clasp, hasp, buckle;
hutton;
loop, catch, hook;
— գրոց, clasp;
խառնել զօղսն ընդ ճարմանդսն or ճարմանդեմ, to put the taches into the loops, to clasp, to fasten, to hook.
Ճարմանդս, օղս, կամ ծոպաձեւ կապս. (Հին բռ.։)
with all its fat.
Եւ զերկուս երիկամունսն ճարպովին՝ դիցես ի վերայ սեղանոյն. (Ել. ՟Ի՟Թ. 13. 22։ Ղեւտ. ՟Թ. 19։ Կանոն.։)
greasiness;
fatness, plumpness.
Պարարտութիւն. իւղալիցն կամ ուղղալից գիրութիւն.
rhetoric, oratory, oratorical art;
eloquence, fecundity of expression, fluency of speech, richness of style.
cf. Ճարտարախօս.
λόγιος eloquens σοφός λόγῳ sapiens sermone. Ճարտար ի բանս կամ բանիւ. ճարտարախօս. զօրաւոր բանիւ.
better.
Առաւել կամ կարի՝ ճարտար. լաւ եւս.
industrious.
Ոչ ոք յայնմ (արուեստի) զմեղուօք ճարտարակօք անցանիցէ. (կամ ճարտարկօք. ի Ճարտարիկ բառէ) (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)
throwing or shooting skilfully.
Ճարտարութեամբ ձգեալ կամ ձգօղ. վայելչայարմար. ուղղակշիռ.
to tax one's ingenuity, to discover, to find out, to invent, to contrive, to sophisticate, to subtilize.
φιλοσοφέω, σοφίζομαι . Ճարտար միտս յանձին բերել. իմաստասիրել. զգօնութեամբ վարիլ կամ ճառել. իմաստնանալ. խելք բանեցընել.
architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.
ἁρχιτέκτων architectus, fabricator Պետ ճարտարաց, կամ շինողաց.
ՃԱՐՏԱՐԱՊԵՏ. τεχνίτης artifex. Ճարտար. արուեստագէտ. նախ՝ զաստուծոյ ասի, որպէս Արարչագործ. Տե՛ս (Իմ. ՟Է. 21։ ՟Ը. 6։ ՟Ժ՟Գ. 1։ Եբր. ՟Ժ՟Ա. 10։) Եւ ապա զայլոց ճարտարապետաց յաշխարհի. վարպետ .... յն. պէսպէս որպէս Հիւսն կամ դարբին. քարակոփ. երաժիշտ. իմաստակ. եւ այլն.
architectural, architectonic.
Ճարտարապետական արուեստ, կամ գործ. (Շ. ատեն.։ Սարկ. քհ.։)
art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.
Գործ ճարտարութեան ակնագործաց, կամ նկարակերտաց. (Ել. ՟Ի՟Ը. 11։ ՟Լ՟Ե. 35։)
cf. Ճարտրուկ.
ՃԱՐՏԱՐՈՒԿ կամ ՃԱՐՏՐՈՒԿ. Անուն խոտոյ, որ պէսպէս գրի ի յն. եւ հյ.։ (Գաղիան.։)
wild parsley.
ՃԱՐՏԱՐՈՒԿ կամ ՃԱՐՏՐՈՒԿ. Անուն խոտոյ, որ պէսպէս գրի ի յն. եւ հյ.։ (Գաղիան.։)
cf. Ճգնազգեցիկ.
Կրօղ յանձին զճգնութիւն միանձանց, կամ մարտիրոսաց. յաղթական ի հանդէս մրցանաց.
laborious, painful, critical, jeopardous.
Ուր գոյ ճիգն- մրցանք կամ ճգնութիւն. մրցական. աշխատասիրական. դժուարակիր. ճգնողական. ճգնաւորական.
fellow-sufferer;
fellow-labourer, fellow-workman;
brother or companion in arms.
συναθλήσας, συμπονήσας concertans, collaborans. Կցորդ ճգանց կամ ճգնութեանց. վաստակակից. պատերազմակից. չարչարակից. հանդիսակից.
hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.
ՃԳՆԱՒՈՐ. Ըմբիշ. գօտեմարտիկ ագոնարար. (իրօք կամ նմանութեամբ)
to torment or trouble oneself, to lead a laborious, painful life, to labour, to suffer much;
to afflict one's body, to subdue one's passions, to devote oneself to an ascetic life, to mortify, to macerate;
to strive, to endeavour, to make an effort, to exert oneself, to take pains;
to combat, to resist;
to venture, to risk, to jeopard oneself.
κινδυνεύομαι, ἁσκέω, ἁγωνίζομαι , ἁθλέω, πολεμόομαι, κακοπαθέω եւ այլն. periclitor in praelio, certo, studeo, exerceo me, mala tolero եւ այլն. Ի ճիգն մտանել. տալ զանձն կամ մատնիլ ի վաստակս, ի վիշտ եւ ի նեղութիւն. կրել կամաւ խոշտանգանս. ճնշել զանձն. մրցիլ. նահատակիլ. կրթիլ. ջանալ. աշխատիլ. լծ. թ. սըգը՝ սըգընթը՝ էլէմ չէքմէք
Որ պատառէ փայտ, նովին ճգնեսցի (կամ վշտասցի)։ Յորում եւ ես իսկ ճգնիմ անխիղճ միտս ունել։ Յամենայնի ճգնեաց։ Ընդէ՞ր եւ մեք ճգնիմք յամենայն ժամ։ Ճգնիցիք ի վերայ հաւատոցն։ Ճգնէին ի ձեռաց պատերազմողաց, եւ այլն։ Ճգնեալ նահատակեցայք յերկրի՝ յաղթօղք ի պատերազմի։ Եւ քաջութեամբ արիաբար ճգնեալ. (Շար.։)
austere or ascetic life, austerity;
penitence, mortification, maceration;
fatigue, labour, trouble, effort;
combat, resistance;
danger, risk;
— մահու, death-struggle, pangs, agony;
օր ճգնութեան դատաստանին, the momentous day of the Last Judgment;
ամենայն ճգնութեամբ, with the utmost care or diligence.
κίνδυνος periculum, discrimen praelii ἁγών certamen (stadii) ἅσκησις exercitatio եւ այլն. Ճիգն. ճգունք. նեղութիւն. վիշտ. տագնապ. կիրք. չարչարանք. քիրտն. վաստակ. երկ, եւ երկունք. կամաւոր ճնշումն. մրցանք. նահատակութիւն. կրթութիւն. ջան. ժուժկալութիւն միանձանց, մարտիրոսաց, եւ ամենայն առաքինի համբերողաց՝ հանգոյն մրցողաց ի ստադին կամ ի մարտի. լծ. թ. t
forehead bald;
cf. Ճիւղ.
ՃԵՂ, ի, իւ, կամ ճեղբ - Ճեղ, ճիւղ, ծեղ. ոստ. ճուղ.
cf. Ճեղենակ.
ՃԵՂԱՆԱԿ կամ ՃԵՂԵՆԱԿ. Զարդ գլխոյ կամ զգեստուց, թերեւս որպէս ճիւղաւոր. իբր ճղալլը լէլնկ, կամ թէլլի փուլլու ճէլլայի դիպակ, եւ այլն. զի է անյայտ թէ ի բա գրոց ո՞ր բառ պատասխանէ յայլ լեզուս, յասելն.
Զմատանիս եւ զկշտապանակս նոցա, զդիպակս, եւ զճեղանակս (կամ ճեղենակս). (Ես. ՟Գ. 22։)
forehead baldness.
Եթէ լինիցի ի կնտութեան նորա, կամ ի ճեղութեան արած սպիտակ. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։)
cf. Ճեղքում.
ՃԵՂՔԵՄ ՃԵՂՔՈՒՄ. διασπάω, ἁποκνίζω , σχίζω distraho, discerpo, discindo, disseco, findo, diffindo. ռմկ. ճղքել. (լծ. կեղեքել. ջաղխել. եւ թ. ճարգ կամ ճըրգ եւն) Հերձուլ. ցելուլ. հատանել. կտրել.
Յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն։ Ճեղքել (կամ ճեղքուլ) ըստ կամաց (զքարինս). (Խոր. ՟Բ. 82. եւ 7։)
to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.
ՃԵՂՔԵՄ ՃԵՂՔՈՒՄ. διασπάω, ἁποκνίζω , σχίζω distraho, discerpo, discindo, disseco, findo, diffindo. ռմկ. ճղքել. (լծ. կեղեքել. ջաղխել. եւ թ. ճարգ կամ ճըրգ եւն) Հերձուլ. ցելուլ. հատանել. կտրել.
Յերկուս ճեղքէ զամբոխ թշնամեացն։ Ճեղքել (կամ ճեղքուլ) ըստ կամաց (զքարինս). (Խոր. ՟Բ. 82. եւ 7։)
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
Ի յանգս բարդութեանց՝ երբեմն պահէ զնշանակութիւն Ճեմելոյ, եւ երբեմն է որպէս Ճամուկ, զգեստ, զգեաց. եւ կամ գումար. որպէս թ. ճէմ, ճէմի եւն։
ՃԵՄ, (կամ ՃԻՄ, կամ ՃԵԱՄ), κημός camus. որ եւ ԿԵՄ կամ ԿԵԱՄ. Առասան. դանդանաւանդ. սանձ. կէմ. (յն. գի՛մօս).
peripatetic;
academician.
Քսենոկրատէս արար զստոյիկեան հերձուածն, իսկ արիստոտէլ կամելով զժուժկալութիւն հոգւոյ ցուցանել, աղօթելով ասէին, Զե՛ւս (ո՛վ դիոս) տեղա՛ ի մեզ փորձութիւն. (Սահմ.)
place for walking, covered walk, walk, alley;
school of the Peripatetics;
academy, Institute;
dwelling, abode;
throne;
—ք, walk, gait, step;
— բանասիրական, գիտութեանց Academy of belles-lettres, of sciences;
գաղղիական —, the French Academy.
Արիստոտէլէս, եւ որք ի ճեմարանէն, կամ ի ճեմարանին. (Փիլ. լին. ՟Գ. 16։ Պորփ.։ Առ որս. ՟Դ։ Մագ. ՟Ի՟Ա։)
to walk, to take a walk, to walk out.
περιπατέω ambulo, deambulo, incedo διαβαίνω transeo ἄλλομαι salio, salto πομπεύω cum pompa incedo. Ճեմ կամ ճեմս առնուլ. շրջիլ. շրջագայիլ, զգնալ. քայլել զբօսանօք. սիգաքայլ ընթանալ. խաղալ. փոխիլ. հանդարտ քալել, ժուռ գալ.
Առ երկնային կամարն ճեմեսցիս. (Նիւս. ի թէոդոր.։)
having an odour of burnt grease.
Ունօղ զհոտ ճենճերոյ. ճենճի կամ մսի հոտ ունեցօղ.
to buzz, to hum, to whiz.
ՃԵՆՃԵՐԱԼ կամ ՃԵՆՃԵՐԵԼ. Ձայն հանել ճանճերոյ կամ մեղուաց. բզզալ.
to exhale an odour of cooking or burning flesh, a smell of roast meat;
to burn;
to sacrifice.
ՃԵՆՃԵՐԵԼ. ՃԵՆՃԵՐԱԼ կամ ՃԵՆՃԵՐԵԼ. Ձայն հանել ճանճերոյ կամ մեղուաց. բզզալ.
to be soiled with grease and smoke;
to be half burnt.
ՃԵՆՃԵՐՈՏԻԼ. Ծխոտիլ, կամ այրիլ. առնուլ կամ տալ զհոտ ճենճերոյ.
diligence, haste, speed, hurry;
— զ—ի, —ի —ոյ, —ով, diligently, in haste;
hastily, in a hurry, hurriedly, precipitately;
— շտա —պոյ, haste, alacrity;
— տալ, —ս կացուցանել, cf. Ճեպեմ.
σπουδή studium, festinatio μελέτη cura περίστασις occasio. (լծ. ստէպ. շտապ. խուճապ. թ. չափըգ ) Աճապարումն. վազվազումն. փութալն. փոյթ. ջան. ճիգն. հոգ. գործ կամ պատճառ հարկեցուցիչ. արտորանք.
Վասն ճեպոյն (կամ ճեպիցն) վտանգի։ Վասն անօրէն ճեպոյն. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 43։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 15։ Ի ճեպս փոյթս (կամ ի փոյթս) յառնէին. Ողբ. ՟Դ. 6։)
Ճեպ ի ճեպոյ ընթանալ, կամ ընթացուցանել, կամ ելանել գալ. (Եփր. թագ.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
Ճեպով առաքել, կամ հասանել. (Եղիշ. ՟Գ։ Փարպ.։ Պիտ.։)
cf. Ճեպեցուցանեմ.
Առ սողոմոն յաղագս իմաստութեանն փառացն (կամ վարկի) ճեպեցաւ. (Նիւս. երգ.։)
effort, endeavour, attempt, study;
labour, work, pains, suffering, hardship, toil, fatigue;
danger, hazard, jeopardy;
crisis;
conflict, contest, combat, fight;
cf. Ճգնութիւն;
— ի —, close or hard by, one after the other, without intervals;
ամենայն ճգամբք, with all one's strength or ability;
ճգունք մարտի, the toils of war;
տանել մեծամեծ ճգանց, to bear or sustain great hardships;
զամենայն յանձին ունել, թափել, ի մեջ առնուլ, բազում ճգունս առնել, to strive or struggle hard, to do one's best or utmost, to redouble one's endeavours, to make superhuman efforts;
— դնել, to make an effort, to strive, to endeavour;
— դնել զյետին —, յետին ճըգամբք գուն գործել, to make a last effort, or final efforts.
ἁγών, ἁγωνία, ἅθλησις , ἅσκησις angor, certamen, periculum, discrimen, exercitatio եւ այլն. Արմատ Ճգնութեան. նոյն ընդ նմա. որպէս Նեղութիւն. վշտակրութիւն կամաւոր. տագնապ. ջանք. երկք. երկունք. մրցանք. նահատակութիւն. (լծ. հյ. ձիգ. եւ թ. սըգը)
Եսթեր հաստատեալ էր ի ճիգն մեծ։ Բազում ճգունս կրեաց վասն քո։ Բազում ճգանց եւ չարչարանաց համբերեցէք (կամ համբերէք). (Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 1։ Տոբ. ՟Դ. 4։ Եբր. ՟Ժ. 32։)
cry;
warbling, chirping;
— հանել, to utter a feeble cry.
ՃԻ՛Կ. Իբր Ճիչ թեթեւ, որպէս ձայն ձագուց կամ ճնճղկանց։ Ուստի
sharp lance.
Սակր, կամ ազգ ինչ սուսերի.
cf. Ճիւղ.
cry, shrill cry, shriek, screech, scream;
squalling, wailing, outcry;
աղիողորմ —, piteous cry;
— առնուլ, բառնալ, ղճչի հարկանիլ, to cry, to make a loud outcry, to shriek, to scream, to screech, to squall, to howl, to yelp, to whine;
— բարձեալ աղաղակել, to utter piercing screams.
Ճիչ բարձեալ, կամ բառնայցէ. (Յճխ.։ Խոսր.։ Սարգ. եւ այլն։)
wild, ferocious, savage, inhuman;
boorish, awkward.
ՃԻՒԱՂԱԲԱՐՈՅ կամ ՃՈՒԱՂԱԲԱՐՈՅ. Բարուք նման ճիւաղաց. գազանաբարոյ. դիւանման. վայրենամիտ. անուսումն.
strange, monstrous.
ՃԻՒԱՂԱԿԱՆ կամ ՃՈՒԱՂԱԿԱՆ. Որ ինչ անկ է ճիւաղաց.
slime, mucous secretion of snails.
Իբր Ճակք, կամ գիճութիւն. խոնաւ հիւթ ժժմակաց իբր լորձունք.
cf. Ճղմճմճիմ.
ՃՂՃՄՃԻԼ կամ ՃՂՄՃՄՃԻԼ. Ճղճիմ լինել ի տուրս. ճշդել եւ խնայել յոյժ.
Զպատիւս ինչ շահաւորս, կամ այլ ինչ ի նոյնպիսեաց գնել ճղմճըմճիցին, եւ զամենայն կորուսին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
to be very sordid or grasping, close-fisted.
ՃՂՃՄՃԻԼ կամ ՃՂՄՃՄՃԻԼ. Ճղճիմ լինել ի տուրս. ճշդել եւ խնայել յոյժ.
Զպատիւս ինչ շահաւորս, կամ այլ ինչ ի նոյնպիսեաց գնել ճղմճըմճիցին, եւ զամենայն կորուսին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 3։)
worm-eaten, rotten.
ՃՃԵԿԵՐ ՃՃԵՀԱՐ. εὑρωτιῶν, καὶ βεβρώμενος cariosus, situ obsitus, et corrosus. որ եւ ՃԻՃԵԿԵՐ, ՃԻՃԵՀԱՐ. Կերեա կամ հարեալ ի ճճեաց. կրծեալ յորդանց, ի ցեցոյ, եւ այլն.
worm, vermin, small worm;
insect, animalcule;
reptile.
ՃՃԻ κνώδαλον, κνωδάλων bestia, animal, vermis, serpens եւ այլն. որ եւ ՃԻՃԻ, ՃԻՃԻՔ. Կենդանի անպիտան կամ վնասակար ի ցամաքի եւ ի ջուրս. որդն. զեռուն. սողուն. ըստ այլոց՝ եւ Գազան. ճճու, որդ.
Ի փոքր ճիճեաց (կամ ճըճեաց) վտանգք մերձին. (Խոսր.։)
Եւ ոչ եղէ խիստ ըստ համին, կամ կարծրագոյն՝ ճըճեաց մտին. (Յիսուս որդի.։)
to trample, to press, to squeeze, to crush, to bruise, to compress, to contuse;
to soften, to move, to affect;
to trample on, to grind down, to oppress, to crush, to vex, to molest;
— զպտուղս, to bruise fruits;
— զսիրտ, to grieve, to oppress;
— զսիրտ ի գորով, to affect, to melt, to move to pity;
ո՞չ իսկ սիրտք մեր ճմլէին ի մեզ, did not our hearts burn within us ?
Ճմլեցուցեալ խանդաղատեսցուք զաստուածային կամացդ սաստն ի զիջումն եւ յողորմութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)
cf. Ճնշեցուցանեմ.
ἑκπιέζω, συντρίβω exprimo, opprimo, contero ταπεινόω humilio καταδαμάζω domo ὐποπιάζω suggillo, castigo. (լծ. սանձել. եւ ցնդել) Ճմլել՝ ըստ ամենայն առման. որպէս սեղմել ձեռամբ կամ ընդ ոտիւք. քամել. զսպել. նուաճել. նկուն առնել. ճգնել. նեղել. ճզմել, սխմել, նեղը ձգել.
Ճնշել զանձն պահօք, կամ զմարմինս կուսութեամբ։ Ճնշել սանձիւ զկզակս, կամ զբարս. (Կոչ. ՟Գ։ Խոսր.։ Նիւս. երգ.։ Յհ. կթ.։)
a vagina or womb-pipe.
Մասունք ներքին որովայնի կամ արգանդի.