմբշամարտիկ, օ՛ծ իւղովն Քրիստոսի. զի մի՛ կռուեսցին ի քեզ ձեռք ախոյանին. (Եղիշ. միանձն.։)


Խրախուսեմ, եցի

vn.

to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.

· Calfa

NBHL (2)

ἁναβοάω, ἑπικαλέω reclamo, exclamo, conclamo. Խրախոյս բառնալ. խիզախել. գոչել. վերագոչել. կարդալ.

ԽՐԱԽՈՒՍԵԼ. ն. Քաջալերել. յորդորել. խրախոյս տալ.


Խրամակարկատ, ից

adj.

that repairs a breach;
— առնել, to repair a breach, to patch.

· Calfa


Խրոխտ, ից, աց

adj. s. adv.

imperious, haughty, insolent, proud, arrogant, boastful, supercilious, braggart;
haughtiness, pride, arrogance;
—, խրոխտաբար, haughtily, proudly, in a bold manner.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդդէմ խրոխտ թագաւորաց, կամ ախոյանին. (Շար.։ Խոր. հռիփս.։)


Զկծիմ, եցայ

vn.

to be vexed, grieved, concerned, moved, soured, exasperated;
— գինւով, to intoxicate, to get drunk.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞վ ոք ետես զստրուկն յիւրում մեծութեան, եւ ոչ զկծեցաւ։ Ընդ որս եւ զսորին նմանիս պարծանաց (առաջի եդիր) առ իմս խրախոյս, եւ ոչ զկծեցայ. (Նար. ՟Ի՟Թ. ՟Կ՟Դ։)


Ցխատեսակ

adj.

muddy, dirty.

· Calfa

NBHL (1)

βορβορώδης, λιμνώδης coenosus. Որ ունի զտեսակ եւ զտեսիլ ցխոյ. նման գիճին տղմոյ, գայռի, մրրոյ. ցեխի նման.


Ցնծամ, ացայ, ացի

vn.

to rejoice, to be joyful, to be transported with happiness, to be full of merriment.

· Calfa

NBHL (1)

Ուրա՛խ եղիցին երկինք, եւ ցնծասցէ երկիր։ Մի՛ տայք զայդ աւետիս, զի մի՛ ցնծասցեն յամբարտաւանութեան խօսից իւրեանց։ Ցնծացէ՛ք առաջի նորա դողութեամբ։ Ցնծացայց ի քեզ. կամ ի փրկութեան քում։ Ցնծասցեն դստրք յուդայ վասն իրաւանց քոց տէր։ Ցնծասցեն ոսկերք իմ տառապեալք, կամ շրթունք իմ։ Ցնծասցէ լեզու իմ յարդարութեան քում։ Ցնծացայ ես ի բանս քո որպէս այն՝ որ գտանէ աւար բազում։ Սիրտ իմ եւ մարմին իմ ցնծասցեն առ Աստուած կենդանի։ Արդարութեամբ քով ցնծասցեն։ Ցնծացայց ի վերայ Երուսաղէմի։ Ցնծացաւ հոգի իմ յԱստուած փրկիչ իմ։ Ցնծացաւ Յիսուս հոգւովն սրբով։ Սուրբք քո ցնծալով ցնծասցեն։ Ցնծասցեն դաշտք։ Լերինք ցնծացէ՛ք։ Լերինք ցնծացին որպէս խոյք։ Բարձից զձայն խրախճանաց, եւ զձայն ցնծացելոց. եւ այլն։


Ցուցական, ի, աց

adj. gr.

demonstrative, indicative;
— առնել, to demonstrate, to evince, to evidence, to prove, to show;
cf. Մատն;
— դերանուն, demonstrative pronoun

· Calfa

NBHL (1)

Ցուցական մատն ձախոյ ձեռինն. եւ ի բութանէ ահեկին մինչեւ ի ցուցականն աջոյ ձեռինն։ Ընկալցի մածուցեալ ձեռօք միջոցաւ բութիւնն եւ ցուցականացն. (Մաշտ. ջահկ.։)


Ցրօնք, նից

s.

dispersion,

· Calfa

NBHL (1)

Յոքնականք ի վերայ եզականացն ասացեալ. որգոյն, խոյարօնք, ցրօնք. (Թրակ. քեր.) (յն. աթենք, թեբայք)։


Ցցունք, նից

s.

curl, ringlet, lock;
egret, tuft of feathers, plume.

· Calfa

NBHL (1)

σισόη sisoes. Խոպոպիք. հիւսք վարսից. յարդարումն եւ զարդ հերաց գլխոյ.


Փագրոս, ի, աց

s. zool. phagrus or pagrus, sea-bream.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ յն. ֆաղրօս. կամ բա՛ղրօս. φάγρος, πάγρος phager, phagrus, pagrus. Կէտ մեծ ի նեղոս, որ ասի ունել ատամունս եւ մօրում, եւ ոսկր խիստ ի վերայ գլխոյն. ըստ կրետացւոց կոչեցեալ, որ է վէմ, յեսան.


Փախուստ, խստի, խստեան

s.

flight, escape;
evasion, subterfuge, shift, tergiversation;
— զօրաց, rout, defeat, overthrow;
ի — դարձուցանել, to put to flight, to rout;
ի — մտաբերել, to meditate flight;
— առնուլ, ի — դառնալ, աճապարել, երթալ, մտանիլ, լինել, կալ, to take to flight, to flee, to run away, to turn one's back, to turn tail.

· Calfa

NBHL (1)

(լծ. յն. ֆիղի՛. լտ. ֆուկա ). φυγή fuga. Փախչելն. խոյս տալն. փախչիլը.


Փախչիմ, եայ, խուցեալ

vn.

to flee, to run away, to escape, to get away, to evade, to elude, to avoid.

· Calfa

NBHL (1)

չ. ՓԱԽՉԻՄ կամ ՓԱԽՆՈՒՄ. (լծ. եւ յն. լտ. ֆէ՛ւղօ, ֆուճիօ ). φεύγω, καταφεύγω, διαφεύγω, ἁποδιδράσκω aufugio ἑκπηδάω exsilio. Վախելով իմն խոյս տալ. ի փախուստ դառնալ. հալածիլ. վանիլ. սրանալ. ի բաց վազել. խուսել. խորշիլ. զգոյշ լինել. եւ Ապաստան լինել, անկանիլ այլուր. զերծանիլ. փախչիլ.


Փաղփ, ից, իւք

s.

sheen, refulgence, lustre.

· Calfa


Փաղփուն

adj. s.

lustrous, brilliant, shining, glittering;
tinsel, spangle.

· Calfa

NBHL (1)

Հերս ոսկեճաճաչս, եւ ազգի ազգի հիոսուածովք եդեալ ի վերայ գլխոյն փաղփունս։ Կանացի դէմք փաղփուն. զէն դատարկ է սա, յորժամ անկեալ. զէն դատարկ է սա, յորժամ անկեալ դնի. (Նիոս. կուս։ Փիլ. սամփս.։)


Փայլակնահար

adj.

striking like a thunderbolt;
— առնել, to fulminate, to lighten.

· Calfa

NBHL (1)

Զյառաջագահ ախոյեանսն փայլակնահար արարեալ դիթաւալ կացուցին. (Արծր. ՟Գ. 15։)


Փանաքի, քւոյ, քեաց

adj.

weak;
mean, wile, worthless, contemptible, poor, miserable.

· Calfa

NBHL (1)

Փանաքի այրն։ Ծառայն փանաքի ապտակեաց։ Հարկ արքունի ի յոլովից փանաքեաց եւ փարթամաց ի միոյ մեծութեան պատիւ հաւաքի։ Ի յոմանց ազգաց փանաքին մտախոյզ ախտարակայ խտրադիմայ հմայից. (ՃՃ.։ Սկեւռ. լմբ.։ Նար. մծբ.։)


Փառազնոտի

s. ast. Mars.

· Calfa

NBHL (1)

Ցոյցք մարդկան արուեսին են հինգ աստղն. լուծ՝ հող, եւ ջերի ջուր, որ է այծ (եղջերաւոր). արտախոյր զմիտսն ասէ՝ որ ի գլուխն. (թերեւս լուսնթագ). զի խոյր պսակ ասի. ծպաւոր զգեստն ասէ, որ է օդն. փառազնոտ զհուրն. (Մեկն. ծն.։)


Փուշ, փշոց

s. bot. mus.

thorn, spine, prickle;
thistle;
an Armenian note;
— ձկան, bone, fish-bone;
— պսակ, crown of thorns.

· Calfa

NBHL (1)

Փուշ պսակ գնէին ի վերայ գլխոյ նորա. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)


Փոքրեմ, եցի

va.

to shave;
to trim, to cut the hair;
— զհերս իւր, to cut one's hair, to have the hair cut.

· Calfa

NBHL (1)

κείρω, ξυράω, ξυρέω . (լծ. քերել, զերծուլ). tondeo, rado. Փոքր առնել զաճեցուն հերս գլխոյն. յապաւել. գերծուլ. կտրել. խուզել. եւս եւ Սափրել. մազը կտրել.


Փռնգամ, ացի

vn.

cf. Փռնչեմ.

· Calfa

NBHL (1)

ՓՌՆԳԱՄ ՓՌՆՉԵՄ. πταίρω sternuo, sternuto. կամ πταρμός sternutatio, sternutamentum κραύγω, κραυγή clamo, clamor φρυάσσω, φρυάττομαι fremo, insolesco, effero me, insanio συμφοραίνω condoleo, deploro. գրի եւ ՓՌՆԿԱՄ, ՓՌՆՔԱՄ, ՓՌԸՆՔԱՄ, ՓՌՆՉԱՄ. Ընդ ռընգունս կամ ընդ ունչս հնչել՝ ցնցմամբ գլխոյ, եւ ցնդմամբ շոգեաց եւ ոգեաց իջելոց յուղղոյ. փռընգտալ ... լծ. եւ վրընջել. վասն որոյ լայնաբար՝ է խխնջելն ձիոց. եւ Ոժգին մռնչել՝ խրոխտալ՝ յոխորտալ. ունչս առնել. մրմնջել. խոշոր հազալ, հեծհեծել. ճշել. աւաղել.


Փռնչեմ, եցի

vn.

to sneeze;
to cry, to bellow;
to neigh.

· Calfa

NBHL (1)

ՓՌՆԳԱՄ ՓՌՆՉԵՄ. πταίρω sternuo, sternuto. կամ πταρμός sternutatio, sternutamentum κραύγω, κραυγή clamo, clamor φρυάσσω, φρυάττομαι fremo, insolesco, effero me, insanio συμφοραίνω condoleo, deploro. գրի եւ ՓՌՆԿԱՄ, ՓՌՆՔԱՄ, ՓՌԸՆՔԱՄ, ՓՌՆՉԱՄ. Ընդ ռընգունս կամ ընդ ունչս հնչել՝ ցնցմամբ գլխոյ, եւ ցնդմամբ շոգեաց եւ ոգեաց իջելոց յուղղոյ. փռընգտալ ... լծ. եւ վրընջել. վասն որոյ լայնաբար՝ է խխնջելն ձիոց. եւ Ոժգին մռնչել՝ խրոխտալ՝ յոխորտալ. ունչս առնել. մրմնջել. խոշոր հազալ, հեծհեծել. ճշել. աւաղել.


Քաղ, ից

s. bot.

he-goat, goat;
weedings;
— հանել, cf. Քաղահան առնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղս, եւ զամենայն այծս կապոյտս եւ զպիսակս։ Քաղք, եւ խոյք։ ըզքաղսն եւ զխոյս։ Այծս երկերիւր, քաղս քսան. (մտքիս երկերիւր, խոյս քսան. Ծն. ՟Լ. ՟Լ՟Ա. ՟Լ՟Բ։)


Քամուած

cf. Քամուք.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)


Քամուք

s. chem.

pressing, ooze, residue;
residuum.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ձեռն քացախոյն՝ քամուք մահաբեր պտղոյն վերացաւ։ Առ եզերբ գետոյն փորեցին, եւ քամուքք ելանէր, լինէր եւ նա արիւն։ Զմնացեալ քամուքն առաքէ ընդ վեց աղիս արտաքս ... առնեն յարենէն զքամոքն. (Բրսղ. մրկ.։ Վրդն. ել.։ Ոսկիփոր.։)


Քան

prep. conj.

more than, more, under, beneath, over;
as, as well as, as much as;
or;
—եթէ, —թէ, that;
more, than;
անդր —, further, beyond;
ոչ ոք — զնա, no one but he;
առաւել -զե րեսուն եւ հինգ ամք են իմ, I am more than thirty five years old;
զքեզ ըն տրեաց -զազգս ամենայն, he chosed thee before all the nations;
պատրաստ եմք մեռանել —անցանել ընդ օրէնս հայրենիս, we are ready to die, rather than violate our country's laws;
հասաւ — զամենայն սուր, much keener than any other sword;
ո՛րքան քաղաղութիւն է ի տունս շինականաց — ի տունս թագաւորաց, when will peace reign alike in the cottage and in the palace !.

· Calfa

NBHL (2)

Բազում եղեն քան զհեր գլխոյ իմոյ։ Անօրէնութիւնք իմ բարձրացան քան զգլուխ իմ։ Իմաստութիւն օգնեսցէ իմաստնոյն քան զտասն իշխան, որ իցեն ի քաղաքի։ Սիրէ՛ զնա հայրն քան զամենայն որդիս իւր։ Հատու քան զամենայն սուր երկսայրի։ Հանել զնոսա արտաքս քան զքազաքն։ Ընկալարո՛ւք զգիտութիւն քան զոսկի ընտիր։ Մերկագոյն քան զսանդիտոռն.եւ այլն։

Եթէ ունիցիք հաւատս քան զհատն մանանխոյ. (Մտթ. ՟Ժ՟Է. 19։)


Վարշամակ, աց

s.

handkerchief;
towel, napkin, linen;
head-band, hand-cover, veil;
amict.

· Calfa

NBHL (2)

σουδάριον ի լտ. sudarium. σημικίνθιον ի լտ. semicinctium. κάλυμμα velamen κίδαρις cidaris, pileus regius եւ այլն. վր. վարշամանգի. Թաշկինակ. դաստառակ, սրբիչ. կտաւ արկանելի զգլխով. խոյր. կիդար. ապարօշ. քօղ. եւ այլն.

Վարշամակն (խոյր եպիսկոպոսական) ի գլուխն բարձրանիշ տեղի՝ սաղաւարտ փրկութեան. (Ոսկիփոր.։)


Վարս, վարսք, ից

s. fig. ast.

hair, head of hair, locks, tresses;
foliage, leafy branches, leaves, green dress;
coma, beams;
—ք գիսաւորի, beams or tail of a comet;
—ք բերինիկեայ, Berenice's hair, coma Berenicis;
—ք առիւծու, ձիոյ, mane;
—ք գեղածփեալ, waving, flowing locks;
cf. Հիւսակ;
հողս արկանել զ—իւք, to cover the head with ashes;
cf. Հեր, cf. Մազ.

· Calfa

NBHL (3)

Ցցունս ի վարսից գլխոց ձերոց մի՛ առնիցէ՛ք։ Աճեցուցեալ զվարսս մազոյ գլխոյ իւրոյ։ Կտրեաց զվարսս իւրոյ։ Առեա զվարսից իմոց՝ փետտեաց զիս։ Կալաւ զվարսից գլխոյ նորա։ Վարսք իբրեւ զառիւծուց մեծացան։ Զվարսս իւրեանց մի՛ անօսրացուսցեն։ Զգլխոյն մորթն վարսիւք հանդերձ զերեսօքն արկանէին։ Վարսք քո իբրեւ զերամակս այծից.եւ այլն։

Վարսս իւր յիրաւի ասասցէ քրիստոս իբրեւ զզարդ գլխոյ՝ զառաքեալսն. (Իսիւք.։)

Վարս զարդ է գլխոյ. (Վանակ. յոբ.։)


Վարսակալ, աց

s.

ornament for the hair, riband, frontlet, diadem.

· Calfa

NBHL (2)

Ծամակալ արանց. կապ ի պատիւ վարսից աւագորերոյ մարգարտազարդ. ապարօշ. խոյր. կամար ճակատու եւ ծոծորակի եւ սաղաւարտի. կայ եւ յն. σφήκωμα որ ի լտ. մեկնի. galeae pars, cui crista inseritur.

Զհետ գլխոյն գեղեցիկ իմն օրինակաւ յարմարեալ հիւսուն, եւ վարսակալաւ յօրինեալ շպտին. (Փիլ. տեսական.) ուր յն. σφηκούμενος contractus, cinctus.


Վարսամ, ի

s. med.

comet;
epilepsy.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՐՍԱՄ φρένισις, φρενῖτις mentis delirium. որ եւ ՓՌԵՆԻՏ. Ախտ մտաթափութեան. մոլեգնութիւն. ցնորումն գլխոյ.


Վարսավիրայ

cf. Վարսաւիրայ.

· Calfa

NBHL (1)

Ա՛ռ քեզ սուսեր յեսանասուր՝ սուր քան զսրբիչ վարսավիրայից։ Կոչեաց վարսաւիրայ (կամ զվարսավիրաց). (եւ եգերծ զեօթանեսին գիսակս գլխոյ նորա. Եզեկ. ՟Ե. 1։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 19։)


Վարսաւոր, աց

adj. ast. bot. s.

hairy, long-haired;
blazing-tailed;
comose, leafy, tufted;
Nazarite;
comet.

· Calfa

NBHL (1)

ՎԱՐՍԱՒՈՐ. ա. τρίχα ἕχων . Ունակ վարսից. առատ կամ թաւ վարսիւք գլխոյ. Երբեմն իբր վարսաւոր հինաւուրցն երեւի. (Ոսկ. ես.։)


Վեր, ի վեր

adv. fig. bot. adj.

above, upon, on, over;
on high, high, high up;
վեր ի վայր, ի վեր եւ ի վայր, up and down, high and down, upside down;
topsy turvy;
frequently;
ի վեր եւ ի խոնարհ, up and down, always, incessantly, at every moment, ever;
ի վեր անդր, above, up there;
ի վեր քան զամենայն, above all;
վեր ի վայր կործանել, to turn upside down, to turn topsy turvy, to upset, to overset;
վեր ի վայր շրջել, to turn over, to overthrow, to overturn;
to disorder, to disturb;
ի վեր մատչել, to go higher up, to ascend;
ի վեր ունել, to bear up, to support, to sustain, to prop;
ի վեր հանել, բերել, to elevate, to raise on high;
to discover, to manifest, to unmask, to unveil, to denounce, to disclose, to reveal;
ակն ի վեր տալ, to lift up one's eyes, to look up, to raise one's head;
ձի ի վեր առնուլ, to ride, to mount on horseback;
ի վեր գալ տնկոյն, to peep out heads, to pullulate and grow, to sprout, to bud;
ի վեր կացուցանել զսպանեալն, to raise from the dead, to bring to life again;
ի վեր քան զբան, ineffable;
inexplicable;
ի վեր է այս քան զկար զօրութեան իմոյ, that is beyond my power;
ի վեր քան զպայման մերասեր բնութեան, above humanity;
որպէս ի վեր անդր ասացաք, as we have already said;
վեր ի վերոյ, apparent, superficial, feigned, affected;
երկիր պագին նմա —, they feigned to worship him;
superficially, apparently, affectedly;
— ունելով գիտութիւն, without a thorough knowledge of, having a smattering of.

· Calfa

NBHL (2)

Ի քսանամենից եւ ի վեր։ Ի քսան եւ ի հինգ ամենից ի վեր։ Յամենայն գօտիածուաց եւ ի վեր։ Ի խոյակէն եւ ի վեր կանգնաւ։ Ի միջոյն եւ ի վեր իբրեւ զտեսիլ փայլական։ Ի բնէն եւ ի վեր ցեղջիւրսն կանգուն մի.եւ այլն։

Ո՛վսաննա, որ է փրկեա՛ ի վեր եւ ի վայր։ Կիսագնդիցն ի վեր եւ ի վայր եղեալ. որ գեր ի վերոյ գլխոյն է, ի վեր (ասի). եւ ի վայր, ընդդէմն. (Բրսղ. մրկ.։ Փիլ. ՟ժ. բան.։)