Entries' title containing նա : 6571 results

Խոհամանամ

vn.

to precipitate one's self, to fling, to cast or throw one's self headlong.

· Calfa

NBHL (2)

ԽՈՀԱՄԱՆԱԼ. Որպէս Ամանալ ի խոխոմս, խարդաւանիլ.

Ուր արտաւազդն արտաշիսեան քարավիժեալ խոհամանայր ի կոշտն (կամ ի կուշտն) կոհակին. (Արծր. ՟Դ. 11։)


Խոհեմանամ, ացայ

vn.

to be wise or prudent.

· Calfa

NBHL (3)

Խոհեմութիւն յանձին բերել. խոհեմ եւ ուշիմ լինել. իմաստնանալ. զգօնանալ. զգաստանալ.

Բանն խոհեմանայ աստուածաշունչ գրովք. (Լմբ. ժղ.։)

Ո՞ արբեցութեամբ գոլովն յիմարեալ, եւ ոչ ջրըմպութեամբն խոհեմանայր. (Սկեւռ. ի լմբ.։)


Խոյանամ, ացայ

vn.

to soar up, to fly on high, to dart forward, to swoop down, to rush headlong on, to dash at, to pounce on, to fall on.

· Calfa

NBHL (5)

Ածցէ ի վերայ քո ազգ ի հեռաստանէ՝ իբրեւ զխոյանալ արծուոյ. (Օր. ՟Ի՟Ը. 49։)

Սմբաթ իբրեւ զարծուի յերամ կաքաւուց խոյանայր. (Խոր. ՟Բ. 4։)

ὀρμάω, ὀρμῶμαι impetum capio, irruo, praerumpo. Բուռն յարձակիլ որպէս զխոյ. թափով իմն դիմել. սլանալ. սրանալ. վարգել.

Սրաւառեալ խոյանայր զկնի գիշատեալ այլազգեացն. (Յհ. կթ.։)

Խոյանան իջանեն ծուխք մտաց նորա ընդ անդունդս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Խոնարհ, աց

adj.

low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.

· Calfa

Etymologies (5) · Adjarian

, ի-ա հլ. (յետնաբար նաև ի հլ.) «ցած, վար, տակը. 2. ծնրադրեալ, կորա-ցեալ. 3. համեստ, հեզ, հլու. 4. յետին, նուաստ. աղքատ» ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. Մծբ, որից ի խոնարհ «ցած, դէպի ներքև» ՍԳր. Սեբեր. Ոսկ. ես. և յհ. ա. 44. բ. 1. խոնար-հիլ ՍԳր. Ագաթ. խոնարհեցուցանել ՍԳը Ոսկ. խոնարհութիւն ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. մ. բ. 11. խոնարհաբար Ոսկ. յհ. ա. 39, բ. 3, 24. խոնարհագնաց Վեցօր. խոնարհագոյն ՍԳր. Եզն. Ագաթ. Մծբ. Ոսկ. խոնարհամիտ Ոսկ. յհ. բ. 27. Մծբ. խոնարհահակ Վեցօր. նա-խախոնարհ Մանդ. գրուած է խոնահ Տիմոթ. կուզ, էջ 116։

Հներից Համամ. քեր. 268 խոնաւ բա-ռի հետ միասին հանում է խոն (?) նախդիրից։ ՆՀԲ լծ. թրք. (իմա՛ պրս.) kanār «եզր» բառից։ Müller SWAW 42, 255 Vendidad xI 18 և I 35-36 յիշուած xnaϑaiti-(արմատը ըստ Justi, Zendsn. 91 xnaϑ-«խոնարհիլ, պաշ-տել») ձևից դնում է *xnaϑra, որից էլ հանում է հյ. խոնարհ։ Այս մեկնութիւ-նը ընդունում է Justi (անդ), մերժում է Lag. Arm. Stud. § 1005։ (Այժմ Bar-tholomae 533 xnaϑaiti-դնում է իգա-կան մի պարիկի յատուկ անուն, անյաւտ ստուգաբանութեամբ և թերևս ոչ-իրա-նական բառ)։ Տէրվ. Նախալ. 71 խուն, խոտ, հբգ. hauen «կոտորել, կտրել», heu «խոտ», գոթ. huns «խոնարհ,

խուն», հսլ. kovatī «կտրել» ձևերի հետ հնխ. ku, kun, kud «կտրել, կոտրել» արմատներից։-Հիւնք. խորան բառից։ Ղափանցեան ЗВО 23, 360 իրան. *xvan-aϑrā? ձևից։ Nyberg Hilfsbuch 2, 133-134 դնում է իրան. *avana -arϑa «ցածր տեղ»>*onārh> xo-narh. առաջին մասը կազմուած է իբր *ava -na (հմմտ. սանս. avani «գետի յատակը, երկիր»), որի հետ նոյնն է տարբեր մասնիկով *avara-> *or> հլ. խոր (հմմտ. զնդ. avarə, aora «ցած, մայր»)։ Նոյն տարրերով են կազմուած պհլ. xorsand «գոհունակ, համեստ» և պրս. [arabic word] xursand «սակաւապետ», իբր xōr+sand (=սանս. čhanda «փա-փագ, կամք»)։

ԳՒՌ (dialectal) Ջղ. Վն. խոնար, Ալշ. Ախց. Երև. Խրբ. Կր. Մշ. Ննխ. Պլ. Սեբ. Սչ. խօնար, Տիգ. խօնmր, Տփ. խօ՜նար, խո՛նար, Շմ. Ոզմ. խունար, Զթ. խունոյհ, խունորհ, Սլմ. խոնարխ, Մրղ. խօնարխ, խօնարք։

ՓՈԽ (borrowing) Կառո՞ր է գնչ. k'arno «խոնարհ» փոխառեալ լինել հայերէնից. k՝ կարող է փոխանակել խ ձայնը.-Paspati այս բառը հանում է յն. γάμαι «հող» բառից, որ շատ անյարմար է։

NBHL (44)

Որ առնէ զխոնարհս ի բարձունս. (Յոբ. ՟Ե. 11։)

Բարձր է տէր, զխոնարհս տեսանէ. (Սղ. ՟Ճ՟Լ՟Է. 6։)

Խոնարհքն բարձրացան։ Բարձրացոյց զխոնարհս. (Եսթ. ՟Ժ՟Ա. 11։ Ղկ. ՟Ա. 52։)

Խառնէ ըստ խոնարհսն զբարձրագոյնսն. զի խոնարհօքն բարձրագունիցն հորդեսցէ ճանապարհ. (Ոսկ. եբր.։)

Զառ ստորն խոնարհ ասէ, զի ի վայր է լուսնն. (Շ. բարձր.։)

Իջեալ ի բարձանց ի խորութիւն անդնդական ծովուցն խոնարհ. (Ագաթ.։)

Հայեցան առ նաի խոնարհ երկու ներքինիք. եւ ասէ, ընկեցէ՛ք զդա ի խոնարհ։ Ի ջանէ ի խոնարհ յերկիր։ Տաց նշանս յերկինս ի վեր, եւ նշանս յերկիր ի խոնարհ։ Միջովք չափ ի վեր՝ նմանութիւն արեգական, եւ միջովք չափ ի խոնարհ՝ նմանութիւն հրոյ։ Արձակեալ արմատս ի խոնարհ։ Էր ի խոնարհ ի գաւթին. եւ այլն։

տերեւք տնկոց՝ հոսեալք ի խոնարհ. (Նար. ՟Կ՟Ա։)

ταπεινός humilis. Ստորին. ցած. վայրագոյն. զիջագոյն. խորագոյն. որում հակակայն Բարձր. ալչագ, աշաղա. (լծ. եւ թ. քէնար. որպէս եզր ստորին։)

Յորժամ զերեսս ուրուք ի խոնարհ արկեալ տեսանիցես ի միտ առ զմտացն նենգութիւն։ Յորժամ դէմքն ի խոնարհ կախեսցին. (Սեբեր. ՟Դ։)

Զոր եւ ի վեր եւ ի խոնարհ տայ խրատ մովսէս։ Ի վեր եւ ի խոնարհ զայդ ասես եթէ ածից զթագաւորն բաբելացւոց. (Ոսկ. ես.։)

Ի վեր եւ ի խոնարհ զմովսէս յիշես. (Ոսկ. գծ.։)

Վեր եւ ի խոնարհ շուրջ բերեալ զասացուածն. (Բրս. թղթ.։)

Ի վեր եւ խոնարհ յայս փութայր զնոսա հաւանեցուցանել, թէ վասն նոցա փրկութեան եկն։ Իվեծ եւ ի խոնարհ ասէր զինքն կեանս յաւիտենից. այսինքն ստէպ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։ ՟Բ. 1։)

Ի վեր եւ ի խոնարհ զչարչարանսն, զգերեզմանն եւ զյարութիւնն քարոզելով. (Ոսկ. գծ.։)

Ի միջոյն եւ ի խոնարհ՝ հուր. եւ ի միջոյն եւ ի վեր իբրեւ զտեսիլ փայլական. (Եզեկ. ՟Ը. 2։)

Յերկեմենից եւ ի խոնարհ. (Մտթ. ՟Բ. 16։)

Որչափ արդարք էին յադամայ եւ ի խոնարհ. (Կիւրղ. ծն.։)

ԽՈՆԱՐՀ. մ. Խոնարհեալ. ի գուճս իջեալ, իջանելով. կորացեալ. գետնամածեալ.

Երագեաց մովսէս՝ խոնարհ երկիր եպագ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 8։)

Անկան խոնարհ երկիրպագին նմա. (Մծբ. ՟Դ։)

Տեղւոջն՝ ուր խոնարհ եդ յերկիր զաստուածային երեսն արտասուօք. (Լմբ. համբ.։)

ԽՈՆԱՐՀ ԱՌՆԵԼ, կամ ԼԻՆԵԼ. իբր կորացուցանել. իջուցանել. եւ Կորանալ.

Խոնարհ արարին զանձն իմ. (Սղ. ՟Ծ՟Զ. 7։)

Տառապեցայ, եւ խոնարհ եղէ յոյժ. (Սղ. ՟Լ՟Է. 7։)

Զայլ եւս մարդիկ ամրոցին խոնարհ արարեալ ի տեղի չարչարանաց. (Յհ. կթ.։)

ԽՈՆԱՐՀ. Մեղմ. դաշն. ցած ձայնիւ եւ աղերսիւ գնայր. (Լմբ. պտրգ.։)

Որք մեծաբանելով ձգտեսցին ընդ մեզ, մեք խոնարհս խօսեսցուք ընդ նմա. (Իսիւք.։)

Կռփէին զգլուխս աղքատաց, եւ ճանապարհս խոնարհաց թիւրէին։ Եղեր ամենայն քաղաքի խոնարհի օգնական։ Իրաւունս արարէ՛ք տնանկին եւ խոնարհի.եւ այլն։

Շնորհեաց մեզ գուշակ եւ նշան՝ խոնարհիցս եւ մեղաւորաց. (Ճշ. հին.։)

Այնպէս զմեր խոնարհ մարմինս փառաւորել. (Ի գիրս խոսր.։)

Ամենեւին խոնարհ եւ նկուն ցուցանէ զուսումնհերձուածողացն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Գ։)

Որպէս եւ բանն՝ թէ ի խոնարհ ին ոք կամի վասն նորա ասել, չառնու յանձն փոքրկանալ ասողացն բերանով. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Ուստի ԽՈՆԱՐՀ ԱՌՆԵԼ. Նուաստացուցանել. նկուն առնել. խոնարհեցուցանել եւ որ է օրինակաւ. Տե՛ս (Սղ. ՟ը. 6։ ՟լդմ13։ ՟ձթ. 15։ ՟ճդ. 18։ ՟ճխղ. 6. եւ այլն։) Որպէս եւ ԽՈՆԱՐՀ ԼԻՆԵԼ՝ որպէս Նուաստանալ. նկուն լինել։ (Սղ. ՟ճե. 42։ ՟ճղ. 12. եւ այլն։)

ԽՈՆԱՐՀ. որպէս հակակայ ամբարտաւանի կամ հպարտի. Ունակ առաքինութեան խոնարհութեն. որ վարի որպէս նուաստ եկ յետնեալ ոք. ցածուն եւ հլու. նուաստացեալ կամաւ, կամ նուաստ յաչս անձին.

Ուսարու՛ք յինէն, զի հեզ եմ եւ խոնարհ սրտիւ։ Ես յո՛ հանգեաց, եթէ ոչ ի հեզս եւ ի խոնարհս։ Տէր ամբարտաւանից հակառակ կայ, տայ շնորհս խոնարհաց։ Զխոնարհս փառաւոր առնէ տէր։ Ընդ խոնարհս զիջանիցիք.եւ այլն։

Զեղբօրէն ասէ՝ իւր համարելով զմեղս նորա. զի խոնարհք են հոգիք սրբոցն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Որ է կերպարան անձանց խոնարհից զիջեալ բեկութեամբ. (Նար. ՟Ժ՟Ա։)

Եւ իբր խոնարհական.

Իմաստութեամբ եւ խոնարհ գնացիւքն զամենեսեան նուաճէր. (Շ. մտթ.։)

Խոնարհ բանիւ շահեաց զաւելախնդիրսն զայնոսիկ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

Խոնարհ հնազանդութեամբ բազմեալ ի կառսն խոնարհութեան. (Նար. խչ.։)

Զմարմնոյն խոնարհ բանս յաստուածութիւն բանին հպեցուցանել ձեռնարկեն. (Կիւրղ. գանձ.։)

ԽՈՆԱՐՀ. որպէս Նուաստ. ցածազգի. անաւագ. նկուն. յետին, յետնեալ. տառապեալ. անտոհմ. անշուք. ταπεινός, ἤττων humilis, minor, infirmus. խեղճ, վարի աստիճանի.


Խոնարհաբար

adv.

humbly, submissively.

· Calfa

NBHL (3)

Կազմէ դարձեալ խոնարհաբար վասն տկարութեան լսողացն։ Խոնարհաբար եւ հանդարտապէս ասէր։ Տե՛ս զիարդ խոնարհաբար ընդունի զնա՝ լուանալով զոտս նորա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 39։ ՟Բ. 24։)

Խոնարհաբար հետեւիս հայցել. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)

ταπεινῶς humiliter φιλιφρόνως benigne, humaniter. Խոնարհութեամբ. ցածութեամբ. պարկեշտութեամբ. մարդասիրապէս.


Խոնարհագոյն

adj. adv.

inferior;
lower;
below.

· Calfa

NBHL (16)

Եւ խոնարհագոյն եւս ասէ, թէ հեղից ի վերայ տանդ դաւթի. (Ագաթ.։)

Եղիցի խոնարհագոյն, եւ մի՛ եւս բարձրասցի ի վերայ ազգաց։ Հազարաւորն իմ խոնարհագոյն է ի մէջ մանասէի։ Զկնի քո յարիցէ այլ թագաւորութիւն խոնարհագոյն քան զքեզ։ Կացուցի ի խոնարհագոյն տեղիսն յետոյ պարսպին. (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 15։ Դտ. ՟Զ. 15։ Դան. ՟Բ. 39։ Նեեմ. ՟Դ. 13։)

Խոնարծհագունօքս նախ կրթեմք զձեզ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 21։)

Քան զկրսերս ձեր խոնարհագոյն եմ. (Եղիշ. ՟Ը։)

Առ խոնարհագոյնն քան զինքն վարել եղբորորդի (առ զովա)։ Քան զխոնարհնգոյնս ի տարերացն. (Պիտ.։)

Ոչ բարձրագոյն, այլ խոնարհագոյն բանք. իբր նուաստագոյն կամ պարկեշտագոյն. (Ագաթ.։ Շ. մտթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 26. 29։)

Առաւել խոնարհ սրտիւ կամ սիրտ.

Ամբարտաւանիցա ... եւ խոնարհագունիցն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա։)

Որոյ սիրտ խոնարհագոյն է, սիրուն է նա բարձրացելոց. (Մծբ. ՟Թ։)

ԽՈՆԱՐՀԱԳՈՅՆ. մ. Կարի խոնարհաբար. պարկեշտագոյնս.

Խոնարհագոյն կամ խոնարհագոյնս.

Խոնարհագոյն կամ խոնարհագոյնս խօսել։ Խոնարհագոյն իմն բարբառել կամ խօսել. (Ոսկ. յհ. ստէպ։)

Եխից զելս ջրոյն զվերին, եւ ուղղեաց խոնարհագոյն յարեւմուտս կողմն. (՟Բ. Մնաց. ՟Լ՟Բ. 30։)

Անտի ելեալ խոնարհագոյն նաւեցաք ի կիպրոս։ նաւեցաք խոնարհագոյն ի կրետէ. (Գծ. ՟Ի՟Է. 4. եւ 7։)

Որպէս խոնարհագոյն մասնաւորաբար գրեմ. (Արծր.։)

ταπεινότερος, ἤττων, καταδεέστερος, κατώτατος humilior, minor, inferior, infimus. Առաւել խոնարհ (ըստ ամենայն նշ). Ցածագոյն. ստորնագոյն. վայրագոյն. նուաստագոյն. յետնագոյն.


Խոնարհակողմն

s.

the lower part.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձան ջուրք ի խոնարհակողմն անդր ընդ ճանապարհ ճապաղ գնացից իւրեանց. (Եփր. յես.։)


Խոնարհահակ

adj.

inclining, aslant.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ի խոնարհ կոյս հակի, կամ վայր կոյս միտէ.

Զխոնարհահակ եւ զ՝ի վայրաձիգ ծանրութիւն յայտ առնեն. (Վեցօր. ՟Գ։)

Ջուրն բնութեամբ ունի զխոնարհահակ լինելն. (Վրդն. ծն.։)


Խոնարհամիտ

adj.

humble, meek, modest.

· Calfa

NBHL (6)

Խոնարհամիտն յամբարտաւանութենէն զատուցեալ է. (Նիւս. երգ.։)

Խոնարհամիտ է առ ի փառս ժուժկալն. (Բրս. հց.)

Ուսուցանէ զնա խոնարհամիտ լինել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 27։)

Որ խոնարհամիտն է, յաճախէ իւր զշուք եւ մեծարանս. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Է դեղ ամենայն վիրաց չարաց խոնարհամիտ՝ լե՛ր առ ընկերն բարեմիտ. (Շ. այբուբ.։)

ταπεινόφρων humilis, qui est animo humili. Խոնարհ մտօք կամ սրտիւ. խոնարհասիրտ. հակադրեալ բարձրամտի կամ մեծամտի.


Կալուանական, ի, աց

adj. s.

galvanic;
— ելեկրութիւն, electro-galvanism;
—ութիւն, galvanism.

· Calfa


Կալուանաձորլ

adj.

galvanoplastic.

· Calfa


Կալուանաչափ, ի

s.

galvanometer.

· Calfa


Կալուինական, ի, աց

adj. s.

calvinistic;
calvinist.

· Calfa


Կալուինականութիւն, ութեան

s.

calvinism.

· Calfa


Կախաղանաբուրաստան

s.

hanging gardens.

· Calfa

NBHL (1)

Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց, եւ անուն կոչեաց կախաղանաբուրաստանս։ Անուանելոյ կախաղանաւոր բուրաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Կախաղանաւոր բուրաստան

cf. Կախաղանաբուրաստան.

· Calfa

NBHL (1)

Զարքունիսն մատաղատունկ տնկովք ծառոց զարդարեաց, եւ անուն կոչեաց կախաղանաբուրաստանս։ Անուանելոյ կախաղանաւոր բուրաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Կականաբարձ

adj. adv.

bewailing aloud, mourning plaintively, howling with grief;
lamentably, plaintively, deploringly, with piercing cries.

· Calfa

NBHL (7)

ԿԱԿԱՆ մ. ԿԱԿԱՆԱԲԱՐ. Կականաւ. կականելով.

Զի գոնէ ի կական լալոյ դադարեցուսցեն զնա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Իջւսեցէք յարմար ձայն կականաբար. (Գանձ.։)

Կական բարձօղ, կամ բառնալով.

Կականաբարձ արտասուալից զձեռս լի աղօթիւք յերկինս համբառնային. (Ագաթ.։)

Կականաբարձ զիս ողբացէ՛ք. (Մանդ. ՟Ի՟Դ։)

Ամենեքեան կականաբարձ եւ արտօսրաթորք գոչեն անյարմարաբար. (Բրս. ապաշխ.։)


Կականալիր

adj.

lamentable, rueful, mournful, full of lamentation or complaint.

· Calfa

NBHL (6)

Կնոջ կականա լի բարբառք։ Կականալի ողբովք։ Կականալիր հառաչմամբ. (ՃՃ.։)

Կականալիր աղաղակաւ. (Ուռպ.։)

Կանչեմ առ քեզ ձայն կանացի, կականալիր ու ողորմելի. (Շ. եդես.։)

Կնոջ կականա լի բարբառք։ Կականալի ողբովք։ Կականալիր հառաչմամբ. (ՃՃ.։)

Կականալիր աղաղակաւ. (Ուռպ.։)

Կանչեմ առ քեզ ձայն կանացի, կականալիր ու ողորմելի. (Շ. եդես.։)


Կակղանամ, ացայ

vn. fig.

to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.

· Calfa

NBHL (6)

Ոստքն կակղասցին կամ կակղանայցեն. (Մտթ. ՟Ի՟Դ. 32։ Մրկ. ՟Ժ՟Գ. 28։)

Կակղանայ քարացեալ սիրտ մարմնեղէն. (Մեկն. ղկ.։)

Կակղասցին ի խստութենէ անտի իւրեանց։ Չէր ինչ մարթ փշոյ կակղանալ. (Մծբ. ՟Ժ՟Է. եւ ՟Է։)

Եկին հասին պատիժք պատուհասից ի վերայ եւայի, եւ ադամ ոչ կակղացաւ։ Կակղանայցէ եւ հռոբովամ խօսել ընդ նոսա բանս բարւոքս. (Եփր. ել. եւ Եփր. թագ.։)

Շօշափելեօք կակղանալ. (Ածաբ. կիպր.։)

ἀπαλόνωμαι, μαλακίζομαι, συλλύομαι tener fio, emollior, concilior. Կակուղ եւ փափուկ լինել. ի կակղութիւն փոխիլ. մեղմանալ, զիջանիլ. եւ Մեղկանալ. կակղնալ.


Կաղանամ, ացայ

vn.

cf. Կաղամ.

· Calfa

NBHL (4)

Արար կաղանալ նժոյգ ասպարակողին. (Արծր. ՟Գ. 17։)

Լինի իւր կաղանալ՝ յամոլաջիլ մի անդամին. (Մագ. ոտ.։)

Յակոբ զաստուածատես սքանչելեացն զհաւատարմութեան նշանակն ընկալու ի մարմինն իւր զկաղանալն. (Լծ. կոչ.։)

Ըստ ոչինչ օրինակի ոգւոցն նուաղանալ եւ կաղանալ. (Փիլ. ել.։)


Կաղանչանան

cf. Կաղանշան.

· Calfa


Կաղնաբեկ

s.

nut-crackers.

· Calfa


Կաղնագոյն

adj.

hazel, hazelly.

· Calfa


Կաղնակեր, աց

adj.

feeding on acorns.

· Calfa


Կաղնահար, աց

adj.

wood-cutter.

· Calfa

NBHL (1)

Կաղնահարք, եւ ոտք զեղտտս եւ զմայրս հատանեն. (Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)


Կաղնաներկ

s.

quercitron bark.

· Calfa


Կաղնատու

adj.

bearing or producing acorns.

· Calfa

NBHL (1)

լցին զդաշտն կաղնատուն տնկով. (Բուզ. ՟Գ. 8։)


Կամագնաց

adj.

voluntary, optional, capricious

· Calfa

NBHL (2)

Որ գնայ ըստ կամս անձին.

Կամասէր, կամագնաց, ինքնակամ մեղացն. (Ագաթ.։)


Ըմբոստանամ, ացայ

vn.

to resist, to kick, to disobey, to revolt, to mutiny;
to grow insolent, bold, proud.

· Calfa

NBHL (5)

Յորժամ պոռնկորդի կոչեսցիս, ըմբոստանաս. յորժամ դու իսկ պոռնկիցիս, զայն չհամարիս չարիս. (Ոսկ. ես.։)

Ոչ ըմբոստանամ ձաղեալս. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)

Զըմբոստանալն խոնարհութիւնն նուաճէ, եւ ոչ զչարելն։ Մեր ըմբոստանալն եւ անհնազանդութիւնն օրինաց նորին. (Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Դժուարէին, եւ ըմբոստանային ի նմանէ. (Վրք. ոսկ.։)

Որպէս յն. Ի վեր կամ ի բաց ոստնուլ. ἁναπηδάω, ἁποπηδάω resilio, desilio, subsilio Ի բաց վազելով եւ զայրացմամբ հրաժարիլ. հեստել. անսաստել. ապստամբիլ. եւ Զչարիլ. դժկամակիլ. վեր կամ դուրս ցաթկել, վեր վեր ինկնալ, գլուխ քաշել, թօթվել.


Ըմբռնաղ

s.

23rd. November (the day on which sheep are folded).

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«նոյեմբերի 24-ը, երբ հօտերը փարախ են քաշում ձմերելու համար» Տօ-մար. Յայսմ. նոյ" 23. որ և բռնամաղ ԱԲ։

Ալիշան, Հին հաւ. 131 հնագոյն ձեւր դնում է բռամաղ, բռումաղ «քաղդէա-կան մի տօն, որ 5 տարին մի անգամ է պատահում» և կցում է հնդ. peronmal «Վիշնու Աստուած» բառի հետ։ Գաբ. Բառ. լտ. hibernalis «ձմեռնային» բա-ռից. այս ստուգաբանութիւնը ուղիղ է երևում (հայերէնի մէջ կարող էր բառը ըմբռնել ձևին կցուելով՝ այսպիսի ձևա-փոխութիւն ստանալ), բայց դժբախտա-բար միջնորդ յունարէն ձևը պակա-սում է։

NBHL (1)

Այսպէս կոչի առ տոմարագէտս՝ ՟Ի՟Գ. օր նոյեմբերի. զի յայն աւուրս ածին հօտք ի դաշտէ ի ձմերոց, իբր յաղ կամ յաղըլ (ի փարախ), ըմբռնեալ. (զորօրինակ հորթնթող եւ նախրթող ասին այլ աւորք հետագայք ի մուտս ձմերայնոյ). եւ այն՝ ռամկական առմամբ ըմբռնեալ աւուր առ ի դիտել, որպէս թէ


Ըմպանակ

s.

drinking vase;
dish, mug, cup.

· Calfa

NBHL (2)

Ըմպանակք երկու յերկոսին ձեռին, մինն արեամբ, եւ միւսն կաթամբ։ Գինիս յեղաշրջեալ ... ըմպանակս կորուսեալ. (Նար. լ. եւ ՟Կ՟Զ։)

Անուշահամ ախորժ բաժակ, տօնասիրաց գոլ ըմպանակ. (Գանձ.։)


Ընդանենամ, եցայ

vn.

cf. Ընտանենամ.

· Calfa


Ընդարձակագնաց, աց

adj.

dissolute, licentious.

· Calfa

NBHL (2)

Որ ընդարձակ գնացս ունի. ցոփ. անառակ.

Պղծութեան կտղուցք եւ ընդարձակագնացացն մաշէ զմարմինն. (Սեբեր. ՟Ժ։)


Ընդարձակերասանակ

cf. Արձակ.

· Calfa

NBHL (1)

Երիւար արքունի է լեզուդ. եթէ ընդարձակերասանակ թողուցուս օցտել եւ խայտալ, սատանայի եւ դիւաց հեծանելիք լինիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 26։)


Ընդարմանամ, ացայ

vn. fig.

to grow stupid, numb, to fall asleep;
to be benumbed, dulled;
— ի ցրտոյ, to be benumbed with cold, to be frozen, to become torpid;
— աչօք յիմն, to gaze at, to stare at;
— զբաղանօք, to preoccupy one's self, to plunge in, to engulf one's self;
զբաղմակոյտ ոսկերաց նորա ընդարմացոյց, he has benumhed the multitude of his bones.

· Calfa

NBHL (3)

καταπλήσσω, -ττω, ναρκόω obstupeo, torpeo Զարմանալ յոյժ յոյժ. ապշիլ. թմրիլ, զըմբրիլ. կամ թառամիլ. լուծանիլ. լքանիլ. անզգայանալ. անշարժ մնալ՝ յերեսաց երկիւղի, ցաւոց, թմրեցուցիչ իրաց. փատ կտրիլ.

Ընդ պատուհանն խոնարհեալ նայի, եւ կանգնի, մինչեւ ընդարմանայ. (Նեղոս.։)

Նարկէն, ընդարմանալ. (Գաղիան.։)


Ընդդիմաբանական, ի, աց

adj.

contradictory;
after hearing both sides.

· Calfa


Խտանամ, ացայ

vn.

to condense, to thicken, to grow thick, to coagulate, to congeal.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկելոց դիականացն յոյժ խտացեալս առ միմեանս. (Արծր. ՟Ե. 3։)


Խրախանամ, ացայ

vn.

to rejoice, to be joyful;
to feast, to make merry with.

· Calfa

NBHL (9)

Խրախանաս ի ձեռն փարթամութեան՝ որ իմաստութեանն է. (Պղատ. եւթիփռոն.։)

Որ ի մերում խրախանայ ի կեանսն, եթէ իմ կերակուր է՝ զի արարից զկամս հօր. (Նիւս. երգ.։)

Մի՛ խրախանայք փափկութեամբ. (Փիլ. լին.։)

Ընդանեդոյն իցէ խրախանալն, եւ ոչ հեռի ի միասին կոչողէն. (Ածաբ. ծն.։)

Ի վերջնում աւուր տօնին ոչ փափկանային, եւ կամ խրախանային, այլ տօնին ստէպ կային. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 5։)

Ինքն համադամ խահիւք եւ ծաղկազարդ բոլորիւք խրախասցին։ Ի բոլորէն խրախանալ հեշտալի շայեկանութեամբ. (Պիտ.։)

Քրախանամք յիշատակաւ գերապանծ տօնի. (Շ. հրեշտ.։)

Խրախանամք աստուածային գրոց վարդապետութեամբ, (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)

τρυφάω delicate vivo, deliciis abundo εὑωχοῦμαι convovor, epulor, oblector εὑθυμέω bono animo sum. Ուրախանալ, զուարճանալ. խրախ լինել ի խնջոյս.


Խրախճանակից

adj. s. boon-compan-ion, fellow guest;
— լինել, to feast together.

· Calfa

NBHL (2)

ԽՐԱԽՃԱՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συνευωχοῦμαι convivor, epulor. Սեղանակից լինել ի նոյն խրախճանս.

Փափկացեալք ի պատիրս իւրեանց, լեալ ձեզ խրախճանակիցք. (՟Բ. Պետ. ՟Բ. 13։)


Խրախճանամ, ացայ

vn.

cf. Խրախանամ.

· Calfa

NBHL (6)

յն. cf. ԽՐԱԽՃԱՆԱԿԻՑ ԼԻՆԵԼ. συνευωχοῦμαι ) եւ ὅνινημαι fruor, delector ի կոչունս եւ իբրեւ ի կոչունս. վայելել, եւուրախ լինել. զուարճանալ.

Յայսպիսի պալատան ճեմել, այսպիսի խրախճանութեամբ խրախճանալ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)

Այլ ի սնոտիս այս ծիծաղիմ. (եւ խրախճանամ ի վնաս անձին. Յիսուս որդի.։)

Հանդերձեալ յուսովն խրախճանան. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 42։)

Խրախճանամ եւ չարչարանսն, որ ինձ պատրաստել են։

Խրախճանամ ի մանուկդ իմ ցանկալի. (Ածազգ. ՟Ժ. ՟Ժ՟Բ։)


Խրախճանասէր

adj.

fond of feasting, of good-living.

· Calfa


Խրթնաբան, ից

adj.

obscure, enigmatical.

· Calfa


Խրթնաբանութիւն, ութեան

s.

obscure language, enigma.

· Calfa


Խրթնագրութիւն, ութեան

s.

short-hand, stenography.

· Calfa


Խրթնանամ, ացայ

vn.

to be difficult to understand;
to darken, to become obscure;
to lose pristine excellence or beauty, to grow dull, to deteriorate, to get spoiled.

· Calfa

NBHL (10)

Եկեղեցի հայաստանեայց խրթնացեալ ի բարեզարդութենէ բեմբին. (Խոր. ՟Գ. 68։)

Եկեղեցիք աստուծոյ խրթնացեալք. (Ի գիրս խոսր.։)

Խրթնանայր բարեզարդութիւնն. (Յհ. կթ.։)

Ի մերոց գործոց խրթնանայ (եկեղեցի). (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Պայծառ զարդուցն խրթնացեալ. կտաւն թուխ նշանակեալ. (Շ. վիպ.։)

Յայլոց բազմաց աւանդոց խրթնացեալ եւ նսեմացեալ միգապատ կուրութեամբ աշխարհս այս. (Մագ. խ.։)

Կամ պարզապէս Կտսիլ. կթոտիլ. տկարանալ. դժուարութիւն կրել.

Երիվարք զօրաց քոց խրթանասցին, եւ մի՛ կտրասցեն գնալ՝ ուր խնդրեսն. (ՃՃ.։)

Այսբար մեզ զմիտսն, որ խրթնացեալ ի խորինս՝ ոսկրուտ եւ անուտելի, եւ այլն. (Մագ. ՟Կ՟Թ։)

ἁκοσμέω incomposite me gero, ornatu destituor. անշքանալ, անզարդանալ. յետնիլ ի պայծառութանէ եւ ի վայելչութենէ. մթագնիլ.


Խրթնացուցանեմ, ուցի

va.

to darken, to obscure, to dull, to disfigure, to degrade, to spoil;
— զփառս, to tarnish the glory.

· Calfa


Խրձանամ, ացայ

vn.

to become like a bundle, to be bound in a sheaf.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՐՁԱՆԱՄ կամ ԽՐՁՆԱՆԱՄ. Լինել իբրեւ զխուրձն. դիզանալ. երեւիլ բոլորշի կապեալ ի մտորէ, կամ ցնցղկեալ ի վերուստ.


Խրոխտանամ, ացայ

vn.

cf. Խրոխտամ.

· Calfa

NBHL (8)

Մի՛ այդպէս խրոխտար (կամ խրոխտանար) թագաւորութեանդ պատուով. (Պտմ. աղեքս.։)

Սա խրոխտացեալ՝ ամբարձ զձեռն ընդդէմ բռնաւորութեանն բէլայ։ Գոռալով խրոխտայր ջնջել զզօրութիւն մարաց եւ պարսից. (Խոր. ՟Ա. 9. եւ Խոր. հռիփս.։)

Բարեղողս կացեալ՝ յայն փառսն խրոխտալով՝ արհամարհեն զամենայն կենցաղոյս հեշտութիւն. (Լմբ. սղ.։)

ԽՐՈԽՏԱՄ կամ ԽՐՈԽՏԱՆԱՄ. γαυριάω glorior, superbio, me jacto, efferor φρυάσσω, φρυάττομαι fremo. Խրոխտաբար վարիլ. յոխորտալ. խիզախել. մեծաբանել. սպառնալ. ձեռներէց լինել. գրոհ տալ. համարձակիլ. յանդգնիլ. վստահանալ. պանծալ.

Գազանաբար խրոխտանան գօշել եւ պատառել. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Իմաստասիրել բանականին, խրոխտանալ սրամտականին. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ժ՟Զ։)

Որք թագիւ պերճանան, եւ զօրօք խրոխտանան. (Լմբ. իմ.։)

Խրոխտացեալ թշնամին։ Խրոխտացելոյն գողիաթու։ Իշխանապանծ խրոխտացելոյն. (Շար.։ Խոր. ՟Գ. 9։ Յհ. կթ.։)


Զինուորանամ, ացայ

vn.

to be soldier, to turn soldier.

· Calfa

NBHL (1)

Լինի նաւագործ, եւ շինօղ ... եւ զինուորանայ, եւ իշխանանայ. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։ յն. զինուոր, իշխան։)


Զիւրովին՞՞՞գնալ

sv.

cf. Զիւրովին՞՞՞երթալ.

· Calfa


Definitions containing the research նա : 10000 results

Անպատուար

cf. Անպարիսպ.

· Calfa


Անպատուեմ, եցի

va.

to dishonour.

· Calfa

NBHL (5)

Մի՛ անպատուեր զնա. (Սիրաք. ՟Գ. 15։)

Աստ զժամանակն միայն անպատուեմք, ուր մանաւանդ պատուելի՛ է զի դէպ ժամանակն։ Մի՛ որ յայսոսիկ է զարդն՝ անպատուեսցուք։ Ընդ բեթղեհեմի դասեցայց, ընդ մսրոյն անպատուեցայց։ Զաստուած անպատուես. (Առ որս. ՟Ա. ՟Ը։)

ἁτιμάζω. honore privo, dehonsto, contemno. Չպատուել. անպատիւ առնել. անարգել. արհամարհել. թշնամանել.

Զոր առ աստուածսն ունին, անարգեն շատք, եւ անպատուեն. (Եզնիկ.։)

Ամենայն մարգարէ յիւրում գաւառի անպատուի։ Յանպատուիլ մի՛ խռովիք. (Կլիմաք.։)


Անպատուհաս

adj.

unpunished.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ պատուհասեալ. անպատիժ. առանց պատուհասի կամ պատժոյ. անպարտ. անվնաս. ճէզասըզ, միւֆթէ կեչմիշ.

Անպատուհաս ես մնացից յահեղ մրրկէ անտի. (Յհ. կթ.։)


Անպատում

adj.

unspeakable, unutterable, inexpressible, ineffable.

· Calfa

NBHL (3)

ἁνεκδιήγητος, ἅφραστος. inenarrabilis, inexplicabilis, indicibilis. Անպատմելի. անթարգմանելի. անճառ. անասելի. նագլ օլունմազ, տիլէ՝ վասֆէ կէլմէզ.

Ամենայն աշխարհն լի էր անպատում նեղութեամբք. (Եւս. պտմ.։)

Ասէ. նախանձեցուցի զձեզ յազգս անպատումս, վասն ազգին քրիստոնէից. (Եփպ. օրին։)


Անպատուութիւն, ութեան

s.

irreverence;
dishonour.

· Calfa

NBHL (6)

որ ի գրչաց ոմանց գրի եւ ԱՆՊԱՏՈՒԹԻՒՆ. ἁτιμία. ignomina, ignobilitas, dehonestamentum, contumelia. Անպատիւն գոլ. վիճակ անպատիւ. անշքութիւն. անարգութիւն. նուաստութիւն. ցածութիւն. անարգանք. թշնամանք. անպատուելն, եւ իլն. ի թիպարսըզլըգ, հագարէթ, ալչագլըգ, այըպ.

Ընդ կուսութեան զծնունդն, եւ ընդ անպատուութեան՝ եւ որ քան զամենայն պատիւս բարձրագոյն։ Դարձուցեր զերեսս քո, եւ անպատուութեամբ լցաք. (Ածաբ. յայտն. եւ Ածաբ. կարկտ.։)

Անպատուութիւն արհամարհանաց. (Նեղոս.։)

Համբերել նախատանաց եւ անպատուութեանց. (Սարգ. կ. ՟Գ։)

Անպատուելն այլոց զմեզ. անարգելն.

Ամենեւին բռնադատեա՛ զբնութիւնդ ի վերակացուին մերոյ պատուական անպատուութիւնն, ի հարկանելն եւ ի սաստելն եւ այլն. (Կլիմաք.։)


Անպատսպար

adj.

insupported, unprotected, abandoned.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.

Անպատսպար տառապեալ, կամ թշուառ, կամ անկեալ։ Ոչ անպատսպար ի մնալ թեւոց քոց օգնականութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)

Անպատսպար եւ անայցելու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)


Անպատսպարան

cf. Անպատսպար.

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՊԱՏՍՊԱՐ ԱՆՊԱՏՍՊԱՐԱՆ. Ոյր չիք պատսպարօղ եւ պատսպարան, իբր հովանի կամ պատօղ ասպար. անօգնական. մերկ յամրութենէ. անմասն ի նպաստից եւ ի պաշտպանութենէ. թողեալ լքեալ. անմխիթար.

Անպատսպար տառապեալ, կամ թշուառ, կամ անկեալ։ Ոչ անպատսպար ի մնալ թեւոց քոց օգնականութենէ. (Նար. ՟Ժ՟Է. ՟Ի՟Զ. ՟Ծ՟Զ. ՟Ղ՟Գ։)

Անպատսպար եւ անայցելու. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)


Անպատրաստ, ից

adj. adv.

unprepared, unfurnished, unprovided;
յանպատրաստից, without preparation, unawares, unexpectedly;
cf. Յանկարծակի.

· Calfa

NBHL (11)

Անպատրաստ առ ի բուսուցանել. (Լմբ. սղ.) կամ անպատրաստ (ի պէտս) բնակութեան։

Զի մի՛ բնակարանք անպատրաստք լինիցին. (Նիւս. սքանչ.։)

Ձայնն ահագնալուր ի լսելիս անպատրաստիս հասեալ. (Բենիկ.։)

Որ դոյզն պատկերն է անպատրաստից։ Մնացի անպատրաստ։ Անպատրաստ գտեալ զիս ինքեան. (Նար.։)

Անպատրաստ, այսինքն անպատշաճ եւ անգործ ի բնական կրիցն, զոր այժմ ունի պտղատու լինել. (Շ. ՟բ. պետ. խ։)

Ցաւն անպատրաստ առնէ զնա առ ամուսնութիւն. (Մխ. դտ.։)

Յայլ յանցանաց զգուշանայ, այլ անպատրաստ լինի ի բամբասել, ի բարկանալ. (Նար. խրատ.։)

Վնասեն օդոյ փոփոխմունք, կամ աշխատութիւնք անպատրաստք. (Խոսր.։)

Նոքա յանպատրաստի էին ի մարդոյ եւ յանասնոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)

Պարտիմք զգուշութեամբ գնալ, զի մի՛ երբէք յանպատրաստից անկեալ ի նոսա՝ վնասիցիմք. (Սարգ. յկ. ՟Է. եւ այլն։)

ՅԱՆՊԱՏՐԱՍՏԻՑ. ἁφυλάκτως, ἁιφνίδιον. incaute, improvise. Յանակնկալ պահու. յանկարծակի. զաֆիլ, ափանսըզ.


Անպատրաստութիւն, ութեան

s.

want of preparation;
unfurnished state.

· Calfa

NBHL (5)

Զհասարակական բառս եւ զձայնի անպատրաստութիւն ամենայն ուրեք նախապատուէ. (Բրս. գորդ.։)

Զնախնի խաւարն գեղատխուր անպատրաստութեանն ի լոյս փոխեցեր. (Նար. գանձ հոգ.։)

Կենաց դեղս վասն անպատրաստութեանն ինձ պատժելոյ լինի առիթ. (Լմբ. պտրգ.։)

Կրկին ամօթ է յանպատրաստութենէդ, որ ոչ մնացեր վշտաց գալոյն. (Վրք. հց. ՟Ը։)

Յանպատրաստութենէ եղեալ (վնասն՝) առողին լիցի. (Մխ. դտ.։)


Անպարագիծ

cf. Անպարոյր.

· Calfa

NBHL (1)

cf. ԱՆՊԱՐԱԳԻՐ. Անպարագիծ էին բոլորից բնութեանց՝ լայնածաւալ տեղի. (Շար.։)


Անպարագիր

cf. Անպարոյր.

· Calfa

NBHL (1)

Զլայնագոյն եւ զանպարագիր կալուածս։ Ջուրց համատարած անպարագիր մեծութեամբ ծաւալեալ. (Պիտ.։)


Անպարագրութիւն, ութեան

s.

immensity.

· Calfa

NBHL (1)

Զտուեալն ի տեառնէ զիւրն անպարագրութեան ամենասուրբ եւ աստուածային պատկեր բարեպաշտին աբգարու. (Սարկ. պատկ.։)


Անպարապ

adj.

busy, not at leisure;
not engaged in business

· Calfa

NBHL (5)

ἅσχολος. cui otium non est, occupatus. Որ չունի ժամանակ պարապորդ. զբաղեալ յոյժ.

Լի ամենայն բարութեամբ, շնորհեն եւ անպարապիցն. (Փարպ.։)

Գնացէ՛ք, զի անպարապ եմ ես. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ը։)

Անպարապ լինելով ի մարմնամոլութեանն յղփութենէ. (Յհ. իմ. ատ.։)

Ի հալածանաց եւ ի խռովութեանց անպարապ պատահեցան. (Մխ. դտ.։)


Անպարապութիւն, ութեան

s.

want of leisure, business.

· Calfa

NBHL (3)

Տկարութիւն, տարակուսանք, ժամանակի անպարապութիւնք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Յանպարապութեան նորա՝ եղբարցն հոգալ (այլ ոք կարասցէ)։ Մի՛ գուցէ՝ կարացեալ ուրուք լնուլ զպատուէրն, պատճառեսցէ զգործոյն անպարապութիւն։ Արուեստաւոր հնարքն անպարապութեան առիթք լինէին։ Ո՛վ գարշելի եւ անկատար անպարապութեանն. (Բրս. հց. եւ Բրս. չար. եւ Բրս. մկրտ.։)

ἁσχολία. occupatio. Անպարապն լինել ի յաճախութենէ գործոց. պատաղումն. զբաղանք. չունելն զժամանակ. այնպէս պարապելն յիրս ինչ՝ մինչեւ չկարել պարապել յայլ ինչ.


Անպարիսպ

adj.

without rampart, unwalled.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս մահուան ամենայն մարդիկ ի քաղաք անպարիսպ իցեն բնակեալ. (Ոսկիփոր.։)


Անպարծ

adj.

without bragging, modest.

· Calfa

NBHL (2)

ԱՆՊԱՐԾ եւ ԱՆՊԱՐԾԵԼԻ. ἁκόμπαστος. alienus a jactantia et ostentatione. Հեռի ի պարծելոյ. ոչ պարծօղ. անսեթեւեթ. խոնարհ. չպարծենցօղ.

Անպարծ զարդ։ Վասն անպարծելի զիրսն համարելոյ։ Տե՛ս զանպարծելի բարեխնամութիւնն. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 21. եւ 37։)


Անպարծութիւն, ութեան

s.

want of boasting.

· Calfa

NBHL (2)

Չհրամայեաց ասել (ումեք), զի անպարծութիւն եւ անմեծարգութիւն ուսուցանիցէ։ Զի ուսանիցիս զանհպարտութիւն եւ զանպարծութիւն։ Տե՛ս դու ինձ զքրիստոսի զանպարծութիւնն։ Զի ամենեւին զնուազութիւն (խոնարհ), եւ զանպարծութիւն ցուցանիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 25. ՟Բ. 6։ եւ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։ եւ Ոսկ. ես.։)

τὸ ἁκόμπαστον, ἁκενόδοξον. Չպարծելն. անփառասիրութիւն. խոնարհութիւն.


Անպարկեշտ, ից

adj. adv.

immodest, unchaste, indecent, bawdy, obscene;
dissolute, debauched;
—ս, indecently.

· Calfa

NBHL (1)

ἅσεμνος, incastus, impudicus, inhonoratus, ἁκάθαρτος, immundus, impurus. Օտար ի պարկեշտութենէ. անհամեստ. անամօթ. եւ Անվայելուչ. անմաքուր. աղտեղի. անսուրբ. անդէպ. էտէպսիզ, փիս, եագըշըգսըզ, պէթ.


Անպարկեշտութիւն, ութեան

s.

immodesty.

· Calfa

NBHL (2)

Նոյնաբանութիւն ելով՝ անպարկեշտութիւն ըն՛բառսն ցուցանէ. (Անյաղթ պերիարմ.։)

ἁκοσμία. invenustas. Պակասութիւն պարկեշտութեան եւ վայելչութեան. անամօթութիւն. անպատշաճութիւն. անշնորհքութիւն. էտէպսիզլիք. էրքեանսըզլըգ.


Անպարոյր

adj.

uncircumscribed;
unbounded, immense;
incomprehensible.

· Calfa

NBHL (3)

Անորոշելի եւ անպարոյր ժամանակ։ Անպարոյր եւ անպարագիր մեծութեամբ։ Բազմութիւն անպարոյր։ Ազգի ազգի խնկոց բազմութիւնք, անպարոյր զանազանութիւնք. (Փիլ.։)

Իբր Անսահմանաբար.

Աստուած ոչ ժամանակի կարօտանայ, այլ՝ ամենայն անժամանակ եւ անպարոյր ի գիտութեան նորա կային անմարմնապէս. (Նախերգ. փիլ.։)


Անպարսաւ

adj. adv.

irreproachable;
irreproachably

· Calfa

NBHL (2)

ἁκατάγνωστος, ἁνεπίληπτος. irreprehensibilis. Ազատ ի պարսաւանաց. անստգիւտ. անմեղադրելի. անանգոսնելի. այըբլանմազ.

Անպարսաւ կիրք. (Տօնակ.։)


Անպարտ, ից

adj.

unblamable, innocent;
not due;
— առնել՝ կացուցանել, to clear, to acquit.

· Calfa

NBHL (6)

ἁθῷος. innocens, insons, ἁναίτιος, innoxius, καθαρός, purus. Ոչ պարտաւոր. անպարտական. ազատ ի պարտուց, ի յանցանաց. ի պատժոց. անմեղ։ արդարացեալ. քաւեալ. սուչսուզ. տե՛ս (Ծն. ՟Խ՟Դ. 10։ Ել. ՟Ի՟Ա. 19. 28։ ՟Ի՟Գ. 7։ Օր. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Թագ. ՟Գ. 29։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Դ. 4։ Երեմ. ՟Է. 6։ ՟Ի՟Բ. 3. 17։ ՟Ի՟Զ. 15։ Դտ. ՟Ժ՟Ե. 3։ ՟Գ. Թագ. ՟Բ. 9։ Յովէլ. ՟Գ. 21։)

Զանպարտսն պարտաւոր մահու արարեալ։ Եւ ես անպարտ եւ ատաքոյ մեղադրութեան մնացից. (Յհ. կթ.։)

Առանց պարտեաց. յանիրաւի. տարապարտ. նահագ եէրէ.

Մեք յանպարտս զմարդիկ սպանանէաք, եւ սա յաշխարհի զմեռեալս յարուցանէր. (Եղիշ. երէց.։)

Վտարանդի լեալ յանպարտ թշնամեաց տարապարտուց. այսինքն յանիրաւի (գործողաց) ի թշնամեաց. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 33։)

Եւ ձեզ անպարտ (էր) մոռանալ զճգնութիւն հարցն սրբոց. (Բուզ. ՟Գ. 14։)


Անպարտական, ի, աց

adj.

not guilty;
innocent.

· Calfa

NBHL (2)

Դեւք զպատկերն աստուծոյ ամենայն ուրեք անպարտակ ցրուեցին. (Վրդն. սղ.։)

Ո՞յր աղագաւ անպարտականին խաչն նախատանաց. (Լմբ. ստիպ.։)


Անպարտակիր

adj.

that suffers innocently, innocent.

· Calfa

NBHL (2)

Յանպարտակիրդ մարմին չափեալ զբնութեանս մերում զտաժանականն տագնապ. (Նար. ՟Հ՟Զ։)

Որ ինչ ոչ է ի պարտուց, այլ ձրի. կամաւ յանձն առեալ. կամաւոր, եւ անակնունելի.


Անպարտելի, լւոյ, լեաց

adj.

invincible, unquered;
insurmountable, unsubdued.

· Calfa

NBHL (3)

Մարտն յերկոցունց կողմանց մնայր անպարտելի. (Խոր. ՟Ա. 10։)

Անպարտելի մնացին ի հրապուրանաց. (Շար.։)

Ոչ յամենայնի լեալ իմաստունք, եւ մի՛ (այսինքն եւ ո՛չ) անպարտելիք. (Առ որս. ՟Գ։)


Անպէտ

adj. adv.

useless, vain, frivolous, insignificant;
vile, abject, miserable, despicable, worthless;
— առնել, to render useless, to spoil;
յանպէտ, յանպէտս, vainly.

· Calfa

NBHL (8)

ἅχρηστος, ἁνωφελής. inutilis. Որ ոչ լինի ի պէտս. անպիտան. անշահ. անօգուտ. չնչին. ումպէտ. անարգ. անկարգ. ֆայտասըզ, իշէ եարամազ.

Յամենայն պէտս անպէտ կացցէ. (՟Գ. Մակ. ՟Գ. 19։)

Որոշել զպիտանացուն, եւ զանպէտն. (Անյաղթ պորփ.։)

Անպէտ էր ասել զայս. եւ ոչ վայրապար անպէտ, այլ եւ վնաս մեծ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)

Զսարգիս մեղապարտ ծառայ աստուծոյ եւ զանպէտ կրօնաւոր յիշեցէ՛ք ի քրիստոս, աղաչեմ. (Սարգ. յիշ. ՟բ. յհ։)

ՅԱՆՊԷՏ, ՅԱՆՊԷՏՍ. Յումպէտս. վայրապար. ի զուր. յանպէտ իրս. նաֆիլէ.

Մի՛ յանպէտս զժամանակս մեր ծախել. (Խոր. ՟Ա. 4։)

իբր Առանց կարեւոր պիտոյից. անխնամ.


Անպիտան

cf. Անպէտ.

· Calfa

NBHL (4)

ἅχρηστος, ἁχρεῖος. inutilis, ἁδόκιμος, improbatus, rejectaneus. Նոյն ընդ ԱՆՊԷՏ. որպէս Ոչ իմիք պիտանացու. անշահ՝ անօգուտ իր։ կամ անձն։ (՟Բ. Թագ. ՟Զ. 22։ Մտթ. ՟Ի՟Ե. 30։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 10։ Ովս. ՟Ը. 8։ ՟Բ. 11։ ՟Գ. 11։ ՟Դ. 5։ ՟Ժ՟Գ. 10։ ՟Ժ՟Զ. 29։ Փիլիմ. 11։)

Ո՛վ անպիտանդ ի պիտանեանց։ Անպիտան աստուծոյ, եւ սրբոցն մասնակցութեան. (Նար. ՟Ը. ՟Թ։)

Կարի յոյժ քամահելի անպիտանիցն։ Ազատ յանպիտան անարգութենէն. (Պիտ.։)

Անպիտան եւ վնասակար ուսմամբ։ Անպիտան եւ գարշելի օրինացդ։ Յաղտեղի եւ յանպիտան մարդկանէ։ Անպիտան մահուամբ ելանիցեմք. (Փարպ.։)


Անպղտոր

adj.

untroubled, unclouded, clear, pure.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենասուրբ աղօթիւք, անպղտոր մտօք. (Դիոն. ածայ.։)


Անպողոտայ

adj.

pathless.

· Calfa

NBHL (2)

Անճանապարհ. անգնալի.

Ընդ լեռնակողմն, քարաժայռ անպողոտայ. (Յհ. կթ.։)


Անպսակ

adj.

without a crown.

· Calfa

NBHL (4)

Զհանապազորդ սովամահսն վասն նորա անպսա՞կ թողուցու. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

Մի՛ գուցէ գնասցեն անպսակք. (Ածաբ. մակաբ.։)

Զի մի՛ անպսակ մնասցէ. (ՃՃ.։)

Գնացաք անպսակք, քանզի ոչ մարտեաք օրինօք. (Միսայ. խչ.։)


Անպտղաբեր

cf. Անպտուղ.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստեցին հիւսիսային հողմոյն՝ սառնագործ եւ անպտղաբեր բանսարկուին. (Վրդն. երգ.։)


Անպտղութիւն, ութեան

s.

cf. Անպտղաբերութիւն.

· Calfa

NBHL (5)

(Հուրն ի սոդոմ) զկենդանական զօրութիւնն ապականէր յանպտղութիւն ամենեւին։ (Սարրա ասէր ցաբրահամ) մի՛ եւ դու վայելեր յիմմէ անպտղութենէս. (Փիլ. իմաստն.։)

Անասնոցն՝ բնութեամբ է անպտղութիւնն, եւ նոցա ի կամաց. (Ոսկ. մտթ.։)

Սերմանեալ որոմունքն ի չարէն կորնչին անպտղութեամբ։ Ուլքն (օրինակք են) մեղաւորացն վասն անպտղութեան, եւ խեռական բարուցն. (Շ. հրեշտ. եւ Շ. բարձր.։)

Ի մէջ ուռեացն անպտղութեան։ Այգէգործն երթայ հատանէ զանգործ անպտղութիւն ուռոյն. իմա՛ զանպտուղ ուռիս, եւ զուռս. (Լմբ. ատ.։) (Նանայ.։)

Զի՞ ժողովս զանպտղութիւն արծաթոյդ (այսինքն զվաշխն անշահ՝) առիթ յաւիտենական գեհենին. (Մանդ. ՟Զ։)


Անպտուղ

adj. adv.

unprofitable, useless;
unfertile, unfruitful, barren;
un-profitably, uselessly.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ Չառօղ զպտուղ կամ զօգուտ ինչ. ունայնաձեռն. դատարկ.

Ընդէ՞ր նստիս աստ՝ անպտուղ կալով։ Այնպիսին անպտուղ ելանէ ի կենացս յայսցանէ. (Վրք. հց. ՟Գ. ՟Ի՟Զ։)

Որք առնուցունզկանայս անպտուղս. (Կանոն.։)

Որք են անպտուղք, առնեն կանայս. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Անջան

adj. adv.

careless, remiss, negligent;
easily.

· Calfa

NBHL (8)

Որ ինչ լինի առանց շատ ջանից. ἁκίνδυνος, -ον, ἁταλαίπορος. liber a periculo. Անաշխատ. անվտանգ. դիւրին. հեշտին. զահմէթսիզ, գօլայ.

Որ ոչ ջանայ. անփոյթ. անհոգ. գայրէթսիզ.

Անջանքն զիա՞րդ արդիւնարարք լինիցին. (Խոսր.։)

Անջան ի յիմանալոյ զզօրութիւնն. (Լմբ. սղ.։)

Ամենակար եւ անջան զօրութիւն. (Ագաթ.։)

Մանուկ կրօնաւոր՝ որ ոչ է առ ոտս ծերոց, անջան որս է սատանայի. (Նեղոս.։)

Անջան է զնոսա մխիթարել, մեղացն ի միջոյ բառնալով. (Ոսկ. ՟բ. կոր. ՟Ժ՟Ե։)

Ոչ եթող աստուած անջան համարձակել քաոզութեանն։ Որ այնպիսի անիրաւ հրամանաւ անջան տանէին ի սպանումն. (Ոսկ. ՟բ. կոր. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Անջատեմ, եցի

va.

to separate, to detach, to disjoin, to disunite;
to uncouple.

· Calfa

NBHL (2)

Անջատ զմեզ ի բնակութենէ մարդկան. (Ագաթ.։)

Ոչ բանն անջատանի կամ անջատաւ երբէք յիւրմէ մարմնոյն։ Հոգին սուրբ անջատանի յանօրէն խորհրդոց. (Սարկ. հանգ.։) (գրի անդ եւ Անջատանայք՝ իբր Անջատանէք։)


Անջատումն, ման

s.

separation, disjunction.

· Calfa

NBHL (2)

Ութերեակն ամենայն ուստեք զհանգստութիւնն զեկուցանէ։ Զանջատուածսն զամենեսին՝ զոյգս ցուցանելով. (Փիլ. լին.։)

Բնական մահ է անջատումն հոգւոյ ի մարմնոյ. (Սահմ. ՟Ը։ Շար.։ Փիլ. իմաստն.։)


Անջինջ

adj.

indelible;
slovenly.

· Calfa

NBHL (2)

Անջինջ տէրունական պատգամ։ Անջինջ արձակեալ է։ (Փիլ. իմաստն.։)

ἁνεξάλειπτος. indelebilis. Որ ոչ ջնջի. անջնջելի. անջրելի. անեղծ. հաստատուն դրոշմեալ, արձանագրեալ.


Անջնջելի, լւոյ, լեաց

cf. Անջինջ.

· Calfa


Անջուր

adj.

without water, dry, arid, anhydrous.

· Calfa

NBHL (5)

Երկիր անապատ եւ անջուր։ Յանապատն անջուր։ Եղիցի անջուրն յաղտիւր։ Իբրեւ զերկիր անջուր։ Յերկիր անջուր. (Սղ. ՟Կ՟Թ. 3։ Երեմ. ՟Բ. 6։ ՟Ծ՟Ա. 43։ Ես. ՟Լ՟Ե. 7։ Ովս. ՟Բ. 3։ Յովէլ. ՟Բ. 20։)

Յանկերակուր եւ յանջուր առապարի. (Տօնակ.։)

Զանջուրն անապատ արտասուաց գետօք առոգեալ. (Հ. կիլիկ.։)

Զերիս յիսնակսն անհաց եւ անջուր կատարէր. (Վրդն. պտմ.։)

Անխառն ի ջրոյ. անապակ.


Անջրդի, ջրդւոյ

cf. Անջուր.

· Calfa

NBHL (3)

Անջրդի իբրեւ զանապատ։ Յերկիր անջրդի։ Յանջրդի ճանապարհի։ Յանջրդի գբոյ։ Աղբերք անջրդիք։ Ամաք անջրդիք. եւ այլն։

Երկիր անջրդի բուսուցանէ փուշ եւ տատասկ այրելիս հրոյ. (Անան. զղջ.։)

Յանջրդի պաշտպանեաց զնա։ Բարկացուցին զբարձրեալն յանջրդի։ Որոց գնան յանջրդւոց։ Գնացին գետք ընդ անջրդիս. եւ այլն։


Անջրդին

cf. Անջուր.

· Calfa

NBHL (1)

Յանապատին յերկրին յանջրդին. (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 12։)


Անջրելի, լւոյ, լեաց

adj.

indelible;
indissoluble;
incontestable.

· Calfa

NBHL (1)

Անջրելի նամակ։ Մեղօքն անջրելեօք. (Նար. ՟Ղ՟Բ. եւ ՟Ժ՟Ա։)


Անջրպետարան

s.

curtain of partition.

· Calfa


Անջրպետեմ, եցի

va.

to separate, to cutoff, to shut out, to exclude.

· Calfa

NBHL (4)

Անջրպետեա՛, հնարաւոր, զմահացու կրթութիւնս. (Նար. ՟Ծ՟Բ։)

Անջրպետէ զսա ի բնաւիցս։ Զնախախնամութիւնդ անջրպետեցեր յինէն. (Լմբ. պտրգ.) եւ (Լմբ. սղ.։)

Ի ձեռս տեառն՝ որ անջրպետեն ընդ մեղաւորն եւ ընդ անմեղն, մատնեսցի. (Մեկն. մնաց.։)

որպէս Հեռանալ. բաժանիլ. որոշիլ. այրըլմագ.


Անջրպետութիւն, ութեան

s.

space, interval;
separation, partition.

· Calfa

NBHL (5)

Անջրպետութիւնք վերնայարկ բնակութեանցն. (Աթ. ի ստեփ.։)

Սա արկ լիր անջրպետութեան, որ ընդ քաղաքն եւ ընդ մեհեանն։ Սակաւաւոր ժամանակի անջրպետութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Որպէս Խտիր. տարբերութին. զանազանութիւն. որոշումն. այլեւայլութիւն.

Չէ իսկ հաւասար մարդկեղէն ողորմութիւնն եւ աստուածական, այլ որչափ ընդ չարութիւն եւ ընդ բարութիւն ինչ ի միջի իցէ, նոյնչափ ընդ սա եւ ընդ նա անջրպետութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։)

Մեծագոյն իմն անջրպետութիւն ի միջի դնէ ընդ մարմնական եւ ախտաւոր ծնունդն, եւ ընդ հոգեւրոն եւ անախտն։ Անջրպետութիւն բազում տեսակի յայսոսիկ, եւ զանազանութիւն անբաւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ. եւ Սարգ. յուդ. յռջբ։)


Անսահման, ի

adj.

infinite, unbounded;
interminable;
unlimited;
indefinite;
incomprehensible.

· Calfa

NBHL (8)

Ամփոփեցար անսահման։ Որքանութիւն անսահման։ Թէպէտեւ ոչ անժամանակք ըստ անսահմանին։ Անսահման թագաւորութիւն։ Անսահման՝ ներքնային խորոց։ Անսահմանդ քո հրամանի. (Նար.։)

Մշտնջենաւորութիւնն անսահման. (Յճխ. ՟Ա։)

Լայնաբար ասի զայլոց իրաց՝ իբ Առաւելեալ յոյժ յոյժ. անչափ. անթիւ. անորոշ. տարօրէն. ելեալ ըստ չափ օրինաւոր, եւ այլն. նիհայէթսիզ, հատտէն դաշրա, գըյաստան էֆզուն.

Ի վերայ անսահման ծփանաց ալեացն անդնդոց. (Կոչ. ՟Թ։)

Անսահման ժամանակաւ աղօթել միշտ. (Շար.։)

Զի մի՛ զհետ գնացեալ անսահմանբարւոյն կարծեաց՝ հաղորդ չարեաց լիցուք. (Իգն.։)

Անսահման կին ասի, որ չէ պսակեալ ըստ օրինաց։ (Մխ. դտ.)

cf. անսահմանաբար.


Անսահմանելի, լւոյ

cf. Անսահման.

· Calfa


Անսամ, ացի, սա՛

vn.

to listen, to obey, to give ear to, to acquiesce, to yield, to consent, to submit;
չ-, to turn a deaf ear, to refuse consent, to disobey.

· Calfa

NBHL (15)

ἁκούω, ὐπακούω, πείθομαι , πειθαρχέω. audio, obedio, pareo, obtempero. Հանդարտ ոգւովն ունկն դնել, կամ Յանձն առնուլ զլուեալ բանն հեզութեամբ եւ հլութեամբ. հնազանդիլ. հպատակիլ. լսել բանի. ունկնդիր լինել. մռել, մտիկ ընել. տինկլէմէք. իդաաթ էթմէք.. (տե՛ս Ծն. ՟Լ՟Թ. 10։ Օր. ՟Ժ՟Ը. 14։ Դատ. ՟Ժ՟Ա. 17։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 25։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 11։ Իմ. ՟Ը. 12։ Երեմ. ՟Ի՟Թ. 8։ ՟Լ՟Բ. 33։ ՟Լ՟Զ. 25։ ՟Լ՟Բ. 15։ Գծ. ՟Զ. 7։ Յայտ. ՟Ժ՟Թ. 10։)

Որով կարողն է անսալ եւ չանսալ հրամանացն։ Արժանաւոր մեծաց վարձուց լինիցի, եթէ անսայցէ աստուծոյ. այլ զի եւ չանսալոյն իշխանութիւն ունիցի. (Եզնիկ.)

Եթէ ասնայցես, աղերսեմ։ Քահանայապետին բարբառոյ անսաց. (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Լ՟Ա։)

Անսայ (այսինքն յանձն առնու) եւ զվարելն եւս ի հոգւոյն, եւ մարտ ապտերազմի տալ ընդ թշնամւոյն։ Բարութեանց պատճառք հաւանելեացն, զոր օրինակ չարեաց պատճառաք նոյն է չանսալեացն. այսինքն չանսացողաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. 23։)

Որոց եւ ոչ ա ժամանակ մի անսացաք հնազանդութեանն. (Գաղ. ՟Բ. 5։)

Սքանչացի՛ր ընդ քրիստոսի անսալ եւ ներելն. (Նանայ.։)

Միթէ մի՞շտ լռիցեմ, եւ անսայցեմ։ Ի վերայ ամենայնի այսորիկ անսաս տէր, ե՛ լռեցեր. (Ես. ՟Խ՟Բ. 14։ ՟Կ՟Դ. 12։)

Գութ մարդասիրին աստուծոյ ոչ անսաց միշտ յայսպիսի մնալ մեզ վտանգս. (Խոսր.։)

Թշնամանեմք զնա. իսկ նա անսայ, ոչ զայրանայ. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)

Երկայնամտել. յարատեւել. երկայնմտութեամբ սպասել. կալ մնալ. տիտիկ ընել, համբերել, սպասել, կենալ.

Անսային դիպող ժամանակի. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ժ՟Գ.։)

Անսային գտանել ժամանակ դիպող. (Հ. կիլիկ.։)

Աճման մարմնոյն անսայ։ Անսայ եւ իսրայէլական ազգին, զի ինքնակամ դիմեսցեն. (Ագաթ.։)

Զայն անսայր։ Մնալով պետրոսի, նմա զայսոսիկ անսաց. այսինքն ընծայեաց կամ եթող նմա զպատիւ. (Նանայ.։)

Ինքն իսկ անսայր քահանայութեան. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 5.) իմա՛, ակնկալեալ մնայր. յն. խորհէր կամ կամէր։


Անսայթաք

adj.

that is not slippery;
that does not stumble;
firm, sure;
infallible.

· Calfa

NBHL (2)

Անսայթաք գնալ. (Լմբ. սղ.։)

Գաւազան անսայթաք առնէ զգնացօղն. (Տօնակ.։)


Անսայթաքելի

cf. Անսայթաք.

· Calfa

NBHL (2)

Անսայթաքկան գնացք. (Նար. խչ.։)

Անսայթաքելի ճանապարհ. (Լմբ. սղ.։)