fellow-soldier, comrade;
ally, confederate;
allied, leagued, confederate.
sitting posture;
position, situation;
seat, residence, abode;
property, possession;
sitting, session, meeting;
— արքունական, seat of Government, capital city;
— բանակի, encampment;
ի — լինել, to sit up, to sit down, to be seated;
ի — ննջել, to sleep in a sitting posture;
— առնուլ, to be tranquillized, allayed, lulled into security;
ի — գումարիլ, to hold a sitting;
ի նստի անդ, during the sitting, forthwith, before separating;
երեք նստիւ նկարել զկենդանագիր, to paint a portrait in three sittings.
Բաժանելով ունէր զնիստ հաստատութեանն յերկաքանչիւրս ոմանս հատածս լերանց. (Պիտ.։)
matter, body;
element;
substance;
subject, matter;
cause, reason, grounds;
—ք, materials;
— հրոյ, matches, incentive, tinder;
— ցրիւ, diffuse matter;
— եւ տեսակ, form and matter;
խօսեսցուք զայսր —ոյ, let us discourse on this subject.
to see, to look at, to regard, to observe, to examine, to consider, to contemplate, to reflect, to ponder on;
to show or pay regard to.
Նկատեսցես քեզ զճանապարհն։ Գնացին նկատել զերկիրն. Գիտէ զառաջինն եւ զհանդերձեալսն նկատել։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Բաւական լինիցին նկատել զաշխարհս։ Զօրհաս մահուն դէմ յանդիման առ ի դժոխս նկատէին։ Զնա՝ նկատեալ խորհրդով եւ կանխագիտութեամբ աստուծոյ. եւ այլն։
representative;
descriptive;
picturesque;
characteristic;
literal;
— իմաստիւք, literally.
առ ամենայն հասակ՝ այս պատուէր նկարագրական նորոգ մատենի ողբոց նուագի. (Նար. ՟Գ. իբր օրինականական կամ ստորագրական։)
painting, representation, portrait, image, figure, delineation, sketch;
description;
hypotyposis, imagery.
Ըստ նկարագրութեանն արուեստաւորեալ յարմարութեանց։ Ի հաստատուն եւ ճշմարիտ տեսութենէ նկարագրութեանցն, զոր տեսի ճշմարտագոյնս արուեստակեալս. (Պիտ.։)
character, letter.
painted, coloured, variegated, varied with many colours;
embellished with imagery;
— պաստառք հնդկաց, printed calico, chintz, cotton.
Մայրն հասարակ միագոյնն, որ ծնաւ զնկարէն գառինսն. (Եփր. աւետար.։)
painter;
կենդանագիր —, portrait painter;
կին —, paintress.
Բարձրամտեալ նկարչացն՝ ասէին, մեր արուեստս լոյս է. զի ծերք եւ տղայք հասարակաց վերծանեն, եւ զգիրս սուրբս սակաւք ընթեռնուն։ Լինի ժողով, եւ քննեալ արդարացուցին զգրիչս, եւ եդին յառաջ քան զնկարիչս. Կաղանկտ.։ Ըստ օրինակի նկարչաց միանգամայն դրոշմեցին քեզ պատկեր առաքինութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
mean in appearance, low, poor.
Ըստ նկնաձեւ հասակին, եւ այլոց մասանցն տգեղութեան. (Պիտ.։)
like, similar, resembling, approaching;
equal, conformable, analogous;
— է, it suits, it is proper, fit or becoming;
it seems, it appears;
ամենեւին — է նմա, he is as like him as can be;
— զ—ն սիրէ, like loves like;
similarly, in the same manner, alike, such.
Նմանիւն զնմանն հաստատեալ։ Ոչ է անպատուելի մեզ զնմանին աստուածաբանութիւն։ Գոլոյ նմանիցն՝ աստուած լինի պատճառ. (Դիոն. եկեղ. եւ Դիոն. ածայ.։)
Ստացաւ, նմա՛ն է՝ մինչ ասիցէ, հայր ինձ մարմին հաստատեաց։ Նշանակէ, որպէս նման է, զհրէիցն ընդդիմանալն. (Կիւրղ. գանձ. ՟Ժ՟Ե։ Պրպմ. ՟Ի՟Դ։)
Նման էր այս յասել, թէ խաւար ստուեր է երկնից։ Այլ նման էր, զի յաւուրն առաջնում հաստատեցան եւ ամպք։ Եթէ ոք ասիցէ, թէ ոչինչ է այս նման։ Անուն պղծոյ առ այնոսիկ կենդանիս՝ որ ոչն ուտէին, զի՞նչ նման է. (Եփր. ծն.։)
composed of similar or equal parts.
Պարզ իմն օրինակ, եւ նմանամասն է։ Ի վերայ նմանամասիցն՝ մնացեալն մասն նոյն է ամենեւին (ընդ բոլորին). ջուր եւ՛ բազում եւ՛ նուազ նոյն է։ Ամենայն աննմանամասն ի նմանամասանցն է հաստատեալ. որպէս գլուխ ի ջլաց եւ ի մարմնոյ եւ յոսկերաց. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)
to render like, to assimilate, to conform, to equalize, to liken;
to imitate, to counterfeit.
Բազէի գեղեցկութեան եւ քաջութեան եւ թեթեւութեան նմանեցուցանէ զերագահաս եւ զամենատես աստուածութիւն։ Ահեղութեան եւ քաջութեան արծուի նմանեցուցանէ զահեղ աստուածութեան զօրութիւն Քրիստոսի. (Նար. յովէդ.։)
similarity, resemblance, conformity, analogy;
assimilation;
comparison;
uniformity, equality;
imitation;
likeness, image, effigy;
figure, type, form;
parable, example;
ըստ նմանութեան, ի —, in imitation of, after the fashion of;
ըստ նմին նմանութեան, in like manner, likewise;
cf. Բերեմ.
Մի՛ արասցես դու քեզ կուռս ըստ ամենայն նմանութեան։ Նմանութիւն ինչ ոչ տեսէք։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւն ի գեղեցկութիւն։ Նմանութիւն հաստատութեան ի վերայ գլխոյ գազանացն. եւ այլն։
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Նմանօրէն.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
likewise, equally;
like, same, conformable.
Որպէս յարդարընկալ կամացն ինքնատիրութեամբ արտազանցեաց (Ադամ), նմանունակ եւ մահընկալ, պատուհասիւ՝ բնականաւն զարհուրեցաւ երկիւղիւ. (Թէոդոր. մայրագ.։)
sign, mark;
sign, signal, character, symbol;
trace, vestige;
sign, proof, token;
omen;
miracle, prodigy, wonder;
ensign, colours, flag, standard, banner;
the Holy Cross;
betrothal, affiancing;
seal, mark;
central point, centre;
aim, butt;
point;
— կռուոյ, arms;
— յաղթութեան, trophy, triumph, victory;
— or —ս տալ, to give a sign, to beckon;
to signify, to indicate;
to affiance;
— առնուլ, to take aim at, to level at;
ոչ եւս տալ — կենաց, to give no signs of life;
— անձրեւի է, we shall have rain.
Նշանս սահմանաց հաստատեաց. (Խոր. ՟Բ. 53։)
Անզատն՝ կարգեալ դասի ըստ նշանի միայն. իսկ զատականն՝ որ երկու նշանօք յանգեցեալ է, գիծ է։ Սկզբնատիպ սոցա՝ թիւք են. ազատ նշանին՝ մի. եւ գծին՝ երկու. եւ վեր ի վերոյ երեւմանն՝ երեք. եւ հաստատնոյն՝ չորք. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Շուրջ պտտելն՝ որպէս շրջագայն զնշանաւն, ամենայն զբեւեռաւն, յորմէ հաստեցաւ. (Մաքս. ի դիոն.։)
noting down.
character, letter;
writing;
note, annotation.
cf. Նշանական.
Զանճառելին եւ խորհրդական աւանդութիւն գրոյ՝ զայն կոչէ նշանակական, որպէս ի ձեռն նշանակաց ցուցեալս։ Ի ձեռն խորհրդականացն կամ նշանակականաց օրինակելով հաստատէ. (Մաքս. ի դիոն.։)
signed, marked with a sign;
special, signal, famous, remarkable, notable;
symbolic, mystical;
ensign-bearing;
նաւ մի —աւ դիոսկորացւոց, a ship bearing the sign of Castor and Pollux.
Եհաս ի փիղ անդր նշանաւոր. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 44։)
to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.
Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)
full of almonds;
abounding in almond-trees.
Անուն տեղւոյն՝ լուղ. հայերէն՝ նշին շայտ ծաղկէ, եւ յետոյ հասանէ միրգն. (Վրդն. ծն.։)
himself, herself, itself;
he, she, it;
even, equal, identical;
ditto, do, idem or id;
the same, of the same kind, after the same manner, equally, conformably, identically;
մի եւ —, the same;
ի —, ի նմին, together, all at once;
ի —, — ընդ —, ընդ —ս իսկ, ի մի եւ ի —, ի նմին ժամանակի, -ժամայն, —հետայն, soon, very soon, quickly, in the same moment, immediately, directly;
— գործել, to identify.
ՆՈՅՆ ԻՆՔՆ, նորին ինքեան, նոցին ինքեանց. որ եւ ՆՈՅՆ ՆԱ, կամ ՆՈՅՆ ԱՅՍ, եւ այլն. ա.գ. Կրկին դերանուն ի հաստատել զնոյն գոլն ամենայնիւ.
cf. Համազգի.
Առաջին ծառոցն նմանեալ, որ զնոյնազգեաց զնոյնահաս պտուղս վարդապետութեան բերեալ. (Բուզ. ՟Դ. 4։)
cf. Միակերպ.
Նոյնակերպ եւ նոյնագոյ ծնողին զքեզ՝ անհասանելի բնութիւն. (Սարկ. աղ.։)
isomorphous;
uniform.
Նոյնաձեւ օրինակաւ համարձակապէս ի հաստատուն երկիր ելանէր. (Երզն. լս.։)
identity, sameness.
Անդուստ մինչեւ ցայժմ ի նոյնութեան միշտ զաշխարհ պահելով՝ խնամեալ. տածէ։ Օրինաւոր կրօնիւք զհասարակութիւն ի նոյնութեան զուգեցելոցն առնել (որպէս մի մարմին եւ մի հոգի). (Պիտ.։)
new, fresh, young;
novel, recent, modern;
strange, extraordinary, curious;
inexperienced, unpracticed, new, raw;
newly, lately, freshly, recently;
— ինչ, curiosity;
— ոմն ղեւոնդիոս, like a second Leontius;
— նորոգող բնութեան մերոյ, the renewer of our nature;
ամիս —ոց, the month of first fruits;
—, cf. Նորանոր;
ի —ումն or —ումս, at present;
under the new dispensation, according to the christian law;
now, in the present age.
Զգիշերն ամենայն զմտաւ ածէին մեքենայել զի՛նչ նոր նոր չարչարանս ի վերայ տառապելոցն հասուցանել մարթասցեն. (՟Գ. Մակ. ՟Ե. 11. յն. παντηίως omnis generis. ամենապիսի, կամ ազգի ազգի։)
cf. Նորաբոյս.
Դեռաբոյսք ի մօրէ, նորաբողբոջք ի հասակի. (Շար.։)
new-fangled, newly invented or discovered, new, recent, modern.
Նորագիւտ եւ դեռահասակ ժամանակն ստիպէր առնել այնպէս։ Զստեղծեալ առ ի քէն նորագիւտ բանս եւ իրս. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
to renovate, to renew;
to restore;
to do something new, extraordinary, miraculous.
νεουργέω, καινουργέω, καινουργίζω , νεοποιέω novum facio, renovo, innovo, res notas edo. Նոր գործել. իբր նոր ինչ հաստել, նորակերտել. նորոնգել. նոր ինչ առնել արտաքոյ կարգի, կամանակնունելի.
innovation or novelty in religious matters;
superstition.
Նորաձեւութիւն, կամ նոր կրօնք, աղանդ. այլափառութիւն. նորափառութիւն, որպէս այլ ի հասարակ յն. գրի, որ է սնափառութիւն.
cf. Նորավարժ.
Է սա ընծայ՝ սուղ իմն եւ փաստ, նորամարզիցն՝ որ ի ջահաստ. (Կրպտ. ոտ.։)
cf. Նորային.
Ոչ նա կարօտի մերոց ծաղկանց, այլ մեք նորայնոցն։ Նորայնովքն կամօք էքս զհաստատութիւն ունին։ Ոչ հաղորդ լինելով իւիք նորայնոյն բնութեան։ Ի նորայնոցն առեալ զնիւթ մերոցս գովասանութեանց. (Նիւս. երգ.։ Կիւրղ. գանձ.։ Պրոկղ. յոսկ.։)
one's own, his or her own.
Ոչ նա կարօտի մերոց ծաղկանց, այլ մեք նորայնոցն։ Նորայնովքն կամօք էքս զհաստատութիւն ունին։ Ոչ հաղորդ լինելով իւիք նորայնոյն բնութեան։ Ի նորայնոցն առեալ զնիւթ մերոցս դովաստութեանց. (Նիւս. երգ։ Կիւրղ. գանձ։ Պրոկղ. յոսկ։)
prodigious, marvelous, astonishing, surprising, wonderful;
unheard of, extraordinary, incredible, paradoxical, phenomenal, monstrous;
— ինչ, phenomenon, prodigy, paradox.
Նորանշան գործ, կամ պատիւ, կամ պատուհաս, կամ թագաւոր. (Իգն.։ Յհ. կթ.։ Լաստ.։ Գանձ.։)
quite new, quite recent;
anew, over again.
Բազում նորանոր չարաչար ցաւս յայլոց մարմինս տանջանօք հասուցանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 6։)
new-built.
fond of novelty or news, modish, fashionable;
fashionist.
Որ արդ եւս նորոգ ամուսնութիւնք ի միմեանս հասեալ թերալից ուրախութեամբ նորասէր առագաստիցն. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)
of tender age, young.
newly planted;
young, small plant;
neophyte.
Ի հոտոյ ջրոյ ծաղկեսցի, եւ արասցէ հունձս իբրեւ զնորատունկ։ Որդիք քո որպէս նորատունկ ձիթենւոյ։ Որոց ուստերք իւրեանց որպէս նորատունկ հաստատուն են ի մանկութենէ իւրեանց։ Մարդն Յուդայ նորատունկ սիրելի։ Պահել զնորատունկ գործոց ձեռաց իւրեանց ի փառս. (Յոբ.։ Սղ.։ Ես.։)
ՆՈՐԱՏՈՒՆԿ. որպէս Ծաղկահասակ երիտասարդ կամ օրիորդ. առոյգ հասակաւ.
moulted, new-feathered;
made young again, renewed, revived;
— զարդարիլ, to moult, to get new-feathers, to put on new plumage;
to grow young again, to be revived.
Իբրեւ զձագս ինչ նորափետուրս հասուցեալ ի թռիչս արձակիցէ։ Ձագ նորափետուր. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7. 25։)
Ձագք նորափետուրք կարօ՛տ են մօրն, մինչեւ թեւք հաստատեսցին։ Զօրէն աղաւնեաց զնորափետուր ձագօքն միշտթռթռելով. (Ոսկ. փիլիպ.։ Լաստ. ՟Ժ։)
premature, precocious;
—ք, first-fruits, premices;
օր նորեաց, first-fruit's day.
νέον novum. Նորաբոյս եւ նորահաս արմտիք տարւոյ. դեռ նոր հասած բերքը.
cf. Նոր.
Եթէ առնուցու ոք կին նորոգ, մի՛ մտցէ ի պատերազմ։ Որ արդ եւս նորոգ ամուսնութիւնք ի միմեանս հասեալ. (Օր. ՟Ի՟Դ. 25։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 5։)
cf. Նոր.
Երկրորդ ձայնիւն, նորոգապէս՝ զոր լուան, հաստատեսցէ։ Եկաց հաստատուն՝ քննելով նորոգապէս։ Արժա՛ն է զայսոսիկ նորոգապէս դիտել։ Ի մի՛տ առցուք այսուհետեւ նորոգապէս զասացեալսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 16. 19։ ՟Բ. 20. 42։)
cf. Նուազիմ.
Պա՛րտ էր այլայլելոյն աճել եւ նուազանալ։ Եհաս՝ իմաստութեան ինձ նուազանալ, եւ առաւելուլ ոչ բարւոյ ցանկութիւն։ Նուազանայցէ՞ ի ձեռն այնորիկ տրտմութեան պատճառք. (Արիստ. շարժ.։ Նար. ՟Ծ՟Ե։ Նիւս. կազմ.։)
cf. Նուաղումն.
Պատուհասեալ վասն իւղոյն նուաղութեան. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Զ։ Իսկ թէ ասէր, վասն լուսոյն նուաղութեան, լինէր բուն նշանակութիւն՝ աղօտութիւն։)
aid, assistance, succour, help, favour, subsidy, support, relief, resource, means;
ի —, in support of, on behalf or in favour of;
— մատուցանել, to aid, to succour, to help;
to care, to take care;
— լինել, cf. Նպաստեմ.
Յորժամ զայս եւս նպաստ ինքեան առնուցու, հաստատուն է սահման վիճակի. (Իսիւք.։)
Որ իբրեւ եհաս անդր, բազում նպաստ լինէր հաւատացելոցն ի ձեռն շնորհացն. այսինքն օգուտ լինէր, կամ օգտէր. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 27։)