Entries' title containing նա : 6571 results

Լուանամ, ացայ

vn. fig.

to wash, to wash one's self;
to bathe, to bathe one's self;
to clear one's self from, to wash out a stain of dishonour;
— զփոխարէնն, to refuse a recompense;
— զսերմն առն, to lose, to abort, to fail, to miscarry, to have an abortion, a premature birth;
զայլս եւս լուանաս քոյով անօրէնութեամբն, you contaminate others by your iniquities.

· Calfa

NBHL (8)

լուանալ զձեռս կամ զոտս, զմարմինն, զանձն, զհանդերձս, զպատմուճան, եւ այլն, յաղտոյ, ի վիրաց, յանօրէնութենէ, ի մեղաց, ի չարեաց, եւ այլն։ Բոզք լուացան յարեանն։ Լուացեալ կաթամբ։ Զկաւակերտն ջուրբ լուանալ.եւ այլն։

յորժամ գործէ ինչ չար, լուանայ, եւ ասէ, իմ չի՛ք ինչ գործեալ. (Առակ. լ. 20։)

Բազում նախատանօք լուացեալ զնա. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)

Անդոսնել եւ բամբասել, բիւրապատիկ թշնամանօք գաղտ լուանեալ. բայց յն. է լուանեալ. (իմաստն է նոյն)։

Աշխարհական բառն է, յորժամ զորք հարկանեն կամ կողոպտեն, պարծին առայլս՝ եթէ զնա, լուացաք. եւ ճշմարիտ է, զի յաղտէ հոգւոյն լուանի ի կամելն զնոյնն. (Կլիմաք.։)

Ցանկացաւ լուանալի բուրաստանի։ Ե՛րթ լուա եօթն անգամ ի յորդանան.եւ այլն։

Ջերմ արեամբ լուանալ. (Խոր. ՟Բ. 80։)

Լուացեալ լինիմ, եւ ոչ պայծառանամ։ Լուանիմ, եւ նովին զազրանամ. (Նար. ՟Կ՟Բ. ՟Հ՟Ա։)


Լուսաբնակ

adj.

dwelling in light, celestial.

· Calfa

NBHL (3)

Բնակեալն ի լոյս, կամ ի լուսեղէն կայանս. եւ Լուսաճեմ. երկնային.

Լուսաբնակ օրհնաբան էից խմբակցութեանց։ Եթերաճեմ եւ լուսաբնակ եւ աստուածառերձ հոգեղինացն. (Նար. մծբ. եւ Նար. յովէդ.։)

արծուին բարձրաթռի թողլով զուղղորդ սովորական թռիչսն լուսաբնակ. (ՃՃ.։)


Լուսագնաց

adj.

illuminated, lighted;
that walks in light.

· Calfa

NBHL (2)

Լուսաւոր գնացիւք. լուսաշաւիղ.

Փակին լուսագնաց խնդամտութեանն շաւիղք։ Մի գայթակղեսցին ոտք մեր ի լուսագնաց շաւղաց քոց. (Պիտ.։ Ագաթ.։)


Լուսածնակ

s. phys. phosphite.

· Calfa


Լուսածնատ

s. phys. phosphate.

· Calfa


Լուսանամ, ացայ

vn.

to be light, to be daylight, to dawn;
մինչեւ լուսասցի օր, till tomorrow's dawn, till daybreak, tomorrow;
օրն լուսանայ, daybreak begins to appear;
լուսացաւ նոցա ի Բլէւնա, they arrived at Plewna with day-break;
եւ շաբաթ լուսանայր, and saturday commenced to appear;
յառաջ քան զաւուրն, before day-break.

· Calfa

NBHL (4)

Մինչեւ լուսասցի օր։ Լուսացաւ նոցա ի քեբրոն։ Իբրեւ օրն հինգօրեայ շաբաթուց լուսանալ կամէր։ Եւ օրն էր ուրբաթ, եւ շաբաթ լուսանայր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 36։ ՟Բ. Թագ. ՟Բ. 32։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 35։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 54։)

ընդ լուսանալ միաշաբաթին. (Շար.)

Որ ի կիրակէն լուսանայր. (Յհ. կթ.։)

դիմ. ԼՈՒՍԱՆԱՅ. διαφαύσκω, ὐποφαίνω illucesco, subluceo. ծագեզ լուսոյ առաւօտու. այգանալ աւուր. լուսնալ. աղարմագ.


Լուսնագանչ

s.

lunacy.

· Calfa


Լուսնագրութիւն, ութեան

s.

selenography.

· Calfa


Լուսնաժէտ

cf. Լուսնոտ.

· Calfa


Լուսնախտիրք

s.

superstitious regard for the moon.

· Calfa

NBHL (1)

Յաստեղագիտութիւնս, օրահմայս, ի լուսնախտիրս, ի շեղջախտիրս. (Մանդ. ՟Ի՟Զ։)


Լուսնակ, ի

s.

moonlight, moon-shine;
moon-light night;
ի լուսնակի, by moon-light, in the moon-light.

· Calfa

NBHL (2)

Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)

Գոնեա իբրեւ զլուսնակայ երեւէր տիւն, եւ ոչ ամենեւին խաւարչուտ. (Եզնիկ.։)


Լուսնակայ

cf. Լուսնակ.

· Calfa

NBHL (2)

Որք ի լուսնակի ննջեն, խոնաւութիւն լինի ի գլուխս նոցա. եւ զմիս դալար թէ ի լուսնակի կախիցես, հոտի եւ ապականի. (Շիր.։)

Գոնեա իբրեւ զլուսնակայ երեւէր տիւն, եւ ոչ ամենեւին խաւարչուտ. (Եզնիկ.։)


Լուսնական, ի, աց

adj.

lunar, lunary;
monthly;
lunatic;
epileptic;
— ամիս, տարի, lunar month, lunar year.

· Calfa

NBHL (11)

Որպէս եգիպտացիքն զլուսնականսն հաշուին ծագմունս. (Խոր. ՟Ա. 3։)

Առ եգիպտացւոց նախնեօքն լուսնականս իմն ասէին, այսինքն է զամսաւոր աւուրսն (փոխանակ տարւոյ)։ Որ եւ այս իսկ (ամք) լուսնականք են. այսինքն ամսաւորք. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Ամս յանգեն երեսուն հազար. թէպէտեւ լուսնականօք թուեն. (Մագ. ՟Ե։)

Օրէնքն զնմանութիւն ունի լուսոյ լուսնի. վասն որոյ եւ լուսնականօքն վարի (ամսովք). (Անան. ի յհ. մկ.։)

Զի ջերմութիւնք տուրընջենային, եւ լուսնականքըն գիշերային. (Յս. որդի.։)

Բարձր է քան զաշխարհս հաւասար լուսնական գնդին. (Երզն. մտթ.։)

Եւ իբր Լուսնոտական. կամ որ ինչ հայի ի վնասն առթեալ յախտացեալս ըստ փոփոխութեան լուսնի.

Եւ մի՛ լուսնական դիպուածք հասեալ գաղտնեօք վնասեսցեն. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Ասիցէ ոք. եթէ ոչ էր լուսնական՝ ախտն, ընդէ՞ր լուսնոտ անուանեաց. (Երզն. մտթ.։)

Ցուցանէր բանիւն զչարն զայն զլուսնականն դեւ. (Նիւս. երգ.։)

Զլուսնական այսն մերժեալ, եւ բազուկն բժշկեալ։ Ընդ լուսնական այսահարին. մանկանն հօր անհաւատին. (Շ. խոստ.։ եւ Յիսուս որդի.։)


Լուսնահար

cf. Լուսնոտ.

· Calfa

NBHL (3)

Թէպէտեւ լուսնահար ոք իցէ, ցոյց նմա զօրինակ պահոցն. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)

Լուսնահար յայսոյ պղծոյ. (Ճ. ՟Գ.)

ոմանք յարակայ մոլին, զոր լուսնահարն կոչեն. (Կանոն.։)


Լուսնաձեւ

adj.

moon-shaped;
crescent-shaped;
orbicular.

· Calfa

NBHL (3)

Մահիկս լուսնաձեւս. (Արծր. ՟Գ. 2։)

σεληνοειδής, σεληνίς lunula. Որ ունի զձեւ նորոյ լուսնի եղջերաւոր. որպէս զմահիկ. Լուսնատեսիլ.

Մահիկ լուսնաձեւ իմն զարդ պարանոցացն. զի մահիկ ասեն զձեւ լուսնին մինչեւ ի հինգ եւ ի վեց աւուրս. (Գէ. ես.։)


Լուսնամէջ

s. ast. interlunium.

· Calfa


Լուսնամուտ

s.

neomenia (Roman feast of the new moon).

· Calfa


Լուսնանմանութիւն, ութեան

s. ast. paraselene, mock-moon

· Calfa


Լուսնապաշտ, աց

s.

moon-worshipper.

· Calfa

NBHL (2)

Պաշտօնատար լուսնի. որ պաշտէ զլուսին իբրեւ զմի ի դից. լուսին պաշտօղ.

Առ ի կշտամբութիւն արեւապաշտածն, կամ լուսնապաշտաց. (Եզնիկ.։)


Լուսնապէս

adv.

like the moon.

· Calfa

NBHL (1)

որպէս զլուսին. հանգոյն լուսնի. Եւս ոչ լոյս տալ լուսնապէս գիտեն. (Թուղթ. բարուք.) (յն. որպէս լուսինն։)


Լուսնարեւեան

adj. ast. lunisolar.

· Calfa


Լուսնացոյց

s.

almanac, calendar.

· Calfa

NBHL (2)

Զմուտ լուսնացուցիս այսպէս արա. (Տօմար.։) որպէս Ցուցակ ծննդեան եւ լրման լուսնի, եւ Օրացոյց. տոմար.

Որ եւ ինքն իսկ յուլիոս եգիտ զլուսնացոյցն հոռովմոց (հռովմայեցւոց), եւ զբերսեքիստոնն (լտ. պիսսէքսդիլէ, որ է նահանջ) կարգեաց. (Շիր. քրոն.։)


Լուսնաւոր

cf. Լուսնական.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձուցանել յամիսս զառ ի յեբրայեցւոցն պատմեալ ամսն՝ լուսնաւոր տարեկանաց բիւրս երկուս. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Լուսնաւորութիւն, ութեան

s. ast. lunation.

· Calfa


Լուսնաքար

s.

selenite.

· Calfa


Լուտանամ, ացայ

vn.

cf. Լուտամ.

· Calfa

NBHL (1)

ԼՈՒՏԱՆԱԼ. cf. ԼՈՒՏԱՄ. cf. ԼՈՒԱՆԱԼ (նախատանօք)։


Լսաբանական, ի, աց

adj.

acoustic.

· Calfa


Լսնագոյն

adj.

whitish, rather white.

· Calfa

NBHL (2)

Խիտ իմն հովտաձեւ տախտակին (տօսախ), եւ լըսնագոյն. (Նիւս. երգ.։)

Տեսեալ քահանային (զբորն կամ զկեղն), եւ ահա լսնագոյն իցէ, կամ պաղպաջուն. (Իգն.։)


Լսնանամ, ացայ

vn.

to become white, to whiten, to bleach.

· Calfa

NBHL (5)

Որ երկնչի, լսնանան երեսոք. եւ որ ամաչէ, դեղնի. (Վրդն. ծն.։)

Դառնանջուրք ի կարկուտ եւ ի ձիւն եւ ի սառն, եւ որթն դառնայ ի գինի, եւ լսնանայ. (Եփր. ծն.։)

Եղիցի ի տեղի կեղոյն սպիտակ փայլուն լսնացեալ։ Լինիցի տեղի այրեցածին փայլուն, կամ լսնացեալ. (Ղեւտ. ՟Ծ՟Գ. 19. 24. 38. 39։)

Դոյզն պալար փայլունակ տգեղ լսնացեալ. (Նար. ՟Ի՟Դ։)

ԼՍՆԱՆԱՄ որ եւ ԼՍՆԻԼ. λευκαίνομαι, λευκαντίζω albesco, albus evado. Սպիտականալ ըստ իմիք. սպիտակ եւ փայլուն երեւիլ որպէս զլուսն. ճերմկնալ, ճերմկիլ.


Լսնացուցանեմ, ուցի

va.

to whiten, to render white, to bleach.

· Calfa

NBHL (2)

Զբողբոջ աստուածային ցանկութեանցն թարշամեցուցանէ, եւ զպտուղս առաքինութեանցն լսնացուցանէ. (Լմբ. սղ.։)

ԼՍՆԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԼՍՆԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. λευκαίνω albescere facio. տալ լսնանալ. փոխել ի սպիտակութիւն անշուք եւ տգեղ. ապականել.


Լրանամ, ացայ

vn.

to be accomplished, finished;
to overflow with.

· Calfa

NBHL (4)

Որ է հասակն քրիստոսի ըստ լուսնին լրացեալ անարատ կատարեալ. (Բրսղ. մրկ.։)

Եւ Յագենալ. յափրանալ.

πληρόομαι, συμπληρόομαι compleor, expleor. Գալ ի լրումն. առնուլ զլրումն։ Որպէս Լիանալ լուսնի.

Հոգի ոչ երբէք լրանայ յանտի փառացն տեսութենէ. (Երզն. մտթ.։)


Լրբանամ, ացայ

vn.

cf. Լրբիմ.

· Calfa


Լրթանամ, ացայ

vn.

to become bluish grey.

· Calfa

NBHL (2)

կապուտակիլ կամ աղօտանալ որպէս զլուրթ գոյն.

Օդ պղտորեալ եւ յուզեալ ոչ լրթասցի. (այսինքն ոչ լիցի երկնագոյն). (Վեցօր. ՟Զ. եւ Շիր.։)


Լրջանամ, ացայ

vn.

to awaken, to wake up;
to become sprightly, to indulge in mirth, to make merry.

· Calfa

NBHL (2)

Լուրջ լինել, արթուն եւ զուարթուն եւ զգաստ. Սթափիլ. արթնանալ.

Յայտնեցաւ տէր անանիայ, եւ շաւուղի, զի առանց երկմտութեան լրջասցի ընդ առաջ բժշկին իւրոյ. (Ոսկ. գծ.։)


Խոնարհամտեմ, եցի

vn.

to humble or abase one's self, to be humble.

· Calfa

NBHL (4)

Կանխաւ մաքրիլ եւ խոնարհամտել. եւ քարոզել ի կատարումն հասակին. (Ածաբ. յայտն.։)

Աստուած ծիծնղի ի յաղթահարիլն ի մէնջ դիւաց. իսկ մեզ պարտ է խոնարհնմտել. (Լմբ. սղ.։)

Ի վերայ մեծամեծ բարեգործութեանց առաւել խոնարհամտել. (Կլիմաք.։)

ԽՈՆԱՐՀԱՄՏԵԼ. ταπεινοφρονέω humilior, summissionem adhibeo. Խոնարամիտ լինել. խոնարհութեամբ քաղաքավարիլ. խոնարհիլ.


Խոնարհամտութիւն, ութեան

s.

humility, modesty, meekness, to conjugate verbs.

· Calfa

NBHL (4)

Զխոնարհամտութիւնն ցուցանէ։ Տէրն գործով մեզ ետ զօրինակն խոնարհամտութեան ... լուաց զոտս աշակերտացն. (Բրս. հց.։)

Որ ածէ զձեզ յամենայն խոնարհամտութեան։ Ոչ խոնարհամտութիւն լինի, եթէ ոչ երկայն մտութենէ. եւ ոչ հպարտութիւն, եթէ ոչ ի կարճամտութենէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 24. 25։)

Զհաւատն եւ զգործն որչափ բազում մատուցանէ, փոքր համարի ի խոնարհամտութենէ. (Բրսղ. մրկ.։)

ταπεινοφροσύνη humilitas animi. Խոնարհամտին գոլ. առաքինութիւն խոնարհութեան. ոգի խոնարհ.


Խոնարհեմ, եցի

va.

cf. Խոնարհեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԽՈՆԱՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵԼ (ըստ ամենայն նշ)

Կամեցաւ խոնարհել զնա։ Այսոքիկ զօրութիւնք են որք խոնարհեն զհոգին։ Որ խոնարհէ զանձն իւր մինչեւ յերկիր. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ե. ՟Ժ՟Զ։)


Խոնարհեցուցանեմ, ուցի

va.

to humble, to abase, to subject;
to bring down, to lower, to abate, to depress;
to bow or bend down, to incline;
— զունկն, to lend an ear to, to listen to;
— զանձն, to humble oneself;
to do penance, to mortify oneself, to fast;
— զամբարտաւանութիւն ուրուք, to lower, to abase, to bring down the pride of;
— զաստուած առ մարդիկ, to move God to compassion, to implore divine mercy;
Աստուած խոնարհեցուցանէ զամբարտաւանս, God humbles the proud.

· Calfa

NBHL (15)

Խոնարհեցոյց զերկինս, եւ էջ։ Խոնարհեցո՛ տէր զունկն քո, եւ լու՛ր։ Խոնարհեցուցից յառակումն զունկն իմ։ Խոնարհեցո՛ զսիրտ իմ ի վկայութիւնս քո։ Զերկինս յերկիր խոնարհեցոյց։ Ուշ եդին խոնարհեցուցանել զիս յերկիր։ Խոնարհեցուցէ զբարձրութիւն նորա։ Զբարձրութիւն ապաստանի պարսպաց քոց խոնարհեցուսցէ։ Խոնարեցուցին զերեսս իւրենց յերկիր։ Խանարհեցուցեալ զգլուխն՝ աւանդեաց զոգին։ Յորժամ խոնարհեցուցանէր զձեռս իւր, զօրանայր ամաղէկ։ Խոնարհեցո՛ զսափորդ քո, զի արբից.եւ այլն։

Պտուղ բազում խոնարհեցուցանէ զոստս ծառոց. (Նեղոս.։)

Ծունր խոնարեցո՛ առ իմ հաշտութիւն։ Խոնարհեցուցեալ ծունր առ բոլորեցունց աստուած. (Նար. ձ։ Ճ. ՟Ա.։)

Պարանոց քեզ խոնարհեցուցին զօրութիւնք երկնից, որ զծունր քո խոնարհեցուցանէք զճշմարտութիւնն. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)

Խոնարհեցուցանել ի գութ, կամ ի կարեկցութիւն, կամ ի կարիս, ի խնամս, ի ներել. ի բանս խանդաղատականս, կամ ի մեղս, ի յանցանս, կամ ի զղջումն. (Խոսր.։) խոնարհեցուցանեն զաստուած առ մարդիկ։ Կամիմք զաստուած առ մեզ խոնարհեցուցանել. (Շ. թղթ.։ Լմբ. սղ.։)

Կարէ մեղմով քաղցրացուցանել խստութիւն իշխանին, եւ խոնարհեցուցանել ածել յիրաւն եւ յանարժանն. (Եզնիկ.։)

եւ Ընկճել. նուաճել. նկուն առնել. ցածուցանել. եւ Մեղմել, խոնարհ առնել.

Ոչ եւս յաւելցէ անիրաւութիւն խոնարհեցուցանել զդա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ժ՟Է. 9։)

Զմարմինս իւր ի բազում աշխատութիւնս խոնարհեցոյց. (Եսթ. ՟Ժ՟Դ. 2։)

Տէր խոնարհեցուցանէ եւ բարձրացուցանէ։ Զամենայն հպարտս խոնարհեցո՛։ Խոնարհեցուսցէ աստուած զիշխանս դստեր սնոնի. (՟Ա. Թագ. ՟Բ. 7։ Յոբ. ՟Ի՟Բ. 12։ խ. 6։ Ես. ՟Գ. 17։)

Զախտն նոցա խոնարհեցուցանէր։ Զամենայն զայրացումն եւ հպարտութիւն խոնարհեցոյց։ Ի գալիլեա հասանէին, անդ խոնարհեցուցանելով զհրէական վիշտսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 36։ ՟Բ. 41։)

ԽՈՆԱՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵԼ ԶԱՆՁՆ կամ ԶՄԱՐՄԻՆՆ, որպէս արտաքին նշանակօք, ապաշխարութեամբ, սգով եւ այլն. իբր Նուաստացուցանել, նեղել, ճնշել, ճգնիլ։ (Սղ. ՟կը. 11։ Ղեւտ. էիգ. 27։ Յուդթ. ՟դ. 8։ Ես. ՟ծը. 3։)

Պահք վասն զմարմինն խոնարհեցուցանելոյ եդան. (Կանոն.։)

ԽՈՆԱՐՀԵՑՈՒՑԱՆԵԼ ԶԱՆՁՆ կամ ԶԱՆՁԻՆՍ, որպէս ներքին ներգործութեամբ, Յառաքինութիւն խոնարհութեան կրթել զանձն. խոնարհութեամբնուաստանալ, խոնարհիլ.

Խոնարհեցուցեր զանձն, եւ ասացեր՝ թէ ամբարտաւանեցի։ Են որք խոնարհեցուցանեն զանձինս, եւ լի են մեծութեամբ բազմաւ։ Որ ցուցանէ զանձն, բարձրասցի. (Խոնարհեցոյց զանձն՝ լեալ հնազանդ. եւ այլն։)


Խոնարհիմ, եցայ

vn. gr.

to be humble;
to lower oneself, to descend;
to yield, to acquiesce;
to lean, to bend downwards;
to decline;
— յամբարտաւանութենէ, to descend from one's haughtiness, to have the pride of one's countenance humbled;
յերկիր —, to prostrate oneself;
— առաջի Աստուծոյ, to bow before God;
— անկանիլ երեսաց, to go downcast, to be dejected;
— յիջեւան ուրուք, to deign to dwell in;
— յալիս, to grow old;
—հի օրն, the daylight fades, the day wanes or is going down;
յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց, he rose from his prostrate attitude;
to be conjugated.

· Calfa

NBHL (17)

Ի վատութեան խոնարհեսցինհեծանաձգութիւնք։ Խոնարհեցան անկան երեսք իւր, կամ քո։ Խոնարհեցաւ՝ առ ի գիրկս իւր զաղիսն։ Եթէ խոնարհեսցին յատակք երկրի ի խոնարհ։ Խոնարհեցաւ ջողովուրդն, եւ երկիր եպագ։ Խոնարհեցաւ յերկիր, եւ եդ զերեսս իւր իմէջ ծնգաց իւրոց։ Խոնարհեցաւ բերսամէէ, եւ երկիր եպեգ արքայի։ Խոնարհեալ յովսափատ ի վերայ երեսաց իւրոց։ Յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց։ Խոնարեցաւ մարդ, եւ յերկիր կործանեցաւ այր։ Խոնարհեաց, թո՛ղ անցուք. եւ եդին հաւասար երկրի զմէջ եւ այլն։

Ալիքն լեառնաձեւ կուտակին, մէտ ի մէտ խոնարհին. (Ագաթ.։)

Ի բարձրութենէ խոնարհեցայ, եւ ափշեցայ։ Խոնարհեցան առ մեզ ողորմութիւնք քո։ Լերինք եւ բլուրք խոնարհեսցին. եւ այլն։ Խոնարհեցար ի բարձանց, եւ առեր մարմին ի կուսէն. (Շար. եւ այլն։)

Խոնարհեցաւ ի նոցա կեղծաւորութիւն. (Գաղ. ՟Բ. 12։)

Խոնարհիլ ի գութ, կամ ի խրատ, կամ առ սգաւորսն ի մխիթարութիւն. կամ յայլ ազգաց քրիստոնէիցյաւանդութիւնս. ի սէր. ի հաւանութիւն. յիրաւունս, կամ ի մեղս, ի չնրութիւնս, ի հեշտութիւնս. եւ այլն. (Մանդ.։ Յհ. իմ.։ Լմբ.։ Նար.։ Ոսկ. եւ այլն։)

Աստուած առաւել խոնարհի ի միաբանէ խնդիրն. (Խոսր.։)

Խոնարհեա՛ց առ իս միա՛յն ողորմած. (Նար. ՟Ժ՟Ը։)

ԽՈՆԱՐՀԻԼ. Նկուն լինել. ընկճիլ. նուաստանալ. եւ Ճգնիլ. զղջալ.

Խոնարհեցան փառք նոցա։ Աչք ամբարտաւանից ցեցին։ Որ բարձրացուցանէ զանձն, խոնարհեսցի.եւ այլն։

Որ օր քաւութեան է. ամենայն անձն որ ոչ խոնարհեսցի յաւուրնյայնմիկ, սատակեսցի. (Ղեւտ. ՟Ի՟Գ. 29։)

ԽՈՆԱՐՀԻԼ. Առաքինաբար նուաստացուցանել զանձն. խոնարհութեամբ քաղաքարիլ.

Գիտեմ խոնարհիլ։ Խոնարեցարուք առաջի տեառն, կամ ընդ հզօր ձեռամբ աստուծոյ.եւ այլն։

Խոնարհելն խոստովանութեամբ, եւ անարժան համարել զանձինս. (Խոսր.։)

Ի խոնարհելն՝ իսկոյն մերձաւոր աստուծոյ գտանիցի. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Որ նախ խոնարհի, նախապատիւ բարձրասցի. (Լմբ. ատ.։)

Որպէս զբայն, որ ի դէմս խոնարհի. (Երզն. քեր.։)

κλίνομαι, ταπεινόομαι, κύπτω inclinor, humilior, pronus sum, incurvo me κάμπτομαι flector. Ի վայր կոյս բերիլ. իջանիլ. կորանալ. կծկիլ. թեքիլ. կախիլ. անկանիլ. վար իջանիլ, ծռիլ. ... եւ այլն.


Խոնարհութիւն, ութեան

s.

humility;
deference, submission, humiliation, abasement;
baseness, lowness, inclination, declination.

· Calfa

NBHL (15)

Ծառայել տեառն ամենայն խոնարհութեամբ։ Ամենայն խոնարհութեամբ եւ հեզութեամբ։ Մի՛ ինչ ըստ սնահարծութեամբ, այլ խոնարհութեամբ զմիմեանս լաւ համարել առաւել քան զանծինս։ Զքաղցրութիւն, զխոնարհութիւն, զհեզութիւն։ Նմենեքին ընդ միմեանս զխոնարհութիւն ունիցիք. զի աստուած ամբարտաւանից հակառակ կայ. եւ այլն։

Չիք ինչ զուգական խոնարհութեան յառաքինութիւնս. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

ԽՈՆԱՐՀՈՒԹԻՒՆ. Նուաստակերպութիւն. կամաւոր խոնարհումն. նուաստութիւն յաչս անձին. անշքութիւն. անփառութիւն. ցածութիւն. պարկեշտութիւն. համեստութիւն. չափաւորութիւն. կրօնաւորութիւն.

Առ (կամ ի) խոնարհութեան նորա դատաստան բարձաւ։ Հայեցաւ ի խոնարհութիւն աղախնոյ իւրոյ։ Պարծեսցի եղբայր խոնարհ ի բարձրութիւն իւր, եւ որ մեծատունն իցէ՝ ի խոնարհութիւն իւր։ Որ նորոգեսցէ զմարմին խոնարհութեան մերոյ։ Որչափ ի մեծութիւն հասանիցես, ի խոնարհութեան կա՛լ զանձն քո։ Փրկեա՛ յեղջերէ միեղջերոյ զխոնարհութիւն իմ.եւ այլն։

Խոնարհեցաւ ի տառապանս աղախնոյ իւրոյ. ընդ յոյժ բարձրագոյն պարգեւացն զիւր նուաստութիւնն (յայտնէ), զոր եւ աղքատութիւն անուանեաց ... նա խոնարհեցան յաղախնոյ իւրոյ խոնարհութիւն. (Ոսկ. ղկ.։)

Եւ ինձ տացէ զամնահեշտ լուծն խոնարհութեան. (Ագաթ.։)

Պահք վասն մարմինն խոնարհեցուցանելոյ եդան. ապա թէ մարմին ի չարչարանս, ի խոնարհութեան, եւ ի տկարութեան ինչ ասիցէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)

Զառաջին ամբարտաւանին զբարձրութիւնն խոնարհեցոյց, եւ զմարդիկ ի խոնարհութենէ ի վեր բարձրացոյց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է.) (որ հայի եւի ՟Ա. եւ ի յաջորդ նշ)։

Զի ի վայր է լուսինն քան զայլ լուսաւորսն, առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն. (Շ. բարձր.։)

Խոնարհութեամբ գլխոյն՝ աստուծոյ երկրպագուս առնել. (Բրսղ. մրկ.։)

ԽՈՆԱՐՀՈՒԹԻՒՆ. ըստ քարականաց՝ Լծորդութիւն, կամ պէսպէս փոփոխութիւն բայից.

Խոնարհութիւնք են հինգ. սահմանական, եւ այլն։ Լծորդութիւն է կարգաւոր խոնարհութիւնբայից։ Խոնարհութիւնքն են բերօղ անամակաց. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)

ԽՈՆԱՐՀՈՒԹԻՒՆ. Զիջումն. խոնարհումն.

Բնակեցաք ի միասին՝ խոնարհհութեամբ միմեանց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)

ταπεινοσύνη, ταπείνωσις humilitas, animi demissio, modestia եւ այլն. Խոնարհն գոլ, եւ խոնարհիլն առաքինաբար. որպէս խոնարհամտութիւն.


Խոնարհումն, ման

s. gr.

abasement;
humiliation;
fall, decline;
conjugation.

· Calfa

NBHL (9)

Խոնարհիլն. որպէս խոնարհութիւն, եւ նուաստութիւն, իջումն եւ զիջումն.

աստ ամբարտաւանութիւն, անդ խոնարհումն. (Ճ. ՟Ժ.։)

Մերժելով ի մտաց զսնոտի պարծանս ամբարհաւաճութեան, փոխանակ որոյ զիջանելոյ ըստ չափաւոր խոնարհմանն։ Շարժիմ ի բարձր աստիճանէ կատարելութեանն յամենեւին ի ստորին եւ ի վերջին խոնարհումն. (Պիտ.։)

Զսէր արարչին առ իւր մերոյ բարձրութեան։ Ուսանին զնորա խոնարհումն յերկնից, եւ զմարդեղութիւն. (Ագաթ.։ Նար. երգ.։)

Զխոնարհումն գլխոց իւրեանց սնոտիպաշտամանն. (Փարպ.։)

Անկանիլն ոչ միայն զմարմնոյ խոնարհումն կոչէ. (Ի գիրս խոսր.։)

Յետ ելանելոյ հոգւոյն՝ խոնարհումն գլխոյն. (Բրսղ. մրկ.։)

Յարեւանայ բային ութ խոնարհմունք, տրամադրութիւնք. եւ այլն։ Խոնարհութիւնքն են բերօղ ամանակաց. եւ յայտ ի խոնարհմանց է։ Ոչ զանազանի ի խոնարհմունս որպէս զբայն. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)

ԽՈՆԱՐՀՈՒՄՆ, ըստ քերականաց. κλίσις declinatio. Լծորդութիւն բայից պէսպէսփոփոխմամբ.


Խոնաւ, աց

adj. s.

humid, damp, wet, moist;
humidity.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

(յետնաբար «, ի հլ. ՆՀԲ դնում է նաև ու հլ. բայց առանց վկայութեան) «նամ, չրոտ, թաց» Կոչ. «թացութիւն» Եղիշ, Խոր. որից խոնաւութիւն Յոբ. ը. 16. Եզեկ. է, 17. խոնաւանալ Վեցօր. խոնաւական Եզն. Ոսկ. մտթ. խոնաւալից Եփր. թգ. խոնաւա-կերտ Վեցօր. 147. խոնաւայոյզք Վեցօր. 115. օդախոնաւ Նար. խոնաւաչափ (նոր բառ). գրուած է նաև հոնաւ, հոնաւեալ։

Հներից Համամ. քեր. 268 խոնարհ բառի հետ միասին հանում է խոն (?) նախդիրից։ Հիւնք. պրս. [arabic word] xu-nāb «արցունք» բառից (որ բուն նշա-նակում է «արենաջուր»)։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 183 պրս. [arabic word] xunuk «ցուրտ, պաղ, սառն» բառից։ Պատա-հական նմանութիւն ունին քրդ. հոնըք «զով» Ղուկ. ժզ. 24 և xunāw «ցօղ», որ

ԳՒՌ (dialectal) Մշ. խօնավուտեն «խոնաւութիւն», խոնաւ Մկ. «անձրև». «Աշուն էր, երկինք ամ-պեր էր, խոնաւ էր գալու» (Ժղ. երգ. Աճէ-մեան. Ծաղկ. 64)

NBHL (12)

Զմարմինս կազմեաց ի ցամաքէ, ի խոնաւոյ. ի ջերմոյ եւ ի ցրտոյ։ Ի չորից նիւթոց զերեւելիսս եցոյց, խոնաւ եւ ցամաք, ցուրտ եւ ջերմ. (Յճխ. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Դ։)

Չորին եւ խոնաւին։ Չորին եւ խոնաւ կերակրոյ. (Նիւս. բն.։)

Որպէս ի վերայ խոնաւից է տեսանել. (Խոսր.։)

Խոնաւ բնութիւն։ Խոնաւ զօրութիւն քմաց. (Առ որս. ՟Է։ Նար. ՟Ի՟Գ։)

Խոնաւ ջղօքն եւ նեարդիւքն զոսկերս արար վայելչապէս. (Կոչ. ՟Դ։)

Վասն հեղգ պղերգութեան, եւ խոնաւ կենաց. (Փիլ. լին.։)

Չորութեան եւ խոնաւոյ՝ առ երկրին գործաւորութիւն. (Խոր. ՟Գ. 62։)

Լուծանեալ էր ի գէճ խոնաւոյ անտի. (Եղիշ. ՟Ը։)

Այլ կամ անկեալ յախտըս խորին, ի գուբ տղմոյ գէճ խոնաւին. (Յիսուս որդի.։)

Ամենայն ծնօղ նախ խոնաւ կերակրով տածէ զմանկունս իւր. (Մխ. ապար.։)

Ի խոնաւժամանակի. (Տօնակ.։)

ὐγρός humidus. Նայ. թօնուտ. ջրի. հիւթաւոր. գիճին. գէճ. դալար. լոյծ. եւ Խոնաւ հիւթ. գիճութիւն. թաց, ջրոտ, եւ թացութիւն.


Խոնաւալից

adj.

full of humidity, very humid.

· Calfa

NBHL (3)

Լի կամ լցեալ խոնաւութեամբ.

Ամպքն անդրիճէին զխոնաւաալից ստորոտս իւրեանց. (Եփր. թագ.։)

լուսին խոնաւաալից՝ կիսալոյս՝ հիւանդոտ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Խոնաւալոյծ

adj.

deliquescent.

· Calfa


Խոնաւական, ի, աց

adj.

humid, wet, moist.

· Calfa

NBHL (5)

Մերժելով զխոնաւաականն մեր՝ մատուցանէ (ի թանձրութիւն)։ Խոնաւական անօթք օդոյ. (Պղատ. տիմ.։)

լուսին՝ խոնաւական բնութիւն. (Եզնիկ.։)

Խոնաւական ջուրք. (Շ. մտթ.։)

պետրոս ի վերայ խոնաւաական մկանանցն գնաց. (Ոսկ. մտթ.։ յորմէ եւ Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)

ԽՈՆԱՒԱԿԱՆ νοτερός, ὐγρός humidus. որ եւ ԽՈՆԱՒԱՅԻՆ. Խոնաւ. գիջային. թաց.


Խոնաւայոյզք, յուզից

s.

damp weather;
wet, rainy weather.

· Calfa

NBHL (3)

Յուցմունք խոնաւ բնութեանցն. յորդորութիւն խոնաւութեան.

Ամպն եւս քան զեւս բազմասցի, զերկար խոնաւայուզից եւ սաստիկ անձրեւաց յայտ առնել. (Վեցօր. ՟Զ։)

Խանգարումն օդոյն լեալ վասն անբաւ խոնաւայուզիցն. (Շիր.։)


Խոնաւանամ, ացայ

vn.

to grow wet, to become damp or moist.

· Calfa

NBHL (6)

Յամարայնի քրտնելով եւ խոնաւանալով արտաքոյ՝ հովութիւն շնորհէ ընտանի մարմնոյն. (Պղատ. տիմ.։)

Եթէ խոնաւասցին հատքն, հանէ առ եզերբ մրջիւնոցին, եւ ցամաքեցուցանէ. (Վեցօր. ՟Թ։)

Ոչ երբէք անձրեւօք խոնաւացեալ. (Արիստ. աշխ.։)

Խոնաւասցին երանք, եւ լքցին իրաւունք. (Նչ. եզեկ.)

Գարշասցին խոնաւութեամբ։

νοτίζομαι, ὐγραίνομαι humesco. Խոնաւ լինել. տամկանալ. գիջանալ. թացանալ. թրջիլ.


Խոնաւաչափ, ի

s.

hygrometer.

· Calfa


Խոնաւաչափական, ի, աց

adj.

hygrometric.

· Calfa


Խոնաւաչափութիւն, ութեան

s.

hygrometry.

· Calfa


Definitions containing the research նա : 10000 results

Աստուածահրաման

adj.

ordained or commanded by God.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՍՏՈՒԱԾԱՀՐԱՄԱՆՔ, նաց. գ. χρησμός oraculum Հրամանք առ յԱստուծոյ. պատգամ.

Աստուածահրաման պատուիրան, կամ պատուէր, օրէնք, գործք, յօրինուած. (Ագաթ.։ Տօնակ.։ Եղիշ. դտ.։ Անյաղթ բարձր.։ Մանդ.։ Անան. եկեղ։)

Պատուիրանք աստուածահրամանք։ Յաստուածարհրաման բարբառոյն. (Տօնակ.։)

Զաստուածահրամանսն եզակի առ նոսա արարեալ։ Ոմանք աստուածահրամանացն արժանի արարեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Աստուածահրաշ, ի, ից

adj.

done by a miracle or divinely.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուածահրաշ նշանք, կամ զօրութիւն, բարբառ, առագաստ, թաղումն. (Զքր. կթ.։ Լմբ. պտրգ.։ Անան. եկեղ.։ Ճ. ՟Ա.։)

Յաստուածահրաշիցդ քաց նշանաց. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Աստուածաձիր

adj.

given by God.

· Calfa


Աստուածաճառ

adj.

declared by God;
who discourses of God.

· Calfa

NBHL (1)

Ի սմանէ ծնանին խորհուրդք աստուածաճառք. (Լմբ. սղ.։)


Աստուածամայր, մօր

s.

Mother of God.

· Calfa

NBHL (2)

Զմաքրական մարմինն աստուածամօր կուսի, ի յերկնային փոխումն աստուածամօրն. եւ այլն. (Շար.։)

Ըստ այնչափ ընտանութեան քոյր աստուածամօրն զնա ասէ. (Սկեւռ. յար.։)


Աստուածամարտ, աց, ոց

adj.

that wars against Heaven, that is repugnant to God;
յ— մատչել, to declare against Heaven.

· Calfa

NBHL (3)

Մոգս աստուածաբանեալս, եւ քահանայս աստուածամարտս. (Գր. սքանչ.։)

Աստուածամարտ բանաւորութիւն. (Ճ. ՟Ա.։)

Ի սատանայական ամբարհաւաճութենէ, եւ յաստուածամարտ աւանդից. (Նիւս. ի թէոդոր.։)


Աստուածամերձ

adj.

that is near God.

· Calfa

NBHL (1)

Մերձամերձ դաշնաւոր. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)


Աստուածամուխ

adj.

who is profoundly learned or versed in divine things;
who is familiar with God;
hardened by God.

· Calfa

NBHL (3)

Աստուածամայրն յանդիման երկոտասանաճառագայթ աստուածամուխ առաքեալական գնդին հրաժարեալ յամենեցունց. Զմարմինն ամենասուրբ հրացեալ աստուածամուխ հրոյ կայծակմամբ՝ եդեալ ի տեղկոջն կոչեզեալ գեթսամանի. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)

Զամենայն աւելորդ բուսուկս որոմանցն չարութեան ի բաց խլէր աստուածամուխ մանգաեղաւն. (Վրդն.։)

Աստուածամուխ կենացն լինել ժառանդորդ։ Զի մերձաւորս եւ աստուածամուխս պատրաստիցէ։ Աստուածամուխ լինել աստուածական վայելչութեանն. (Ագաթ.։)


Աստուածամուտ

adj.

where God enters or dwells.

· Calfa

NBHL (2)

Ուր իցէ մուտ Աստուծոյ. աստուածաբնակ. աստուածակայ.

Աստուածամուտ խորան։ Բնակութիւն աստուածամուտ. (Ագաթ.։)


Աստուածայայտնութիւն, ութեան

s.

Epiphany.

· Calfa

NBHL (4)

θεοφάνεια theophania, divina revelatio որ եւ ԱՍՏՈՒԱԾԵՐԵՒՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն կամ երեւումն Աստուծոյ. Երբեմն տեսլեամբ, զորօրինակ՝

Եւ մանաւանդ՝ մարդեղութեամբ բանին. վասն որոյ անխտիր աստուածայայտնութիւն կոչի՝ որպէս ծնունդն Քրիստոսի, որով Աստուած յայտնեցաւ ի մարմնի, եւ յայտնեաց զինքն հովուաց, նոյնպէս եւ գալուստ մոգուց՝ որ եւ ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ասի. որպէս նշնակաէ Ածաբ. ի ճառն ծննդ։

Ի վերայ հասանել կարիցեմք, եթէ ո՛րչափ յառաջ քան զկենարար աստուածայայտուին՝ Մովսէս եւ մարգարէքն իցեն. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զաստուածայայտնութեանն եւ ծննդեանն նորին զօր Յհ. (իմ. ատ.։ Տօնաց.։ Շար. վերնագր.։)


Աստուածային

adj.

divine, belonging to God;
sacred, pious.

· Calfa

NBHL (5)

Աստուածային խորհուրդ, կամ փառք, պատկեր, կամ արքայութիւն, հրամանատուութիւն, տեսչութիւն, ուխտ, սեզան, տաճար, ողջակէզ, խոստումն, սքանչելիք, զօորութիւն, կամ լոյս, կերակուր, տուն, ցօղ. կամ մարմին եւ արիւն Քրիստոսի. եւ այլն. (Ագաթ.։ Փարպ.։ Շար. եւ այլն։)

Եղեր վերընկալ աստուածային բանին։ Աստուածային բանին տեղի եւ զենարան։ Մերկացաւ յինքենէ զաստուածային սուրբ հոգին. (Շար.։)

Աստուածայինն ամենեցուն խնամ ածէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ գիտէ։ Աստուածայինն զամենայն ինչ կարէ. (Սահմ. ՟Ա։)

Իմանալեացն ծայր աստուածայինքն են. (Սահմ. ՟Է։)

Աստուածայինքն ամենայն հաւատովք իմացեալ լինին. (Իգն.։)


Աստուածայնութիւն, ութեան

s.

state of a divine or sacred thing.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ τὸ θειότατον divinisimum esse Աստուածակերպութիւն հաղորդեալ իւիք օրինակաւ. սրբազանութիւն.

Ոչինչ ծանիցէ յաստուածաւանդիցն, այլեւ ոչ գործիցէ ինչ, որ ոչ զգոլն աստուածայնութեամբ։ Եւ զայս վարկանիմ նշանակել զաստուածայնութիւնսն եւ ծայրութիւնս երեւեցելոցն եւ իմացելոցն. (Դիոն.։)

Ականատես մեր ունելով զաստուածայնութիւն իւրեանց եւ զբարեվայելչութիւն. (Լմբ. պտրգ.։)


Աստուածանման

adj.

that resembles God, godlike.

· Calfa

NBHL (1)

Խոնարհութիւն նորին, եւ ունկնդրութիւն աստուածանման։ Զնոցին առաքինութիւնսն, եւ զաստուածանման վարսն. (Կլիմաք.։)


Աստուածաշէն

adj.

built by God.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածաշէն եկեղեցի, կամ խորան, կամ ամուր, կամ քաղաք. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։ Անան. եկեղ.։ Նար. խչ.։ Սկեւռ. ես.։)


Աստուածաշնորհ

adj.

given by God;
full of the grace of God.

· Calfa

NBHL (3)

Աստուածաշնորհ նախարարք. (Եղիշ. ՟Ը։)

Ըստ դաւանելոյ աստուածաշնորհ քահանայից. (Նար. ՟Բ. եւ Նար. խչ.։)

Աստուածաշնորհ մարգարէ։ Յորոց մի է եւ իմն աստուածաշնորհ՝ հրեշտակի ի մարմնի՝ Գրիգոր նարեկացի. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. ատ.։)


Աստուածաշունչ

s.

inspired by God, divine, holy;
Bible, holy Scripture.

· Calfa

NBHL (6)

θεόπνευστος divinitus inspiratus, mentemdivinam redolens Շնչեալ կամ ազդեալ առ յԱստուծոյ. գրեալ հոգւով սրբով. մակդիր սուրբ գրոց՝ մանաւանդ հին կտակարանի.

Ամենայն գիրք աստուածաշունչք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 16։)

Եւ զի կենդանի եւ կենդանարար է (սուրբ գիրն), աստուածաշունչ կոչի. (Խոսր.։)

Զամենայն արարեալս յոյժ բարի ասէ ասստուածաշունչն պատմութիւն. (Լծ. ածաբ.։)

Աստուածաշունչ արանց է գրեալ զպատմութիւնս. (Վանակ. յոբ.։)

Այսօր աստուածաշունչ քնարն Յովհաննէս ի գլուխ ահաւոր եւ հրակէզ մերձենայր. (Թէոդոր. կուս.։)


Աստուածաշուք

adj.

cf. Աստուածապատիւ.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանիցեն զմեծ (պատիւ) աստուածաշուք քահանային. (Սեբեր. ՟Գ։)


Աստուածաչարչար

adj.

who has caused God to suffer;
who holds the doctrine that God is amenable to suffer.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Որ ասի ընծայել չարչարնս աստուածութեան, (որպէս եւտիքէս եւ արիոս՝ այլեւայլ օրինակաւ).


Աստուածապաշտ

adj.

who worships God, pious, religious, devout, spiritual.

· Calfa

NBHL (2)

Յամենայն աստուածապաշտաց։ Աստուծապաշտ տոհմ. (Ագաթ.։)

Որ պաշտէն՝ որպէս ինքն կամի պաշտիլ Աստուած, նա է աստուածապաշտ. (Վանակ. յոբ.։)


Աստուածապատիւ

adj.

honoured hy God, who has divine honour.

· Calfa

NBHL (3)

θεοτίμητος, θεότιμος a deo honoratus Պատուեալ առ ի յայ, մանաւանդ սրբազան պատուով.

Աստուածապատիւ քահանայութիւն. (ՃՃ.։)

Սուրբ եւ աստուածապատիւ կաթողիկոսին հայոց տեառն Գրիգորի, որ մակակոչի տղայ. (Մխ. բժիշկ.։ (Կարէր արդեօք նշանակել եւ Պատուօղ այ. այլ այն է ըստ յն. Տիմոթէոս։))


Աստուածապատում

adj.

who relates, narrates, speaks of God.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածապատում Յովհաննու հնազանդեալ ունկնդիր լերուք, ի սկզբանէ էր բանն. (Կոչ ՟Ժ՟Բ.)


Աստուածապէս

adv.

cf. Աստուածաբար.

· Calfa

NBHL (2)

Որպէս Աստուած. ըստ որում Աստուած. աստուածային զօրութեամբ կամ օրինակաւ. իբրեւ Աստուած. cf. ԱՍՏՈՒԱԾԱԲԱՐ.

Կարծեաց եւայ, թէ որդիս Աստուծոյ ծնանի, եւ որդիք նորա աստուածապէս ծնանին. (Եփր. ծն.։)


Աստուածապսակ

adj.

crowned by God.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուածապսակ ինքնակալ. (Գր. տղ.։)

Տաց զնա ձերոյդ աստուածապսակեալ անձինդ. (Կաղանկտ.։)


Աստուածառաք

adj.

sent by God.

· Calfa


Աստուածասէր

adj.

that loves God, pious.

· Calfa

NBHL (4)

ԱՍՏՈՒԱԾԱՍԷՐ. θεόφιλος, θεοφιλής, θεοφιλέστατος deo gratus, dilectissimus Սիրելի Աստուծոյ. հաճոյ յաչս Աստուծոյ. Յայս միտ զսուրբն անտոնիոս կոչէին աստուածասէր, ասէ աթանաս ի վարս նորա. նոյնպէս իմաէ եւ զասելն.

Ցանկասէրք մանաւանդ՝ քան աստուածասէրք. (՟Բ. Տիմ. ՟Գ 4։)

Աստուածասէր առաքինութիւն, կամ քաղաքավարութիւն, պաշտօն, հնազանդութիւն, երկիւղածութիւն, օրէնք, միտք, խորհուրդ. (Փիլ. քհ. ՟Ա. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։ Բուզ. ՟Գ 3։ Կորիւն.։ Փարպ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա 2։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)

Կեսարիոս հոգի ամենաբարի եւ աստուածասէր. (Ածաբ. ի կեսար.։)


Աստուածասիրութիւն, ութեան

s.

love of God, piety, religion, devotion.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածասիրութեան առաջնորդեալ յամենայն առաքինութիւնս. (Խճխ. ՟Թ։)


Աստուածասպան

adj.

that has put God to death.

· Calfa

NBHL (3)

Դու որ անարժանութեամբ հաղորդիս, աստուածասպան անուանիս։ Մանդ. (՟Ա։)

Առնեմ դատաստան աստուածասպան քահանայիցն (քրմաց). (վրք դիոն։)

Յաղագս աստուածասպան քահանայիցն հայոց. (Փարպ.։)


Աստուածաստեղծ

adj.

created by God.

· Calfa


Աստուածասքանչ

adj.

cf. Աստուածահրաշ.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածասքանչ աւետիք, կամ զօրութիւն, կամ տնօրէնութիւն. (Ագաթ.։ Շ. թղթ.։) (Տօնակ.։)


Աստուածավայելուչ

adj.

that befits, becomes God.

· Calfa

NBHL (3)

Զաստուածավայելուչսն թէ զիա՛րդ են, չկարեմք իմանալ. (Խոսր.։)

Առանց արժանաւոր եւ աստուածավայելուչ զգուշութեան մերձենալով (ի մարմինն Քրիստոսի). (Սարկ. քհ.։)

Ածավայելուչ համարեսցի ըզգործսն։ Ո՛վ աստուածավայելուչ օրինակի (Աբրահամու) յարժանաւորութիւն եւ ի մարդասիրութիւն. (Փիլ. լին.։)


Աստուածատեաց

adj.

that hates God.

· Calfa

NBHL (1)

Ատելի Աստուծոյ, կամ ատեցօղ Աստուծոյ. որպէս θεομισής qui deum odit մանաւանդ θεομισής, θεομίσιτος, θεοστυγής deo odiosus, vel invisus


Աստուածատես, ից

adj.

that has seen, that sees God.

· Calfa

NBHL (5)

θεόπτης qui deum videt Տեսօղ Աստուծոյ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. Ի նոյն միտս թարգմանի սովորաբար անունս ԻՍՐԱՅԷԼ, որպէս եւ Տեսանօղ կոչիլն մարգարէից. զԱստուած տեսնօղ, Աստուծոյ հետ տեսնուօղ.

Մանաւանդ զանձինս մեր բարեգործիցեմք՝ աստուածատեսս առնելով. (Ածաբ. յայտն.) θεοειδής

Իսրայէլ աստուածատես թարգմանի. եւ նա հաւատովք տեսանէր զԱստուած. (Կիւրղ. ծն.։)

Աստուածատես մարգարէից։ Ամենայն աստուածատես կատարելոցն նմանութեամբք երեւալ։ Առեալ աստուածատեսացն զաստուածատուր աւետիսն. (Ագաթ.։)

Ամենայն աստուածատեսաց եւ աստուածասիրաց անձինք. (Լմբ. սղ. ՟Ծ՟Գ։)


Աստուածատեսութիւն, ութեան

s.

cf. Աստուածտեսութիւն.

· Calfa

NBHL (4)

θεοπτία visio dei Տեսութիւն Աստուծոյ. ճանաչումն Աստուծոյ եւ աստուածայնոց. գիտութիւն խորհրդոցն Աստուծոյ.

Սլանան առ աստուածատեսութիւն անճառելեացն խորհրդոց. (Նար. յովէդ.։)

Զանձինս մեր անարժանս մի՛ արասցուք աստուածատեսութեանն այնմիկ. (Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Բ։)

Քերոբէիցն անուն զաստուածատեսութիւն նշանակէ. (Շ. հրեշտ.։)


Աստուածատուր

adj.

given by God, infused.

· Calfa

NBHL (2)

Աստուածատուր պարգեւք, կամ գանձ. գիրք, պատգամք, ի սինայէ աստուածատուր. (Յճխ. ՟Բ։ Պրպմ. ՟Խ՟Զ։ Եւս. քր. ՟Ա։ Եզնիկ.։ եղիշ. ՟Բ։ Անյաղթ բարձր.։)

Աստուածատուր հրաման, նշանագիր, իմաստութիւն, աւանդութիւն. (Կորիւն.։)


Աստուածարար

adj.

made by God;
that deifies.

· Calfa

NBHL (2)

Յաստուածարար սքանչելեացն բազումք են՝ զոր իմանամք, եւ բանիւ ասել անկարանամք. (Տօնակ.։)

Արուեստիւ քննելի է զաստուածարար էութիւնս երկնաւորացն եւ երկրաւորացս. (Երզն. քեր.։)


Աստուածացուցանեմ, ուցի

va.

to make a god of any thing, to deify, to admit into the number of gods, to idolize.

· Calfa

NBHL (8)

θεόω deifico Աստուած առնել կամ կացուցանել. տալ աստուածանալ հոգեւորապէս. աստուածանման գործել. սրբել.

Աստուածային հաղորդութիւն աստուածացուցանելով զամենեսին՝ որք ի նայն յարձակին. (Դիոն. եկեղ. ։)

Հաւատովք որդիս ըստ շնորհաց աստուածացոյց ... որ եւ զիս աստուածացուսցէ. ըստ այսմ օրինակի սուրբքն Աստուած, այլ ոչ ըստ անզուգական արարչութեան. (Եղիշ. մկրտ.։)

Աստուած մեր ի սկզբանէ աստուածացուցանել կամեցաւ զմարդն ի ձեռն պատուիրանին պահպանութեան. եւ իւրով մարմնանալովն եւ մկրտութեամբն աստուածացոյց զմարդն. (Լաստ. ըթիերց։)

Եւ Միաւորե բանին զմարմին ընդ աստուածութեան իւրում, կամ անձնաւորել զմարդթութիւն զոյգ ընդ աստուածութեան.

Միացուցանէ ընդ ինքեան զմարդկային բնութիւնս՝ աստուածացուցանելով զնա. (Շ. թղթ.։)

Աստուածացուցին ոմանք զչորս սկզբունս, զերկիր եւ զջուր եւզօդ եւ զհուր։ Ինքնասէրք զիւրաքանչիւր ոք ի զգայութեանցն աստուածացուցին. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)

Ցանկութեամբ աստուածասիրութեան զամենայն նիւթս աստուածացուցին. (Լմբ. սղ.։)


Աստուածացուցիչ, չի, չաց

adj.

that makes a god of any thing;
that deifies.

· Calfa

NBHL (1)

ἑνθεωτικός. deificus. Որ աստուածացուցանէ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ.


Աստուածաւանդ

adj.

given, transmitted or taught by God.

· Calfa


Աստուածափայլ

adj.

bright, brilliant, that shines divinely.

· Calfa


Աստուածգիտութիւն, ութեան

s.

knowledge of God, theodicy.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զխորհուրդս փրկականս աստուածագիտութեան շնորհեցեր մեզ ի ձեռն քահանայապետին քո եւ վկային. (Շար.։)


Աստուածեան

adj. s.

divine;
deist.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուածութեան աջ, կամ վճիռ, հարուած, լոյս, խնամք եւ այլն. (Նար.։)


Աստուածեղէն, ղինի, նաց

adj.

divine.

· Calfa

NBHL (1)

Ասստուածեղէն բնութիւն, կամ հոգի։ Ուխտ աստուածեղէն։ Ի միջոյ խորհրդականաց քոց աստուածեղինաց։ (՟Բ. Պետ. ՟Ա 4։ Եւ. ՟Լ՟Ա 3։ Առակ. ՟Բ 17։ Իմ. ՟Ժ՟Բ 5։)


Աստուածըմպելի, լւոյ

s.

drink of the gods, nectar.

· Calfa

NBHL (1)

νέκταρ nectar Աստուածավայելուչ ըմպելի. գինի ազնիւ, դիւցազան կամ դից եւ ուրուականաց մեռելոց արժանի.


Աստուածընկալ

adj.

that has received God;
received or accepted of God, agreeable to God.

· Calfa

NBHL (3)

ὀ, ἠ θεόδοχος, θεούδοχος deicapax, deum suscipiens եւ θεόληπτος deocaptus, divino numine afflatus Որոյ ընկալեալ է յինքն զԱստուած եւ է օրինակաւ. աստուածունակ. աստուածակիր. աստուածազգեց. աստուածարեալ.

Ի տեսութիւն կենդանականի եւ աստուածաընկալ մարմնոյն եկաք. (Դիոն. ածայ. ՟Գ։)

Աստուածընկալ իմացութիւնք։ Ոմն յաստուածընկալ մարգարէիցն։ Աստուածընկալ եւ աստածային օրհնաբանօղ կոչիւր (յեռոթէոս). (Դիոն.։)


Աստուածընտիր

adj.

chosen of God.

· Calfa


Աստուածիմաստ

adj.

that has the wisdom of God, instructed by heaven.

· Calfa

NBHL (2)

θεόσοφος divina sapiens Ընդունակ աստուածային իմաստութեան. խելամուտ աստուածայնոց.

Ամենայն աստուածիմաստքն, եւ ծածուկ խորհրդոցն մարգարէք (այսինքն գուշակք, թարգմանք). (Դիոն. երկն.։)


Աստուածխօսութիւն, ութեան

s.

oracle;
cf. Աստուածախօսութիւն.

· Calfa

NBHL (3)

Վասն աւետարանական աստուածխօսութեանն Յիսուսի. (Սարգ. ՟ա. յհ. յռջբ։)

Ի բեմբի աւետարանն զաստուածխօսութիւնն քրիստոսի առ սուրբս ցուցանէ. (Տօնակ.։)

Ոչ խնդայ ընդ Աստուած խօսելովն, խթեալ ի խղճէ մտացն, որ դատէ զնա անարժան աստուածխօսութեան՝ վասն զբաղանացն. (Լմբ. պտրգ.։)


Աստուածորդի, դւու

s.

Son of God.

· Calfa

NBHL (2)

Ոչ այլ իւիք հնար է մատչել առ աստուածորդին, թէ ոչ անմեղութեամբ եւ սրբութեամբ։ Սոքա կատարեցին զկամս աստուածորդւոյն, եւ աստուածորդին ձգեաց զնոսա առ ինքն. (Ագաթ.։)

Գնա՛ գնա՛ աստուածորդիդ պարսից։ Աստուածորդիդ պարսից, ահա հայր քո եւ Աստուած (կրակն), ընդէ՞ր զանգիտես. (Խոր. ՟Գ 55։)


Աստուածութիւն, ութեան

s.

divinity;
deity;
God.

· Calfa

NBHL (3)

Ի նմա բնակէ ամենայն լրումն աստուածութեան մարմնապէս. (Կող. ՟Բ 9։)

Պարեգօտք Յոսեփու թաթաւեցաւ արեամբ, բայց մարմին նորա ինչ ոչ վնասեցաւ. սոյնպէս եւ զմարմին տեառն մերոյ կալան, եւ ոչ զաստուածութիւն նորա. (Եփր. ծն.։)

Առ ձգեաց նախ աստուածութիւնն զյակովբ առ ջրհորն։ Ետես Մովսէս, թէ զօրագոյն է զէնն՝ զոր ետ աստուածութիւն։ Աստուածութիւն յայտնեցաւ ի վերայ զոհից։ Քրիստոս բան Աստուծոյ գոլով, ի Մարիամայ մարդ ծնանի ... յԱստուծոյ, եւ ի կուսէ Քրիստոս։ Մարիամ ծնաւ զաստուածութիւն՝ ամենայն արարծոցս զանհամեմատելին. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։ Եփր. ղեւտ.։ Եփր. աւետար. եւ այլն։)


Աստուածուհի, հւոյ, հեաց, հեանց

s.

goddess.

· Calfa

NBHL (2)

Էին բագինք աստուածուհեացն՝ իռիասայ եւ աթինայ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Ա.։)

Ո՛չ աղեղանց՝ իբրու ոմանք ամազոնք, արհեստիւ հնարաւորելով, եւ ոչ վահան եւ նիզակ առնելով՝ նմանել աստուածուհոյն (աթենասայ). (Պղատ. օրին. ՟Է։)