Definitions containing the research փու : 1559 results

Ընդվայրընկեցիկ

cf. Ընդվայրահար.

· Calfa

NBHL (1)

Ստորին. անպիտան. երեսէ ձգած, փուճ.


Ընթանամ, ացայ

vn.

to run, to run to;
to apply;
to slide;
to gallop;
to walk;
to go, to depart, to pass;
արշաւասոյր —, to run full speed, to rattle along full speed;
երամովին՝ խուռն —, to run in company, in crowds, in a throng, to rush, to crowd, to flock;
— զհետ ուրուք, to follow, to run after;
— զհետ շաւղաց՝ հետոց ուրուք, to follow the tracks, to tread in the steps;
— զճանապարհս իւր, to follow one's career;
այսր անդր —, to dip into, to run over a book;
ընթանալով ասել, to say in few words, to touch lightly;
ի ճանապարհս պատուիրանաց —, to observe or obey the commandments;
բարւոք ընթանան իրք, affairs are thriving, business is prosperous;
cf. Զէն.

· Calfa

NBHL (1)

τρέχω, ἕδραμον curro, (cucurri) եւ այլն. Երագել ի գնացս. արշաւել. վազել. փութալ.


Ընթերցուած

s.

lecture;
lesson.

· Calfa

NBHL (1)

Կափուցէ՞ք զաչս յընթերցուածոց. (Եղիշ. ՟Գ։)


Ընթրատու

adj.

who gives a supper.

· Calfa

NBHL (1)

Յերկնաւոր ընթրիսն փութասցո՛ւք ժամանել յընթրատուն Քրիստոս. (Փարպ.։)


Ընկերեմ, եցի

vn.

to accompany, to escort, to follow;
to pair;
to associate;
to convoy;
to aid, to assist.

· Calfa

NBHL (1)

Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛, եւ Տէր յընկերել ինձ փութա՛։ Օգնական ընկերելի է նոցա. (Սղ. ՟Կ՟Թ. 2. ՟Ճ՟Ժ՟Գ. 10։)


Զգայռ, ռօք

s.

belch, eructation, rising (of the stomach).

· Calfa

NBHL (1)

Ինչք յորժամ ի փափկութիւնս ծախիցին, ի մեղկութիւն մարմնոյ լինին, ի զգայռ, եւ ի փուք. (Բրսղ. մրկ.։)


Զգաստասէր

adj.

sober, honest, moderate;
philosopher.

· Calfa

NBHL (1)

Անձն զգաստասէր (կամ ժուժկալի եւ զգաստասիրի) յանապատն խնդրէ փութալ։ Փութայ զերծանել զգեստասէրն ի փորձոյ կանանց։ Յարուցանէ (զտեսօղս) զգեստասէրն ի փառաբանութիւն Աստուծոյ. (Նեղոս.։)


Զգաստութիւն, ութեան

s.

recovery of senses, return to sense, amendment;
wisdom, prudence;
sobriety, chastity;
watchfulness, watching;
զգաստութեամբ, soberly;
— ի կերակուրս, abstemiousness;
— մըտաց, readiness of wit, presence of mind;
դառնալ, գալ ի —, to recover one's self, or one's wits, to come to one's self again;
to be cured (of), weaned (from);
ածել ի —, cf. Զգաստացուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Հսկօղ յորջորջեցայ, բայց զզգաստութեանն աչս կափուցի։ Ի զգաստութիւն արթնութեամբ սրտի։ Ի զգաստութեանն զուարթութիւն. (Նար.։)


Զգուշեաւ

adv.

with circumspection, slily;
strictly, punctually.

· Calfa

NBHL (1)

ԶԳՈՒՇԵԱՒ ἁσφαλέως, ἁσφαλῶς, ἑπιμελῶς , παρατήρων diligenter, accurate , observans որ եւ ԶԳՈՒՇԱՒ. (ի հոլովականէ բառիս Զգոյշ) Զգուշաբար. զգուշապէս. զգուշութեամբ. ուշ դնելով, փութով խնամոց. խորհրդով.


Զեղխ, ից

adj.

intemperate, lewd, debauched, luxurious, dissolute, spoiled;
slippery, lubricous, inconstant, voluble;
frail, weak;
—ք են ճանապարհք նորա, his ways are dissolute.

· Calfa

NBHL (4)

Զամենայն գործն (շինուածոյ) զեղխ եւ զաղփաղփուն ի կործանումն դարձուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)

Մանուկն՝ զեղխ եւ զաղփաղփուն (է) խորհրդովք. (Ոսկ. եփես.։)

Փափաքանօք աւելորդաց փութան գործով կրթել զզեղխ հմտութիւն արուեստիս (նաւարկութեան) ... կրթել զանհաս արուեստին զեղխ հմտութիւն. (Պիտ.։)

ԶԵՂԽ կամ ԶԵԽ. σφαλερός labilis, lubricus, fallibilis, erroneus (իբր Զելեալ ըստ չափ, կամ զեղեալ, կամ սահեալ) որպէս Սխալական. սահական. անհաստատ. զաղփաղփուն. լպրծոտ.


Զեղծուցանեմ, ուցի

va.

cf. Զեղծանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բան սուտ եւ զեղծուցանելի միաբանեալ էք ասել առաջի իմ. այսինքն պատիր, փուտ. յն. ապականեալ. (Դան. ՟Բ. 9։)


Զեղում, ղի

va.

to shed, to pour out, to spill;
to fill up;
— ումեք, (յօք) զվարդապետութիւն, to preach redundantly, to be verbose;
բազում ծաղր զեղեալ հեղուլ, to laugh immoderately;
զեղուին զնովաւ զամենայն ամբոխն, the people crowded around him.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ յանչափութիւն զեղանիլ անիրաւութեանն, զսպեաց. (Բրս. չար.։)


Զեղում, եղայ

vn.

cf. Զեղանիմ;
— խնդութեամբ, to be filled with joy;
— ծովու, to be at the flood;
— իմիք ի յուշոյ, to slip one's memory, to forget;
— զոմամբ, to embrace, to clasp to one's bosom;
զեղաւ սիրտ նորա, his heart swelled with emotion, overflowed, outpoured itself.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ յանչափութիւն զեղանիլ անիրաւութեանն, զսպեաց. (Բրս. չար.։)


Զէն, զինուց

s.

arm, weapon;
armament, armour, munition, harness;
հին —ն, woman, female;
— եւ զարդ, armour, arming;
— ի ձեռին, in arms;
armed, arms in the hands;
զինու զօրութեամբ, with arms;
hy main strength;
—ս կրել, to carry, to bear arms;
ի — գնալ, ընթանալ, դառնալ, — առնուլ, զգենուլ, ի վեր առնուլ, ի — վառիլ, to fly to arms, to buckle on one's armour, to take up arms, to arm one's self;
— առնուլ ընդդէմ, to bear arms against;
ի — վառել, to put under arms;
ի բաց թողուլ զ—ս, to lay down one's arms;
հրաման կրելոյ —ս, license to shoot;
հրաթափ —ք (հրազէնք), fire arms, guns, muskets, rifles;
հատու —ք (սուսեր սուին), side arms, weapons, cutting, edge;
վառեալ ի — եւ ի զարդ, armed from head to foot;
առաջին փորձ զինուց, one's first passage in arms;
այր զինու, man at arms;
ազգ կիրթ ի հրահանդս զինուց, a nation inured to war;
ի — ! ի -! to arms! — ի վեր ! — յառաջ ! — ի վայր ! carry, present, ground arms ! կազմ ի — ! ready ! — կալէք, — առէք, — ի ձեռս ! support arms! սպանամել զինուք, to put the sword;
ելանել ընդ —ս, cf. Ելանեմ;
դուլ զինուց, a truce;
սահմանք քաջաց —ն իւրեանց, the arms of the brave decide the limits of their power.

· Calfa

NBHL (1)

Այնոցիկ՝ որ ի զինից թափուրք են. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)


Զինակիր, կրաց

s.

that carries arms;
squire;
soldier, swordsman;
officer.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ինքն փութացաւ զինակիր լինել. (Մխ. դտ.։)


Խնդրակ, աց

s.

seeker-after, inquirer;
guardian, trustee;
emissary;
—ս արձակել զկնի ուրուք, to run after, to hunt for or seek after some one.

· Calfa

NBHL (1)

Ըստ հապճեպ տալոյ խնդրակացն ի կոստանդինուպօլսէ՝ գնաց կայսր փութանակի. (Յհ. կթ.։)


Խնկազգեաց

adj.

carrying incense, aromatic gums, or precious ointments.

· Calfa


Խնկազգեստ

cf. Խնկազգեաց.

· Calfa


Խնկակալ, աց

s.

altar to burn incense upon;
censer.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ արասցես զքաւութիւնն խնկակալ յոսկւոյ սրբոյ։ Արասցես սեղան խնկակալ խնկոց յանփուտ փայտից. (Ել. ՟Ի՟Ե. 17։ ՟Լ. 1։)


Խնկողկուզիկ

s. bot. marjoram.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԻԿ կամ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶԱԿ ԽՆԿՈՂԿՈՒԶՈՒԿ. πόλιον polio, polium, canutola. որ եւ ԽՆԿԱԾԱՂԻԿ. Ծաղիկ ողկուզաձեւ բազմահատ ի մի փունջ դեղին եւ անուշահոտ կամ խնկահոտ անթառամ. մարեմ խոտ. (Բժշկարան. Գաղիան.)


Խնում, խցի

va.

to cork, to stop, to bung;
to close, to shut;
to oppilate, to constipate;
— զբերան ուրուք, to put to silence;
— զպատուհան լսելեաց, to turn a deaf ear to, to refuse to listen.

· Calfa

NBHL (1)

ԽՆՈՒՄ φράσσω, -ττω, ἑμφράττω sepio, munio, constipo βύω obturo, obstruo καμμύω claudo συνέχω contineo. որ եւ ԽՑԱՆԵԼ, ԽՑԵԼ. Փակել եւ պատել ամենայն մասմբք. Կափուցանել. ցանկել. արգելուլ զամենայն անցս, եւ չթողուլ ծակ ինչ. խցել, խծկել. գոցել.


Խոզ, ից, աց

s.

boar, sow;
pig, hog, swine;
—ք, spoke of a wheel;
scrofula, king's evil;
— մատակ, sow;
— մալեալ, hog;
— ծովային, sea-hog;
ցնկնիլ —ի, to farrow, to pig;
ծնունդք —ի, litter of pigs;
— խանչէ՝ բոհբոհէ՝ կնչէ՝ գրդայ՝ կռնչէ, the hog grunts.

· Calfa


Խոզաբար

adv.

hoggishly.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկողինս կակուղս (կամ փափուկս) անընդոստ ննջելով խոզաբար. (Կանոն.։)


Խոզան, աց

s.

stubble.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ի խոզան յիւր արտին, կամ ի փուշ հուր արկանէ այրել. (Մխ. դտ.։)


Խոխոմք, մաց

s.

ravine, deep hollow;
sylvan valleys, forest;
mountain streams, torrents.

· Calfa


Խոհարան

s.

intellect, sense.

· Calfa

NBHL (1)

Խորհրդարան մտաց. միտք. գուցէ նաեւ իբրեւ խոհակերոց եփուն եւ հասուն խորհրդոյ.


Խողխոջանք

s.

cf. Խոխոջանք.

· Calfa

NBHL (1)

Խոխոջք. Խոխոջիւն. ուստի՝ Զառ ի վայր խողխոջանք՝ է արտաթորութիւն կամ թափումն կղկղանաց.


Խոյգողութիւն, ութեան

s. fig.

conquest of the golden fleece;
violation, rape, ravishing.

· Calfa

NBHL (1)

որպէսթէ խոյանալով գողութիւն, կամ գողանալնզոսկի գեղմն խոյ ըստ քերթողաց. եւ նմանութեամբ՝ Յափշտակութիւն աղջկան. հափնփումն.


Խոնարհ, աց

adj.

low;
humble, submissive, respectful;
lower, inferior, mean, base, low;
feeble, weak;
prep. adv. —, ի —, low;
down down below;
downwards;
from top to bottom;
at the foot of beneath, below, underneath;
below, lower, under;
— առնել, to humble;
— լինել, to be humble or meek, to humble one's self;
to be humbled;
զերեսս ի — արկանել, to be sulky or sullen;
— սրտիւք, lowly in heart;
աչք ի —, with downcast eyes.

· Calfa

NBHL (1)

Ի վեր եւ խոնարհ յայս փութայր զնոսա հաւանեցուցանել, թէ վասն նոցա փրկութեան եկն։ Իվեծ եւ ի խոնարհ ասէր զինքն կեանս յաւիտենից. այսինքն ստէպ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 44։ ՟Բ. 1։)


Կակղամիս

adj. s.

tender-fleshed;
mollusk

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր կամ ուր միսն է կակուղ. (յն. τριφερότατος tenerissimus. փափուկ յոյժ).


Կակղանամ, ացայ

vn. fig.

to grow soft, to become tender;
to soften, to relent, to be appeased, to become more tractable;
to become effeminate.

· Calfa

NBHL (1)

ἀπαλόνωμαι, μαλακίζομαι, συλλύομαι tener fio, emollior, concilior. Կակուղ եւ փափուկ լինել. ի կակղութիւն փոխիլ. մեղմանալ, զիջանիլ. եւ Մեղկանալ. կակղնալ.


Կակղացուցանեմ, ուցի

va. fig.

to soften, to mollify, to make tender, supple or pliant, to macerate, to steep;
to soften, to enervate, to move, to affect.

· Calfa

NBHL (2)

μαλακίζω, μαλάσσω, ἁπολύω mollio, emollio, flecto ὀμαλίζω laevigo. որ եւ ԿԱԿՂԵԼ. Կակուղ եւ փափուկ առնել. փափկացուցանել. դիւրել. եւ Մեղմել. ընդելացուցանել. եւ Մեղկել. թուլացուցանել. կակըղցընել, թուլցնել.

Նախ զփուշն կտրեն, եւ զերկիրն կակղացուվանեն. (Մանդ. ՟Ը։)


Կակղութիւն, ութեան

s.

softness, tenderness, delicacy;
flessibility, pliability;
mildness;
effeminacy.

· Calfa

NBHL (1)

μαλακότης, ἀπαλότης mollities, temeritudo τρυφή deliciae եւ այլն. Կակուղ եւ փափուկն գոլ. փափկութիւն. մեղմութիւն. մեղկութիւն. թուլութիւն.


Կաղջին

s.

cement.

· Calfa


Ընդարձակ, աց

adj. adv.

free;
large, ample, vast, spacious, great;
diffuse;
— ժամս, for a long time, or duration;
— ի նեղութիւնս, magnanimous, long-suffering, patient;
— կեանք, a dissolute life;
— է, it is lawful, permitted, it is not prohibited;
— կեալ, to live daintily;
— գնալ, to live dissolutely;
— առնել, to facilitate;
at length, lengthily;
diffusely;
dissolutely;
յ—ի, freely, at large;
յ—ի լինել, to be free, in liberty, at large;
to be unbound.

· Calfa

NBHL (1)

ԸՆԴԱՐՁԱԿ. մ. Արձակաբար. լայնաբար. դիւրաւ. լիագոյն. ճոխաբար. եւ Ցոփութեամբ.


Ընդարձակասուն

adj.

reared in ease, dainty, delicate, commodious;
unbridled, dissolute.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդիկք փափուկք իբրեւ զնոսա՝ ընդարձակասուն բնակիչք ձիւնեղէն լերանց՝ եղեն բնակիչք խորշակահար դաշտաց. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ընդդիմաբախ

adj.

resistent, solid, hard, compact, opaque.

· Calfa

NBHL (1)

Սաստիկ հնչմունս ընդդիմաբախեալք անչափութեամբ ճայթմանն. (Բրս. արբեց.։)


Խստավարութիւն, ութեան

s.

life of privations & hardships, a Spartan existence.

· Calfa

NBHL (1)

Զլակոնական խստավարութիւնն թողացուցեալ։ Ի պաճուճեալ եւ ի փափուկ կենաց ի խստաւարութիւն. (Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Ա. 16։)


Խրամակարկատ, ից

adj.

that repairs a breach;
— առնել, to repair a breach, to patch.

· Calfa

NBHL (1)

Զցանկ օրինացն՝ զոր խրամատաց թշնամին, փութալ խրամակարկատ լինել. (Շ. թղթ.։)


Խրթնի

cf. Խրթին;
երեկորնեայն —, Venus, Vesper (the evening star).

· Calfa

NBHL (1)

Զմեզ կափուցեալս ի ճառագայթից, եւ խրթնիս եւ խաւարչտին եղեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ե։)


Զինչ, էն, էին, էումն, ման

s.

nature, substance, state of a thing.

· Calfa

NBHL (1)

Ղամբարափայլ ծագես յաւէտ՝ զինչ զարեգակըն բազմագէտ ... Շո՛ւրջ պատեսցես ուսման գըրոց, որ զմիտս առնէ՝ զինչ բով հալոց ... Զի յիւր հօրէն՝ խօսի խախուտ, որ զմարդն արար՝ զինչ զփայտ փուտ. (Երզն. այբուբ.։)


Զհետերթանք

s. pl. consequences;
accessories.

· Calfa

NBHL (1)

Որք զերկրաւս են պատճառք, են այս զհետերթանք։ Զհետերթանք ինչ ո՛չ, գործ բնութեան փութալի առաջին է։ Ահա եւ հուր՝ բնութեան հարկաւորագոյն է գործ. եւ զհետերթանք սորա են ծուխ։ Ո՛չ առաջինք են բնութեան, այլ հետեւեալ են հարկաւորաց, եւ նախառաջնացելոց զհետերթանք. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Ցիրդ, ցրդոյ, ցրդի

s. bot.

briar, bramble;
pimpernel, burnet;
smilax, rough bindweed;
cf. Գի;
ցրդոյ պտուղ, juniper-berries.

· Calfa

NBHL (1)

Ցրդոյ պտուղ, կամ ցրդւոյ պտուղ, կամ ցրդի պտուղ կոչի անդ ռամկական ձայնիւ ափուլ, աբհուլ կամ աբհոլ. որպէս յն. ἅρκευθις bacca juniperi maturitate nigrescens.


Ցնոր, ի

s.

belter.

· Calfa

NBHL (1)

ՑՆՈՐ մանաւանդ ՑՆՈՐՔ. φάσμα, φάντασμα , φαντασία spectrum, species, apparitio, visio, visus, somnium, imaginatio, phantasma, phantasia θάμβος formido. Սին երեւոյթ. երեւակայութիւն. ուրուական նմանութիւն. առ աչօք ինչ. բանդագուշանք արբեցելոց եւ ցնդելոց մտօք. երազ. արհաւիրք. սնոտի իրք եւ զբաղանք. երեւակայական կամ ցնդածի բան, փուճումուճ խենդումենդ մտածմունք.


Ցնցուղ, ցղոյ

s.

pipe, conduit, duct, tube;
watering-pot;
besprinkling;
dispersion.

· Calfa

NBHL (1)

Ցնորք համարին զմարմինն Քրիստոսի. եւ թէ իբրեւ ընդ ցնցուղ անց ընդ կոյսն։ Տիկս իմն կազմեն. եւ ապա երկուց փքոցն ի ցնցուղսն հողմաբերս, եւ անտի յամենայն փողսն տալ զփուքն ... Երկու փողակք տան եւ առնուն զօդն՝ իբրեւ ցնցղով իւիք սոսորդով ի բերանս։ Յորժամ ոլոռունք կաթինն պանրացեալ խնուցուն զցնցուխ ստեանն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ա։ եւ Շ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Է. ՃՃ.։)


Ցող

cf. Ցօղուն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ցող ցորենոյ կերակրեաց եւ հաստատեաց յովսէփ զերկիրն եգիպտացւոց. եւ նա եղեւ եղեգն ջախջախ՝ նեցուկ եղբարցն յովսեփու. (Եփր. ծն.։)


Ցուլ, ցլուց

s. ast.

bull;
— վայրի, ure-ox, urus;
միս, մորթ ցլու, bull-beef;
bull's-hide;
բառաչ, պոչիւն or պոռոչիւն ցլու, bellowing, lowing;
— բառաչէ, the bull bellows;
զոհ ցլուց, taurobolium;
Taurus, the Bull;

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ մարմին ցլին վարէին շամփուրս հրացեալս. (Հ. կիլիկ.։)


Ցում

s.

humour, matter, pus, sanies.

· Calfa

NBHL (1)

ՑՈՒՄ կամ ՑՈՒՄՆ. ἱχώρ sanies. Նիւթ եւ հիւթ փուտ, որպէս շարաւ. երր նեխութիւն. (լծ. թ. սիւմիւք ).


Ցոփաբանութիւն, ութեան

s.

coarse language, idle prating.

· Calfa

NBHL (1)

Ցոփ բան. շաղփաղփութիւն. մեծաբանութիւն. եւ Անարժան զրոյց. յն. ὀμιλία . զրոյց. ճառատանք.


Ցոփագնացք

s.

dissolute life, disorderly conduct;
— կեաց, cf. Ցոփագանաց.

· Calfa

NBHL (1)

ՑՈՓԱԳՆԱՑՈՒԹԻՒՆ ՑՈՓԱԳՆԱՑՔ. Ցոփութիւն գնացից եւ վարուց. ցոփ գնացք.