want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
· Calfa
Լուր որ ի սուրբսն հօր մերում կիւրղի աղեք. սանդրացւոյ՝ յեփեսոս հակառակ նեստորի ամպարշտի՝ ասելով ի ձեռն պիտաւորութեան որ ի սուրբսն ամբրոսեայ մետիղոցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
· Calfa
Որ ի գռեհիկս պատմի առակեալ արտիւտի զգուշութիւն, երկնի յստորս կործանիլ, եւ նա եկեալ պորտ յորսայս՝ զոտն ի վեր յերկին ջանայ կարկառել, զի մի՛ երկին յերկիր անկցի. (Մագ. ՟Ծ՟Է։)
s. bot. leck.
· Calfa
որ եւ յն. բրա՛սօն. πράσον porrum. Գրի եւ ՊՐԱԽ, եւ ՊՐԱՍԽ, Բանջար՝ լայնատերեւ քան զբոյս խստորոյ, եւ գլուխ հասարակօրէն սպիտակ՝ հանգոյն սոխոյ. փռասա.
Յինչեցաք զպրասն, եւ զսոխն եւ զխստոր. (Թուոց. ՟Ծ՟Ա. 5։)
Հանդերձ սոխովն եւ խստորիւ եւ պրախիւն. (Մծբ. ՟Ծ՟Ա։)
rush, bulrush;
papyrus.
· Calfa
պտրիխք են ի դուզնաքեայ նիւթոյ, յորոց կարի գձուձ գետնաստորս՝ ի գաւառին պրտուոյն. (Փիլ. տեսական.։)
to illuminate, to enlighten, to render luminous.
· Calfa
Արեգակն արդարութեան արփիահրաշ ճառագայթիւք զստորինս ջահաւորեաց։ Լերինք պայծառացեալ ջահաւորին։ Լուսին զմթին գիշերն ջահաւորէ. (Զքր. կթ.։)
to get warm, to warm oneself, to be warmed;
to burn, to grow warm, hot, angry or excited, to chafe;
— յարեւու, to bask in the sun;
ջեռեալ նստել ի վերայ ձուոց, to sit on eggs, to sit brooding, to hatch;
իբրեւ արեւն ջեռնոյր, when the sun spread his beneficent heat.
· Calfa
Ջեռուցանելն ցրտացուցանելոյն ներհական է, եւ ջեռնուլն՝ ցրտանալոյն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Ջոլիր;
split hair;
— առ —, cf. Ջոլրաբար;
—ս առնել, to make a distinction or difference;
to sow division.
· Calfa
Բազմութիւնք ներքինեաց, եւ ջոկք ստորակայից։ Ուրացողացն ջոկոյ։ Հացկատակացն ջոկն։ Ջոկս ծառայից եւ ընդոծնաց. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ Փարպ.։ Մանդ. պհ.։)
to separate, to set a-part.
· Calfa
Առանձնանայ դարձեալ ի նոցունց ստորակէտն յառոգանութեան, ըստ որում յայլ դասս ջոկադրի. (Երզն. քեր.։)
largeness, thickness.
· Calfa
Զստորաբերս այս ստուարութիւն պարտուցս լքեալ. (Նար. ՟Ձ՟Ե։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
· Calfa
Ի ստուերագիր (կամ ստորագիր) տառն մովսեսի՝ անդրանիկ որդի իսրայէլի. (Նար. առաք.։)
under waistcoat, shift, shirt;
petticoat.
· Calfa
Առ ստորոտով վտաւակացն։ Զվտաւակն ի ներքոյ վակասին։ Օձիք վտաւակացն. (եւ այլն։ Ել. ՟Ի՟Ը. 33։ ՟Լ՟Թ. 20=24։)
cf. Տակռիչ.
· Calfa
ՏԱԿՌԻ. ՏԱԿՌԻՃ կամ ՏԱԿՌԻՉ. (առաւել ռմկ) Տակք արմատոց, որպէս սոխ եւ մանրաթել. ստորին փունջ. մազմզուկք.
cf. Տակռիչ.
· Calfa
ՏԱԿՌԻ. ՏԱԿՌԻՃ կամ ՏԱԿՌԻՉ. (առաւել ռմկ) Տակք արմատոց, որպէս սոխ եւ մանրաթել. ստորին փունջ. մազմզուկք.
cf. Սեւաթորմի.
· Calfa
Ցանրացեալք ի սեւաթոյր գործոցն որպէս զկապար ստորաքարշեցան. (Լմբ. ժղ.։)
cf. Սեւաթոյր.
· Calfa
հանդերձ ծիրանի աղտեղեալ ի սեւատեսակն փոշւոց։ Զսեւատեսակ եւ զաղջամուղջին զկեանս զայսոսիկ իւր բարիս ստորոգէ։ Նոյ օրինակ էր քրիստոսի, ագռաւն սեւատեսակ՝ մահացան թռչնոյն։ Արտասուաց ջրով լուտնայ զսեւատեսակ տիղմն մեղացն. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է. ՟Ը։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ա։)
blackness, black or brown colour, swarthiness.
· Calfa
Սպիտակութիւն եւ սեւութիւն։ Դեղնութիւն կամ սեւութիւն. (Արիստ. ստորոգ.։)
cf. Սթափեցուցանեմ.
· Calfa
Մակ յերկինն հայելով (մանկանց յըմպելն՝) ստորիջեալ ջուրն սթափի յէլիսնն։ Յորդեն յիշատակ տանջանացն. վասն զի ոչ յոք սթափին խորհուրդք անձիս։ բանն մինչ մարմնացաւ, ոչ սթափեցաւ ի բնական իւրն մեծութենէ. (Մագ. լ։ Իսիւք.։ Դամասկ.։)
to soar, to take a lofty flight, to fly high;
to rush, to dart, to rush on, upon or down;
սլացեալ աստղ, falling star.
· Calfa
Թեթեւաբեռն մարմնով եւ մտօք սլացեալք։ Ուրացեալք զաշխարհս՝ թեթեւաբեռն մարմնով սլացան առ տէր աստուած յոյսն իւրեանց։ Ոչ է պարտ յերկինս սլացելոցն ի նիւթոց ստորաքարշիլ. (Շար.։ Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. տնտես.։)
side, loin, flank.
· Calfa
ψοά lumbus. (որք թարգմանին եւ Զիստ). Սին եւ անոսկր մասն կշտի. ստորին մասն միջաց կամ կողից, որ միանայ ընդ ոսկերս զստին առ երիկամամբք.
onion;
bulb, bulbous root;
դալար —, scallion, green onion;
— մանր, shallot.
· Calfa
Յիշեցաք զպրասն, եւ զսոխն, եւ զխստոր. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 5։)
to crawl often, to creep, to meander, to wind, to go trailing along;
to be introduced or brought in;
cf. Սողմիմ.
· Calfa
Յաստուածային վայելչութեան փառաց՝ սողոսկեալ անկաք ի խոնարհ ի ստորինս յայս կեանս. (Իգն.։)
Նեստոր ասէր զկիւրեղ սողոսկեալ յապողինարի հայհոյութիւն. (Շիր. քրոն.։)
white;
white, white lead, ceruse;
silver coin;
— մարգարտեայ, pearl-powder;
— զինկի, zinc-white, oxide of zinc;
ի —ս, dressed in white;
— առնել, to whiten.
· Calfa
Սպիտակն է այլ քան զայլ առաւել սպիտակ. (Արիստ. ստորոգ.։)
falsely, mendaciously.
· Calfa
Ստաբար կարծել ... Առ իրս ստաբար բերեալ։ Ստաբար կարծիքն եղիցի. (Արիստ. առաք. եւ Արիստ. ստորոգ.։)
stomach;
belly;
ոչ գոյ յիս — կերակրոյ, I have a weak digestion;
— իմ ցաւէ, I have the stomach-ache.
· Calfa
ՍՏԱՄՈՔ ՍՏԱՄՈՔՍ. Բառ յն. սդօ՛մախօս, իբրու բերան. στόμαχος stomachus, ventriculus, orificium. Պարկ ի մէջ կրծոց կախեալ զորկորոյ ի վայր, ընդունարան եւ եփարան կերակրոց. որոյ ստորին կողմն կոչի խախացոց.
cf. Ըստանձնեմ.
· Calfa
Գիտեմք եւ զդլբին ստորակայեալ, եւ յինքեան ստանձնեալ (զորփէոս). (Մագ. ՟Ժ։)
false, fallacious, fictitious.
· Calfa
Ի ստապատիր կռոցն բազմաստուածութենէ։ Ստապատիրն ստորնականաց բազմաձեռնեան խարդաւանողաց. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Ստացումն.
· Calfa
Ստացական է, որ ընդ ստացիւքն ստորանկեալ է, ներբակառեալ ի ստացողէն. ո՛րգոն, դաւթեան երիվարն. (Թր. քեր.։)
weaver's small staves.
· Calfa
Կարճ ձողն մխեալ ի ստորի ոստայնանկին՝ առ ի շրջել զստորին՝ եւ պրկել զոստայնն գործեալ.
drawing or inclining downwards, descending;
mundane;
sensual.
· Calfa
κατωφερής, καταφερής qui deorsum fertur, declivis, proclivis, pronus, propensus ad voluptates. Որ բարի ի վայր՝ ի խոնարհ՝ ի ստորինս. ստորաբեր. վայրաքարշ. գետնաքարշ. վայրագնաց. երկրասէր. մարմնասէր.
Վայրաբեր եղեալ անցանեն ընդ ստորին վայրս երկրի։ Ընդ թանձրագունի եւ վայրաբեր բնութեան կապեալ։ Ծանրանան միտք թեթեւք, յորժամ ընդ ծանուն եւ վայրաբերին շաղեալ կապեսցին. (Իգն.։)
living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.
· Calfa
ἁγρικός rusticus եւ այլն. Բնակեալն ի վայրի ի բացի, ի ստորին եւ յանշուք տեղիս. գիւղաբնակ. հիւղաբնակ. անտուն. լեռնասուն. անապատասուն. շինական. վարագ.
s. fig. giving oneself up to the vanities of the world, vileness, baseness.
· Calfa
ՎԱՅՐԱՔԱՐՇՈՒԹԻՒՆ ՎԱՅՐԱՔԱՐՇՈՒՄՆ. Բերումն ի ստորինս. պատաղումն զերկրաւորօք. նուաստութիւն. վայրաբերութիւն.
cf. Վայրիջիմ.
· Calfa
ՎԱՅՐԻՋԱՆԵՄ ՎԱՅՐԻՋԻՄ. Ի վայր իջանել. ստորիջանել. վայրաբերիլ.
from below;
— ի վեր, upwards.
· Calfa
Ի ՎԱՅՐՈՒՍՏ. κάτωθεν ex inferiori loco, ab ima parte. Ի ստորուստ. ի ներքուստ. վարէն. աշաղտան.
ardent, burning, inflamed, on fire;
shining, brilliant;
fire, ardour, brilliancy, splendour;
— ի —, glittering, sparkling, resplendent, cf. Փայլուն, cf. Շողշողենի, cf. Պայծառ.
· Calfa
Վաչագան արքայ հրամայեաց զիւր իսկ վառն արկանել ի վերայ երկրի, եւ զնշխարսն (սրբոյն գրիգորիսի) յարեւ անցուցանել ի վերայ ստորակայ վառին. (Ճ. ՟Գ.։)
standard, banner;
purple, royal mantle, veil, tulle, gold brocade, royal robes.
adj. mus. grave;
bass;
— ձայն, the sixth metre in the Armenian hymnal;
cf. Խաչվառ.
· Calfa
Վաչագան արքայ հրամայեաց զիւր իսկ վառն արկանել ի վերայ երկրի, եւ զնշխարսն (սրբոյն գրիգորիսի) յարեւ անցուցանել ի վերայ ստորակայ վառին. (Ճ. ՟Գ.։)
bad temperament, evil disposition, ill nature;
— օդոյ, inclemency of the weather;
· Calfa
Երկար ամանակաւ պահեն զվատախառնութեանցն բերս։ Բարեխառնութեան եւ վատախառնութեան մարմնոյն. (Անյաղթ ստորոգ.։)
inglorious;
ignoble, obscure;
vile, abject;
cf. Չարափառ.
· Calfa
Նեստորի եւ այլոց ոմանց վատափառաց. (Սարկ. հանգ.։)
Վատափառ եւ չարահաւատ հրէամիտ նեստորի. (Ուռպ.։)
worse, more wicked.
· Calfa
ἤττων, ἑλάττων minor, inferior, vilior. (ռմկ. տահա պէթէր, պէթին պէթը ). Առաւել կամ յոյժ վատթար. անպիտանագոյն. յետնագոյն. ստորագոյն.
cf. Սանդարամետային.
· Calfa
χθόνιος terrestris καταχθόνιος, ἁποχθόνιος, κατώτατος subterraneus, infernus, infernalis, inferi, mortui. Բնակիչ սանդարամետաց. անդնդային. ստորերկրեայ. եւ Ստորայինք. դժոխայինք. լիմպոսականք. մեռեալք համօրէն.
Սանդարամետական ննջեցեալքն։ Այնոցիկ՝ որ յերկրիս են, եւ սանդարամետականացն։ Ջուրք վերինք, եւ ջուրք ստորինք սանդարամետականք. (Ագաթ. Փիլ. լին. ՟Դ. 121։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Պատկառեմ ասել, թէ եւ ընդ սանդարամետականին կապեցաւ։ Յերկնայնոց եւ ի ստորնայնոց, եւ ի սանդարամետականաց մեռելոց. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Կ՟Ե։)
cf. Սանդարապետ.
· Calfa
ՍԱՆԴԱՐԱՄԵՏԱՊԵՏ կամ ՍԱՆԴԱՐԱՊԵՏ. Δήμητρα Ceres. որ եւ ԴԵՄԵՏՐԷ չաստուածուհի երկրի. Պետ սանդարամետաց. իշխան դժոխոց, կամ շահապետ գերեզմանաց, դիք ստորերկրեայք. Երկիր, հող.
god of Hades, Pluto.
· Calfa
ՍԱՆԴԱՐԱՄԵՏԱՊԵՏ կամ ՍԱՆԴԱՐԱՊԵՏ. Δήμητρα Ceres. որ եւ ԴԵՄԵՏՐԷ չաստուածուհի երկրի. Պետ սանդարամետաց. իշխան դժոխոց, կամ շահապետ գերեզմանաց, դիք ստորերկրեայք. Երկիր, հող.
to be beset, seized or caught;
to hesitate, to be uncertain, embarrassed, in suspense, to vacillate, to waver, to float, to haw, to boggle;
to lie in ambush, in wait for, to plot;
to apply one's thoughts or one's mind to;
վարանեալ կայր, he was at a loss how to.
· Calfa
Տարակուսել եւ վարանել ի վերայ իւրաքանչիւր ուրուք սոցայց ոչ անպիտան է. (Արիստ. ստորոգ.։)
pron. adj. theirs;
of those.
· Calfa
τὰ τούτων, τὰ τούτοις, αἰ ἁπὸ τούτων quae horum, his, ab his. Որ ինչ է սոցա. եւ Սոցա. այսոցիկ. ասոնցը. ... տես Արիստ. ստորոգ. ստէպ։
little;
brief, short, succinct, concise;
*dear, high-priced;
short;
s. mus. "an Armenian note;
— ինչ, իմն or մի, a little, cf. Փոքր ինչ, cf. Խուն մի, cf. Սակաւ մի;
— ինչ յառաջ, some time before;
— ինչ կանխագոյն, a little before;
— ինչ զկնի, some time after;
յաւելից այլ եւս — ինչ, one word more;
ի — բանս, — բանիւ, in few words;
— իշխանութիւն, իշխանք, cf. Սակաւապետութիւն."
· Calfa
Բան ստորաչափի փաղառութեամբ՝ սղիւ եւ երկարաւ. (Արիստ. քանակ.։)
· Calfa
Սոքին ոչ սուն մի (տպ. խուն մի) ստորագրին, քան եթէ մեծապանծ պարծանօք ի լոյս ներբողին։
little;
— մի, a little.
· Calfa
Սոքին ոչ սուն մի (տպ. խուն մի) ստորագրին, քան եթէ մեծապանծ պարծանօք ի լոյս ներբողին։