provision, store, victuals.
· Calfa
Նպարակ կանխէին կազմէին իւրեանց առ աւուրց վաղուի. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 6։)
sabre, scimitar, cutlass.
· Calfa
Փաղանուն, որ ի զանազանանուանս զնոյն ցուցանէ. ո՛րզան, խադ, դալապր, մարտացու, վաղակաւոր, սուսեր, նրան. (Թր. քեր.։)
where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.
· Calfa
Ո՛ւր ուրեք եւ դիպէր ի տեղիս ի յոստանի, եւ կամ ի հովն։ Ո՛ւր ուրեք իցէ գէշ, անդր վաղվաղակի հասանիցեն. (Փարպ.։ Նար. յովէդ.։)
friday;
աւագ —, Good Friday.
· Calfa
Ի վաղիւ անդր, որ է յետ ուրբաթուն։ Օրն էր ուրբաթ, եւ շաբաթ լուսանայր. (Մտթ. ՟Ի՟Է. 62։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 54։)
bad, wicked;
hurtful, sinister, dangerous;
mischievous, malicious, spiteful, flagitious, iniquitous;
evil, malice, wickedness, iniquity, perversity, impiety;
trouble, affliction, disaster, misfortune;
—, —աւ, —իւ, —եաւ or —ով, ill, badly, wickedly;
ferociously, ruthlessly, without pity;
—, —ն, այս —, demon, evil spirit;
մահ —, plague, pest, pestilence;
օր —, unlucky day;
ժամանակ —, calamitous times;
— ծառ, worthless tree;
— ջուր, unwholesome, polluted, very bad water;
— ամօթ, bashfulness, sheepishness;
—, —իս առնել, գործել, to harm, to hurt or wrong any one;
—աւ կորուսանել, to destroy cruelly, without pity or remorse;
զ—սն —աւ կորուսցէ, he will miserably destroy the wicked men;
արար — առաջի տեառն, he did evil in the sight of the Lord;
եւ որ — քան զամենայն է, այլ որ — եւսն է, the most disagreeable that can be, the worst, the worst is that, that is worse;
զի մի — եւս ինչ լինիցի քեզ, for fear lest something worse should happen.
· Calfa
Զչար ինչ կարծիս դիւրաւ առնումք, եւ զբարւոյն ոչ նոյնպէս վաղվաղակի. (Ոսկ. եբր.։)
heterodoxy.
· Calfa
Քանզի ի դէպ է՝ զորոց չարափառութիւնն ունին, զնոյն ունել եւ զանուանսն. որպէս զի այնուհետեւ վաղենտիանոսք եւ մարկիոնացիք եւ մանիքեցիք կոչեսցին. (Աթ. ՟Է։)
cf. Չարամիտ.
· Calfa
Չարիմացին վարազվաղանայ գիտացեալ զանհնարին ուրախութիւնն վասակայ. (Փարպ.։)
cf. Չարամիտ.
· Calfa
Չարիմացին վարազվաղանայ գիտացեալ զանհնարին ուրախութիւնն վասակայ. (Փարպ.։)
ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.
· Calfa
Յետ գործելոյ զչարիսն՝ յայնժամ բազումք հային ի չարիսն։ Ոչ ոք վաղվաղակի եւ յանկարծակի ի չարիսն դիմէ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 32. 33։)
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
· Calfa
Անդէն վաղվաղակի դեւքն չիք լինէին. (Աթ. անտ.)
composer, writer, author;
cf. Շարագրած;
letter, character.
· Calfa
Կարգեալ զվաղնջուցն գրեալ շարագիրս տառիցն. (Խոր. ՟Գ. 52։ եւ Փարպ.։)
cf. Շարժեմ.
· Calfa
Իբրեւ ետես զնա այսն, վաղվաղակի շարժլեաց զնա։ Զարւոյց զնա դեւն, եւ շարժլեաց. (Մրկ. ՟Թ. 19։ Ղկ. ՟Թ. 42։)
continually.
· Calfa
Գրեթէ սկսանելով յառաւօտէն մինչեւ միւսոյ միշտ շարունակաբար վաղորդայնի. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
brain, brains;
marrow;
cf. Թափեալ;
սենեակ ուղղոյ, skull;
— ի գլուխ ունել, to be judicious, in one's right senses;
մինչեւ ց— ոսկերաց, to the very marrow of the bones.
· Calfa
Եհար վաղերբ զգլուխն երուանդայ, եւ ցրուեաց զուղեղն ի յատակս տանն. (Խոր. ՟Բ. 44։)
to recall to mind, to remember, to remind of;
to cause to recover from a swoon, to cause one to come to again.
· Calfa
Եթէ տրտմութիւն հասանիցէ, այնպէս ուշաբերեսջիր, որպէս եւ քրիստոսին։ Վաղվաղակի ի լոկ բանէն ուշաբերեալ կազդուրեաց։ Զիա՞րդ կարիցեմք ուշաբերել, յորժամ այնչափ սահեալ ալիք զմեօք ծփիցին. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 25։ եւ ՟Բ. 8։)
to enrapture, to ravish.
· Calfa
(լծ. եւ յն. օ՛րսօ ). ὅρσω, ὅρω, -ομαι Ի վեր յարուցանել, ի բաց ոստուցանել. կր. ի վեր վաղել, յառնել.
Ի պարծանս գովեստից ազգիս մերոյ միտք իմ որցեալ զիս բերէ դեգերիլ ի ներբողումն։ Ի մեղադրութենէ աստուածայնոյն եւ մարդկայնոյն արտաքս զինքն որցեալ՝ տայր վաղվաղակի զխնդիրն. (Յհ. կթ.։)
cf. Հապ.
· Calfa
Հա՛պա ժի՛րք լերուք։ Հա՛պա ամենայն մարդ եւ այլն։ Հապա վաղվաղակի գինի եւ նաշիհ եւ այլն։ ( ՟Ա. Մակ. ՟Ե. 32։ եւ ՟Բ. 27։ եւ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 21։)
haste, speed, hurry, diligence, promptitude, precipitation, headlong haste;
—, —իւ, —ով, in haste, hastily;
expeditiously, diligently, promptly, swiftly, rapidly, quickly;
— տագնապու, with all possible speed, in a hurry, precipitately;
— տալ, to hasten, to make haste, to be quick;
— տալ, to expedite, to hasten, to urge on, to quicken, to hurry;
to despatch;
cf. Փութացուցանեմ.
· Calfa
Տագնապ տարակուսիցս հապճեպ տայ պատմել զանցս անցից աղետիցս։ Հապճեպ տայր վաղվաղակի հասանել։ Ըստ հապճեպ տալոյ խնդրակացն ի կոստանդինուպօլսէ՝ գնայ կայսրն փութանակի. (Յհ. կթ.։)
to equal, to divide in two parts, in halves;
to share, to part equally, to portion out;
to accomplish;
— զսէրն ընդ ամենեսին, to love impartially, to be large-hearted;
մի —եսցեն զաւուրս իւրեանց, they shall not live out half their days.
· Calfa
Քանզի տեսին՝ թէ հոգւոյն սրբոյ պարգեւքն հասարակաց էին, վաղվաղակի եւ ինքեանք զգոյսն հասարակեցին. (Ոսկ. գծ.։)
to cut, to cut off, to break;
to carve, to cut;
to divide, to separate;
to retrench, to diminish, to curtail;
to castrate;
to resolve, to decide, to determine;
to cross, to traverse, to pass;
to stop, to interrupt;
— գծից զմիմեանս, to cross one another;
— զծով, to plough, cross or traverse the sea;
— զծով եւ զցամաք, to run over, to over-run or scour both sea and land;
— ճանապարհ, to open, to pave away or road;
to progress towards, to bend one's steps to, to traverse, to travel;
— անցանել, to cross, to traverse, to pass, to travel over or through, to go over;
— ի ստենէ, to wean;
— զծառս, to fell, to cut down;
to clear;
դատ —, to sentence, to judge, to decide;
ական —, to mine, to dig, to hollow;
— զգլուխ, to cut off the head, to behead, to decapitate;
— զանդամս, to cut off limbs, to amputate;
— յարքունիս, to confiscate, to forfeit;
— ի կենաց, to slay, to deprive of life, to kill;
— զանձն ի փափկութիւն, to give oneself up to effeminacy;
ի վատութիւն —, to make a coward of;
— զծարաւ, to quench, to slake the thirst;
— զանձն յիմեքէ, to abstain, to keep from, to refrain, to forbear, to deprive or debar oneself of, to do without, to dispense with;
ակօս —, to plough, to furrow;
— գունդ մի, to detach, to form a detachment;
— լուսոյ զգիշեր, to drive away darkness;
— զբոց հրոյ, to spark, to sparkle, to emit sparks;
— զբանակն, to fray a way, to pass through, to cross;
— զգրիչ, to make a penpop;
գետն զդաշտն —նէ, the river traverses the plain.
· Calfa
Զդատավճիռն չարեացն՝ զոր հատ վաղվաղակի։ Հատին արդարութեամբ, եւ ասեն։ Հատանեն ինքեանք ի վերայ անձանց իւրեանց, եւ ասեն։ Եփր. (յես. եւ Եփր. համաբ.։)
to pass quickly, to skip, to omit, to pass over in silence.
· Calfa
Ոչ վաղվաղակի իմն առ աչօք ինչ տեսիլ հարեւանցեալ. (Կիւրղ. առ կոստանդ.։)
superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.
· Calfa
Անգէտ ոք հարեւանցի ի ներքս մտեալ՝ վաղվաղակի ի ջուրցն ընկղմեսցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 32։)
Ոչ կարէիք վաղվաղակի տանել, կամ հարեւանցի այն փառացն յուսալ. (Լմբ. սղ.։)
the thirteenth letter of the alphahet, and the eighth of the consonants;
forty, fortieth.
· Calfa
Խ. Լինի լծորդ եւ ընդ ղ. զոր օրինակ սանդուխք, սանդուղք. բախտ, բաղդ. վախճան, վաղճան. եւ աղքատ՝ հնչի որպէս ախքատ (որպէս թէ աղխքատ)։
gizzard.
· Calfa
Կազմեաց եդ ի փորի թռչնոյն երագահալ խածիս։ Եւ քանզի նուրբ կոկորդս ունին, եւ նեղ խածիս (կամ խամծիս) զոր ինչ կլանեն՝ վաղվաղակի հալեն. (Վեցօր. ՟Ը. եւ ՟Ե։ Վրդն. ծն.։)
colouring, beginning of ripeness in grapes.
· Calfa
Աւուրք գարնանոյ էին՝ աւուրքն խայծուածոյ խաղողոյ. (թուոց. ՟Ժ՟Գ. 21.) յն. πρόδρομος , վաղահաս, կամ նախընթաց։ Որպէս եւ Վստկ. ՟Մ՟Ղ՟Զ. Խայծած կամ Խածած ասի՝ խայծեալ։
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
· Calfa
Ի ծաղր եւ ի խառնախօսութիւն դեւք փութացեալք վաղվաղակի հասանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
pasture, feed, food, forage, fodder, provender;
pasture ground or land, meadow;
food, pasture, aliment, nourishment, prey;
— հրոյ, fuel, combustible;
— լինել, to be food to, the prey of, a prey to;
հրոյ — լինել, մատնիլ, to be a prey to the flames, to be burnt, devoured, consumed by fire;
սրոյ — լինել, մատնիլ, to perish by the sword;
սրոյ — տալ, to put to the edge of the sword, to slay;
— գտանել, to spread over, to wind or creep about;
— տալ հերձուածոց, to keep up, to foment divisions;
առ — ախտից, for cherishing or caressing the passions;
բազմախողխող երկաթոյն նա տայր ի —, he mowed them down with the murderous steel, or sweeping brand;
գիտութիւնք — են մտաց, knowledge is the food of the mind;
ճար եւ — առնել, to find a remedy;
to repair, to redeem, to retrieve, to make reparation or amends for.
· Calfa
Ճարակ բոցոյ նորա վաղվաղակի իմն հասանէր. (Յհ. կթ.։)
walk, turn, turning;
— առնուլ, զբօսնուլ ի —, cf. Ճիմ, cf. Ճեմիմ;
— զ—ի, in taking a walk, walking;
գնալ — զ—ի, to walk with a measured, haughty step;
cf. Սանձ.
· Calfa
Ամպ վաղորդայնոյ ծագեալ, ի ճեմս քաղցր արեւու ցօղեալ. (Տաղ.։)
cf. Ճեպեցուցանեմ.
· Calfa
ՃԵՊԵՄ, եցի. չ. եւ ՃԵՊԻՄ, եցայ. ձ. σπουδάζω, σπεύδω, διωκέομαι studeo, operam do, festino, sector ἑπείγομαι propero, maturo. Փութալ. աճապարել. վաղվաղել. ստիպիլ. եարգել. ընթանալ, կանխել. դիմել. բերիլ. բերիլ. հոգալ. գուն գործել. արտորալ, վառուիլ, վազել.
cf. Կիսամարդ.
· Calfa
ἠμιάνηρ, ἠμιάνθρωπος semivir, semihomo. Կէս այր. անկատար մարդ. (որպէս ներքինի, եւ ճիվաղ՝ գազան մարդակերպ)
dead prematurely.
· Calfa
կիսատ աւուրբք. ի կէսն աւուրց. յանրացեալ տիս. վաղամեռիկ.
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Զմահաբեր վաղակաւորն վերայ խաղացուցեալ յեղյեղէր. (Պիտառ.։)
like a child, childishly, in a puerile manner.
· Calfa
Ծերոց մեղադրութիւն (են) բան մանկաբարք, շրթունք վաղվաղկոտք. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
infancy, childhood;
youth;
minority;
cf. Մանկ;
քաջառոյգ, գեղածիծաղ, զբօսասէր, խայտալից —, lively, sprightly, playful, sportive or cheerful youth;
անդստին ի մանկութէնէդ, from your earliest years, from your youth;
ի գեղածաղիկ մանկութեան, in the bloom of youth;
in the prime of life;
անցանել զառաջին մանկութեամբ or ըստ տիս մանկութեան, to be past youth;
եւ — անցանէ, youth must have its time;
cf. Զուարթածաղիկ.
· Calfa
Ի մանկութենէ իւրմէ։ Ըստ մանկութեան իւրում։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Դատապարտէ մանկութիւն վաղվաղակի վախճանեալ զբազմամեայ ծերութիւն անիրաւի։ Կին ոք ի տան հօր իւրոյ ի մանկութեան իւրում։ Ոչ իբրեւ զկին մի ատեցեալ ի մանկութենէ.եւ այլն։
mandrake, mandragorous.
· Calfa
Ամենայն պտղի մանրագոր ասեն, որ զծաղիկն ի ծայր ունին, որպէս մասուրն եւ սինձն. եւ դարձեալ ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, մանրագոր ասի. ուստի քաղեաց ռուբէն. բայց խնձոր մանրագորաց մարթ է իմանալ եւ զգլուխն մեկոնի լի սերմամբք, ուստի կազմի եւ ափիոն։
flowing, running, fluid;
transitory, transient;
fluid;
ելեկտրական — electric fluid.
· Calfa
ՀՈՍԱՆՈՒՏ χυτός fluidus. որ եւ ՀՈՍԱԿԱՆ. Որ ինչ հոսի առ լուծականութեանն. հեղուկ. լոյծ. եւ Յորդահոս։ Նմանութեամբ՝ Անցաւոր. վաղանցուկ. դիւրասահ. դիւրագայթ. վազօղ անցնօղ բան.
to shed, to spill, to pour out;
to flow, to fall, to drop;
to gush, to stream, to run;
to scatter, to disperse;
to winnow, to fan;
to precipitate;
— յորդաբուխ արտօսր, — իբրեւ զհեղեղ զարտասուս, to shed tears abundantly, in torrents;
— հողմոյ, to cast to or throw to the winds;
cf. Հոսիմ.
· Calfa
Արս եօթն եւ տասն նետիւք հարեալ՝ վերուստ ի վայր հոսեաց. միմեանց զկնի՝ իբր ի սաստիկ մրրկէ վաղահասուկ ի թզենեաց. (Խոր. ՟Գ. 40։)
to cause to advance, to lead on, to conduct, to drive forward;
to flock in crowds, to fall upon, to rush impetuously on, to overspread.
· Calfa
Վաղվաղակի հորդան տայր զօրաց իւրոց. (Յհ. կթ.։)
to cause to renounce or abdicate;
to dismiss, to discharge;
to forbid, to prohibit, to interdict;
to renounce, to abstain, to deprive oneself of, to forego, to forbear, to refrain, to desist, to resign;
to deny, to disown, to refuse;
to take leave of, to bid farewell to;
to die, to decease;
— յաղանդոյ, to abjure, to recant, to renounce;
— յաշխարհէ, to renounce the world;
to enter a convent;
— յիշխնանութենէ, to abdicate, to resign, to tender, to lay down or throw up one's commission;
— ի թագաւորութէնէ, to abdicate the crown;
աղաչեմ զքեզ կալ զիս հրաժարեալ, I pray thee have me excused, I beg you excuse me, I pray you to be kindly indulgent towards me.
· Calfa
Հրաժարեալ զնոսա նիխորոյ՝ արձակէր սիրով։ Հրաժարեալ թագաւորին վաղարշու զվահան եւ զամենայն նախարարս, արձակէր խաղաղութեամբ. (Փարպ.։)
to publish, to make public, to promulgate, to divulge;
to declare, to disclose, to report.
· Calfa
(Դեւն) զմեղսն այսօր հրապարակէ առնել, եւ զարդարութիւն ի վաղիւ հաճէ զմեզ պահել. (Սեբեր. ՟Ժ։)
to invite, to desire, to invite to a feast or assembly;
to convoke, to convene;
յառաջագոյն —, to predestine;
— ի ճաշ, to ask or invite to dinner.
· Calfa
Կոչեաց ի կոչունս իւր. եւ դարձեալ առ վաղիւ եւս հրաւիրեաց զիս։ Պատրաստեաց տէր զզոհս իւր, եւ հրաւիրեաց զկոչնականս իւր։ Հրաւիրեաց զբազումս։ Կոչել զհրաւիրեալսն։ Ասացէ՛ք հրաւիրելոցն։ Հրաւիրեցէ՛ք ի վերայ դորա գունդս, կամ զազգս։ Ի սատակումն հրաւիրէր. եւ այլն։
old, ancient, antiquated;
cf. Հնագիտակ.
· Calfa
հին եւ բուն. նախնի վաղեմի. կամ Բանիբուն տեղեակ հնութեանց.
lame long since.
· Calfa
ՀՆԱԿԱՂ եւ ՀՆԱՀԱԶ. Ասին զչորքոտանեաց, որպէս զունողաց ի վաղուց կամ ի բնէ զկաղութիւն ինչ, եւ զհազ.
affected with inveterate cough, broken winded;
asthmatical.
· Calfa
ՀՆԱԿԱՂ եւ ՀՆԱՀԱԶ. Ասին զչորքոտանեաց, որպէս զունողաց ի վաղուց կամ ի բնէ զկաղութիւն ինչ, եւ զհազ.
oldness;
age, old age, decay;
antiquity;
relic of antiquity;
old rubbish;
—ք անւոյ, the antiquities, the ancient monuments of Ani;
— ծերութեան or ալեաց, extreme old age, hoary old age;
decrepitude;
— օձից, the slough or cast off skin of serpents.
· Calfa
cf. Հոգելից.
· Calfa
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
cf. Հոգելից.
· Calfa
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
full of the Holy Spirit.
· Calfa
Այսօր լինիս դաւիթ հոգելից, եւ վաղիւն սաւուղ այսահար. (Մանդ. ՟Ա։)
inspired by the Holy Spirit, holy, divine;
prophet.
· Calfa
Այսօր մաքուր հոգեկիր, եւ վաղիւ մոլի խելագար։ Ի տկար ամանս այս նիւթոյ հոգէկրի. (Նար. ՟Հ՟Ա. ՟Ղ՟Բ։)