Entries' title containing նա : 6571 results

Ականատես, ի, աց, ից

adj. adv.

ocular, witnessed by the eye;
visible, apparent;
— վկայ, eye-witness;
— ճշմարտութիւն, an evident truth;
visibly, seeing with one's own eyes.

· Calfa

NBHL (14)

αὑτόπτης, ἑπόπτης suis oculis videns, inspector, testis oculatus Ինքնին աչօք իւրովք տեսօղ. ինքնատես. իր աչքովը տեսնօղ. քենտի կէօզիւ իլէ կէօրէն.

Որք ականատեսք եւ սպասաւորք եղեն բանին։ Մեզէն եղեալ ականատեսք նորա մեծութեանն։ Ականատես եւ ականջալուր արդարն բնակեալ ի մէջ նոցա. (Ղկ. ՟Ա. 2։ ՟Բ. Պետ. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 8։)

Վէմն անուանեալ հաւատոյ եւ զորդիսն որոտման ի մերձաւոր ականատեսացն իւրոց. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Զուարճացեալ լինէի յականատեսն գոլ հաւաստութենէ. (Պիտ.։)

Քահանայք անմտանան, եւ կանայք ականատես լինին (յարուցելոյն). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)

Ինքնին թագաւորն ականատես լինէր իրացն յանդիմանութեան. (Եղիշ. ՟Բ։)

Որ ի բերանոյն լսէր, եւ կերպարանացն ականատես լինէր. (Ագաթ.։)

Իսկ ՟Ա. Յհ. ՟Ա. 1. Զորմէ լուաքն, որում ականատեսն իսկ եղեաք. յն. զոր տեսաք աչօք մերովք։

Եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 17. Ոչ ձայնիւ միայն վկայեաց զնմանէ, այլ եւ ականատես եղեալ. յն. այլեւ աչօք։

Իբր՝ ականատես գոլով. աչօք տեսանելով. կամ առ ի տեսանել աչօք. կեօզ կէօրէ.

Ականատես իսկ փայլեցուցանէ զշնորհացն բարձրութիւն։ ԶԱստուածն ետես բան, եւ առընթեր բոլորեցունց ականատես եցոյց մատամբ. (Ագաթ.։ Պիտ.։)

Անտեսանելին՝ եղեւ ի միաւորութենէ անտի ականատես մարդկան. (Խոսրովիկ.։)

Չէ՛ ականջալուր եւ ականատես՝ սիրողացն զԱստուած պատրաստեալ փառքն։ Բանիւ լսեցեալն ականատես ասի։ Ականատես մեր ունելով զաստուածայնութիւն իւրեանց. (Երզն. քեր.։ Անյաղթ բարձր.։ Լմբ. պտրգ.։)

Ականատես ինչ ճշմարտութիւն։ Մօտ առ մեզ տո՛ւր, ականատեսի (յն. ակներեւ) տուր զնշանն. (Եւս. քր. ՟Ա։ Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Ականատեսութիւն, ութեան

s.

act of seeing with ones own eyes.

· Calfa

NBHL (2)

Բազում առնէր զնախախնամութիւնն աշակերտին, ի ձեռն ականատեսութեանն իւրոյ յարուցանելով զանկեալն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37։)

Որդին քո գայ առ քեզ աստուածային փառօք իւրովք յանդիման լինել ականատեսութեամբ. (Պտտառ։)


Ականաւոր, աց

adj.

that has eyes;
signal, illustrious, famous.

· Calfa

NBHL (5)

Երեւելի յաչս բոլորից. նշանաւոր. անուանի. հռչակաւոր. հոյակապ. փառաւոր. մէշհուր. նամտար.

Զգաւառն Այրարատու զհռչակաւորն եւ զականաւորն։ Եւ զայլ ականաւոր եւ քաջ արս։ Ականաւորք ի խորհրդի. (Փարպ.։)

Քաղաք ականաւոր ի մէջ աշխարհաց։ Որ հոյակապ եւ ականաւոր էր ամենայն աշխարհաց. (Լաստ.։)

Կործանումն յականաւոր ումեք, ամենեցուն՝ որք ի նա հային, է ամօթ. (Լմբ. սղ.։)

Հոյակապ եւ ականաւոր քաջամարտութեամբ. (Արծր. ՟Բ. 1։)


Ակնաբոյժ, բուժի, ժից

s.

oculist.

· Calfa


Ակնագործ, աց

s.

jeweller, lapidary, worker of precious stones.

· Calfa

NBHL (3)

λιθουργικός lapidarius, gemmarius Արուեստագործ քարանց պատուականաց՝ քանդակելով, յայլ եւ այլ ձեւս փոխելով, ընդելուզանելով. ճէվահիրճի, մխլայիճի, հէքքեաք.

Առցես երկուս ականս զմրուխտս, եւ գրեսցես ի նոսա զանուանս որդւոցն Իսրայէլի ... գործ ճարտարութեան ակնագործաց. (Ել. ՟Ի՟Ը. 9=11։)

Զմրուխտն՝ է՛ որ Ներոնիոս ասի, ի Ներոնէ ակնագործէ գտեալ. (Տօնակ.։)


Ակնագործութիւն, ութեան

s.

jeweller's trade, jewellery.

· Calfa


Ակնախտիղ

adj.

cf. Ակնախտիտ.

· Calfa

NBHL (4)

Բազմապաճոյճ զարդարանօք պճնեալ զինքն՝ ակնախըտիղ կազմեաց որոգայթ։ Փթթեալ յարաժամ ամառնային ակնախտիղ գեղապայծառութեամբքն. (Պիտ. ՟Դ. ՟Ե։)

Կատարեալ զեկեղեցին՝ ակնախտիղ տեսողաց. (Ուռպ. ՟Խ՟Ա։)

Ընկալեալ զյոքնական պարգեւս զակնախտիտսն եւ երեւելիս. (ՃՃ.։)

Տնկախիտ պատրաստութեամբ, ակնախիտս վայելչութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)


Ակնախտիտ

adj.

dazzling.

· Calfa

NBHL (4)

Բազմապաճոյճ զարդարանօք պճնեալ զինքն՝ ակնախըտիղ կազմեաց որոգայթ։ Փթթեալ յարաժամ ամառնային ակնախտիղ գեղապայծառութեամբքն. (Պիտ. ՟Դ. ՟Ե։)

Կատարեալ զեկեղեցին՝ ակնախտիղ տեսողաց. (Ուռպ. ՟Խ՟Ա։)

Ընկալեալ զյոքնական պարգեւս զակնախտիտսն եւ երեւելիս. (ՃՃ.։)

Տնկախիտ պատրաստութեամբ, ակնախիտս վայելչութեամբ. (Արծր. ՟Ա. 11։)


Ակնածեմ, եցի

vn.

to respect, to reverence, to esteem highly;
to fear;
to take care of, to super-intend.

· Calfa


Ակնածեցուցանեմ, ուցի

va.

to inspire respect.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ չհաւանեցուցանիցէ՞ զքեզ հայր. չակնածեցուցանե՞ն պատգամք մարգարէիցն. (Սեբեր. ՟Ը։)


Ակնածու, ի

adj.

respectful;
careful.

· Calfa

NBHL (6)

ἕφορος, ἑπίτροπος inspector, moderator, procurator Ակնածօղ՝ տեսչութեամբ եւ խնամարկութեամբ. տեսուչ. ոստիկան. խնամածու. յանձանձիչ. պարետ. վերակացու. նազըր.

Աստուած՝ որ ամենայն նեղելոցն է ակնածու։ Ի բոլորեցունցն ակնածուէ ճողոպրել ոչ կարաց։ Հասանել ակնածուին եւ տածչին ամենեցուն։ Զոր տեսեալ ակնածուն. քանզի միայն պարտ եւ արժան է Աստուծոյ զոգի տեսանել։ Վերակացուին եւ ակնածուին մարդկային դատաստանին։ Ոչ կարծեն վերակացու եւ ակնածու գոլ մարդկային իրաց. (Փիլ.։)

Խաչն՝ ակնածու այրեաց։ Ոչ ինչ թաքնու յամենահայեաց աչաց ակնածուին մերոյ Քրիստոսի։ Հաւանական կամօք ակնածու սմա ընդունողացն լինելով. (Անյաղթ բարձր.։ Սարկ. քհ.։ Պիտ.։)

Նմանի ի վերայ ակնածուացն իշխանութեան առ ղակեդեմոնացիս. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Ակնածօղ յերեսաց այլոց առ ահի կամ ամօթոյ. ուստի՝ Ո՛Չ ԱԿՆԱԾՈՒ՝ է անամօթ. ութանմազ առլանմազ.

Ո՛վ վիրագ անհնարին, ո՛չ ի մերձաւորէս ակնածու, եւ ո՛չ ի հզօրէն սարսող. (Պիտ.։)


Ակնածութիւն, ութեան

s.

respect, consideration;
fear, constraint, circumspection;
care, superintendence.

· Calfa

NBHL (4)

Խրատու ակնածութեան իմոյ լուայց։ Կանայք ... ակնածութեամբ եւ զգաստութեամբ զարդարել զանձինս. (Յոբ. ՟Ի. 3։ ՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 9։)

Որ ոչն էր դոյզն ինչ սիրոյ եւ ակնածութեան։ Գաղտագողի շրջելով ակնածութեամբ ի մարդկանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24։ Մանդ. ՟Ժ՟Ը։)

Նախախնամութիւն ակնածութեան։ Որ (ինչ) առանց աստուածային ակնածութեանն է՝ անօգուտ է։ Ոչ առանց աստուածային ակնածութեանն եւ օգնականութեան վճարեցաւ. (Փիլ. ստէպ։)

ἑπιφροσήνη providentia, instinctus, suggestio Գործ եւ ներգործութիւն ակնածուի. տեսչութիւն. նախախնամութիւն. թելադրութիւն. ազդեցութիւն. նազար, միւպաշէրէթ.


Ակնակապիճք, պճաց

s. pl. socket of the eye;
bezel of a ring in which a precious stone is set.

· Calfa

NBHL (4)

ԱԿՆԱԿԱՊԻՃՔ որ եւ ԱԿՆԿԱՊԻՃՔ. ὁφθαλμός oculus (πυελίς, σφενδόνη pala) Կապիճք աչաց. գոգ ական. բիբ. (ծակ՝ որպէս ընդունարան մատանւոյ). աչքին ամանը՝ ծակը՝ մէջը. չէշմխանէ, կէօզ խանէսի, պէպէք. (եիւզիւք գաշը.)

Ակնակապ վակասիւ։ Թագ յերկնից ակնակապ զարդարեալ. (Սիւն. ժմ.։ Գանձ.։)

Թէ Յորդանան դիմեսցէ ի վերայ նորա, յակնակապիճս իւր ընկալցի զնա. (Յոբ. ՟Խ. 19։)

Բիբն ակնակապիճքն է. որք արտեւանամբքն միշտ եւ անյապաղ պարսպեն զաչսն. (Լմբ. սղ.։)


Ակնակառոյց

adj.

cf. Ակնկառոյց.

· Calfa

NBHL (4)

Սերովբէքն ակնակառոյց։ Ակնակառոյց աչօքն. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Արծր. ՟Ա. 3։)

ԱԿՆԱԿԱՌՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. Կառուցանել կամ ուղղել զաչս ի վերայ իրիք. անթարթափ նայել. գէտակն ունել. եւ Ակն ունել. աչքը տնկած նայիլ, յոյս դնել, սպասել. գաթը տիգգաթ իլէ պագմագ.

Յոր ակնակառոյց լեալ քաջացն հայոց, եւ յարձակեալ՝ ոչ կարէին վնասել։ Աստ իմն ակնակառոյց լեալ այրասիրտն եւ կաթոտն Շամիրամ. (Խոր. ՟Գ. 9։ ՟Ա. 15։)

Բայց ես ակնակառոյց իմն ի գալուստ թագաւորին Գագկայ լինէի։ Ի մերս ապա լինէաք ի թագաւորս եւ յիշխանս ակնակառոյց։ Ակնակառոյց առ Աստուած լեալք. (Յհ. կթ.։)


Ակնահաճոյ

adj.

cf. Ակնապարար.

· Calfa

NBHL (1)

Զգեղ երեսաց ցուցանէին առաջի ակնահաճոյ կամաց թագաւորին. (Ագաթ.։)


Ակնապարար

adj.

attractive;
charming;
delightful.

· Calfa

NBHL (1)

Ակնապարար ականն արեւու. (Նար. յիշ.։)


Ակնահարեմ, եցի

va.

cf. Ակնհարեմ.

· Calfa


Ակնահարիմ, եցայ

vn.

cf. Ակնհարիմ.

· Calfa

NBHL (2)

ԱԿՆԱՀԱՐԻՄ որ եւ ԱԿԱՆԱՀԱՐԻՄ, կամ ԱԿՆՀԱՐԻՄ. Հարկանիլ ի չարակն անձանց. նազար ալմագ, կէօզ տէյմէք, նազարտան վուրուլմագ.

Արարից քեզ պահանորդս, զի մի՛ ակնահարեսցիս (կամ ականահարիս, կամ ակնհարեսցիս) յումեքէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Հ=Յ. եւ Կիր. յուլ. ՟Ի՟Ա.։)


Ակնառեմ, եցի

va.

cf. Աչառեմ.

· Calfa

NBHL (2)

Աչառել. ակն առնուլ. ակնածել.

Ոչ յումեքէ ակնառեաց. (Վրք. հց. ձ։)


Ակնառու, աց

adj.

that pays respect to persons, partial.

· Calfa

NBHL (2)

Ծանիցես՝ թէ Աստուած ակնառու չէ։ Չէ (կամ ոչ է) ակնառու Աստուած. (Ոսկ. ՟ա. թես. եւ Ոսկ. ես.։ Գէ. ես.։)

Զծերն եւ զակնառուն։ Դատաւոր ակնառու։ Ոչ ակնառու կաշառաց. (Ես. ՟Թ. 15։ Նար. ՟Ծ՟Զ։ Եփր. խոստ.։)


Ակնառութիւն, ութեան

s.

respect of persons, partiality.

· Calfa

NBHL (4)

Եթէ առից ինչ ի ձէնջ ակնառութեամբ։ Ո՛չ է ակնառութիւն առաջի Աստուծոյ։ Ակնառութիւն ոչ գոյ առաջի նորա։ Չի՛ք ակնառութիւն առաջի Աստուծոյ. (Մաղ. ՟Ա. 9։ Հռ. ՟Բ. 11։ Եփես. ՟Զ. 9։ Կող. ՟Գ. 25։ Որպէս եւ Գծ. ՟Ժ. 34. (ուր յն. ո՛չ է ակնառու Աստուած։))

Մի՛ ոք կարծեսցէ ակնառութեամբ բաշխել զշնորհս։ Եւ ոչ առ մի՛ ոք երբէք ակնառութեամբ գնայ։ Որում ոչ կարեն օգնել ակնառութիւնք կաշառաց. (Յճխ. ՟Ի՟Ա։ Պիտ.։ Յհ. իմ. ատ.։)

Ակնառութիւն պահէր առ Քրիստոս, զի ոչ վատթարեաց զասացեալն ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 23։)

Մերթ իբր ակնածութիւն. յարգութիւն. αἱδώς reverentia


Ակնավճիտ

adj.

cf. Ականակիտ.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ նմանութեան երկուց ակնավճիտ աղբերց։ Աղբիւր ակնավճիտ տեսանիցէ. (Արծր. ՟Ե. 3. 6։)


Ակնատ, ի, ից, աց

s.

cf. Ականատ.

· Calfa


Ակնարկեմ, եցի

vn.

to make signs with the eyes;
to indicate, to show, to mark, to denote, to signify;
to regard, to see, to revise;
to concern, to belong to;
to permit;
— ընդ ակամբ, to scowl.

· Calfa

NBHL (22)

Ակնարկէ ակամբ։ Ակնարկէին որսակցացն։ Ակնարկէ նմա սիմովն։ Յակնարկել նմա դատաւորին խօսել. եւ այլն։

Ակնարկէր առ Յովհաննէս. (Շար.։)

νεύω, ἑννεύω, κατανεύω, innuo, annuo nutu significare Նշանացի ազդել աչօք. նշանակել աչօք զկամս կամ զխնդիր իւր. իշմար ընել. իշարէթ՝ կեօզ էթմէք.

Հային ի կամս ակնարկելոյ արարչին իւրեանց։ Ակնարկելովն արար զամենայն արարածս։ Ակնարկելով արարչին ընկալան զզարդ։ Ակնարկեա՛ միշտ զօրեղ՝ փախնուլ չարութեանցս որ յիս. (Եղիշ. ՟Բ։ Ագաթ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Հ՟Ը։)

Հայել. նայել. ուղղել զաչս. ակն ածել. հայեցիւք յայտնել զկիրս կամ զկարեկցութիւն. պիր պագըշ պագմագ. պագը վերմէք, նազար սալմագ.

Արտեւանունք ոք արդար ակնարկեսցեն. (Առակ. ՟Դ. 25։)

Առ քեզ ակնարկեմ։ Ի բացուստ սարսելով նմին ակնարկեաց. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Եթէ ուժգինս ակնարկես, սուզանիմ։ Ակնարկելով քո ի յաղերս բանիս։ Ակնարկեա՛ ի բեկութիւնս։ Ի կործանեալս յիս ակնարկեսցես։ Առ պարտաւոր գերիս ողջամիտ կամօք ակնարկեն. (Նար.։)

Յակնարկել քո յարարածս՝ յիշեա՛ եւ զիս. (Ժմ.։)

Իբր ակնածել. պատկառիլ. խպնիլ. առ՝ հիճապ եթմէք.

Ոչ մարգարէիցն լուան, եւ ոչ յարդարոցն ակնարկեցին։ Յորժամ տեսանես զաղքատն, ակնարկեա՛ ի նմանէ իբրեւ ի սեղանոյ Քրիստոսի. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Թ։ Ոսկ. ՟ա. կոր.։)

ԶԱստուած ոչ ակնարկեցին զրպարտել. (Վեցօր. ՟Թ։)

Զոր նոքա թեւասքօղելով ակնարկեն. (Նար. կուս.։)

Տռփամ ակնարկել զդէմսդ ... Ակնարկեալ զկերպարանեալ զինուորն ընդ թագաւորին յաթոռն։ Զաներեւոյթսն՝ հաւատոյ իմացմամբ ակնարկեն ... Նախատեն արք չարք զարդարս, յորժամ ինչ բիծ եւ արատ ի նոսին ակնարկեն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)

Նշանակել. յայտ առնել. իմացնել, նշմար տալ. զիքր՝ իշարէթ՝ տէլալէթ էթմեք.

Զնորոգումն տիեզերաց ակնարկէ. (Ագաթ.։)

Ակնարկեաց զերկրորդ գալուստն. (Մամբր.։)

Զճշմարտութիւն աշխատասիրութեանս մերոյ ակնարկէ։ Այսպիսի իմն ակնարկէ վարդապետութիւն հոգւոյն։ Եւ Եսայի ճշմարտապէս զսոյն ակնարկէ. (Խոր. ՟Ա. 18. 31։ Նար. ՟Ղ՟Գ։)

Երկնիւք զհրեշտակսն ակնարկէ. (Լմբ. սղ.։)

Զայնպիսի յանցաւորացն ակնարկէ։ Զառաքելոցն ակնարկես ... Զկատարածէ աշխարհիս ակնարկէ։ Ակնարկեաց եւ վասն կենդանարար Աւետարանին իւրոյ. Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Դ։ Գէ. ես.։ (Ագաթ.։)

Ոչ տեսլեամբ քնոյ, կամ երազոց ակնարկելով. (Վեցօր. ՟Զ։)

Առակս վերջին՝ առ իս ակնարկէ զդիպուածոյն չար պատահմունս։ Ի բամբասանաց՝ որ ի վէսս ոմանս ակնարկի։ Ըստ մարգարէին ձայնի՝ որ ի քեզ Յիսուս ակնարկի. (Նար. կ. ՟Ծ. ՟Հ՟Ե։)


Ակնարկի առնեմ

sv.

to make signs with the eyes, to indicate;
to laugh at, to make fun of, to mock at.

· Calfa

NBHL (2)

ԱԿՆԱՐԿԻ ԱՌՆԵԼ. Ակնարկել ըստ ՟Ա նշ. մանաւանդ՝ իբր ծաղրելով, կամ խեռալով. διανεύω annuo, nicto

Ակնարկի առնէին յիս աչօք իւրեանց. (Սղ. ՟Լ՟Դ. 19։)


Ակնարկութիւն, ութեան

s.

sign, mark;
meaning, signification;
permission given with a sign.

· Calfa

NBHL (11)

Հայեացք. նկատումն. դիտողութիւն. նայուածք. պագըղ, նազար.

Զգովութիւնն՝ ակնարկութեան աչօք, քան գլխոյ՝ ազդելով. (Փիլ. տեսական.։)

Ակնարկութեամբ զամենայն կացուցանել։ Աստուածայնով (կամ աստուածային) իմն ակնարկութեամբ։ Վերին ակնարկութեամբ։ Առանց կամաց քումդ ակնարկութեան. (Խոր.։ Յհ. կթ.։ Նար. ստէպ։)

νεύμα nutus Ակնարկելն ըստ ՟Ա. նշ։ Նշան կամաց. ազդումն. հրաման անձայն. իմա, իշարէթ.

Ոչ ստուերացուցեր զտեսիլ աչացս ի քումդ ակնարկութիւն։ Զակնարկութեանց իբրեւ զարդիւնականաց մեղանաց։ Ընդ աղօտ ակնարկութեամբ նկատել։ Առ որ բնաւքդ ունելով զակնարկութիւն. (Նար. ՟Ե. ՟Խ՟Ե։ Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. թղթ.։)

Ոչ կարեն հասու լինել րոպէիցն ստայօդ ակնարկութեամբ իւրեանց. (Վեցօր. ՟Զ։)

Յայտարարութիւն. զեկուցումն. նշանակ. ծանուցում, իմաց տալն. խապէր. պէշարէթ.

Զակնարկութիւն մերոց պիտոյիցս առնելոյ։ Ըստ այլ տեսութեան մարգարէաճառն ակնարկութեան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Նար. խչ.։)

Իմաստ. միտ բանին. դիտաւորութիւնը. նշանակութիւնը, միտքը. նիյէթ. ֆիքր. մանա.

Առ մեզ հայի ակնարկութիւն սաղմոսիս։ Առ դարձ գերելոցն է ակնարկութիւն սաղմոսացս. (Լմբ. սղ.։)

Ուստի տայ ակնարկութիւն, եթէ ի մասն ինչ երրորդ յափշտակեցաւ. (Եզնիկ.։)


Ահագնալուր

adj.

frightful, terrible to hear.

· Calfa

NBHL (2)

Ձայն ահագնալուր, ոչ գիտեմ զձեզ։ Ահագնալուր սպառնալիք, կամ հրաման. (Ոսկիփոր.։ Շ. ընդհ.։ Ոսկ. լս.։)

Զհեղեղս հոսանաց ահագնալուր անօրէնութեանց։ Չարիս մեծամեծս եւ ահագնալուրս. (Բենիկ.։)


Ահագնատեսիլ

adj.

frightful, shocking to the sight;
horrible, hideous.

· Calfa

NBHL (2)

Ահագին տեսլեամբ. ահագնակերպ.

Ամպ լրթագոյն ահագնատեսիլ։ Զահագնատեսիլ կերպարանս նորա. (Նար. լ։ Լմբ. սղ.։)


Ահաւորանամ, ացայ

vn.

to be terrible or frightful.

· Calfa


Աղախնածին

adj.

born of a female slave or maid-servant.

· Calfa

NBHL (3)

Աղախնածին որդիքն Հագարու. (Երզն. քեր.։)

Զի մի՛ ժառանգեսցէ աղախնածինն ընդ ազատին. (ՃՃ.։)

Աղախնածինքն զազատածին մանկունս (հալածեցին)։ Աղախնածին սեռ (որ յԱգարայ). (Անան. եկեղ.։ Սկեւռ. լմբ.։)


Բառնալիք, լեաց

s. pl. lever;
porringer;
handle.

· Calfa

NBHL (4)

ἁναφορεύς vectis Լծակք, ձողք՝ որովք բառնան զիրս ծանունս.

Առին զտապանակն բառնալեօքն ի վերայ ուսոց իւրեանց։ Զտապանակն, եւ զբառնալիս նորա։ Շուրջ ունէին բառնալիքն, եւ հայէին գլուխք բառնալեացն. (եւ այլն. ՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Ե. 15։ ՟Բ. Մնաց. ՟Ե. 8.9։)

Լամբք լծակացն, որ է բառնալիք. (Վրդն. ել.։)

Եւ զկասկարայս, եւ զբառնալիս, եւ զսանսն. իմա՛ ընդունարան՝ որ տանի ինչ յինքեան, որպէս սկաւառակ, եւ այլն։ (՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 16.)


Բառնամ, բարձի, բարձ

va. vp.

to take away, to remove, to carry off, to displace;
to retrench;
to derogate, to suppress, to withdraw;
to cause to cease, to destroy, to dispel, to efface, to extinguish, to stifle;
to take away, to ravish, to take, to steal, to rob;
to lift up, to raise;
to bear, to support, to sustain;
— ի վերայ, to put, to put on, to load;
— ի հաշուէ, to discount, to deduct, to abate;
— զօրէնս, to repeal a law, to cancel, to annul;
— զխոչս, to clear, to extricate;
— զցանկն, to unbar;
— զմանուկն յարգանդէ, to deliver a woman;
— թողուլ, բարձի թողի առնել, to abandon, to forsake entirely, cf. Մերժեմ, cf. Լքանեմ;
—ի լուծ կշռոց, to weigh;
— զգլուխ, to behead, cf. Գլխատեմ;
աղաղակ կական՝ կառաչ՝ ձայն՝ ճիչ —, to scream, to cry out;
to weep;
— ի միջոյ, to carry away, to stroy, to annul;
— զամենայն դժուարութիւն, to take away all difficulty;
— զկեանս ուրուք, to take away the life of some one, to kill, to murder;
բաղոք —, to appeal, to invoke, to lament;
— զցաւս, to support pain;
— ուստեք, to go away, to depart;
— զթիւ, to subtract;
— արձակել, to dismiss;
բարձեալ բերել, to carry;
to be carried or brought;
to liken, to compare;
to be taken away;
to be destroyed;
to be estinguished;
բարձիր եւ անկիր ի ծով, be thou removed and cast into the sea;
— մտաց հպարտութեամբ, to be proud of;
արք արգարք բառնիմ, the just perish;
Դամասկոս բարձցի ի քաղաքաց, Damascus will soon be no longer a city;
բարձաւ ուխան, the pact is broken;
— ի կենաց, to die;
նմա բարձին զխանչն, they put on him the cross.

· Calfa

NBHL (20)

ԲԱՌՆԱԼ. ἑπαίρω, ἑξαίρω attollo, levo որպէս ամբառնալ. վեր վերցնել.

αἵρω tollo, porto կր. Բառնիլ, եւ բառնալ, եւ բարձեալ լինել. Տանիլ. ի վեր առնուլ, եւ ի վերայ առնուլ. վերացուցանել, եւ կրել որպէս զբեռն. առնուլ տանել. վերցընել, տանիլ.

Բառնալ լծակօք զտապանակն, կամ զսեղանն, եւ զվերնափեղկս խորանին։ Յուսս իւրեանց բառնային, եւ թաղեցին։ Բարձին զնա ձիովք։ Բարձին զնշխարս կոտորոցն։ Բարձցէ զխաչն։ Գառն Աստուծոյ՝ որ բառնայ զմեղս աշխարհի։ Ոչ գնասցեն, այլ բառնալով բարձցին (յայլոց)։ Հուր բառնայցէ (բեկորով խեցւոյ)։ Բարձին զպղինձ նոցա ի Բաբելոն։ Բարձցեն զիս (զոսկերս իմ) յԵգիպտոսէ. եւ այլն։ Որ եւ ասի ստէպ, Բարձեալ բերել. Բարձեալ տանել. եւ այլն։

Զոր ինչ դիցես ի վերայ իմ, բարձից։ Բարձեալ էր ինքնին զխաչափայտն։ Զցաւս մեր եբարձ։ Բառնալ զկօշիկս նորա։ Մի՛ բառնայք քսակ։ Զծանրութիւն աւուրն բարձաք եւ զտօթ.եւ այլն։

Ի գիրկս քո բարձեր։ Բառնալ ի գիրկս յորդւոց Ադամայ։ Բարձեալ եղեւ ի գիրկս ծերունւոյն, որ բանիւ զարարածս բարձեալ ունի. (Շար.։)

Եթէ բառնայցի ի վեր այնպիսի վիշապն. (Եզնիկ.։)

Բառնալ զակն ի վեր կարիցէ ընդդէմ քո. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 14։)

Բարձէք զչարն ի միջոյ ձերմէ։ Բարձցես զչարն յիսրայէլէ։ Բարձեր զանտառսն յերկրէս Յուդայ։ Բարձցուք զյիշատակս նորա յերկրէ։ Եկն ջրհեղեղն, եւ եբարձ զամենեսեան։ Բարձցեն զլուծն ի պարանոցէ նոցա։ Բարձաւ լուծն հեթանոսաց յԻսրայէլեան տոհմէ անտի։ Արդարութիւն բարձաւ ի նմանէ։ Դատաստան նորա բարձաւ։ Բառնան յերկրէ կեանք նորա։ Բառնան արք արդարք. եւ այլն։

Ի բառնալ տէրութեանն յԱրտաւանայ. (Ագաթ.։)

Ի բառնալ ազգին Արշակունեաց. (Եղիշ. ՟Ա։)

Այսոքիկ բառնին ի միջոյ, յորժամ մահուն բռնութիւն բառնայ։ Բառնին գայթագղութիւնքն։ Բառնիւր ի կենաց. (Շ. բարձր.։ Ճ. ՟Ա.։)

ԲԱՌՆԱԼ, ԲԱՌՆԻԼ. հ. Բեռն ի վերայ դնել. բարձուցանել. տալ բառնալ. եւ Բառնալ. կրել.

Զյաւանակն մաղիւք իւրովք (զխաչն), զի ցուցցեն՝ թէ չարագործ է։ Բարձին Քրիստոսի. (Բրսղ. մրկ.։)

Եթէ Սիմոն իցես կիւրենացի, զխաչն բարձի՛ր, եւ երթիցես զհետ նորա. (Ածաբ. պասեք. ՟Բ։)

ԲԱՌՆԱԼ. որպէս Համբերել. կարօղ լինել տանել. դիմանալ.

Զամենայն կարիս բարձեալ քոյին մարմնովդ. (Փարպ.։)

Ոչ կարէ բառնալ մարմին. (Մխ. երեմ.։)

Որքան կարէր բառնալ հաւատ։ Ըստ չափոյ բառնալոյ զգայութեան եւ մտաց. (Վրդն. ել.։)

Պարտ է եւ զառ ի միտսն (մեկնութիւն) ոչ բառնալ թողուլ։ Ոչ իրաւացոյց զառնն տուն անորդութեամբ բառնալ թողուլ։ Բառնան թողուն զժառանգութիւնսն՝ ազգին։ Զայս ասացեալք՝ զժողովուրդն բարձին արձակեցին. (Փիլ.։)

Զլալ հարկանեն, զկական բառնան. (Ոսկ. ես.։)


Բարառնական, ի, աց

adj.

personified;
— բան, prosopopoeia.

· Calfa

NBHL (2)

ἡθοποιητικός, ἡθοποιός morum fictione Որ ինչ ասի բարառնաբար, կամ բարառնութեամբ։

Բարառնական է, որ ըստ ժամանակի շարադրի, ի բուսոց կամ ի տնկոց առադրեալ օրինակի. (Տօնակ.։)


Բարեբախտանամ, ացայ

vn.

to prosper, to be fortunate, to succeed, to be happy.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդկայինս բարեբախտանալ բնութիւն. (Պիտ.։)


Բարեբանակից

adj.

that praises with another or together.

· Calfa

NBHL (2)

Ձայնակից ի բարեբանել եւ օրհնել.

Սերովբէիցն բարեբանակից. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Բարեբաստանամ

vn.

cf. Բարեբախտանամ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԲԱՐԵԲԱՍՏԻՄ. Երջանկանալ.

Բարեբաստանալ, կամ բարեբաստեալ ի կենցաղումս. (Պիտ.։)


Բարեգնաց

adj.

that runs, walks, converses, lives well.

· Calfa

NBHL (2)

Որ բարւոք գնայ կամ ընթանայ. աղէկ գնացօղ.

Տեսեալ զկարկանջասահութիւն գետոց բարենացից. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Բարեխնամ, ոց

adj.

careful, that provides for wants, for an affair

· Calfa

NBHL (5)

Բարւոք եւ քաջ խնամօղ, ամենախնամ, բարեգութ.

Հա՛յր անսկիզբն՝ բարեխնամ մարդասէր. (Շար.։ եւ Նար. ՟Ձ՟Բ. ՟Ղ՟Գ։)

Առ քեզ դիմեալ գամ մա՛յրդ բարեխնամ. (Գանձ.։)

Եւ իբր Բարեխնամական. խնամողական.

Բարեխնամ հայրենի քաղցրութիւն։ Բարեխնամ կերակրողութիւն. (Պիտ.։)


Բարեխնամեմ, եցի

va.

to be careful, to provide.

· Calfa

NBHL (4)

Հրաշափառ Աստուած, եւ միշտ բարեխնամող. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։)

ներգործական բայ չէզոքական բայ Բարւոք խնամել, գթասիրել.

Ընդ որ յաւէտ իմն ճմլեալ սիրտ ոստիկանին՝ ողորմել բարեխնամէր. (Յհ. կթ.։)

Բարեխնամող տէր ամենեցուն. կամ Բարեխնամող երկայնմտութիւն. (Նար. ՟Ի. ՟Հ՟Գ. եւ այլն։)


Բարեխնամող

cf. Բարեխնամ.

· Calfa


Բարեկամանամ, ացայ

vn.

to be friendly, familiar, to make one's self familiar.

· Calfa

NBHL (4)

φιλοποιέομαι, φιλεόμαι amicus et benevolus reddor, concilior որ եւ ԲԱՐԵԿԱՄԻԼ. Բարեկամ լինել. ընտանի սիրով կապիլ. դաշնաւորիլ.

Բայց Շապուհ էր ցասմամբ ընդ Խոսրովայ՝ ի բարեկամանալն Արկադայ. (Խոր. ՟Գ. 50։)

Բարեկամացեալ էր նորա ընդ Հեռանայ հոնի. (Եղիշ. ՟Է։)

Բազում զօրագլուխք յունաց ընդ իս բարեկամացան ուխտիւ եւ երդմամբ. (Փարպ.։)


Բարեհաճոյանամ, ացայ

vn.

to be very agreeable or very amiable.

· Calfa

NBHL (3)

ԲԱՐԵՀԱՃՈՅ ԼԻՆԻՄ ԲԱՐԵՀԱՃՈՅԱՆԱՄ. εὑαρεστέω placeo, complaceo Ամենայնիւ հաճոյ լինել, ընդունելի, եւ սիրելի.

Որոց բարեհաճոյն լինել դէպ եղեւ, ապաքէն ամենայն իրօք բարեբաստիկ. (Փիլ. իմաստն.։)

Եւ ամենայն սրբոց քոց, որք յաւիտենից քեզ բարեհաճոյացան. (Պտրգ.։)


Բարեհնար

adj.

very ingenious, — clever.

· Calfa

NBHL (3)

εὑμήχανος ingeniosus, industrius Քաջ հնարագիւտ. հանճարաւոր. ճարտար.

Բարեպարգեւ եւ բարեհնար է Աստուած. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։)

Արուեստաւոր բարեհնար. (Նար. ՟Յ՟Դ։)


Բարենախանձ

adj.

zealous.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ունի զնախանձ բարի, կամ առ բարին.

Բարենախանձ լինելով ի նախանձ հոգեւոր. (Յհ. կթ.։)

Կամ Ունօղ զնախանձ ընդդէմ բարւոյ ընկերին. նախանձոտ.

Բայց զի մի՛ երեւեցայց ումեք բարենախանձ, որ ոք կամի երթալ՝ չարգելում. (Փարպ.։)


Բարկանամ, ացայ

vn.

to be angry, provoked, to storm, to rage.

· Calfa

NBHL (6)

ὁργίζομαι, θυμόομαι, ἁγανακτέω , παροξύνομαι irascor, indignor, furo, exacerbor Բարկ եւ սաստիկ լինել՝ վառմամբ կրից՝ մանաւանդ ի վրէժ անիրաւութեանն եղելոյ. ցասնուլ. զայրանալ. սրտմտիլ. զայրագնիլ. զչարիլ. դառնանալ. սրդողիլ.

Բարկացաւ Յակոբ, եւ կագէր ընդ լաբանու։ Իբրեւ լուաւ տէրն նորա, բարկացաւ սրտմտութեամբ։ Բարկացաւ տէր սրտմտութեամբ ի վերայ Մովսէսի։ Բարկանա՛յք, եւ մի՛ մեղանչէք։ Մի՛ բարկասցիս ծառայի քում։ Բարկացաւ տէր ողայ, կամ ի վերայ ողայ։ Զի մի՛ բարկասցի Աստուած ի բարբառ քո։ Բարկացեալ է սոցա տէր։ Միթէ գետո՞ց բարկասցիս տէր։ Ի վերայ այսր ամենայնի ո՞չ բարկանայցեմ։ Բարկացեալ էի ի վերայ ժողովրդեան իմոյ։ Բարկացաւ սրտմտութիւն իմ ի վերայ նորա.եւ այլն։

Բարկանալով ի բժշկին. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

ԲԱՐԿԱՆԱԼ. որպէս Դժուարիլ, դժկամակիլ, ստրջանալ. դժարը գալ.

Բարկացայ, զի արարի զնոսա։ Եւ լուեալ տասանցն՝ բարկացան ի վերայ երկուցն եղբարց։ Սկսան բարկանալ Յակովբայ եւ Յովհաննու.եւ այլն։

Զայրանալ, ըստ որում սաստկանալ. cf. ԲԱՐԿԱՑՈՒՑԱՆԵԼ, ըստ ՟Բ նշ։


Բարձրանամ, ացայ

vn.

to rise, to ascend, to re-ascend, to surmount, to exceed, to surpass;
to increase, to grow;
to be proud, to pride one's self;
բարձրացեալ, cf. Բարձր, cf. Բարձրաբերձ, cf. Փառաւոր, cf. Յաղթական.

· Calfa

NBHL (14)

ὐψόομαι, ἁναβαίνω altior fio, elevor, exaltor, ascendo Բարձր լինել, վերանալ, ելանել ի վեր, ի բարձունս ամբառնալ. բարձրնալ, վեր ելլալ.

Վերացոյց զտապանն, եւ բարձրացաւ յերկրէ։ Հնգետասան կանգուն ջուրն ի վեր։ Բարձրացաւ ջուրն ի վերայ երկրի։ Եթէ բարձրասցի բաբելոն իբրեւ զերկինս։ Որպէս Մովսէս բարձրացոյց զօձն յանապատին, նոյնպէս բարձրանալ պարտ է որդւոյն մարդոյ. այսինքն ի վերայ խաչին. եւ այլն։

Այսօր եկա՛յք բարձրացի՛ք սլացեալ ընդ նմին թեւօք հաւատոց ի փառս երկնաւորս. (Լմբ.։)

ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ. որպէս Աճել. եւ Սաստկանալ.

Բարձրանայցէ՞ կնիւն առանց ըմպելոյ. (Յոբ. ՟Ը. 11։)

ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ. նմանութեամբ, Մեծանալ ճոխութեամբ. բարգաւաճիլ, զօրանալ, գերազանցել, փառաւորիլ. որ զԱստուծոյ ասի ի մեզ առաւել՝ ԲԱՐՁՐ ԼԻՆԵԼ.

Ոչ եթէ բարձրեալն բարձրանայ, այլ մարմինն բարձրելոյն ... Որպէս մարդ բարձրանայ՝ առեալ անուն ի վերայ քան զամենայն անուն. (Աթ. ՟Ա։)

ԲԱՐՁՐԱՆԱԼ. որպէս Բարձրամտիլ, ամբարտաւանիլ, գառազանալ, մեծամտիլ.

Մինչեւ ցե՞րբ բարձրանայ թշնամին ի վերայ իմ։ Տէր, ոչ բարձրացաւ սիրտ իմ. (Սղ. ՟Ժ՟Բ. 3։ ճլ. 1։)

Եւ դու կափառնաում. մի՛ մինչեւ յերկինս բարձրասցիս, այլ մինչեւ ի դժոխս իջցես. (Մտթ. ՟Ժ՟Ա. 23։)

Զի մի՛ տացէ բարձրանալ հպարտութեանն՝ կոխել զինքն. (Ագաթ.։)

Տե՛ս որդեակ, մի՛ բարձրանար, զի ահա չես մեռեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Առ զզօրութիւն բարձրացեալ բլրոյն քո։ Խոնարհեցուցանեմ զփայտ (այսինքն ծառ) բարձրացեալ։ Կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք։ Մայրից բարձրացելոց, բլրոց բարձրացելոց, պարսպաց բարձրացելոց։ Օր տեառն զօրութեանց ի վերայ ամենայն հպարտից եւ ամբարտաւանից, եւ ի վերայ ամենայն բարձրացելոց եւ վերացելոց.եւ այլն։

Եւ որդիքն Իսրայէլի ելանէին բարձրացեալ ձեռամբ։ Ի վերայ այսր ամենայնի ոչ դարձաւ բարկութիւն նորա, այլ տակաւին ձեռն իւր բարձրացեալ է։ Եւ այս ձեռն բարձրացեալ ի վերայ ամենայն ազգաց (ի պատուհասել).եւ այլն։


Բարձրավզանամ, ացայ

vn.

to be puffed up, to be proud of, to bridle up, to assume airs of importance.

· Calfa

NBHL (2)

ԲԱՐՁՐԱՎԶԱՆԱՄ ԲԱՐՁՐԱՎԶԻՄ. ὐψαυχενέω կամ ὐψαυχενίζω cervices tollo, gorior, jacto Բարձրավիզ կամ բարձրապարանոց լինել. փքանալ. սոնքալ.

Շուն մեռեալ զինքն ոչ պատկառէր, կամ բարձրավզանայր՝ ասել. (Մագ. ՟Լ՟Ա։)


Բարոյականապէս

adv.

cf. Բարոյապէս.

· Calfa

NBHL (3)

Բնականաբար եւ բարոյականապէս (կամ բարոյապէս) զոր կարէ տանել բնութիւն դիւին. (Կանոն.։)

Հոգեւոր տեսութիւն գրոց, զոր իմաստունքն բնակապէս եւ բարոյականապէս ասեն. (Վահր. յայտն.։)

Բայց ես եւ այլն իմն ասեմ բարոյականապէս. (Եղիշ. կան.։)


Բարունակ, ի, աց

s.

vine-branch;
branch, bough, shoot.

· Calfa

Etymologies (4) · Adjarian

. ի-ա հլ. «խաղողի պտղաբեր ոստ» Յոբ. ի. 21. Վեցօր. 95. Նար. «ծառի ճիւղ, ռստ» ՍԳր. «որթի կամ ծառի տակ դրուած խեչակ, նեցուկ, սարփինայ» Պիտ. Վրդն. անթառ. որից բարունակաձև Գնձ. Ոս-ևիփ. բարունակացեալ Խոր. հռիփ. բարու-նակեալ Մագ. անբարունակ Շար.։

ՀՀԲ մեկնում է իբր բերունակ։ ՆՀԲ բար-ւոյ ունակ կամ բեր-ունակ, հմմտ. յն. αγαϑὸν «բարի և բարունակ»։ Հիւնք. պրս. [arabic word] barnāk «երիտասարդ»։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 102 պրս. [arabic word] bar «պտուղ» բառից։ Շատ յար-մար էր թերևս այս ստուգաբանութիւնը, մանաւանդ որ բար «պտուղ» բառը դոր-ծածական է արդի բարբառներում. ինչ. Երև. Ղրբ. Տփ. կամ նաև Զն. «նորա-տունկ ծառի առաջին պտուղ» նշանակու-թեամբ. որից ունինք բարատու «պտղա-տու», բարել «պտղաբերիլ», բարելի «պտղատու», բարեղէն «պտղեղէն», բարոտ «պտղաբեր», բարաթաւի «պըտ-ղաթափ»։ Բայց կարելի՝ էր ոսկեդարում գտնել այսպիսի մի բարդութիւն, որ ւետեններին է յատուկ. հմմտ. պա-րունակ, շարունակ, շնորհունակ ևն։

ԳՒՌ (dialectal) Վն. պmրիւնակ «սարփինայ»։

ՓՈԽ (borrowing) Թրք. գւռ. Տ. perneg «խաղողի որթի յենարան, սարփինայ» (Բիւր. 1899, 798)։

NBHL (9)

Երկայնատարած ուռն որթոյ, եւ ոստք այլոց տնկոց. որպէս բարւոյ ունակ կամ բերունակ, բարեբեր շառաւիղ. յն. բարին. ἁγαθόν

Մի՛ ծաղկեսցեն բարունակք նորա. (Յոբ. ՟Ի. 21։)

Բարունակն, եւ բարութիւնք իւր. (Նար. ՟Լ՟Ը։)

Ծածկեաց զլերինս հովանի նորա, եւ բարունակք նորա զմայրսն Աստուծոյ. (Սղ. ՟Հ՟Թ.11։)

Եհան անդ ողկոյզս, եւ արձակեաց զբարունակս իւր։ Եղիցի մայր մեծ, եւ բարունակք նորա ի նմին հաստատեսցին։ Եզեկ. (՟Ժ՟Է. 6. 23։)

Բարունակք քո (այսինքն այգւոյդ) ձգեցան ընդ ծով. (Երեմ. ՟Խ՟Ը. 32։)

Բարունակ ողկուզաբեր ճշմարիտ որթոյն։ Համեղաճաշակ պտղոյն բանաւոր բարունակ. (Շար.։)

Բարունակ ասեն զայն, որ բառնայ յինքեան զբազմաշառաւիղ որթս, եթէ՛ յարմատացեալ ծառս, եւ եթէ հատեալ բազուկս փայտից (այսինքն խեչակս), յօրինեալս ի ձեւ տախտից անջրպետեալս միջոցօք. (իբր ասմա, եւ ասմալըգ) (Վրդն. յանթառամն.։)

Արուեստաւոր իմն երկրագործութեամբ երկայնաձիգ ելուզմունք բարունակացն ընդ գերակայ ծայր ծառոցն շարամանեալք. (Պիտ.։)


Բացականագոյն

adj.

very or farther removed.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ զի՞ եւս երկարս՝ պատուածօրէնս՝ բացականագոյնս շարագրեցից բանաստեղծութիւնս. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Definitions containing the research նա : 10000 results

Ջերմն, ման

s.

fever;
heat;
— եթող զիս եւ կալաւ զնա, the fever left me & has seized him;
կերստին կալաւ զիս —, my fever has returned.

· Calfa

NBHL (2)

Բորբոքիմք եւ վատթարագոյնք լինիմք քան ջերմակալսն ... իբր գիրս Մխիթարոյ բժշկի ազգս ազգս ջերմանաց. որպէս եւ ռմկ. հայի ի տենդ եւ յամենայն խօթութիւնս տապացուցիչս.

Օգտելով եւ վնասելով՝ ամարանի ջերմամբ, եւ ցրտութեամբ ձմերանոյ։ Ցրտով եւ ջերմաւ զտունկս եւ զբոյսս ապականէ. (Յճխ. ՟Դ. եւ ՟Է։)


Ջերմութիւն, ութեան

s.

heat, warmth;
caloric;
fever, fever-heat;
calefaction, warming;
temperature;
թագուն՝ ճառագայթեալ՝ տեսակարար —, latent, radiant, specific heat;
— առաձգութեան կամ գոլորշացման, steam-generating heat;
— սփռեալ or ցրեալ, diffused heat;
— կեդրոնական, central heat.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հրոյ գերազանցութենէ մանաւանդ հիւանդացեալ մարմինն՝ շարունակ տապք եւ ջերութիւնք գործեն. (Պղատ. տիմ.։)


Սրբաջունջ

cf. Բնաջինջ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՐԲԱՋԻՆՋ եւ ՍՐԲԱՋՈՒՆՋ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. cf. Բնաջինջ.


Սրբաջինջ

cf. Բնաջինջ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՐԲԱՋԻՆՋ եւ ՍՐԲԱՋՈՒՆՋ ԱՌՆԵԼ կամ ԼԻՆԵԼ. cf. Բնաջինջ.


Սքեմ, ի, աւ

s.

monk's dress, monkish habit;
cf. Ձեւ;
— առնուլ, to become friar, to turn monk;
(կուսանաց) to take the veil;
թողուլ զ—, to throw off the cowl;
ոչ եթէ — ինչ առնէ կրօնաւոր, it is not the cowl that makes the friar.

· Calfa

NBHL (2)

Բառ յն. ըսխի՛մա. σχῆμα. habitus. այսինքն ունելութիւն, եւ արկումն զիւրեւ. իբր Զգեստ. մանաւանդ Ձեւ կրօնաւորական.

Արժանի եղեալ կրօնաւորական սքեմի։ Ընկալաւ ի նմանէ սքեմ կրօնաւորութեան։ Կրօնաւորութեան սքենով։ (Սքեմ օրհնել. Վրք հց. ԻԶ։ Արծր. Ա. 14։ Լմբ. առ լեւոն։ Մաշտ։)


Վաղնջուց

adj.

ancient, old;
ի — or ի հետէ, anciently, formerly, long since;
ի — ժամանակաց, of yore, time out of mind, from time immemorial.

· Calfa

NBHL (3)

Ի վաղընջուց նախահարցն։ Զվաղնջուցն յիշեցե՛ք զդորա աղունս։ Ի վաղնջուցն ուսեալ կրթութենէ. (Պիտ.։)

Ի վաղնջուց հետէ մնան կասկածելով։ Դաւիթ ի վաղնջուց հետէ տայր ձայն. (Մագ. ՟Ա։ Շ. բարձր.։)

ՎԱՂՆՋՈՒՑ. Ի ՎԱՂՆՋՈՒՑ. Ի ՎԱՂՆՋՈՒՑ ՀԵՏԷ. մ. πάλαι antiquitus, ab antiquo, olim, jamdudum, jam inde. Վաղ ի վաղուց. ի բազում ժամանակաց հետէ. անդստին ի նախնեաց. վաղուց, հնուց, շատոնց. չօգտան.


Վկայեմ, եցի

va. vn.

to witness, to bear witness, to give evidence, to testify, to depose, to attest, to vouch, to certify;
to acknowledge, to own;
to approve;
to be martyrized, to suffer martyrdom;
սուտ —, to give false evidence, to bear false witness, to perjure;
վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն, he has perjured himself, he has borne false witness;
վկայեմ օրինացն թէ բարւոք են, as the law is good I approve it;
պետրոս եւ պօղոս վկայեցին յամս ներոնի, Peter and Paul were tortured in Nero's reign;
վկայեն միտք իմ, I am convinced, I am conscientiously persuaded.

· Calfa

NBHL (4)

Մի միայն վկայ մի վկայեսցէ սպանանելոյն զանձն։ Վկայ անիրաւ վկայեաց զանիրաւութիւն։ Զի՞նչ վկայութիւն վկայեցից քեզ։ Վկայեաց յովհաննէս.եւ այլն։

Զոմանց բարեաց վըկայեցին, զի յօրինակ մեզ եղիցին։ Զայլոց ըզչար վըկայեցին, զի մի՛ նըման լիցուք նոցին. (Յիսուս որդի.։)

Վկայեալ յիններորդ ամի հալածանաց։ Գրէ բազում վկայեալս եւ ի խոսրովու ի մերում աշխարհիս. (Խոր. ՟Բ. 72։)

ՎԿԱՅԵՄ կամ իմ. μαρτυρέομαι, -ροῦμαι, -ρομαι martyrium subeo. Մարտիրոսանալ. նահատակիլ.


Վկայութիւն, ութեան

s.

witness, testimony, evidence, deposition, attestation;
opinion, authority;
certificate;
allegation, citation;
martyrdom;
— յաւիտենից, eternal witness;
— տալ, դնել, to bear witness or testimony to, to testify;
to protest;
— ի մէջ բերել, մատուցանել, to quote, to cite;
ըստ վկայութեան ամենայն աշխարհի, according to universal opinion.

· Calfa

NBHL (2)

μαρτύριον, -ία testimonium, testificatio եւ testamentum. եւ բայիւ, μαρτυρέω , διαμαρτύρομαι եւ այլն. Վկայելն. եւ բան վկայից. հաստատութիւն. ուխտ, եւ խոստումն աստուծոյ, եւ նշանակք նորա՝ օրէնք, իրաւունք. արկղն կտակարանաց, խորանն. ... եւ այլն.

Որ զվկայութեան աստիճան առին ի ժամանակս հալածանաց։ Վկայեաց պօղիկարպոս. որոյ եւ վկայութիւն գրով յիշատակի։ Տուն վկայութեան (այսինքն վկայարան)։ Վկայութիւն սրբոյն եւ այլն. (Յճխ. է։ Եւս. քր.։ Կոչ. ՟Ժ՟Դ։ ՃՃ. ստէպ։)


Վճարեմ, եցի

va.

to finish, to end, to complete, to bring to an end, to terminate, to carry out, to perform, to fulfil, to conclude;
to recompense, to restore, to compensate;
to pay, to acquit, to discharge, to settle;
to deliver, to release, to free from, to rid of, to disentangle, to set free;
to forbid, to prohibit, to obstruct, to hinder;
— զկեանս, to end one's life, to depart this life, to die;
— զոք ի կորուստ, to despatch, to kill;
— զպարտս, to pay, to settle a debt;
— զհաշիւն, to pay a balance;
գործս —, to despatch business;
զիրս դատաստանին արեամբ —, to condemn to capital punishment;
— զհաճոյսն, to content, to satisfy;
զառաջի եդեալ ճանապարհն —, to finish the journey undertaken;
ոչ ինչ կարացին ի ժամուն —, they could do nothing at that moment;
անձամբ ինչ ոչ կարէր —, he could do nothing alone;
չոր թզով եւեթ զպէասն վճարէր, he satisfied his hunger with dried figs alone;
վճարեցէք զնա ամենայն իրօք, provide for all his requirements;
վճարեաց վասն նորա հայրն, his father resolved to kill him;
տեսից եթէ ըստ աղաղակին վճարեցին, I shall see if their works equal their cry ?
լինել ի միջի եւ չլինել՝ զնոյն վճարէ, to be there or not is the same thing;
աստուածպաշտութեամբ վճարեցին զկեանս, they led a pious life to the end.

· Calfa

NBHL (7)

Անձամբ ինչ ոչ կարէր վճարել։ Ոչինչ կարացին ի ժամուն վճարել։ Յետ վճարելոյ պատերազմին։ Նա վճարէ մարդասիրապէս։ Մեծամեծ իրս վճարիցէ։ Նովաւ զիւրոյ դառն կամացն վճարել ջանայր զհաճոյսն։ Նոցա լինել ի միջի եւ չլինել զնոյն վճարէ։ Ասել հարկ է, եւ չվճարի առանց ասելոյ. (Խոր.։ Եղիշ.։ Փարպ.։)

Բաւական էր կամիլն միայն, եւ ամենայն ինչ վճարէր. (Շ. թղթ.։)

Հիւանդանալ եւ վճարել զկեանս։ Վճարեաց զկեանս։ Ի կենաց վճարէր։ Վճարէր ի կենաց։ Յեսու հարիւր տասնամեայ վճարէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Յորժամ աստի վճարիցիմք, ընկալցին զմեզ ի յաւիտենական խորանսն. (Ածաբ. աղք.։)

Խոստանամ, եւ ոչ կատարեմ, ուխտեմ, եւ ոչ վճարեմ։ Անճառելեաւդ ձրիւ՝ մերայնովքդ վճարիս. (Նար. ՟Հ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Է։)

Չասաց՝ թէ վճարեցէ՛ք զփիբէ ամենայն իրօք, այլ թէ որ ի ձէնջն է՝ մի՛ խնայէք յայն, այլ ձե՛ռն տուք եւ օգնեցէ՛ք. (Ոսկ. հռ.։)

Լոյս կոչէ զինքն՝ վասն վճարելոյն զմեզ ի խաւարէն մոլորութեան։ Ի փաղաքշանաց ի բաց վճարէր զվարդապետութիւն։ Յօտարոտի եւ երկրաւոր իրաց ի բա՛ց վճարեցէ՛ք զանձինս ձեր։ Որպէս զի յանառակութենէ ի բաց վճարեցից զձեզ։ Յանձնասիրութենէ ի բաց վճարեալ են։ Զլոյսն ընկալայք, եւ ի հրէական մոլորութենէն վճարեցայք։ Ի բաց վճարի հոգւոյն յերկրէ (ամենայն ի սիրոյ երկրաւորաց)։ Վճարեսցու՛ք այսուհետեւ ի դժնդակ ժառայութենէս յայսմանէ, եւ եղիցուք ազատք։ Ոչ կամէր հարկաւորութեամբ, այլ յօժարութեամբ վճարիլ նմա ի խորամանկութենէն. (Ոսկ. յհ.։)


Վստահեմ, եցի

va.

cf. Վստահանամ.

· Calfa

NBHL (2)

Զաճումն յառաջադիմութեան, զոր ոչ ի տեսչութենէ մարդոյ վստահեալ յանձինս ունէին, այլ օգնութեամբ վերին խնամակալութենա։ Դու՝ որ սոսկ մարդ ես, հրամանաւ եւ բանիւ վստահես (տպ. վստահիս) առաւել քան զհրեշտակն գործել. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 36։)

Վստահեալք յուսով՝ աներկիւղ զբանն աստուծոյ յամենայն լսելիս հնչեցուցանէին. (Ոսկ. փիլիպ.։)


Վտակիմ, եցայ

vn.

cf. Վտականամ.

· Calfa

NBHL (1)

Վտակեալ յորդաբուխ ականակիտ պարզուածիւ. (Յհ. կթ.։)


Վտանգաւոր, աց

adj.

perilous, dangerous, hazardous;
in danger, exposed in jeopardy;
sad, fatal, disastrous;
— ժամանակ, critical moment;
— վայրկեան, crisis.

· Calfa

NBHL (4)

Եւ կայր աշխարհս ի մեծ վտանգաւոր աղէտս։ Լինիցիս իբրեւ զմի ի մահապարտաց, որ անձամբ զանձինս հերքեցին ի կենաց վտանգաւոր մահուամբ. (Արծր. ՟Բ. 1։ ՟Գ. 10։)

ՎՏԱՆԳԱՒՈՐ. Կրօղ զվտանգ. վշտացեալ. վտանգակիր. վտանգեալ. փորձանաւոր.

Ի վերայ այսքանեաց գերութեանց ամենաթշուառ վտանգաւոր իս։ Վտանգաւոր եւ ամենակիրն անդամօք. (Նար. ՟Ի՟Ե. ՟Ձ՟Բ։)

Բազում վտանգաւորք ի ծովու եւ ի ցամաքի կոչէին, յօգնականութիւն զանուն սրբոյն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Վրիպակ, աց

s. adj. adv.

error, mistake;
failing, fault, perversity;
unforeseen event, accident, casualty, hazard, chance;
wanting, failing, wrong, mistaken, false, erroneous, perverse;
—աւ, by mistake, erroneously;
accidentally, casually, by chance;
— տպագրութեան, erratum;
— ժամանակագրական, anachronism;
— գտանիլ, to wander, to go astray, to deviate.

· Calfa

NBHL (5)

Վրիպակ իմն գործեցաւ ի մեզ։ Վրիպակաւ, (իբր մ) եւ ոչ առ թշնամութեան մղեսցէ զնա. (՟Ա. Թագ. ՟Զ. 9։ Թուոց. ՟Լ՟Ե. 22։)

Անարգելաւորութիւն եւ ախտիցն վրիպակ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 220։)

Առ ի յանդիմանութիւն վրիպակաց, եւ առ բարս անհաւատից։ Իշխանութիւն ամենայն սխա՛լ է եւ վրիպակ, բազումս ունելով զգարնանամուտ սպասեակսն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. լին.։)

Ի բաց կացցեն յայնպիսի վրիպակ օրինաց։ Վրիպակ ազդեցմամբ զկենացն բան լուտացաւ լեզուս։ Կորստական շաւիղ, վրիպակ ճանապարհ։ Ի ճանապարհէ՝ յորմէ վրիպակ գտան, ընդ նոյն հետս դառնալն ունի ի նոյն անվրէպ ածել. (Եղիշ. ՟Բ։ Պիտ.։ Նար. ՟Խ՟Ը։ Իգն.։)

ՎՐԻՊԱ՛Կ ա. σφαλερός fallax φαλάρις similis Phalari tyranno ἁποτυχῶν frustratus. Վրիպական. վրիպեալ. խոտորեալ. մոլար. եւ Յետսամիտ. թիւր. անհաստատ. պատիր. սխալական. դիւրասխալ. ի դերեւ ելեալ. չյաջողեալ. փորձանաւոր.


Տախտակամած, ից

adj. s.

covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.

· Calfa

NBHL (2)

Դրուագեաց զտունն տախտակամածօք։ Ընդ վերնակողմն տախտակամած նաւի բեւեռէին. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 9։ ՟Գ. Մակ. ՟Դ. 8։)

σανιδωτός tabulatus, asseribus tectus ἑξυλώμενος ligno tectus, contignatus. Տախտակօք մածեալ, պատեալ, զօդեալ. Խոր տախտակամածս արասցես զնա (զսեղանն)։ Բովանդակ տախտակամած գործեաց զնա։ Շինեցեր քեզ տուն ... տախտակամածս ի մայրից։ Տունն եւ որ զնովաւ յարկքն ... տախտակամած. (Ել. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Լ՟Ը. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 18։)


Տաղաւարակից

adj.

dwelling together;
cf. Վրանակից.

· Calfa

NBHL (2)

Յուղեւորութեան վրանակիցք եւ տաղաւարակիցք պիտանացու են։ Որք մարգարէիցն են տաղաւարակիցք, եւ առաքելոցն աթոռակիցք. (Փիլ. ել. ՟Ա. 5։ Կիւրղ. ի կոյսն.։)

σύσκηνος contubernalis. Բնակակից ի նմին տաղաւարի կամ վրանի. յարկակից. մեկտեղ բնակօղ.


Տաղտկամ, ացայ

vn.

cf. Տաղտկանամ.

· Calfa

NBHL (6)

Ընդ այլ տաղտկամք։ Զի մի՛ տաղտկայցէք ի նեղութիւնս յայսոսիկ։ Տաղտկասջիք յերեսաց անօրէնութեանց ձերոց։ Տաղտկացաւ երկիրն ի բնակչաց իւրոց։ Ի հրամնաց իմոց տաղտկացաւ անձն նոցա։ Տաղտկացայ ազգաւն այնուիկ։ Յումմէ՞ տաղտկացաւ, եւ այլն։ Տաղտկամ իբրեւ ի գարշելեաց. (Նիւս. թէոդոր.։)

Զի մի՛ տաղտկանայցէ եւ ձեօք երկիրն ի պղծել ձեր զնա, որպէս տաղտկացաւ ազգօքն՝ որ էին յառաջ քան զձեզ։ Յիւրաւանց իմոց տաղտկանայցեն անձինք ձեր. եւ այլն։

Սկսաւ ողողանել յանառակ ցանկութիւնս, մինչեւ տաղտկանալ (ի նմանէ) ամենայն նախարարացն։ Եթէ ես այսպէս տաղտկանամ ընդ այսր բանի թիւրութիւն, քանի՞սն առաւել Աստուած. (Խոր. ՟Գ. 63։ Լմբ. պտրգ.։)

Տաղտկացաւ բանն արքայի՝ առ յովաբայ. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ա. 6։)

Այսոքիկ (զարդք) յաւուրս հարսնութեան վայելեն, բայց յետոյ տաղտկանան. ((յն. թարշամին) Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)

ՏԱՂՏԿԱՄ կամ ՏԱՂՏԿԱՆԱՄ. προαχθίζω, -ομαι , ἅχθομαι, βαρύνομαι infensus sum, abhorreo, graviter sive moleste fero ἁποδυσπετέω stomachor. Տաղտուկ համարել զիմն իբր աղտեղի եւ ախտաւոր, եւ դժուարին եւ ձանձրալի. գարշիլ. յետս քարշիլ. նողկտալ, զզուիլ. խորշիլ. տաղտապիլ. դժուարիլ. նեղիլ. ծանր համարել. յափրանալ. գանիլ, քաշուիլ, պեղրիլ, ձանձրանալ, դժարը գալ.


Տաճարակապուտ

cf. Սեղանակապուտ.

· Calfa

NBHL (3)

Զնոյն ինքն զսեղանազերծ զտաճարակապուտ զգանձի տամբն արկանէին փախստեայ. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 42։)

Ո՛վ յանցաւոր եւ տաճարակապուտ։ Արեանն պարտք արեամբ վճարի, եւ դատ զսեղանազերծիցն եւ զտաճարակապտիցն տայ. (Ճ. ՟Ա.։ Երզն. մտթ.։)

Բազում տեղի պատրաստեաց զանձինն սատանայի (յուդա) տաճարակապուտ սեղանակապուտ գողութեամբն. (Ոսկ. ես.։)


Տաճարակողոպուտ

cf. Սեղանակապուտ.

· Calfa

NBHL (2)

Ամբարհաւաճք, եւ տաճարակողոպուտք։ Մեհենակապուտ դիցն, եւ տաճարակողոպուտ կոչէին զնա. (ՃՃ.։)

Արծաթսիրութիւնն տաճարակողոպուտ եւ մատնիչ արար զնա։ Ասես, թէ չեմ իբրեւ զսա տաճարակողոպուտ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Սէր, սիրոյ

s. fig.

love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.

· Calfa

NBHL (4)

Սէր յաստուծոյ է։ Աստուած սէր է, եւ որ կայ ի սէրն, բնակեալ է յաստուած, եւ աստուած ի նմա բնակէ։ Երկիւղ ոչ գոյ ի սէր, այլ սէրն կատարեալ ի բաց մերժէ զերկիւղն։ Այս է սէրն աստուծոյ (այսինքն աստուածասիրութիւն), եթէ զպատուիրանս նորա պահեսցուք։ Յայսմ երեւեցաւ սէրն աստուծոյ (այսինքն մարդասիրութիւն նորա) ի մեզ . եւ այլն։ Առ սէր քո (այսինքն վասն սիրելոյս զքեզ)։ Առնել սէր (այսինքն բարեկամութիւն)։ Վայելեսցուք սիրով (այսինքն ցանկութեամբ)։ Սէր կանանց. եւ այլն։

Առ սէրն քրիստոսի յոյժ խնդութեամբ ընդունէին զամենայն չարչարանս։ Առ սէր քոյոյ տէրութեանդ ոչինչ ընդդիմացաք։ Սիրով տանէին զամենայն յափշտակութիւն ընչից իւրեանց։ խօսէր ընդ նոսա սիրով ըստ առաջին սովորութեանն. (Եղիշ.։)

ամենայն յօգաւորութիւնք եւ սէրք եւ կցորդութիւնք։ Եկայք արասցուք սէրս եւ միաբանութիւնս ընդ զօրապետսն. (Դիոն. ածայ.։ Ուռհ.։)

Չիք սէր բարձրագոյն քան զքրիստոսի սէրն զիւր հաւատացեալս։ Այլքան օրինակօք զսիրելոյն իւրոյ զնոսա յաճախաբար պատմեաց. (Նանայ.։)


Սիրաբան

cf. Բանասէր.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Բանասէր.

Ի համբաւուց արանց իմաստնոց, եւ հնախօս սիրաբանից ստուգապէս տեղեկացեալ. (Խոր. ՟Բ. 72։)


Սիրեմ, եցի

va.

to love, to be fond of, to have an affection or a liking for, to cherish, to like, to be pleased, to take pleasure or delight in, to delight in;
— զմիմեանս, to love one another, to be fond of each other;
ըստ անձին —, to love as oneself;
— իբրեւ զբիր ական, to love as the apple of one's eye;
— մինչեւ զշունչ վախճանին, to love to one's last breath;
խանդակաթ, տարփանօք, սաստիկ, բոլորով սրտիւ or յամենայն սրտէ, ոգւով չափ, ի վեր քեան զամենայն, անկեղծ սիրով —, to love tenderly, passionately or dotingly, to distraction, with all one's heart, with all one's soul, above all, sincerely;
զմի սէր —, to love with equal affection.

· Calfa

NBHL (5)

Սիրեսցուք զնա, զի սիրեսցէ զմեզ. (Եփր. պհ.։ Սիրեցին զարարիչն, եւ սիրեցան ի նմանէ. Յճխ. ՟Բ։)

Սիրեսցես զտէր աստուած քո յամենայն սրտէ եւ յամենայն աճնէ քումմէ։ Սիրեսցես զընկեր քո իբրեւ զանձն քո սիրեցից զքեզ տէր։ Նախ նա սիրեաց զմեզ։ Որ սիրեաց զիս։ Ինքն իսկ հայր սիրէ զձեզ, զի դուք զիս սիրեցիք։ Սիրեսջիք զմիմեանս, որպէս եւ ես զձեզ սիրեցի.եւ այլն։

Սիրէին լսել զուսումն՝ զոր ոչ գիտէին. (Տօնակ.։)

Ամենայն մեղք վասն յոյժ անձին իւրոյ բարեկամութեան լինիցի. զի կուրացեալ իցէ առ սիրեցեալն սիրողն. (Պղատ. օրին. ՟Է։)

ἁγαπάω, φιλέω . (որ եւ համբուրել). στέργω amo, diligo. Սիրով բերիլ առ ոք կամ առ իմն. ախորժել. հաճիլ. բարեկամանալ. յարիլ. ընտրել. սէր ցուցանել. գգուել. գթասիրել.


Սկախառն

adj.

slimy, oozy, muddy, miry, sloughy;
սկախառն խոնաւութիւն, cf. Ճահիճ.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ մօրք եւ ոչ ջրաշեղջ, եւ ոչ սկախառն խոնաւութիւնք։ Գորտք եւ ճանճք եւ մժիխք ի սկախառն խոնաւութենէ բղխեցին. (Վեցօր. ՟Է։)

Գետ դաժանահոտ սկախառն մամռարմատ խառնախռիւ. (Նար. ՟Ծ՟Դ։)

τελματιαῖος coenosus, palustris. իսկ Սկախառն խոնաւութիւն, τέλμα locus coenosus, lacuna. Խառն ընդ սիկ. ցեխոտ, ցխոտ. մօրուտ. տղմուտ. կաւուտ. մրրախառն. դէջ. ճախնուտ. ճահիճ.


Սղիմ, եցայ

vn.

cf. Սղանամ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Սղանամ։


Սնդոն, ի

s.

sindon, Tyrian stuff, cloth, linen;
sheet;
table-cloth;
cf. Մարմնակալ.

· Calfa

NBHL (2)

Զայս սնաւ եւ զկտաւ քթանեայ ... սնտուք եւ վարշամակք. (Մաշտ. կիլիկ.։)

ՍՍՆԴՈՆ որ գրի եւ ՍՆԴՈՒՆ, սՆԴՈՒ, ՍՆՏՈՒ, ՍԻՆԴՈՆ, ՍԻԴՈՆ. Բառ յն. սինտօն, սինտօնի . σινδών, σινδόνη sindon, tela tyria, linteum, corporale. Սաւան կտաւի յերկրէն սիդոնի եւ տիւրոսի. բարակ կտաւ. բեհեզ. օթոց. պատանք. պաստառակալ. եւ Մարմնակալ.


Սնոտիախօս

adj.

cf. Ընդունայնաբան.

· Calfa

NBHL (1)

Որ սնոհիս խօսի նանրախօս. ունայնաբան.


Սպասակից

cf. Պաշտօնակից.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Պաշտօնակից.


Սպասաւորակից

cf. Պաշտօնակից.

· Calfa

NBHL (4)

Քեւ զուարճանան դասք իմանալի՝ հոգեղինացն զինուորութիւնքն, սպասաւորակից մարմնաւոր ընծայեալ զքեզ տեսանել։ Նաեւ զօրութիւնք երկնայինք սքանչանային ընդ սպասաւորակցին առաքինութիւն. (Բրս. ի ստեփ.։)

Ի պատարագսն մատուցանել սպասաւորակից է ամենայն աշխարհ ընդ նմա. (Փիլ. քհ. ՟Զ։)

Սպասաւորակից եղեն մեզ եւ պաշտօնակից. (Բրս. պտրգ.։)

cf. Պաշտօնակից. συλλειτουργός, -ων.


Սպարափակ

cf. Վահանափակ.

· Calfa

NBHL (1)

ՍՊԱՐԱՓԱԿ ԱՌՆԵԼ. Ասպարօք փակել. վահանափակ առնել.


Սպիտակիմ, եցայ

vn.

cf. Սպիտականամ.

· Calfa

NBHL (1)

cf. Սպիտականալ.


Ստահակութիւն, ութեան

s.

waywardness, insolence, petulance, insubordination, mutiny;
ստահակութեամբ գնալ, to behave in a disorderly manner.

· Calfa

NBHL (4)

Ստահակութեամբ գնան։ Զմտաւ ածէր զստահակութիւն քաղաքացւոցն՝ որ զնա ի փախուստ դարձուցին. (՟Բ. Թես. ՟Գ. 11։ ՟Բ. Մակ. ՟Թ. 3։)

Զստահակութիւնս զամենայն յոգւոց ի բաց վարեալ հալածէր. (Փիլ. իմաստն.։)

Ստահակութիւն ոչ էր նախ, մինչ ոչ էր անհաւանեալ աստուծոյ սատանայ եւ մարդն։ Դառնան մարդիկ ի ստահակութիւն կամակար մտօք. (Յճխ. ՟Զ. ՟Է։)

Երկայնամիտ լինի առ նոցա ստահակութիւնն։ Խոստովանի զյանցանսն եւ զստահակութիւնն. (Իգն.։)


Ստեղն, ղան, ղին, ղունք

s. anat. gr. mus. bot.

branch, bough, shoot;
stalk, stem, trunk;
focil;
dactyle;
key, stop;
cf. Ստեղի;
umbel;
— ծխոյ, pillar of smoke;
ստեղունք աշտանակաց, branches of a candelabrum;
ստեղունք եղջերուաց, antlers or branches of stags' horns;
ստեղունք դաշնակի, keys, key-board, finger-board of a piano-forte;
— արձակել, to branch out, to ramify.

· Calfa

NBHL (6)

Անկան ոստք նորա, խորտակեցաւ ստեղն նորա։ Ի ստեղն նորա հասին ամենայն գազանք վայրի։ Եղիցի ստեղն նորա անտառ ացեալ շուրջ զնովաւ։ Ո՞վ է սա՝ որ ելանէ յանապատէ իբրեւ զստեղն ծխոյ խնկեալ (կամ իբրեւ զծուխ ծառացեալ բարձրացեալ)։ Արասցես աշտանակ. բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակք եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ։ Ի միում ստեղանն։ Վեցեցունց ստեղանցն արձակելոց յաշտանակէ անտի. (Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 12. 13։ Երեմ. ՟Ժ՟Է. 8։ Երգ. ՟Գ. 6։ Ել. ՟Ի՟Ե. 31=36։ ՟Լ՟Է. 18=25։)

Ուղէշք (եղջերաց եղջերուաց) այսր անդր բուսեալք զօրէն ոստոց ի ստեղունս։ Կաղնահասունս կոչեն զայնս՝ որ ի վերայ ստեղինն հասանեն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. լին. ՟Դ. 1։)

ՍՏԵՂՆ, կամ ՍՏԵՂ, որ եւ ՍՏԵՂԻ, ասին նմանութեամբ երկու ձայնք ի շարականի՝ իբր հաստաբեստ եւ աճունաճեղ ի նուագս ծանր երգոց.

Երկրորդ ձայնի կողման՝ ողբերգականաւ ասել զսաղմոս յաղուհացսն. իսկ որ ստեղ նորուն կոչի, կարգեալ է շաբաթուն մեծի։ Իսկ կողման ձայնի չորրորդի ... իսկ որ վերջին ստեղն կոչի. եւ այլն. (Տօնակ.։)

Եռավանգք ութ, ստեղն ներկայնէ եւ ներկուց աղօտաց՝ քառամանակ. ո՛րբար. ա՜բրաամ. (Թր. քեր.։)

Ստեղն, որ ունի կարճ զմիջին եւ զվերջին վանգն՝ սակս ամփոփելոյ բաղաձայնիցն զերկամանակն. որպէս աբրաամ, ա՛րեգակն։ Սղացուցանելով առնէ ստեղն զհաւեղն։ Առնել սուղ, որ է ստեղն. (Երզն. քեր.։)


Ստորաքարշ

cf. Գետնաքարշ.

· Calfa

NBHL (3)

ՍՏՈՐԱՔԱՐՇ որ եւ ՍՏՈՐՆԱՔԱՐՇ. Վայրաքարշ. գետնաքարշ. երկրաքարշ. ստորանախանձ. ի ստորինս քարշեալ՝ ձգձգեալ՝ կապեալ. եւ Ի ստորինս քարշօղ. ձգձգօղ.

Որք ի չորս ոտս գնան, նշանակ ստորաքարշ վարուց՝ ի չար սովորոյթս կապեալք։ Տո՛ւր եւ մեզ զօրութիւն վատթարացելոցս եւ ստորաքարշիցս. (Նախ. ղեւտ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Թեթեւացեալ յամենայն ստորաքարշից ծանրութեանց բեռանց չարին։ Քաջ ընդդիմամարտք ստորաքարշից կարեաց. (Ներս. աբեղ. ի լմբ.։ Գանձ.։)


Վաճառական, ի, աց

s.

merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.

· Calfa

NBHL (3)

Արծաթոյ ընտրոյ վաճառականաց։ Առն վաճառականի, որխնդրիցէ մարգարիտս գեղեցիկս։ Անցանէին արք մադիանացիք վաճառականք։ Կարքեդովնացիք վաճառական քո։ Որդիքն իսրայէլի վաճառականք քո։ Վաճառականք քո խառնեն ջուր ընդ գինի։ Երթա՛յք ի վաճառականս (ձիթոյ), եւ գնեսջիք ձեզ.եւ այլն։

Ո՛վ անմիտ վաճառական, զանմահ եւ զանանց պատիւն ետուր, եւ զանցաւորդ գնեցեր։ Զվաճառականն եւ զվաճառն ի միասին թշնամանեն. (Եղիշ. է։ Փարպ.։)

Նոյն եւ ռմկ. պազարկեան, պազիրկեան. ἕμπορος mercator, negotiator μετάβολος , commutans κάπηλος caupo. Վաճառօղ եւ գնօղ՝ մանաւանդ երեւելի իրաց. որ առնէ մեծամեծ տուրեւառս՝ ի խանութս, ի կապելայս, կամ շրջելով ընդ աշխարհ.


Վայրակեաց

adj.

cf. Վայրաբնակ;
local.

· Calfa

NBHL (3)

Վայրաբնակ. եւ Վայրական.

Որ աւազակք են, վայրակեաց արիւնարբու գազանաց նման են. (Կանոն.։)

Ապենիազն աստուած վայրակեաց բնակութեան եւ կայանաւոր սահմանացն. (Ագաթ. այսինքն անկարօտ տեղւոյ։)


Վայրապարախօս

adj.

cf. Ընդունայնաբան.

· Calfa

NBHL (1)

Պօղոս իբրեւ ուսուցանէրն, վայրապարախօս այլանդակ կոչէին զնա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Վայրաքարշ

adj.

cf. Գետնաքարշ;
— խորհուրդք, mean, grovelling, base thoughts.

· Calfa

NBHL (3)

Որ ի վայր քարշէ կամ քարշի. երկրաքարշ. գետնաքարշ. գետնանախանձ.

Վայրաքարշ է աշխարհ, եւ խաբօղ։ Յամենայն վայրաքարշ եւ ի սնոտի վարուց վերանալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Տօնակ.։)

Հրաժարեցէ՛ք յամենայն նիւթական իրաց, որ սովորեցաւ վայրաքարշ առնել զհոգի։ Զմարմնոյս մերոյ տկարութիւն, եւ զվայրաքարշ բնութիւն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։ Ի գիրս խոսր.։)


Վայրկեան, կենի, նից, նեաց

s. adv.

minute, moment, instant, point;
—, — մի, a moment, a little time;
ի — ժամանակի, ի միում վայրկենի, in a moment, at that moment, instantly;
directly, incontinently, instantaneously;
cf. Ժամ.

· Calfa

NBHL (9)

Ի միում վայրկենի պատուական ազգն նոցա սատակէր։ Եցոյց նմա զամենայն թագաւորութիւնս աշխարհի ի վայրըեան (իմա՛ ըստ յն. ի վայրկենի) ժամանակի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 12։ Ղկ. ՟Դ. 5։)

Ի միում վայրկեան ժամանակի. (Եղիշ. մմկրտ։ Շ. հրեշտ.։ Վրք. հց. ՟Բ։)

Ի մի ժամանակէ վայրկենի որովայնամոլութեամբ յեգիպտական կռամոլութիւն թաւալեցան. (Բրս. պհ.։)

Թողացո՛ ինձ զօղել ուրեք վայրկեան մի ժամանակի. (Խոր. ՟Գ. 34։)

Վայրկենի նմանութեամբք ի մշտնջենատես կերպարանսն փութային հասանել։ Փոքր նեղութեամբ վայրկենիս ծնան զհոգի փրկութեան. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)

Կալ ի վերայ արագախաղաց վարկենաց (կամ վայրկենեաց) իւրեանց։ Որչափ ժամս վայրկենից (կամ վայրկենեաց) եւ րոպէից համարիցի անցեալ աստեղագէտն. (Վեցօր. ՟Զ։ եւ Շիր.։)

Կամ որպէս մ. Առ Ժամանակ մի. առ վայր մի.

Անցաք ի սուրբ տեղիսն երկրպագել, եւ մնալ վայրկեան ի պաղեստինացւոց հրահանգս. (Խոր. ՟Գ. 62։)

ՎԱՅՐԿԵԱՆ ՎԱՅՐԿԵՆԻ. ῤοπή libamentum, ictus στιγμή punctum, momentum διαίρεσις divisio. (իբր Վայրիկ մի ժամանակի, կամ ի սեռականէ բառիս Վայրիկ). Դուզնաքեայ մասն կամ բաժին ժամու. րոպէ. (որպէս յն. րօբի՛, մէտ. կէտ. քթթել ական). ակնթարթ. տագըգէ.


Վանդակապատ, աց, ից

adj. s.

enclosed by a grating;
bars, grating, trellis;
— պատուհանաց, window-grating, lattice;
blinds.

· Calfa

NBHL (3)

Երկոցունց սեանցն նռնաձեւս պղնձիս ի վանդակապատսն։ Երկուս երկուս վանդակապատս։ Յերկոսեան վանդակապատսն։ Վանդակապատք եւ նռնաձեւք. (՟Գ. Թագ. է. 18. 41։ ՟Բ. Մնաց. ՟Դ. 13։ Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 22։)

Անկաւ ի վանդակապատէ վերնատանն. (՟Դ. Թագ. ՟Ա. 2։)

Վանդակապատին (նաւու) վայելչութիւն յատակեցաւ. (Նար. ՟Ի՟Ե։ 29.)


Վաներէց, րիցու

s.

butler, house-steward, major-domo;
chaplain;
cf. Վանահայր.

· Calfa

NBHL (1)

Վանաց երէց. աւագ պաշտօնեայ ի վանս կամ ի հայրապետանոցի եւ յերեւելի տան՝ որպէս հազարապետ, գործակալ, եւ վանատու հիւրից. հիւրատես. քեահեա, օտա պաշը։ (Յայսմաւ.։ Ուռհ.։ Սամ. երէց.։)


Վանեցի

cf. Վանական.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս ռմկ. վանքցի. այսինքն Վանական, բնակեալն ի վանս, աբեղայ.


Վանք, նաց, նից, նուց

s.

convent, monastery, cloister, friary;
lodging, dwelling, home, habitation, abode;
house, mansion;
hotel;
inn, hostelry;
cabin, hut;
— կուսանաց, nunnery, convent;
վանս ունել, to stay, to lodge, to take up one's lodgings, to dwell, to stop;
փակել ի վանս, to cloister, to shut up in a convent.

· Calfa

NBHL (6)

Եմուտ (աննա) ի վանս իւր, եւ կերաւ ընդ առն իւրում։ Տարաւ զնոսա (Սամուէլ) ի վանս իւր։ Վանք հովուաց։ Ի վանուց հօտից։ Զզէն նորա եդ ի վանս իւրում։ Ու՞ր են վանքն իմ, յորում զպասեքն ուտիցեմ աշակերտօքս հանդերձ։ Ելին՝ ուր վանքն իսկ էին։ Ի վանացն կայիափայ։ Առ որում վանս ունելոց էաք։ Եկին ի վանսն առ նա։ Պատրաստեսջի՛ր ինձ վանս.եւ այլն։

Հրամայէ եւ յամենայն գիւղս վանս շինել, զի լիցի օտարանոցք։ Վասն այսորիկ եւ դիպողագոյն եդաւ անուն վանք, զի անտրտում որոց պիտոյ իցէ՝ տայցեն (օթեվանս կամ զպէտս). (Խոր. ՟Գ. 20։)

Ի վանս կանանց. (Զենոբ.։ եւ Խոր. ՟Բ. 7։)

Տարաբերեալ միանձունք վանաց ի վանս՝ ոչ ունին ուր դադարեն եւ հաստատեսցին. (Նեղոս.։ տե՛ս եւ Վրք. հց. ստէպ.) ուր եւ ասի Վանք, վանաց, վանից, վանուց։

ՎԱՆՔ. μοναστήριον, -ια monasterium, -ia λαύρα եւ այլն. Մենաստան, եւ մենաստանք, վանորայք, վանօրեայք. բնակարան միաբանակեցաց. որ եւ Փարախ, Լոռա, իբր օթարան բանաւոր ոչխարաց, միանգամայն եւ հիւրանոց.

ՎԱՆՔ κατάλυμα diversorium ξενία hospitium μονή mansio σκήνωμα tabernaculum μάνδρα caula, ovile. որ եւ ՎԱՆ. Օթեվան. իջաւան. բնակարան. կայան. դադարք. վրան. հիւրանոց. փարախ. տաղաւար.


Վատիմ, եցայ

vn.

to be weak of sight;
to have sore eyes;
աչք իւր վատեալ էին, his eyes were dim;
cf. Վատեմ;
cf. Վատանամ.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս Տկարանալ աչաց. cf. ՎԱՏԵՄ, իմ։

Կամ իբր Ծուլանալ. cf. ՎԱՏԱՆԱՄ. ὁκνηρός γίνομαι.


Վատութիւն, ութեան

s.

laziness, idleness;
cowardice, dastardliness, poltroonery, pusillanimity;
vileness, meanness, cringing;
worthlessness;
ingratitude;
wickedness;
վատութեամբ, cowardly, unmanly, basely, meanly;
անուն վատութեան, ignominy, shame, dishonour, stain, slur, stigma, opprobrium;
ի — հատանիլ, to give oneself up to idleness or sloth;
— յանձն առնուլ, ի — խոնարհիլ, to bow and cringe, to be guilty of meanness, to behave meanly.

· Calfa

NBHL (4)

Ի վատութեան խոնարհեսցին հեծանաձգութիւնք։ Վատութիւն ունի զկանացին։ Ա՛րկ զնոքօք վատութիւն։ Անուն վատութեան. (Ժզ. ՟Ժ. 18։ Առակ. ՟Ժ՟Թ. 15։ ՟Ա. Մակ. ՟Դ. 32։ ՟Թ. 10։)

Ամենայն անարի՝ տաղտուկ կապեալ վատութեամբ. (Պիտ.։)

Յախտից յանախտութիւն, եւ ի վատութեանց յառաքինութիւն փոխեալ բնակի. (Փիլ. ել. ՟Ա. 15։)

ἁργία inertia, otium, segnities, desidia δειλία timiditas, pavor ἁνανηρία invirilitas αἱτία culpa. Ծուլութիւն. անգործութիւն. դանդաղկոտութիւն. թուլամոծթութիւն. անարութիւն. կնատութիւն. վեհերոտութիւն. երկչոտութեւիւն. վատասրտութիւն. եւ Վատթարութիւն.


Սանդիտոռն, տոռամբ

s.

pestle;
— մեքենական, crushing-mill or stamping-mill;
— մեծ, large heavy pestle;
— փոքրիկ, small pestle.

· Calfa

NBHL (1)

Հրամայեց սանդիտոռումբք ծեծել զնա. (Ճ. ՟Բ.։)


Սանդուղք, դղոց

s.

staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.

· Calfa

NBHL (5)

Եւ ահա սանդուղք հաստատեալ յերկրի։ Բարձեալ բերէին սանդուղս եւ մանգղիոնս։ Ընդ եօթն սանդուխս ելանէին ի նա։ Եօթն սանդուխք ելանելիք նորա. (Ծն. ՟Ի՟Ը. 12։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 30։ Եզեկ. խ. 22=37։)

Ի վերնաշաւիղ բարձրաբերձ սրբահետ սանդուղ երկնչու. (Նար. ՟Զ՟Բ։)

Բարի հնազանդութիւն. եւ նա է սանդուղք արքայութեան երկնից։ Եդեալ սանդուխ՝ ելեալ բնակեցաւ անդ, եւ զսանդուխն առին. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Է։)

վերայ սանդղոց կանգնեալ կայր։ Եւ ընդ սանդուխտ։ Նեղ սանդուխտ յերկրէ յերկինս. եւ յերկուս կողմանս սանդխտոցն էին ցցեալ տանջանարանս. (Հ=Յ. փետր. ՟Ժ՟Ը. եւ Հ=Յ. փետր. ՟Ի՟Է.։ նոյպէս եւ Տօնակ.։)

ՍԱՆԴՈՒՂՔ եւ ՍԱՆԴՈՒԽՔ. κλίμαξ scala κλιμακτήρ gradus scalae. Գտանի գրեալ եւ ՍԱՆԴՈՒՂ, եւ որպէս ռմկ. ՍԱՆԴՈՒՂԴ, ՍԱՆԴՈՒԽՏ. (որպէս սանտրաձեւ ուղ կամ ուղի) Ելանելիք աստիճանաւ, եւ աստիճանք նորին.


Սանեղբայր

s.

cf. Սանակիցք;
godchild's brother.

· Calfa


Սանձակալ, ի, աց

adj.

cf. Երասանակալ.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ երբեք հարթ ընթանայ երիվար առանց սանձակալի։ Խոհականն սանձակաալ է զգայարանացն. (Նար. ՟Ծ՟Դ։ Լմբ. առակ.։)


Սաստկակսկիծ

cf. Դառնակսկիծ.

· Calfa

NBHL (2)

Դառնակսկիծ. դժուարակիր.

Սաստկակսկիծ քրտնակայալակն. (Տաղ.։)


Սաստկաջինջ

cf. Բնաջինջ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. Բնաջինջ.

Զիա՞րդ ոչ բնաւին սաստկաջինջ լինէր. (Վեցօր. ՟Բ։)


Սաստկասառոյց

cf. Սառնասառոյց.

· Calfa

NBHL (3)

cf. սառնասառոյց.

Սաստկասառոյց ձմերանն դառնութեան։ Գիշեր մի պարզ եւ ցուրտ՝ դառնաշունչ օդով սաստկասառոյց։ Սակաւ մի ժամանակ երեւի սաստկասառոյց, եւ ապա ապականի, եւ կորընչի. (Արծր. ՟Բ. 6։ Սիսիան.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Ձմեռն սաստկասառոյց (կամ սառնասառոյց, կամ սառնակառոյց). (Խոր. ՟Գ. 68։)