cf. Տնապան.
Շունք տնպահք պաշտպանք լինին։ Եղբայր կամ որդի կամ դուստր կամ կին տնպահ, կամ հարազատ սիրելի. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. բագն.։)
steward, economist, manager, bursar;
— վանաց, cellarist;
— եկեղեցւոյ, church-warden;
— աստուածային օրինաց, dispenser of the divine precepts.
economical;
cf. Տնօրինական;
—ն, economy.
Զի՞նչ ակն ունել է, եթէ ոչ տան կամ քաղաքի՝ տնտեսականն կամ քաղաքավարական այր. (Փիլ. լին. ՟Դ. 118։)
economy;
stewardship, housekeeping, management, direction, administration, distribution;
Providence;
the mystery of the incarnation;
առտնին, քաղաքական —, domestic, political economy.
Զայրեացն հաւատացաւ սպասաւորութեան տնտեսութիւն. (Աթ. ստեփ.։)
Մայր բանին տնտեսութեան. (Շար.։)
cf. Տնտես. director, manager, administrator.
Տնօրէն նորին հոգին ազդէր մարգարէիւս։ Իբրեւ որդի առ հայր տնօրէն մերոյ փրկութեան. (Լմբ. սղ.։)
Ո՞ արդեօք իցէ հաւատարիմ տնօրէն, զոր կացոյց եւ այլն։ Անգիտելով զհայրն եւ զարքունիսն եւ զտնօրէնսն նորա. (Իրեն. առ Լեհ.։)
cf. Տնտեսեմ;
to dispose;
to dispense with, to exempt from;
— բարւօք զկեանս, to lead a more regular life;
cf. Մարդանամ.
Զլաւագոյն նոցա զօգուտն տնօրինէր։ Զփրկութիւն անձինն ի նմանէ տնօրինեալ հոգայր։ Զայս տնօրինէր բարի արուեստաւորն։ Զի թէ տնօրինեսցէ աստուած խօսել մեզ առ միմեանս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 42։ Յհ. կթ.։ Լմբ. սղ.։ Շ. թղթ.։)
cf. Տոհմական.
Իսկ յետ ազատացն ... եւ ի տոհմիկ մարդկանէ։ Զորպիսի այր տոհմիկ։ Զտոհմիկն առ տոհմիկս ունիք, եւ զվատատոհմակսն առ անտոհմակս։ Անարժանք եւ անծանօթք յազգէ տոհմկաց. (Փիլ. քհ. ՟Ա։ Եղիշ. ՟Ը։ Փարպ.։)
to take rise or origin, to descend from.
Հայրապետ օծեալ, գրիգորէ տոհմէ ալ. (Գանձ.։)
ferocity, brutality.
Վայրագութիւն. կատաղութիւն. գազանութիւն.
act of being wounded, state of ulceration.
Օգնեցէ՛ք ցաւակցութեամբ անկանգնելի անկելոյս վիրառնութեամբք։ Զո՞ր սպեղանիս կազմեցից ծայր ի ծայր վիրառնութեանցս կամ իմոյ վիրառնութեանս. (Պիտ.։)
wounded, ulcerated.
Մտին ի վերայ վիրաւորացն։ Մերձենայցէ ի վիրաւոր կամ ի մեռեալ։ Չափեսցեն շուրջ զվիրաւորաւն զվայրս քաղաքին։ Լցէք զճանապարհս ձեր վիրաւորօք։ Առաջի վիրաւորացն քոց։ Ննջեսցես ի մէջ վիրաւորացն սրոյ։ Մերկս եւ վիրաւորս փախչել.եւ այլն։
martyrology.
Բարեդրուատելին գրիգոր (լուս) վկայաբանութեամբ ճառագրեաց, թէ անօրէն իշխանն իբրեւ աստուածակալն կամեցաւ՝ ասէ մաքուր առաքեալն եւ այլն. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Վկայարան.
Վկայանոց սուրբ տիկնոջն թեկղի։ Ի ներքս ի վկայանոց անդ։ Փակեաց զդուրս վկայանոց։ Շինուածս եկեղեցւոյ եւ վկայանոցաց։ Տայր յեկեղեցիս եւ ի վկայանոցս. (Բուզ. ՟Դ. 10։ ՟Ե. 1. եւ 44։)
conjurer, sorcerer, wizard, magician;
prophetess, pythoness, witch, sorceress.
ἑγγαστρίμυθος ventriloquus, pytho. (լծ. թ. պիւյիւճի ... ) Կախարդ՝ այր կամ կին. հարցուկ. հմայօղ. որովայնակոչ (ըստ յն. իսկ եբր. օպ)
sentence, award, judgment, decree, decision, act, ordinance;
sentence, maxim;
decisive, peremptory;
— բանիւք, with a peremptory voice;
— հատանել, առնել, բերել, ի վերայ ածել, դնել, տալ, to issue a warrant or writ, to sentence, to adjudge, to judge, to declare, to pronounce, to ordain, to condemn;
to deliberate, to decide, to resolve, to decree;
to enact, to order;
— մահու հատանել, ի վերայ դնել, to sentence to death, to sign a deathwarrant.
Ո՞րչափ եւս առաւել յայսմ վայրի վճիռ հատուցման եդեալ լինէր ի վերայ. (Եփր. համաբ.։)
to hurt, to iujure, to prejudice, to damage, to bring loss or harm, to offend, to wrong, to shock, to wound;
— միմեանց, to injure one another.
Ոչինչ վնասեաց նմա։ Վնասեցէ ինչ ընկերի իւրում։ Զվնասն՝ զոր վնասեաց (ումեք)։ Անմտաց անցեալ առ նոքօք՝ վնասեցան։ Վնասեցան առ ի չճանաչելոյ զբարիս։ Եւ զի ոչ վնասէին յառաջագոյն զրկեալքն՝ գոհանային։ Իբրեւ գաւով ինչ ի նմանէ կամ ի հրէից անտի զայրն վնասեալ։ Մի՛ վնասէ՛ք երկրի, մի՛ ծովու, մի՛ ծառոց.եւ այլն։
Զժողովուրդն վնասեն։ Զի՞նչ վնասեսցեն զիս պարտիքս։ Որ զանձն իւր ո՛չ վնասեսցէ, նա եւ ոչ զեղբայրն վնասէ. (Խոսր.։ Նար. ՟Ծ։ Վրք. հց. ՟Բ։)
cf. Վիշտ.
Ի հրաշափառ գալստեան իւրոյ հայրական փառօք՝ կոծեալ ողբասջիք զանմխիթարելի վշտաբերութիւն. (Զքր. կթ. ի չրչրնս.։)
born to sorrow.
Մայրն կոչեաց զնա որդի վշտածին. (Եփր. ծն.։)
sympathy, compassion, commiseration, condolence.
Գայր առ նա ի ցաւակցաբար վշտակցութիւն. (Յհ. կթ.։)
sufferance, patience;
maceration, mortification.
Անդստին ի տղայութենէ խոկան կրթին ի վշտամբերութիւն. Զառ ի նմանէ ի վայր մնացեալսն ի մերումս լնլով մարմնի վշտամբերութիւնս։ Ի դառնագոյն վշտամբերութենէն նեխէին վէրքն. (Եղիշ. միանձն.։ Յհ. իմ. ատ.։ Խոսր.։)
to cause displeasure, to sadden, to offend, to afflict, to grief, to plague, to discompose, to vex, to torment.
Այսպէս վշտացոյց զանձն իւր։ Զեղբայրն վշտացուցի վշտիւ մեծաւ՝ արտաքսելով զնա ի տանէ։ Տես ո՛րքան անտանելի սգով վշտացուցեր զբարեպաշտսն զայնոսիկ զգերի ծնօղքն քո. ապա եւ քեզ պարտ է վշտանալ նեղութեամբ մեծաւ. (Վրք. հց.։)
sublime language;
praise, encomium.
Վսեմաբանութեամբ փառաւորել մաքուր սպասաւորաց՝ զօրութիւն անուանեաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
cf. Վսեմ.
ՎՍԵՄԱԿԱՆ կամ ՎՍԱՄԱԿԱՆ. ἰερός sacer, sacerdotalis ἰερότατος augustissimus. Վսեմ. վեհ. վեհական. բարձրապատիւ. գերագոյն. ծայրացեալ. երկնային. սրբազան, քահանայական.
to rise above, to excel, to surpass.
ՎՍԵՄԱՆԱՄ կամ ՎՍԱՄԱՆԱՄ. Վսեմ լինել. ծայրանալ.
Զհայրն իմ եւ զքահանայապետ. (զմիտսն վսեմացեալս (կամ վսամացեալս), եւ այլն. Խոր. ՟Գ. 68։)
sublimely, eminently, excellently.
Վսեմ օրինակաւ. եւ Վսեմական. ծայրագոյն.
assurance, security, prop, stay, support.
Տեղի վստահութեան եւ ապահովութեան յամրափակ կամ ի բարձր վայրի. ապաստան. ամրութիւն. նեցուկ.
to stream down, to fall or flow as a river.
Վտականալ աղբերց անմահականաց. (Թէոդոր. մայրագ.։)
brooks, rivulets;
— վայրք, places interspersed with rivers or brooks.
cf. Վտանկ.
Վտանգ մեծ է առաջի իմ։ Նաւն ի վտանգի կայր ի խորտակել։ Եղիցին ձեզ ի վտանկս։ Վտանգ է ինձ յամենայն կողմանց յոյժ։ Ջամբեմ ժողովրդեանդ այդորիկ վտանգ։ Մատնեցից զնոսա ի վտանգ ամենայն թագաւորութեանց երկրի։ Օր նեղութեան եւ վտանգի։ Եւ մեզ վիշտ վտանգի է ընդ կռուոյս այսր աւուր.եւ այլն։
peril, danger, risk, chance, hazard, ill, misfortune;
punishment;
—աւ, perilously, hazardously, dangerously;
ի — արկանել, դնել ի —ի, մատնել ի —, to put in jeopardy, to endanger, to compromise;
ի — արկանել զանձն, to put oneself in jeopardy, to risk or venture oneself;
ի —ի լինել, to be in jeopardy, to incur danger, to run risk;
խուսել, փրկել ի —ից, to shun danger, to avoid perils;
նաւն ի —ի կայր խորտակել, the ship was in danger of being wrecked;
— ի վերայ կայր նորա, he was in peril;
— է նմա, he is in danger, he runs the risk of;
—աւ կենացն, at the risk of his life;
—աւ անձինս, at the peril of my life.
cf. Վտանգեցուցանեմ.
Վտանգեմ զքեզ ի սաղմոսելն ... Եղբայր իմ վտանգէ զիս՝ ասա եւ անդր շրջելով։ Հոգք սոցին վտանգեն զիս յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)
cf. Վտարանդիկ.
Վտարանդի բացամերժութեամբ յանբնական վայրի վարանեալ. (Նար. ՟Ժ՟Է։)
cf. Վրդովեցուցանեմ.
ՎՐԴՈՎԵՄ ՎՐԴՈՎԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκθορυβέω deturbo. Խռովել. ամբոխել. այլայլել. վեր ի վայր առնել. խախտել. դղրդել. կր. իլ.
Աղէ՛ զարհուրեցո՛ դու զտունկ, վրդովեցո՛ զգետս։ ամենայն հոսանք փորձութեանց ոչ կարէն. իւիք վրդովեցուցանել զնա. (Թէոդոր. մայրագ.։ Իգն.։)
to alarm, to rouse, to disquiet, to trouble, to disturb, to perturb, to agitate.
ՎՐԴՈՎԵՄ ՎՐԴՈՎԵՑՈՒՑԱՆԵՄ. ἑκθορυβέω deturbo. Խռովել. ամբոխել. այլայլել. վեր ի վայր առնել. խախտել. դղրդել. կր. իլ.
Աղէ՛ զարհուրեցո՛ դու զտունկ, վրդովեցո՛ զգետս։ ամենայն հոսանք փորձութեանց ոչ կարէն. իւիք վրդովեցուցանել զնա. (Թէոդոր. մայրագ.։ Իգն.։)
evil-doing, spiteful, wicked, nefarious.
Վրիժագործակ վայրագութիւն. (Պիտ.։)
hearing erroneously, understanding one thing for another.
Ակնս յայրատատես, ականջս վրիպալուր. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
the thirty first letter of the alphabet, and the twenty fifth of the consonants;
four thousand, four thousandth.
Տիւն տայ ասել բան ծայրագոյն՝ վասն բանին իմանալոյն, Տեառն փառաց խոնարհելոյն, մինչեւ խաչի համբերելոյն։ Տիւնըն տերանց եւ իշխանաց՝ խրատ ընծայէ իմաստութեանց, թէ մի՛ սիրէք ժողովել գանձ, այլ ժողով բարի արանց. (Շ. այբուբ.։)
tavern;
overloaded.
Պօղոս մնաց ի վայրս տաբեռնեաց աւուրս չորս. (Ճ. ՟Բ.։)
anxiety, anguish, restlessness, embarrassment, perplexity, agitation, alarm, trouble;
crisis;
haste, precipitation;
—աւ, in haste, hastily, with all possible speed, in a hurry, hurriedly, precipitately;
anxiously, with anxiety;
— մտաց, grief, anxiety, mental torture, constraint, heaviness of heart, oppression;
— մահու, pangs or agony of death, death-struggle;
արկանել, մատնել ի —ս անհնարինս, to embarrass extremely, to place in a strait, in a scrape, embarrassment or perplexity;
արկանել զանձն ի —, to embarrass oneself;
կալ ի —ի, to be in trouble, anxiety or embarrassment;
հասանել ի յետին —, to be reduced to extremities;
եղիցի — հեթանոսաց, the nations shall be plunged in consternation;
եկն յանկարծակի դողումն եւ —, a sudden fear fell on them;
ամենայն — հասցէ ի վերայ նորա, every kind of grief shall fall upon him;
ըմբռնեալ յանլոյծ — հասանէր, he found himself embarrassed by that insuperable necessity;
— էր նմա յամենայն կողմանց, he was hemmed in by necessities;
— մեծ էր նմա, he had extreme difficulty, he turned on all sides;
հարից զամենայն երիվարս —աւ եւ զհեծեալս նորա յիմարութեամբ, I will turn the horses into stone and their riders will I stultify;
յետին — կալաւ զնա, he was brought to the last extremity;
փոյթ եւ — եղեւ ի ջուրս, the waters rivalled each other.
Վասնառանձնական տագնապի կոչնատեառն. (զոր օրինակ) կա՛մ յանկարծակի հիւանդանալ, եւ կամ լսել զկորուստ սիրելւոյ։ Վասն հասարակական տագնապի հասելոյ, (զոր օրինակ) կա՛մ հրայրեցութեան, կամ շարժման, կամ արշաւանաց բարբարոսաց ... ի տագնապէ հասելոյ. (Սահմ. ՟Թ։)
Ի մեծի տագնապի լինէր այրն յանձն իւր. (Եղիշ. ՟Զ։)
Զարմացաւ, յարեաւ տագնապաւ։ Յորում երկինք տագնապաւ անցցեն։ Վարվաղակի տագնապաւ հատուցումն։ Տագնապաւ ելէք յեգիպտոսէ։ Ելցեն հրեշտակք յերեսաց իմոց տագնապաւ։ Գայր տագնապաւ։ Այսրէն վաղվաղակի տագնապաւ դառնային.եւ այլն։
to be grieved, distressed, disturbed, embarrassed, to be torn with anguish, to be in great pain;
to have an urgent and pressing necessity, to be in despair;
to be hurried, in haste;
տագնապէր ջերմամբ մեծաւ, he had been seized with a violent fever.
Տագնապէեւր ջերմամբ մեծաւ։ Ահիւ մեծաւ տագնապէին։ Զի էր սիրտ նորա տագնապեալ վասն տապանակին աստուծոյ։ Յայնժամ տագնապեցան դատաւորք։ Տագնապեցաւ այր բենիամինի։ Տագնապեցաւ ի միջոյ չարեաց (այսինքն աճապարեալ ել)։ Յերեսաց նորա տագնապեցայց.եւ այլն։
brother-in-law (husband's brother).
որ եւ յն. տաի՛ր. δαήρ, ἁνδράδελφος levir, frater mariti. Եղբայր փեսային՝ տագր ասի հարսին. տագր. երկանը ախպարը. գայըն։
to give oneself trouble, to have much trouble, to toil, to be fatigued, worn out with fatigue, to drudge, to work hard.
Արկեալ զանձն ի ջան՝ պէսպէս հնարիւք տաժանիւր։ Մի՛ տաժանիր սնոտի երկամբք։ Զօրքն ամենայն վայրագնաց ջլաձիգ խզմամբ տաժանեալ։ Զոտս տաժանեալս լուացեր։ Զծանրաբեռնեալս եւ զտաժանեալս մեղօք. (Խոր. ՟Գ. 43։ Երզն. մտթ.։ Յհ. կթ.։ Շար.։ Ժմ.։)
cf. Տաժանք.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
cf. Տաժանք;
great fatigue, much labour, trouble, toil, weariness, pain, hard work, drudgery.
Ածեալ մեծաւ տաժանօք զզօրսն ընդ դժուարին վայրս լերանցն. (Պտմ. առ Լեհ.։)
talitha;
— կումի, cumi ! damsel, arise !
— սարկաւագ, deaconess.
Տալիթայն պճնապէս յայրատութեամբ յօրինէր զկաքաւսն. (Գանձ.։)
covered with boards, planks, boarded, planked, floored;
wainscoted;
wooden floor;
scaffolding;
wainscot;
— նաւու, deck;
— առնել, գործել, to wainscot, to plank, to board, to floor.
σανιδωτός tabulatus, asseribus tectus ἑξυλώμενος ligno tectus, contignatus. Տախտակօք մածեալ, պատեալ, զօդեալ. Խոր տախտակամածս արասցես զնա (զսեղանն)։ Բովանդակ տախտակամած գործեաց զնա։ Շինեցեր քեզ տուն ... տախտակամածս ի մայրից։ Տունն եւ որ զնովաւ յարկքն ... տախտակամած. (Ել. ՟Ի՟Է. 8։ ՟Լ՟Ը. 7։ Երեմ. ՟Ի՟Բ. 14։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 18։)
to care, to take care of, to preserve;
to nourish, to maintain, to sustain, to feed;
to cultivate;
to foment, to stir up;
— զախտս, to cherish, to flatter vices;
— զխռովութիւն, to foment disturbances;
cf. Ձու.
Զորբս եւ զայրիս տածէ. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)
Ի վայրի դալարւոջ եւ ի ջուր հանգստեան տածեալս։ Եւ զայլն եւս երիս որոշմունս օդոցն զովութեան տածիցիմք ի նինուէ. (Խոր. ՟Գ. 68. ՟Ա. 15։)
cf. Տածող.