judgement.
· Calfa
Աշխարհաշինութեամբք, եւ արդար դատողութեամբ. (Փարպ.։)
to regard with a rancorous or malevolent eye, to detest, to hate, to envy.
· Calfa
cf. Խեղ.
· Calfa
Խեղ անդամօք. հաշմանդամ. սագատ.
զոր եւ տեսանեմք ի ծառայութիւն զեկեալս սատանայի խեղանդամս, եւ հոգեհաշմս. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
relation, kindred, connexion;
— առնել, to ally, to unite, to match;
— լինել, cf. Խնամենամ.
· Calfa
Եւ դարձեալ հաշտեալ խնամիք եղեն. (Պտմ. վր.։)
to exhaust, to tire out;
to depress, to overdo;
tomortify, to emaciate, to weaken, to make lean.
· Calfa
ԾՆԿԵՄ կամ ԾՆԳԵՄ, ԾՆԿԻՄ կամ ԾԳՆԻՄ, եցայ. ձ. φθίω, φθείρω , τήκω, -ομαι corrumpo, -or;
macero, tabefacio, tabeo κατέχομαι teneor ὐπομένω subjaceo եւ այլն. Առնել եւ լինել որպէս ծունկ կթուցեալ. ի գուճս իջուցանել, եւ իջանել. ընկճել, իլ. կամ որպէս ծնկակապ առնել. խսշտանգել. ճնշել. ճգնել. նեղել, իլ. կթուցանել, կթոտիլ, ծիւրել, հաշենլ մաշել, եղծանել, կորանալ. վարակիլ. ըմբռնիլ. կապիլ.
"knee;
— դնել՝ կրկնել, ի— իջանել, to kneel, to bend the knees, to fall on one's knees, cf. Ի գուճս իջանել, cf. Ի գուճս հարկանել, cf. Ի գուճս կալ, cf. Ի գուճս անկանել, cf. Խոնարհեմ, cf. Ընդգճիմ;
առ — լալ, to weep all alone;
— ածել, to adore, to worship;
արկանել — զծնգաց եւ զսրտի, to worship on bended knees;
հապա ի — ! down on your knees! ի — խոնարհեալ աղաչեմ զքեզ, I entreat it on my knees, or with bended knees;
— կապել, to be knitted, to be formed with knots or joints."
knot.
· Calfa
Ծունր կրկնեցին նախատանաց։ Ծունր խոնարհեցո՛ առ իմ հաշտութիւն. (Նար.։)
contention, debate, dispute, contest, quarrel, hroil, strife, cavil;
— յարուցանել, to excite contention, to create strife.
· Calfa
Ունիմք առ միմիանս եւ կագ եւ կռիւ եւ հաշիւս։ Կագ եւ կռիվ հարուցանէ ընդդէմ նորա։ Կագի եւ հակառակութեան. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։ Գր. հր.։)
cf. Կագեմ.
· Calfa
Ուր աստուած հաշտ իցե, եւ ի հրոյ մէջ ցօղ լինի. իսկ եթե աստուած կագիցէ, եւ ի փափկութիւնս մարտ եւ պատերազմ. (Ոսկ. ես.։)
Որ զչորս կագեցողսն ընդ միմեանս ի հաշսութեան եւ ի հաւանութեան պահեալ նուաճէր. (Եզնիկ.։)
indiction;
շրջան —ի, cycle of -.
· Calfa
Գրեցաւ յամսեանն մայիս, ընդիքտիոնին յերեքն։ Յամսեանն դեկտեմբերի յ՝նդիքտիոնին ՟Ե։ Յ՝նդիքտիոնի ՟Ժ. (Շ. թղթ. (որ էր յայնմ ժամանակի՝ յամի տեառն 1170, եւ այլն, ՟Ծ՟Ը. երորդ ընդիքտիոն՝ հաշուեալ յաւուրց Կոստանդիանոսի)։)
that offers;
that is offered.
· Calfa
Զհաշտութեան ձերոյ ընծայամատոյց. (Երզն. լս.։)
adj. s. familiar, domestic;
proper;
native;
tamed;
intimate, friend, relation;
domestic;
—ք, family;
հայր —նեաց, the father of a family;
— պատերազմ, intestine strife, domestic broils;
civil war;
— գաւաճան, թշնամի, traitor, intestine foe;
— հաւատոյ, faithful to the Truth;
— լինել գորց, to be familiar with, or versed in literature.
· Calfa
Զաստուած հաշտ գոլ որոց ի յերկրիս, առ ի յընտանւոյ եւ ի բնաւորականէն իւրմէ բարերարութենէ. (Դիոն. եկեղ.։)
incense-bearer;
flatterer, fulsome praiser, adulator.
· Calfa
Խնկարկու հաշտարար ըստ ահարոնի. (ՃՃ. եւ Ի գիրս խոսր.։)
calends, first day of month or year;
new-year's day;
շնորհաւոր -! a happy new-year to you, & many of them.
· Calfa
Բառ յն. գալանտէ, (ի գալէ՛օ, կոչել). լտ. գալէնտէ. καλάνδαι calendae. Ժամանակ կոչելոյ զժողովուրդն ի տօն եւ ի հանդէս ինչ. մանաւանդ Ամսագլուխ. ամսամուտ. յորմէ ի մեզ եւ Տարեմուտ։ Իբրեւ Տարեգլուխ, տե՛ս ի Տօմար. ս. եւ Յայսմաւ. ի վարս սրբոյն բարսղի ։ Այլ իբրեւ Ամսագլուխ, տե՛ս Պրպմ. ՟Ի՟Թ։ ՃՃ. եւ այլն։ Յորս որպէս կաղանդք ասի ՟ա օր ամսոյն, նոյնպէս ՟բ, ՟գ, ՟դ եւ այլն, կաղանդաց ասին՝ նախընթաց աւուրք ամսագլխոյն, իմա՛ յետախաղաց հաշուով. զոր օրինակ երկրորդն կաղանդաց յունվարի է դեկտ. ՟լա. երրորդն՝ դեկտ. ՟լ. ութերորդն՝ դեկտ. ՟ի՟ե, եւ այլն։
conference;
discourse.
· Calfa
Զբարեկամացն իսկ եւ զընկերացն առ ի կենցաղիս կաճառմունս՝ հաշտեալս ստասցի։ Զկաճառմունսն պատմեցաք. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
to, at, towards, by;
through;
among, in the midst, into, in;
with;
for;
under, below;
upon;
soon, as soon as;
in the place, instead, of;
հայել — երկինս, to look at the sky;
թագաւորել — նորա, to reign instead of him, to succeed him;
տուր — իմ եւ — քո, give for me and for you;
— աղօտ, obscurely;
— ամենայն, totally, in all;
— ակամբ հայել, to look upon one with an evil eye or with aversion;
— ձեռն, with or by the hand;
— մէջ, in;
into, inside, in the midst;
through;
— մէջ կարել, to split, to. pass or go across;
— աջմէ, to the right;
— գիրկս մտանել, to draw the bow strongly;
— ժամս ժամս, sometimes;
— խաբս, fraudulently, erroneously;
— խազ, կատակս, ludicrously, facetiously;
— այր եւ — կին, as much the man as the woman;
— ծառով, under a tree;
փոխանակ — այնր, for it;
— մի բերան, with one voice, unanimously;
դիր զգիրսդ — այլս, put these books with the others;
եկ — իս, come away with me;
— անցանելն, going along;
— ո՞ր ճանապարհ, by what road ? — արեւելս, towards the East;
— ամենայն երկիր, in all countries;
անցանել — Կարին, — այն, to pass through Erzerum, to go that way;
— ջուր եւ — ցամաք, by sea and land;
— երկինս եւ — երկիր, between heaven and earth;
— հեծեալ եւ — հետեւակ, between cavalry and infantry together;
— աւուրսն — այնոսիկ, — ժամանական — այնոսիկ, — այնու ժամանակաւ, in those days, at that time;
— շատ եւ — փոքր, more or less, a little more, a little less;
— այս եւ — այն, between this and that;
altogether, unitedly;
ընկենուլ — պատուհանն, to throw out of window;
— ամենայն տեղիս, every where;
— մահճօք, under the bed;
— երկնիւք, under heaven;
— իւրեւ or իւրեաւ, under him;
— պատրուակաւ, under pretence;
— առաւօտն, այգն, at break of day;
— երեկս, երեկոյս, or երեկոյն, towards the evening;
մեկնեցաւ — լուր համբաւոյ գալստեան նորա, he set out on the report of his coming;
— հակառակն, on the contrary;
cross-wise;
— միտ ածել or հարկանել, to think, to reason in one's mind;
— ոտն հարկանել, to trample under foot;
— թիւ մտանել, to be reckoned among;
— ամս տասն, during ten years;
եօթանասուն եւ հինգ ամք — ութ հարիւրով, eight hundred and seventy five years;
— փթթելն եւ գօսասցի, it will fade as soon as it uncloses.
· Calfa
hard-hearted, merciless, inflexible, obdurate, insensible, relentless;
hardened, impenitent.
· Calfa
Էր սուրբն պետրոս խստասիրտ, եւ արագահաշտ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)
to calm;
to eool;
to extinguish;
— զոք առ ի վշտակցութիւն, to soften, to render compassionate.
· Calfa
Զամբոխեալսն բարկութեամբ եւ ամբարտաւանութեամբ զիջուցանէ ի հաշտութիւն. (Յճխ. ՟Ե։)
cf. Մեղեդի;
thin skin, pellicle, cuticle, film, husk;
secundine.
· Calfa
Փառ Լոյս զուարթ։ Փառ, Երկրպագելով եւ մեք ճշմարտի սուրբ հոգւոյն՝ գոչեսցուք, Աստուած փառըք քեզ. Լոյս զուարթ, եւ այլն։ Հասարակաց փառ. Մարգարէութեանց մայր եղեւ բեթղահէմ. . . եւ հովիւքն փառօք փառաւորէին. եւ այլն։ Փառեր մարտիրոսաց. Վասն սրբոց քոց մարտիրոսաց հաշտեա՛ց տէր եւ այլն։
dissolution, rupture;
unsewing, rip;
unsewn, ripped.
· Calfa
Ընդ քակուած ինչ որմոյ ի ներքս մտանել (օձի)։ Եթէ սողեսցի վիշապն մահաշուննչ մտանել ընդ քակուած ոգւոյս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ Սկեւռ. աղ.։)
priest, clergyman.
· Calfa
ἰερεύς sacerdos, sacrificus. Երէց. աւագն ի պաշտօնեայս տեառն՝ օծեալ, հաշտարար Աստուծոյ պատարագաւ, քաւիչ ժողովրդեան. որ ի հնումն էր ստուէր, իսկ ի նորումս ճշմարտութիւն. ի յն. եւ լտ. նոյնպէս կոչի եւ չքահանայն կռոց, որ ի մեզ ուրոյն կոչմամբ Քո՛ւրմ ասի.
mild-looking;
fine, graceful.
· Calfa
որ հայի քաղցրութեամբ եւ հաշտ ակամբ. հեզահայեաց. բարեսէր. մարդասէր.
to become or grow sweet, mild;
to soften down, to relent.
· Calfa
ՔԱՂՑՐԱՆԱԼ. Քաղցրութեամբ համակել, եւ Հեզանալ. քաղցր հայել. հաշտ ակամբ նայել. ախորժել. հաճիլ. զուարճանալ.
imposed, added, additional;
imposition, addition;
epithet, adjective;
exponent, index;
article (ս, դ, ն);
a note.
· Calfa
Զի՞նչ է հաշտարանն, եւ ընդէ՞ր վերադիր կոչէ զնա։ Վերադիր ասի վասն ի վերայ կալոյ եւ ի վերայ հաստատելոյ մտաւոր աշխարհին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 60։)
Նովին համեմատութեամբ Վերադիր կոչի եւ տարբերութիւն ամսոց ըստ այլեւայլ հաշուի ազգաց.
ՎԵՐԱԴԻՐ ՏՈՄԱՐԱԿԱՆ. ἑπαίτος, ἑπακταί, παρεμβολή intercalatus, intercalatio, epacta. Չափ մետասան աւուրց՝ որովք առաւելու արեգակնային տարին քան զլուսնականն. երբ զայս յաւելուած ամ ըստ ամէ հաշուես, եւ ՟լ ՟լ ի բաց թողեալ, գտանես զմնացեալն, այն կոչին եւ է վերադիր տարւոյն։ (Սարկ. տոմար.։ Զքր. կթ.։ Վանակ. տարեմտ. եւ այլն։)
one-handed, one-armed.
· Calfa
πηρός, πηρωθρίς mancus. Գօսացեալ ձեռօք. խեղ. հաշմ. ձեռքը թեւը սախտած.
to transfer, to transport;
to transpose;
to translate, to change;
to reward;
to succeed.
· Calfa
Իսկ զառաւելումն մոլորութեան նոցա՝ հաշտութիւն մեղաւորացս փոխաբերեցեր փրկիչ. (Գանձ.։)
the Decalogue.
· Calfa
Ասի եւ զմասանց հաւատոյ ի հանգանակին, որ եւ ժբ հաշուին.
divided, separated, removed;
separating, removing;
— հանել, կացուցանել, to alienate, to transfer, to separate;
to expatriate;
ելանել —, to abandon one's country.
· Calfa
Ո՛չ կադք ինչ եւ ոչ կռիւք (ընդ այր եւ ընդ կին), եւ ոչ հաշիւք տարաբաժինք. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
form, fashion, manner, way;
furniture;
formula;
—, գործ —ու, clever work, artistic production;
գրահաշուական —, algebraic formula;
— խօսից, style;
cf. Վրացի;
ի — քաղաքացի, in plain, in private clothes;
ի — եկեղեցական, in clerical attire, dressed like a clergyman;
զգեցաւ աշխարհական —, he dressed like a layman.
· Calfa
flat, level, plane, smooth, even, shorn;
plain;
esplanade, glacis.
· Calfa
Գնաց ի հաշտենից տափարակն. (Զենոբ.։)
to feast, to keep holiday, to celebrate, to solemnize.
· Calfa
Համարի (այսինքն հաշուէ) որովայնի ծառայն, թէ որո՞վ կերակրով տօնիցեմ. (Կլիմաք.։)
cf. Խրախճան.
· Calfa
Րախճան՝ պատճառ հաշտութեան տեառն անսկզբան ընդ ծառայն սխալական՝ նշանդ խաղաղութեան։ Րախճան պերճալի, կոչումն ընտանի. (Նար. խչ. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
to lower, to put or bring down, to stoop;
to reduce, to abate, to diminish, to lessen;
to abase, to debase, to disparage, to humiliate;
to soften, to assuage, to calm, to moderate, to appease, to allay, to tranquillize;
ցածոյց Տէր շուրջ զինեւ, the Lord has given me peace on all sides.
· Calfa
night, night time or hour, the whole night;
բղխումն ցայգութեան, nocturnal pollution.
· Calfa
Կամի նախ քան զգիշերն ածել ի հաշտութիւն պօղոս, եւ ապա տալ ցայգութեան։ Կարեւոր աղօթից պէտք են, եւ բազում արտասուաց, եւ ցայգութեան եւ ցերեկութեան։ Աղօթից պէտք են, մանաւանդ տռաւօտին աղօթից եւ ցայգութեանց։ Ցայգութենէ եւ զցերեկութենէ, կամ զարեգակնէ եւ զլուսնոյ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.
· Calfa
ՏՈՄԱՐ կամ ՏՈՒՄԱՐ. Ցուցակ հաշուի եւ կարգի ժամանակագրութեան, աստեղաբաշխութեան, եւ թուականաց ազգաց, եւ տօնից սրբոց. կաղանդացոյց. օրացոյց. եւ Թուական.
cf. Տառապանք.
· Calfa
որ եւ ՏՈՒԱՅՏՈՒԹԻՒՆ. Տառապանք, նեղութիւն. վիշտ. հաշումն եւ մաշումն.
cf. Տառապեմ.
· Calfa
ՏՈՒԱՅՏԵՄ մանաւանդ ՏՈՒԱՅՏԻՄ. Տառապեցուցանել. ճնշել. մաշել. եւ կր. Տառապիլ. հաշիլ ցաւօք նեղութեամբ սրտի. (հակառակն արտնլոյ, կամ շուայտելոյ)
commerce, traffic, trade;
interchange, exchange;
conference, communication, correspondence, frequentation, society;
commercial, mercantile, trading;
— շնչոյ, respiration, breath;
— ամուսնութեանց, marriages, weddings;
դադարումն —ից, stagnation of business, of affairs;
ի յետին — շնչոյն, at the last moment or gasp;
— առնել, to trade, to traffic, to negotiate;
ի — գեղարդանցն ճայթիւն որոտման ելանէր, a sound as of thunder proceeded from the clash of the spears;
cf. Թեւակոխեմ.
· Calfa
Գալով ի վաճառուց տուրեւառից։ Մարդկան սովորութիւն է ի տուրեւառն ընդ միմեանս հաշիւ առնել. (Լմբ. պտրգ. Լմբ. սղ.։)
cf. Քառասնամեան.
· Calfa
Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
quadragenarious;
of forty years.
· Calfa
Քառասնամենիւ հաշիլ յապականութիւն։ Եւ զայլս ի քառասնամենից մինչեւ ի յեօթանասունս. (Փիլ. ել. ՟Բ. 49։ Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
cf. Քարգոնոսական.
· Calfa
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
royal.
· Calfa
Տրամակայեալ յինքեան յոքնաբեզունն քարգոնական կնիք՝ յապարանէն արքունի։ Մահաշունչ հոտ քաղուն քարգոնական նժուգին։ Զգուշացուցից քեզ չու ի քարգոնոսական նպատ։ Կամիմ, զի եւ դա արքունիս քոյո քարգոնոսական ապարանի առկայացեալ՝ արասցէ քեզ ճեմարան։ Ի զարդ քարգոնոսական տպարանին. (Մագ.։)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
· Calfa
Իմումս խռովութեան հաշտարանք, եւ հզօրապէս քաւարանք. (Նար. ՟Լ՟Ա։)
to expiate, to atone for;
to justify;
to propitiate, to satisfy, to conciliate, to render favorable or propitious;
աստուած, քաւեա զիս զմեղա ւորս, God, be merciful to me, a sinner;
քաւեալ եմ ես, I am innocent.
· Calfa
ἰλάσκομαι propitior, propitius sum ἑξιλάομαι, ἑξιλάσκομαι propitium reddo, expio, placo. Քաւել. սրբել եւ ջնջել զմեղս. ազատ եւ անպարտ կացուցանել ի յանցաւորութենէ. արդարացուցանել. հաշտ լինել Աստուածոյ ընդ մարդիկ, կամ հաշտ առնել քահանայի զմարդ ընդ Աստուածոյ. ներել. թողութիւն շնորհել. ցածնուլ. հաճիլ.
rancour inveterate hate, spite, ill-will, resentment;
revenge;
— ի վրիժուց, out of or from hatred;
— պահել, ի —ս մտանել, to bear or owe a grudge, to bear malice or ill-will, to bear hard;
— ի մտի ունել, to keep alive resentment for an injury;
— ունել ընդ ումեք, to have a grudge or spite against;
հանել զվրէժ քինու, խնդրել զ— վրիժուց, to by revenged, to revenge oneself.
· Calfa
Զանհաշտականն յինքեանս արծարծելով զքէն։ Ո՛չ վեր ի վերոյ են ոխք քինուս, այլ ի ներքուստ ի սրտէ. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)
fond of christians.
· Calfa
եղեալ երեքեան սոքա քիստոնէասէր, եւ աշխարհաշէն։ Մարդասէր եմ ես (ասէ աստուած), ոչ թէ իսրայէլասէր, կամ քիստոնասէր, այլ՝ ամենայն մարդկան սիրօղ. (Վրդն. պտմ. Վրդն. սղ.։)